Tiểu luận Vận dụng Lý luận về hình thái kinh tế xã hội giải thích quá trình phát triển của Việt Nam ngày nay

Môc lôc

Lêi giíi thiÖu........................................................... ..........................3

PhÇN A

Giíi thiÖu ®Ò tµi

I. Kh¸i niÖm vÒ h×nh th¸i kinh tÕ x· héi..............................................4

II. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi ...................................................................4

III. Môc ®Ých,ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi ...................................5

PHÇN B

Néi dung

I. Häc thuyÕt H×nh th¸i kinh tÕ x· héi..................................................5

II. Qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi,con ®-êng ph¸t triÓn tÊt yÕu cña c¸ch

m¹ng X· héi Chñ nghÜa ë n-íc ta hiÖn nay............................................11

PHÇN C

1

KÕt luËn .................................................................................................18

Danh môc tµi liÖu tham kh¶o...................................................................20

Lêi giíi thiÖu

«n ” TriÕt häc M¸c - LªNin ” cã thÓ nãi lµ mét m«n häc rÊt

khã ®Ó cã thÓ hiÓu ®-îc cÆn kÏ, râ rµng vÒ nã. Do vËy viÖc lµm bµi ” TiÓu

luËn TriÕt häc ” còng h¼n kh«ng n»m ngoµi môc ®Ých gióp cho sinh viªn cã

thÓ hiÓu s©u, réng h¬n vÒ m«n häc nµy. Muèn vËy mçi ng-êi ph¶i tù t×m

tßi, tra kh¶o c¸c tµi liÖu, s¸ch b¸o ®Ó phôc vô cho c«ng viÖc cña m×nh.Vµ v×

thÕ bÒ dÇy kiÕn thøc cña mçi ng-êi sÏ ®-îc t¨ng lªn.VÒ ®Ò tµi "VËn dông

Lý luËn vÒ H×nh th¸i kinh tÕ - x· héi gi¶i thÝch qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña

ViÖt Nam ngµy nay” h¼n rÊt bæ Ých vµ cÇn thiÕt v× tõ x-a con ng-êi ®·

muèn t×m hiÓu vÒ chÝnh m×nh, vÒ thÕ giíi xung quanh mµ vÊn ®Ò ®Æt ra hÕt

søc bøc xóc lµ Kinh tÕ - X· héi nã bao trïm lªn tÊt c¶, nã g¾n liÒn víi mçi

ng-êi mµ ë ®©y h×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi cña M¸c lµ mét b-íc ®ét ph¸, lµ

nÒn t¶ng lý luËn cña Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö. ViÖc nghiªn cøu nã nh- thÕ

nµo ®Ó vËn dông vµo thùc tiÔn n-íc ta, qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi lµ hÕt

søc cÇn thiÕt.

Tõ nh÷ng nhËn thøc trªn t«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi nµy ®Ó viÕt chi

bµi tiÓu luËn cña m×nh. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ lµm ®Ò tµi, mÆc dï ®·

rÊt cè g¾ng nh-ng ch¾c ch¾n cßn nhiÒu thiÕu sãt. T«i rÊt mong cã ®-îc sù

gãp ý cña thÇy vµ c¸c ®ång chÝ ®Ó bµi lµm cã thÓ hoµn thiÖn h¬n.

Bè côc cña bµi tiÓu luËn gåm ba phÇn chÝnh nh- sau:

PhÇN A: Giíi thiÖu ®Ò tµi

I. Kh¸i niÖm vÒ h×nh th¸i kinh tÕ

IV. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi.

V. Môc ®Ých,ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi

PHÇN B: Néi dung

I. Häc thuyÕt H×nh th¸i kinh tÕ x· héi

II. Qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi,con ®-êng ph¸t triÓn tÊt yÕu cña c¸ch

m¹ng X· héi Chñ nghÜa ë n-íc ta hiÖn nay

PHÇN C: KÕt luËn

2

phÇn a

Giíi thiÖu ®Ò tµi

I. Kh¸i niÖm vÒ H×nh th¸i kinh tÕ X· héi.

×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ mét ph¹m trï cña Chñ nghÜa duy vËt

lÞch sö dïng ®Ó chØ x· héi ë tõng giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh víi mét kiÓu

Quan hÖ s¶n xuÊt ®Æc tr-ng cho x· héi ®ã phï hîp víi mét tr×nh ®é nhÊt

®Þnh cña Lùc l-îng s¶n xuÊt vµ víi mét KiÕn tróc th-îng tÇng phï hîp

®-îc x©y dùng trªn nh÷ng quan hÖ Êy.

Ngoµi nh÷ng mèi quan hÖ c¬ b¶n trªn ®©y H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi

cßn cã nh÷ng quan hÖ vÒ d©n téc, giai ®o¹n lÞch sö vµ c¸c quan hÖ kh¸c.

C¸c quan hÖ trªn ®©y tuy cã vai trß ®éc lËp nhÊt ®Þnh nh-ng còng bÞ chi

phèi bëi nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt kinh tÕ cô thÓ vµ nh÷ng quan hÖ c¬ b¶n

kh¸c cña x· héi.

II. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi.

Häc thuyÕt cña M¸c vÒ H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi ra ®êi lµ mét cuéc

c¸ch m¹nh trong toµn bé quan niÖm vÒ lÞch sö x· héi, lµ c¬ së ph-¬ng ph¸p

luËn cña sù ph¸t triÓn khoa häc vÒ qu¸ tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn x· héi.

