Sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở trong giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI GỢI MỞ

TRONG GIẢNG DẠY HỌC PHẦN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Phúc An^*và Bùi Thị Thùy Dương

Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Mỏ - Địa chất

^*Tác giả liên hệ: [email protected]

Lịch sử bài báo

Ngày nhận: 15/10/2020; Ngày nhận chỉnh sửa: 29/12/2020; Ngày duyệt đăng: 14/5/2021

Tóm tắt

Dựa trên dữ liệu từ thực tế giảng dạy của bản thân, các lý thuyết về phương pháp dạy học và

bằng phương pháp phân tích, tổng hợp, nghiên cứu này làm rõ khái niệm, ưu điểm và hạn chế của

phương pháp đàm thoại gợi mở; sự cần thiết của việc sử dụng phương pháp này trong giảng dạy

học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh; quy trình thực hiện và một số yêu cầu khi áp dụng phương pháp

đàm thoại gợi mở trong quá trình giảng dạy nhằm mục đích khơi gợi tính tích cực học tập và phát

triển năng lực của SV.

Từ khóa: Đàm thoại gợi mở, phương pháp dạy học, tư tưởng Hồ Chí Minh.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

USING SUGGESTIVE DIALOGUE METHOD

IN TEACHING HO CHI MINH’S IDEOLOGY

Tran Thi Phuc An^*and Bui Thi Thuy Duong

Faculty of Political Studies, University of Mining and Geology

^*Corresponding author: [email protected].vn

Article history

Received: 15/10/2020; Received in revised form: 29/12/2020; Accepted: 14/5/2021

Abstract

Based on the author’s teaching experiences and instructional methodologies, this study addresses

the concepts of suggestive dialogue method, its advantages and limitations; the necessity of using

this method in teaching Ho Chi Minh's ideology as well as the procedure and requirements for this

method in practice to develop students' positive learning and competences.

Keywords: Dialogue suggestive, Ho Chi Minh’s ideology, teaching method.

DOI: https://doi.org/10.52714/dthu.10.4.2021.886

Trích dẫn: Trần Thị Phúc An và Bùi Thị Thùy Dương. (2021). Sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở trong giảng

dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh. Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, 10(4), 98-106.

98

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tꢀp 10, Số 4, 2021, 98-106

1. Mở đầu

kiểm tra, củng cố kiến thức cho học sinh (một

phương pháp giảng dạy)” (Viện Ngôn ngữ học,

Tư tưởng Hồ Chí Minh (TTHCM) là học

phần thuộc hệ thống các môn khoa học lý luận

chính trị, có vai trò quan trọng trong việc giáo

dục chính trị, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và

đạo đức cách mạng, giáo dục lý tưởng độc lập dân

tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Có thể nói, trong

số các phương pháp dạy học học phần TTHCM

thì dạy học bằng phương pháp đàm thoại gợi mở

là một trong những con đường nâng cao chất

lượng dạy và học, giúp giảng viên (GV) hình

thành kiến thức cho sinh viên (SV) trên cơ sở

những câu hỏi gợi mở, quá trình đàm thoại giữa

GV và tập thể SV và giữa SV với nhau. GV giữ

vai trò rất quan trọng trong việc định hướng, tổ

chức các hoạt động học tập của SV để giúp họ

có được sự chuyển biến cả về kiến thức và các

thao tác tư duy - vốn là công cụ để thu nhận kiến

thức đó nhằm tạo hứng thú và phát huy tính tích

cực, chủ động, sáng tạo của SV trong quá trình

học tập. SV không còn đóng vai trò thụ động mà

phát huy được tính chủ động, chính kiến, sáng

tạo riêng của mình. Vì vậy, sử dụng phương pháp

đàm thoại gợi mở có ý nghĩa quan trọng để đáp

ứng yêu cầu “đổi mới phương pháp giảng dạy

và học tập các môn Lý luận chính trị nhằm từng

bước nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy

và học tập các môn học này” (Bộ Giáo dục và

Đào tạo, 2019).

Hoàng Phê, 2003, tr. 282). Đàm thoại không đơn

thuần là nhằm mục đích thông tin mà còn là quá

trình tư duy của các chủ thể tham gia vào cuộc

nói chuyện, trao đổi. Phương pháp đàm thoại

tạo điều kiện cho người tham gia phát triển các

phương thức và kỹ năng phân tích, chứng minh,

lập luận cho quan niệm của mình trên cơ sở khái

quát, kết hợp với quan niệm của những người

khác về một sự vật, hiện tượng nào đó. Đây là

phương pháp đặc biệt sáng tạo ra nội dung tư

duy của tình huống giao tiếp, loại bỏ cách định

hướng cứng nhắc đến một vấn đề cần nhận thức

nào đó (Lê Linh Chi, 2010).

