Bài giảng Kinh tế chính trị - Chương 5, Phần 1: Kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam

28/09/2020

CHƯƠNG 5:

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN

& QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

Giảng viên: Ngô Quế Lân

[email protected]n

Năm học 2019 - 2020

Cần xác định một

hướng đi mới, là

NỀN KINH TẾ THỊ

TRƯỜNG ĐỊNH

HƯỚNG XHCN

Đó là lý thuyết tại

Chương 5

Theo lý thuyết tại

Chương 3 và Chương 4,

Theo lý thuyết tại

Chương 2,

Nền kinh tế thị trường

trong Chủ nghĩa tư bản

bộc lộ nhiều mâu thuẫn,

hạn chế

Nền kinh tế thị trường là

xu thế phát triển tất yếu

từ nền sản xuất hàng hóa

của nhân loại

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

Nội dung cơ bản của Chương 5

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

3. Quan hệ lợi ích kinh tế trong nền Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

1

28/09/2020

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.1 Khái niệm

o

Khái niệm nền Kinh tế thị trường nói chung (theo chương 2)

- Là nền KT hàng hóa vận hành theo cơ chế thị trường, phát triển tới trình độ cao

- Trong đó, mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều thông qua thị trường mua bán,

trao đổi và chịu sự điều tiết bởi các quy luật khách quan của thị trường

o

Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

- Là nền kinh tế thị trường đầy đủ

- Mang đặc trưng là định hướng XHCN, có sự quản lý Nhà nước do Đảng Cộng

sản lãnh đạo, với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.2 Đặc trưng định hướng XHCN (5)

o

Về mục đích: Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH, lợi ích của nhân dân là

trên hết, hướng tới xã hội “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Về quan hệ sở hữu: Nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế Nhà nước giữ

vai trò chủ đạo, kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân là động lực quan trọng

Về quan hệ quản lý: Cơ chế thị trường tự điều tiết; kết hợp với sự điều tiết của Nhà

nước thông qua thể chế, pháp luật, chính sách … để điều hòa quan hệ kinh tế - XH

Về quan hệ phân phối: Phân phối lợi ích theo mức đóng góp lao động và hiệu quả

kinh tế là chủ yếu; kết hợp với phân phối theo mức góp vốn và theo phúc lợi

Về kiến trúc thượng tầng: Nhà nước do Đảng Cộng sản lãnh đạo

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.3 Tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Cơ sở hình

CƠ SỞ LÝ LUẬN

thành nền

Kinh tế thị

trường

CƠ SỞ KINH TẾ - XÃ HỘI

định

hướng

XHCN tại

CƠ SỞ LỊCH SỬ VIỆT NAM

Việt Nam

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2

28/09/2020

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.3 Tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

o

Do cơ sở lý luận: Quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ của Lực lượng sản xuất

- LLSX của Việt Nam đi từ nền sản xuất nhỏ. Vì thế, QHSX cần dựa trên nền kinh

tế thị trường, sản xuất hàng hóa, với nhiều hình thức sở hữu và thành phần kinh tế

- Quan hệ sản xuất TBCN bộc lộ nhiều mâu thuẫn, hạn chế. Vì thế cần có hướng đi

khác, để đảm bảo bảo sự phát triển bền vững, tức là cần định hướng XHCN

LLSX của Việt Nam đi từ

nền sản xuất nhỏ

Kinh tế thị trường với QHSX

TBCN có nhiều hạn chế

NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XHCN

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.3 Tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

o

Do cơ sở kinh tế - xã hội: Việt Nam cần hội nhập, phát triển kinh tế, thực hiện mục

tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

- Để hội nhập hệ thống phân công lao động thế giới, VN cần nền kinh tế thị trường

- Để hạn chế sự bất bình đẳng, phân hóa giai tầng, VN cần có định hướng XHCN

Tính ưu việt của sự hội

nhập, phát triển

Vì mục tiêu dân chủ,

công bằng, văn minh

NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

1. Khái niệm & Đặc trưng của nền Kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.3 Tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

o

Do cơ sở lịch sử Việt Nam:

Đảng Cộng sản lãnh đạo Cách

mạng Dân tộc Dân chủ

-

(Khác với quy luật phổ biến của

thế giới là giai cấp Tư sản thực

hiện Cách mạng Dân chủ)

Nền kinh tế - xã hội Việt

Nam sẽ đi theo định hướng

XHCN

Đảng Cộng sản lãnh đạo Cách

mạng Dân tộc Dân chủ tháng

8/1945, giành chính quyền

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

3

28/09/2020

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.1 Khái niệm thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