Trong dạy học đại học, đàm thoại là cách

tốt nhất để GV thu nhận thông tin về những vấn

đề mà người học quan tâm, mảng kiến thức mà

SV còn thiếu, còn yếu nhằm giải đáp những

thắc mắc, nguyện vọng của họ, giúp họ nhận

thức đúng, có cái nhìn toàn diện hơn, khách

quan hơn về một vấn đề nào đó và rèn luyện lập

trường tư tưởng, xây dựng lý tưởng sống cao

đẹp, có ý chí, hoạt động tự giác, tích cực và có

trách nhiệm. Có thể nói, đàm thoại là phương

pháp rèn luyện tư duy sáng tạo cho người học,

giúp người học vạch ra chiến lược, điều chỉnh

phương pháp, giải pháp cho phù hợp. Nó thể

hiện mối quan hệ tương tác qua lại giữa người

dạy với người học và giữa người học với nhau.

Như vậy, phương pháp đàm thoại là phương

pháp GV đặt hệ thống câu hỏi để SV trả lời, giúp

SV tự khai phá tri thức bằng sự tái hiện những

kiến thức đã học hoặc từ những kinh nghiệm đã

tích luỹ được trong cuộc sống, giúp họ củng cố,

mở rộng, hệ thống hoá những tri thức đã tiếp

thu trong quá trình dạy học.

2. Nội dung

2.1. Phương pháp đàm thoại gợi mở và

ý nghĩa của việc sử dụng phương pháp này

trong giảng dạy học phần TTHCM

2.1.1. Khái niệm phương pháp đàm thoại và

phương pháp đàm thoại gợi mở

Đàm thoại là một trong những phương pháp

dạy học sáng tạo và tích cực đã được các nhà sư

phạm thường xuyên vận dụng trong quá trình

giảng dạy. Theo cách hiểu thông thường đàm

thoại là “(1) Nói chuyện với nhau… (2) Nói và

trả lời giữa thầy giáo và học sinh, nhằm gợi mở,

Căn cứ vào mục đích sư phạm, phương

pháp đàm thoại có các loại: Đàm thoại gợi mở,

đàm thoại tổng kết, đàm thoại củng cố, đàm

thoại kiểm tra. Trong đó, phương pháp đàm

thoại gợi mở là quá trình tương tác giữa GV và

99

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

SV được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi họ năng lực tư duy, cách diễn đạt sự hiểu biết

và câu trả lời tương ứng về một chủ đề nhất định của mình và hiểu ý diễn đạt của người khác.

được GV đặt ra. SV sử dụng những kiến thức Bằng cách này SV hiểu rõ nội dung học tập

hơn là học vẹt, thuộc lòng. Không khí giờ học

trở nên sôi nổi, bớt căng thẳng; tính chủ động

tham gia vào quá trình đàm thoại, hợp tác của

SV được tăng lên rõ rệt.

đã học, vận dụng vốn hiểu biết của bản thân để

lần lượt trả lời từng câu hỏi theo gợi ý của GV.

Qua đó, SV tiếp thu tri thức mới và tổng hợp

toàn bộ tri thức được nêu ra trong các câu trả

lời và làm nổi bật được nội dung bài học. Bản

chất của phương pháp này là thông qua hệ thống

câu hỏi của người dạy, người học trả lời và dần

dần hình thành tri thức mới, hiểu rõ nội dung

cốt lõi, cơ bản của tri thức đó. Như vậy, đàm

thoại gợi mở là phương pháp mà người dạy đặt

câu hỏi hoặc một chuỗi câu hỏi nhằm dẫn dắt

người học giải quyết một câu hỏi cơ bản từ đó

rút ra kết luận, nhờ vậy mà người học lĩnh hội

được tri thức mới.

Tuy nhiên, sử dụng phương pháp này người

dạy sẽ gặp khó khăn trong quá trình soạn giảng

và sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở cho người

học theo một chủ đề nhất quán vì nhiều khi phải

căn cứ vào câu trả lời của họ để người dạy dẫn

dắt vấn đề. Nếu hệ thống câu hỏi không được

chuẩn bị tốt sẽ dẫn đến tình trạng đặt câu hỏi

không rõ mục đích, các câu hỏi không có sự

lôgic và tính kết nối giữa các kiến thức không

cao. Trong quá trình đàm thoại, nếu GV nêu

ngay gợi ý của câu trả lời sẽ khiến người học

rơi vào trạng thái bị động, không thực sự làm

việc, chỉ ỷ lại vào gợi ý của GV. Trong quá trình

dạy học có thể xuất hiện nhiều tình huống bất

ngờ trong câu trả lời, thậm chí câu hỏi từ phía

người học. Vì vậy giờ học dễ chệch hướng so

với “kịch bản” của GV do câu hỏi vụn vặt,

không nhất quán và khó kiểm soát quá trình

học tập của SV.

2.1.2. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp

đàm thoại gợi mở

Trong quá trình giảng dạy, nếu GV vận

dụng khéo léo phương pháp đàm thoại gợi

mở sẽ có thể điều khiển một cách có hiệu quả

hoạt động tư duy của SV, kích thích tính tích

cực hoạt động nhận thức của họ; bồi dưỡng

cho họ năng lực diễn đạt bằng lời nói những

vấn đề khoa học một cách chính xác, đầy đủ,

xúc tích. Thông qua đàm thoại gợi mở, GV tạo

cho lớp học một không khí tự do tư tưởng, tự

do bộc lộ những nhận thức, quan điểm của SV

một cách trực tiếp. Đồng thời, giúp GV thu

nhận tức thời nhiều thông tin phản hồi từ phía

người học, duy trì sự chú ý của SV; kiểm soát

hành vi của SV và tạo điều kiện thuận lợi trong

việc quản lí lớp học. Tính cách, phẩm chất trí

tuệ, tâm hồn, tình cảm, phong cách người SV

được bộc lộ qua đàm thoại giúp GV hiểu được

những suy nghĩ và thế giới của họ được cụ thể

hơn. Năng lực độc lập làm việc, óc tìm tòi suy

nghĩ, thói quen giao tiếp xã hội của SV được

2.1.3. Sự cần thiết của việc sử dụng phương

pháp đàm thoại gợi mở trong giảng dạy học phần

TTHCM

TTHCM là một môn khoa học mang đặc

trưng tổng hợp, đem lại cho người học không

chỉ là sự hiểu biết mà còn là cảm xúc, không

chỉ là lý luận mà còn là phương pháp, không

chỉ là nhận thức mà còn hướng tới hành động.

Bởi lẽ, Hồ Chí Minh vừa là anh hùng giải phóng

dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất Việt Nam;

Người vừa là nhà tư tưởng, nhà lý luận cách

mạng, vừa là người tổ chức, vị chỉ huy của cách

mạng; vừa là chiến sĩ tiên phong của phong trào

phát huy một cách tích cực, kích thích sự hứng giải phóng dân tộc, vừa là nhà hoạt động lỗi lạc

thú học tập và sự tự tin của SV, rèn luyện cho của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế;

100

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tꢀp 10, Số 4, 2021, 98-106

vừa là nhà chiến lược quân sự, nhà chính trị,

phương thức tích cực để hình thành tư duy nắm

nhà ngoại giao, nhà thơ, nhà báo… xuất sắc. Vì bắt bài học, giúp họ hiểu được các bài nói, bài

viết của Hồ Chí Minh, hiểu được các quan điểm

mang tính cốt lõi trong hệ thống tư tưởng của

Người. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả chất

lượng học tập, vạch ra khả năng sáng tạo của cá

nhân, hình thành những phương châm giá trị và

những phẩm chất đạo đức cần thiết cho chặng

đường học tập và công tác sau này.

thế, TTHCM không chỉ nhằm nâng cao nhận

thức, năng lực tư duy lý luận, trau dồi thế giới

quan và phương pháp tư duy khoa học mà còn

góp phần rèn luyện đạo đức, hình thành ý thức

và bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng tình cảm cách

mạng; rèn luyện phương pháp và phong cách

công tác cho người học. Xuất phát từ ý nghĩa

đó, phương pháp giảng dạy học phần TTHCM

phải phù hợp với tâm lý SV. Tính chủ động sáng

tạo của người học phải được tôn trọng. Không

nên và không thể áp đặt, buộc người học chấp

nhận một cách máy móc những quan điểm sẵn

có. Chính vì thế, nghiên cứu một cách hệ thống

và vận dụng phương pháp đàm thoại gợi mở

vào giảng dạy học phần TTHCM là lời giải thỏa

đáng cho bài toán đổi mới phương pháp giảng

dạy ở bậc đại học góp phần nâng cao chất lượng,

hiệu quả giảng dạy và học tập các môn Lý luận

chính trị trong bối cảnh hiện nay.