- Là hệ thống luật pháp, chính sách và bộ máy quản lý ; cùng với cơ chế vận hành

để điều chỉnh quan hệ lợi ích và phương thức hoạt động của các chủ thể kinh tế

theo đường lối chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đảng Cộng sản

- Nhằm mục đích xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật trình độ cao của Chủ nghĩa Xã

hội, một xã hội “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.2 Các bộ phận cấu thành Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

•

Đường lối kinh tế - xã hội của Đảng Cộng sản

Luật pháp, chính sách, quy tắc, chế định …

Đường

lối, luật

pháp

•

Bộ máy quản lý Nhà nước

Các chủ

thể trên

thị

DN và các Tổ chức xã hội đại diện cho DN

Dân cư, các Tổ chức chính trị - xã hội và các Tổ chức

xã hội đại diện cho các thành phần dân cư

trường

•

Cơ chế thị trường, thông qua quy luật của thị trường

như: QL giá trị, QL cung-cầu, QL cạnh tranh …

Cơ chế

vận

hành

Cơ chế vận hành của các chủ thể trên thị trường.

Gồm có: Cơ chế phân cấp, Cơ chế phối hợp, Cơ chế

giám sát đánh giá, Cơ chế tham gia

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

Lý do cần

tiếp tục

hoàn thiện

thể chế Kinh

tế thị

Do yêu cầu của mục tiêu thực tiễn

Do sự dịch chuyển cơ sở hạ tầng

trường định

hướng

XHCN

Do xu thế phát huy vai trò của xã

hội trong hoàn thiện thể chế

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

4

28/09/2020

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

o

Do yêu cầu của mục tiêu thực tiễn

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN hướng tới trình độ phát triển cao, hiện

đại, phát huy ưu thế của cơ chế thị trường, đồng thời khắc phục những hạn chế

của CNTB. Trong khi điều kiện thực tiễn của Việt Nam còn nhiều hạn chế

=> Vì thế, cần hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

o

Do sự dịch chuyển cơ sở hạ tầng của nền kinh tế

Cơ sở hạ tầng là hệ thống QHSX trong mối liên hệ với LLSX xã hội. Sự dịch

chuyển QHSX tại Việt Nam theo chiều hướng:

Nền Kinh tế

thị trường

định hướng

XHCN, hội

Nền kinh tế Kế

hoạch hóa tập

nhập quốc tế

trung bao cấp

=> Từ đó đòi hỏi sự hoàn thiện về kiến trúc thượng tầng. Như vậy cần phải hoàn

thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

o

Do xu thế phát huy vai trò của xã hội trong xây dựng thể chế

Các Tổ chức chính trị - xã hội và Tổ chức xã hội - nghề nghiệp đang phát triển

mạnh mẽ. Đó là sự đại diện cho các thành phần xã hội, có vai trò phản biện xã hội,

theo tinh thần dân chủ và xây dựng

=> Vì thế, cần tiếp tục hoàn thiện Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

5

28/09/2020

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.4 Nhiệm vụ chủ yếu cần thực hiện với Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

NÂNG CAO

VAI TRÒ

LÃNH ĐẠO

CỦA ĐẢNG

Hoàn thiện

thể chế về

phát triển bền

vững gắn với

tiến bộ xã hội,

an ninh quốc

phòng

Hoàn thiện

thể chế về

hội nhập

quốc tế

Hoàn thiện

thể chế về

quyền sở

hữu

thể chế về

phát triển

đồng bộ các

thị trường

thể chế về

phát triển

các thành

phần kinh tế

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

2. Hoàn thiện thể chế Kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

2.4 Nhiệm vụ chủ yếu cần thực hiện với Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

o

Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng

-

Thứ nhất, vai trò phát triển lý luận, hoạch định đường lối

Thứ hai, vai trò chỉnh đốn, giám sát, phòng chống tham nhũng, nhưng không

can thiệp sâu vào công tác điều hành kinh tế - xã hội của Chính phủ

-

Thứ ba, vai trò lãnh đạo, phát huy dân chủ trong Đảng và trong toàn xã hội

Chương 5: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN & QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121

KẾT THÚC

BÀI GIẢNG VỀ HOÀN THIỆN THỂ CHẾ

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN

SINH VIÊN LƯU Ý, TÌM HIỂU TRƯỚC BÀI TIẾP THEO

VỀ “CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM”

6

Bài giảng Kinh tế chính trị - Chương 5, Phần 1: Kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam - Ngô Quế Lân