2.2. Quy trình thực hiện phương pháp

đàm thoại gợi mở trong giảng dạy học phần

TTHCM

Tùy từng nội dung cụ thể trong chương

trình học tập mà GV có thể khéo léo kết hợp sử

dụng các phương pháp khác nhau. Trong phạm

vi của một bài nghiên cứu chúng tôi đưa ra cách

sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở trong

thực tiễn giảng dạy phần: Quan điểm của Hồ Chí

Minh về sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

(Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2013, tr.128). Mục

tiêu của nội dung này là làm rõ tư duy độc lập,

tự chủ, sáng tạo của Hồ Chí Minh về sự ra đời

của Đảng trong quá trình tiếp thu và vận dụng

chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện thực tiễn

của Việt Nam.

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo,

SV học học phần TTHCM sau khi đã học các

học phần Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính

trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học,

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và đã thu nhận

được những kiến thức cơ bản của khoa học lý

luận chính trị ở bậc học phổ thông trong chương

trình môn Giáo dục công dân. Do đó, SV đã hiểu

Một trong những kĩ năng sư phạm quan

trọng và cần thiết đối với GV khi sử dụng phương

pháp đàm thoại gợi mở là phải biết cách đặt câu

hỏi và tăng dần tính phức tạp, tính khó của câu

được nhiều khái niệm cơ bản, có khả năng tư duy trả lời. Các câu hỏi của GV cần hướng dẫn SV

từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, quy

luật của hiện tượng, kích thích tính tích cực tìm

tòi, sự ham muốn hiểu biết của SV. Với hệ thống

câu hỏi được xây dựng phù hợp sẽ tạo động lực

để người học tích cực trong hoạt động học tập,

kích thích tư duy, làm khơi dậy lòng ham muốn

hiểu biết, có cách thức tìm ra tri thức và quan

trọng hơn hết là phát triển khả năng tự khám phá

những kiến thức khác góp phần vào quá trình

nâng cao năng lực tư duy cho họ.

trừu tượng, tiếp nhận và xử lý thông tin từ nhiều

nguồn khác nhau, có khả năng phát hiện và giải

quyết vấn đề. Đây là những yếu tố rất thuận lợi

để GV có thể sử dụng phương pháp đối thoại gợi

mở trong quá trình lên lớp. Hiểu đúng, vận dụng

hợp lý, linh hoạt phương pháp đàm thoại gợi mở

trong giảng dạy học phần TTHCM sẽ giúp SV

đưa ra được những định hướng chính xác, phù

hợp góp phần thiết thực và hiệu quả trong việc

đáp ứng một số yêu cầu của quan điểm dạy học

đổi mới. Đó là một trong những con đường, là

Nội dung này có thể được mô tả qua bảng sau:

101

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

Chủ đề dạy học

Quan điểm của Hồ Chí Minh về sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

STT

Hệ thống câu hỏi đàm thoại

Kết quả đầu ra

Dựa vào những kiến thức đã học, em hãy cho biết

chủ nghĩa Mác-Lênin quan niệm như thế nào về

sự ra đời của Đảng Cộng sản?

V.I.Lênin cho rằng Đảng cộng sản là sự kết hợp

chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân.

1

Chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với phong trào

Theo Hồ Chí Minh Đảng Cộng sản Việt Nam ra công nhân và phong trào yêu nước đã dẫn tới

2

3

đời là sự kết hợp của những yếu tố nào?

việc thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương vào

đầu năm 1930 (Hồ Chí Minh, 2011, t.12, tr.406).

Dựa trên cơ sở nào Hồ Chí Minh đã bổ sung thêm

phong trào yêu nước vào quy luật thành lập Đảng?

Để SV có thể trả lời được câu hỏi này, GV đưa ra các câu hỏi có tính chất gợi mở như sau:

Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời vào cuối thế

Giai cấp công nhân Việt Nam được ra đời từ

kỷ XIX, sau chính sách khai thác thuộc địa lần

khi nào?

4

5

6

thứ nhất của thực dân Pháp (1897-1913).

Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sớm hay So với giai cấp công nhân thế giới, công nhân

muộn so với giai cấp công nhân thế giới?

Việt Nam ra đời rất muộn.

So với giai cấp công nhân thế giới, công nhân Việt

Nam ra đời muộn như vậy thì lực lượng sẽ nhiều Ra đời muộn thì lực lượng sẽ ít và phong trào yếu.

hay ít và phong trào sẽ yếu hay mạnh?

Như vậy, Hồ Chí Minh nhận thấy, nếu chỉ kết hợp chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân thì

chưa đủ vì giai cấp công nhân Việt Nam còn nhỏ bé, phong trào công nhân còn non yếu. Do đó

phải kết hợp cả với phong trào yêu nước rộng lớn của các tầng lớp nhân dân đấu tranh chống chủ

nghĩa thực dân.

Phong trào yêu nước có vai trò như thế nào trong Phong trào yêu nước có vị trí và vai trò to lớn

7

8

9

lịch sử dân tộc Việt Nam?

Phong trào công nhân và phong trào yêu nước có Hai phong trào này đều có mục tiêu chung là giải

mối quan hệ với nhau như thế nào? phóng dân tộc và đem lại tự do cho nhân dân.

trong lịch sử dân tộc.

Giai cấp công nhân và giai cấp nông dân ở Việt Có mối quan hệ chặt chẽ với nhau vì phần lớn

Nam có mối quan hệ với nhau như thế nào, vì sao? công nhân Việt Nam được xuất thân từ nông dân.

Phong trào yêu nước của trí thức Việt Nam là

nhân tố quan trọng thúc đẩy sự kết hợp các yếu

tố cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Vì

trí thức chính là người tiếp nhận những luồng tư

tưởng mới, trong đó có chủ nghĩa Mác - Lênin,

truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào phong trào

công nhân và phong trào yêu nước, giúp cho giai

cấp công nhân Việt Nam nâng cao ý thức giai cấp,

nhận thức đầy đủ về vai trò lịch sử của giai cấp

mình, làm cho các phong trào yêu nước Việt Nam

có lý luận cách mạng và khoa học dẫn đường, phát

triển đúng hướng.

Trong phong trào yêu nước Việt Nam, ngoài giai

cấp nông dân còn có đội ngũ trí thức. Vậy, phong

10 trào yêu nước của đội ngũ trí thức có vai trò như

thế nào đối với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt

Nam, tại sao?

102

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tꢀp 10, Số 4, 2021, 98-106

Việc Hồ Chí Minh bổ sung thêm phong trào yêu Thể hiện sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ

11 nước vào quy luật thành lập Đảng Cộng sản Việt nghĩa Mác - Lênin của Hồ Chí Minh trong điều

Nam có ý nghĩa như thế nào?

kiện thực tiễn Việt Nam.

Mỗi khi đặt câu hỏi, GV cần để một thời gian trao đổi thân mật về cuộc đời, sự nghiệp của

thích hợp rồi mới chỉ định SV trả lời. Điều này

làm cho chất lượng của câu trả lời được nâng lên

và hoạt động của lớp cũng được tích cực thêm.

Nếu SV chưa trả lời được, GV có thể hỏi tiếp để

gợi mở cho SV những vấn đề có liên quan đến

nội dung học tập. Trong lúc một SV trình bày

ý hiểu của mình, cần yêu cầu những SV khác

nhận xét, bổ sung, sửa chữa câu trả lời nhằm thu

hút sự chú ý lắng nghe câu trả lời của bạn với

tinh thần phê phán. Qua đó kích thích hoạt động

chung của cả lớp. GV cũng cần chú ý bảo đảm

cho mọi SV trong lớp được bình đẳng trước cơ

hội tiếp nhận câu hỏi và tham gia trả lời các câu

hỏi của GV. GV cần bao quát lớp, phân phối hợp

lí bằng cách chỉ định SV để huy động tất cả SV

trong lớp cùng làm việc tích cực.

Hồ Chí Minh và những quan điểm của Người

được gắn với thực tiễn cuộc sống hiện nay. Từ

đó, mối liên hệ giữa GV, SV, nội dung bài học

được hình thành, làm cho số lượng SV nắm

bắt được nội dung bài học ngay trên lớp được

tăng lên; không khí lớp học sôi nổi hơn trước

do SV chủ động trao đổi ý kiến và tranh luận

trong các buổi đàm thoại; SV tỏ ra có nhiều

hứng thú đối với môn học. Vì vậy mà kết quả

học tập cũng được nâng cao.

2.3. Một số yêu cầu khi sử dụng phương

pháp đàm thoại gợi mở trong giảng dạy học

phần TTHCM

Một là, bài giảng TTHCM phải được thiết kế

theo định hướng phát triển năng lực người học.

Sự thành công của một giờ dạy phụ thuộc

vào rất nhiều yếu tố bởi lẽ dạy học là một công

việc vừa mang tính khoa học, vừa mang tính

nghệ thuật. Hiểu được vấn đề này, mỗi GV

giảng dạy TTHCM cần nhận thức và mạnh mẽ

tiến hành đổi mới phương pháp dạy học, luôn

chủ động, sáng tạo để thiết kế bài giảng phù hợp

Trong cuộc đàm thoại, GV sẽ là người tổ

chức sự tìm tòi còn SV là người tự nghiên cứu,

tìm hiểu để phát hiện kiến thức mới. Vì vậy kết

thúc cuộc đàm thoại SV cảm thấy tự tin, tích cực

hơn trong quá trình học tập và có được niềm vui

của sự khám phá. Điều đó sẽ giúp họ trưởng thành

thêm một bước về trình độ tư duy, vừa thu nhận

được kiến thức mới, vừa nắm được cách thức theo định hướng phát triển năng lực người học

để đi tới những kiến thức đó. Sau khi SV trả lời

xong, GV cần sử dụng các ý kiến của SV để kết

luận vấn đề đặt ra, có bổ sung và chỉnh lý khi cần

thiết và chú ý cả cách diễn đạt câu trả lời của SV

một cách chính xác, rõ ràng, hợp logic để phát

triển năng lực tư duy logic của họ.

với các mục tiêu cụ thể, rõ ràng về kiến thức,

kỹ năng và thái độ, tạo ra được sự hưởng ứng,

tham gia tích cực từ người học. Sử dụng phương

pháp đàm thoại gợi mở trong quá trình giảng

dạy học phần TTHCM đòi hỏi mỗi GV phải có

sự chuẩn bị rất công phu trong việc soạn bài,

phải thực sự am hiểu về cuộc đời, sự nghiệp

của Hồ Chí Minh, nội dung của TTHCM, thậm

chí phải nắm được cả những quan điểm sai trái,

thù địch đã nói xấu hoặc bôi nhọ tư tưởng của

Người. Bởi lẽ cuộc cách mạng khoa học - công

nghệ 4.0 đang phát triển, phương tiện tiếp nhận

và truyền đạt thông tin trở nên đa dạng, phong

Như vậy, dạy học bằng phương pháp đàm

thoại gợi mở đã chứng minh khả năng phát

triển trí tuệ, năng lực tư duy của SV một cách

có hiệu quả. Dạy và học TTHCM không còn là

những giờ thuyết giảng khô khan, mang đậm

tính triết lý nữa mà trở thành một cuộc trao

đổi trò chuyện tạo nên không khí tâm tình,

103

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

phú, hiện đại được SV tiếp cận và tiếp thu một nghiên cứu tài liệu, giáo trình ở nhà trước khi

cách nhanh chóng cả thuận chiều và trái chiều đến lớp và GV có thể định hướng cho SV trong

về Hồ Chí Minh và tư tưởng của Người. Vì vậy, việc chuẩn bị nội dung bài học. Hoạt động này

GV cần có những định hướng thích hợp cho từng nếu được thực hiện tốt sẽ góp phần rất lớn vào

đối tượng người học, phải nhạy bén, linh hoạt việc khắc phục nghịch lý giữa thời gian dạy

và kịp thời nắm bắt, kích thích, phát huy tính học và dung lượng kiến thức của bài học; tạo

sáng tạo của SV trong vai trò là một trung tâm thời gian, cơ hội cho những hoạt động dạy học

thực sự của quá trình dạy học.

khác chứ không chỉ đơn thuần là làm cho SV

nắm trước được một cách tương đối nội dung

của bài học (tất nhiên chỉ là ở mức sơ bộ, ban

đầu và cơ học, đơn giản).

Hai là, GV cần chủ động chuẩn bị các chủ

đề dạy học, hệ thống các câu hỏi đàm thoại sẽ

thực hiện trong quá trình lên lớp.

Ba là, câu hỏi phải chính xác, cụ thể, ngắn

gọn, được xây dựng theo một hệ thống logic

chặt chẽ.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011, tr. 88) cho

rằng: “TTHCM là hệ thống quan điểm toàn diện

và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách

mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát

Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng, nhà

triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều lý luận lớn nhưng Người không dùng ngôn

kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển ngữ bác học, văn phong hàn lâm để biểu đạt ý

các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp tưởng của mình. Người quen nói và viết mộc

thu tinh hoa văn hóa nhân loại…”. Như vậy, nội mạc, giản dị của ngôn ngữ đời sống, gần gũi

dung của TTHCM rất rộng, tìm hiểu về cơ sở, với cách nghĩ, cách hiểu của người dân. Vì thế,

nguồn gốc hình thành nên tư tưởng của Người trong đàm thoại gợi mở, người GV TTHCM

cũng rất phong phú. Vì thế, trong mỗi bài giảng, cần có lối đặt câu hỏi cụ thể, ngắn gọn, dễ hiểu

người GV cần chuẩn bị các chủ đề để tiến hành để giúp SV hiểu được con đường cách mạng

trao đổi, đàm thoại. Trong những chủ đề ấy có mà Hồ Chí Minh đã lựa chọn cho dân tộc Việt

một loạt các câu hỏi nhỏ nhằm tạo thế chủ động Nam; những điều kiện cần thiết cho công cuộc

trong quá trình giảng dạy. Chẳng hạn như khi giải phóng dân tộc; vai trò, động lực của đạo

chuẩn bị nội dung bài giảng của phần Cơ sở hình đức, văn hóa đối với sự hoàn thiện nhân cách

thành TTHCM (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2013, của từng cá nhân và đối với sự phát triển kinh

tr. 25), GV có thể chuẩn bị một hệ thống các tế, xã hội... của đất nước. Hệ thống câu hỏi

câu hỏi mang tính chất gợi mở về những yếu tố phải được xây dựng theo một logic chặt chẽ

có ảnh hưởng đến sự ra đời của TTHCM như: giúp người học hình thành được câu trả lời

Xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ đúng. Từ đó, kích thích sự ham tìm tòi, khám

XX có ảnh hưởng như thế nào đến quyết định phá về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng của Hồ

ra đi tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh?; Chí Minh, hiểu và đánh giá đúng được giá

Nho giáo, Phật giáo, văn hóa phương Tây có trị của TTHCM đối với cách mạng Việt Nam

ảnh hưởng như thế nào đối với việc hình thành trong giai đoạn hiện nay. Các câu hỏi của GV

TTHCM?; Tại sao nói, chủ nghĩa Mác - Lênin cần có tính chất gợi mở, liên tưởng và vận

là tiền đề tư tưởng - lý luận có ý nghĩa quyết dụng vào thực tế. Bởi vì, trong TTHCM, logic

định về chất trong việc hình thành TTHCM… của tư tưởng, của nhận thức khoa học được

Tuy nhiên, để giờ dạy đạt được hiệu quả cao, chuyển hóa một cách tự nhiên sang logic hành

GV có thể cho SV tự tìm hiểu thông qua việc động, chúng gắn bó hữu cơ, mật thiết với nhau.

104

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tꢀp 10, Số 4, 2021, 98-106

Nó được biểu hiện như một chỉnh thể ở ngay

thái độ nôn nóng, vội vàng cắt ngang ý của họ

khi chưa thật cần thiết. Tôn trọng, khuyến khích

SV tự bộc lộ cái riêng của mình nhưng cần nhạy

bén và tế nhị điều chỉnh, uốn nắn những quan

niệm, cách nghĩ, cách hiểu lệch lạc, sai quỹ đạo

chung, giúp họ hệ thống hoá lại những tri thức

đã tiếp thu được trong quá trình đối thoại. Chú

ý sử dụng mọi biện pháp thúc đẩy SV mạnh dạn

nêu thắc mắc và khéo léo sử dụng thắc mắc đó

để tạo tình huống có vấn đề và thu hút tất cả SV

trong lớp tham gia vào cuộc thảo luận, tranh luận

để giải quyết vấn đề đó. Có như vậy người GV

mới có thể hiểu được những suy nghĩ, nhận thức

của SV; góp phần lấp lỗ hổng, khắc phục những

hạn chế hoặc cách hiểu chưa chính xác nội dung

bài học của SV.

trong con người Hồ Chí Minh, trong cuộc sống

và hành động, tư tưởng, đạo đức, phương pháp

và phong cách Hồ Chí Minh. Chẳng hạn đối

với nội dung TTHCM về xây dựng nhà nước

của dân, do dân, vì dân (Bộ Giáo dục và Đào

tạo, 2013, tr. 204), GV có thể đặt câu hỏi yêu

cầu SV liên hệ với quyết tâm phòng và chống

tham nhũng hay tinh thần quyết chiến thắng

đại dịch Covid-19 với phương châm “không

để một người dân nào bị bỏ lại phía sau” của

Đảng và Nhà nước Việt Nam hiện nay. Chính

sự liên hệ đó sẽ giúp SV hiểu thêm về giá trị

của TTHCM, củng cố niềm tin của họ vào con

đường mà Người đã lựa chọn.

Bốn là, tạo không khí dân chủ, cởi mở trong

các cuộc đàm thoại.

3. Kết luận

Để tránh những giờ học căng thẳng, người

GV nên tạo bầu không khí thoải mái, cởi mở,

bình đẳng; coi SV là đối tác thực thụ trong quá

trình đàm thoại bằng cách gợi cho SV những câu

chuyện cụ thể có liên quan đến nội dung bài học

như các câu chuyện về hoàn cảnh gia đình, về tấm

gương đạo đức và về thực tiễn hoạt động cách

mạng của Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh là một vĩ

nhân và là người đã “trở thành huyền thoại ngay

từ khi còn sống” (Trung tâm Khoa học xã hội và

Nhân văn quốc gia - Ủy ban quốc gia UNESCO

của Việt Nam, 1995, tr. 28-29). Vì vậy, có rất

nhiều câu chuyện thú vị có liên quan cuộc đời,

sự nghiệp của Người. Đây chính là yếu tố thuận

lợi của GV khi sử dụng phương pháp đàm thoại

gợi mở trong giảng dạy TTHCM.

Như vậy, việc sử dụng phương pháp đàm

thoại gợi mở trong giảng dạy học phần TTHCM

có những tác động tích cực đến cả người dạy và

người học. Người dạy có vai trò quyết định đối

với chất lượng lĩnh hội của cả lớp. Hệ thống câu

hỏi của GV vừa là kim chỉ nam, vừa là bánh lái

hướng tư duy của SV đi theo một logic hợp lí,

nó kích thích tính tìm tòi, trí tò mò khoa học và

sự ham muốn giải đáp của SV nhằm hình thành

năng lực tư duy lý luận, tư duy sáng tạo, giúp

họ không ngừng phát huy tính tích cực, chủ

động trong tiếp thu tri thức khoa học, sớm hình

thành những ý tưởng mới, kịp thời giải quyết

những vấn đề thực tiễn đặt ra, đáp ứng xu thế

phát triển của thời đại. Tuy nhiên, chất lượng,

hiệu quả bài giảng sẽ không cao khi GV chỉ sử

dụng một phương pháp tẻ nhạt, đơn điệu. Vì

vậy, một môn học, thâm chí một bài học không

nên chỉ sử dụng một phương pháp, mà có thể kết

hợp lồng ghép một cách khoa học nhiều phương

pháp khác nhau nhằm đảm bảo được yêu cầu

nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong

bối cảnh hiện nay./.

Trong thực tế, không phải SV nào cũng quan

tâm nghiên cứu, tìm hiểu về Hồ Chí Minh, cũng

không phải SV nào cũng có tinh thần tự giác học

tập, tìm hiểu bài trước ở nhà. Vì thế, chắc chắn

trong quá trình đối thoại sẽ có những SV trả lời

sai, thậm chí đối thoại ngược lại với nội dung bài

học. Lúc này, GV cần có thái độ bình tĩnh khi SV

trả lời sai hoặc thiếu chính xác, không nên có

105

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

Tài liệu tham khảo

Đảng Cộng sản Việt Nam. (2011).Văn kiện Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Hà Nội:

NXB Chính trị quốc gia - Sự thật.

Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2019). Công văn số

3056/BGDĐT-GDĐH ngày 19/7/2019 về

việc Hướng dẫn thực hiện chương trình,

giáo trình các môn Lý luận chính trị. Hà Nội.

Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập. Hà Nội: NXB

Chính trị quốc gia - Sự thật.

Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2013).Giáo trình

TTHCM (Dành cho SV Đại học, Cao đẳng

khối không chuyên ngành Mác - Lênin,

TTHCM). Hà Nội: NXB Chính trị quốc

gia - Sự thật.

Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc

gia - Ủy ban quốc gia UNESCO của Việt

Nam. (1995) Hội thảo quốc tế Hồ Chí Minh

- Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa

lớn. Hà Nội: NXB Khoa học xã hội.

Lê Linh Chi. (2010). Thiết kế giờ học tác phẩm

“Chí phèo” theo hướng đối thoại. Luận

văn thạc sĩ Giáo dục học. Thành phố Hồ

Chí Minh.

Viện Ngôn ngữ học, Hoàng Phê (Chủ biên).

(2003). Từ điển tiếng Việt. NXB Đà Nẵng,

Trung tâm từ điển học.

106