Nhê cã lý luËn H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi nµy lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö

M¸c ®· chØ râ ®-îc b¶n chÊt cña tõng chÕ ®é x· héi. Nh- vËy, lý luËn h×nh

th¸i Kinh tÕ - X· héi gióp chóng ta nghiªn cøu mét c¸ch ®óng ®¾n vµ khoa

häc vÒ sù vËn hµnh cña x· héi trong giai ®o¹n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh.

Do ®Æc ®iÓm vÒ lÞch sö vÒ nh÷ng quan hÖ vµ thêi gian, kh«ng ph¶i quèc

gia nµo còng ph¶i tr¶i qua tÊt c¶ c¸c h×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi theo mét s¬

®å chung.LÞch sö cho thÊy cã nh÷ng n-íc ®· bá qua mét h×nh th¸i Kinh tÕ -

X· héi nµo ®ã trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh. VËn dông ®iÒu nµy vµo

hoµn c¶nh cô thÓ ë n-íc ta hiÖn nay chóng ta cã c¬ së khoa häc ®Ó chøng

minh r»ng con ®-êng qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa x· héi bá qua T- b¶n chñ nghÜa

ë n-íc ta - c¶ trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay - vÉn lµ tÊt yÕu vµ hoµn toµn cã kh¶

n¨ng thùc hiÖn ®-îc.

Nh- vËy, viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi : "VËn dông Lý luËn vÒ H×nh th¸i

kinh tÕ - x· héi gi¶i thÝch qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ViÖt Nam ngµy nay”

lµ rÊt thùc tiÔn vµ cÊp b¸ch c¶ vÒ mÆt lý luËn lÉn thùc tiÔn.

3

III. Môc ®Ých vµ ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi.

1. Môc ®Ých

Nghiªn cøu ®Ò tµi "VËn dông Lý luËn vÒ H×nh th¸i kinh tÕ - x· héi

gi¶i thÝch qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ViÖt Nam ngµy nay” gióp chóng ta

thªm phÇn hiÓu râ vÒ h×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi cña M¸c vµ ¸p dông lý luËn

nµy vµo thùc tiÔn ë n-íc ta hiÖn nay.

2. ý nghÜa

ViÖc n¾m v÷ng b¶n chÊt khoa häc cña lý luËn vÒ h×nh th¸i Kinh tÕ X·

héi sÏ thÓ hiÖn ®-îc chÝnh x¸c nh÷ng vÊn ®Ò cßn yÕu nhÊt cña ®êi sèng

Kinh tÕ X· héi. Mµ muèn thùc hiÖn tèt mét ®iÒu g× th× ph¶i hiÓu ®-îc b¶n

chÊt cña nã, do vËy ®èi víi c¸ch m¹ng Chñ nghÜa X· héi mµ ë ®©y ta nãi

®Õn lµ n-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi bá qua chÕ ®é T- b¶n th× viÖc

nghiªn cøu kÜ vÒ H×nh th¸i Kinh tÕ X· héi ®Ó ¸p dông nã thËt linh ®éng vµo

thùc tiÔn ë n-íc ta lµ mét viÖc lµm hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt.

4

phÇn b

néi dung

I. Häc thuyÕt vÒ H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi. NÒn t¶ng lý luËn cña chñ

nghÜa duy vËt lÞch sö.

1. Nh÷ng c¬ së xuÊt ph¸t ®Ó ph©n tÝch ®êi sèng x· héi

hi x©y dùng quan niÖm duy vËt vÒ lÞch sö M¸c vµ F.¡ngen ®·

xuÊt ph¸t tõ nh÷ng tiªu ®Ò sau ®©y :

" Tiªn ®Ì ®Çu tiªn cña toµn bé lÞch sö nh©n lo¹i th× dÜ nhiªn lµ sù

tån t¹i cña nh÷ng c¸ nh©n, con ng-êi sèng ”. X· héi d-íi bÊt k× mét

h×nh thøc nµo còng lµ sù liªn hÖ vµ t¸c ®éng qua l¹i gi÷a ng-êi víi ng-êi.

Ngay tõ khi míi ra ®êi, con ng-êi ®· cã nhu cÇu t×m hiÓu vÒ chÝnh m×nh vµ

vÒ ThÕ giíi xung quanh. C¸c nhµ t- t-ëng ®· tõng tiÕp cËn vÊn ®Ò con

ng-êi d-íi nhiÒu h×nh thøc, nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau vµ cã nhiÒu ®ãng gãp

quý b¸u : Ph¸t hiÖn ra nhiÒu thuéc tÝnh, phÈm chÊt, n¨ng lùc phong phó, k×

diÖu cña con ng-êi vÒ mäi mÆt sinh häc, x· héi còng nh- t©m lý, ý thøc.

Trªn c¬ së ®ã, hä cã ®Ò xuÊt nh÷ng con ®-êng, biÖn ph¸p h-íng con ng-êi

®Õn cuéc sèng tèt ®Ñp. Nh-ng do nh÷ng h¹n chÕ lÞch sö, nªn nh÷ng nhµ t-

t-ëng tr-íc ®©y ch-a cã c¸i nh×n ®Çy ®ñ vÒ tån t¹i cña con ng-êi còng nh-

vÒ lÞch sö x· héi loµi ng-êi, do vËy, hä ®· m¾c mét sai lÇm lín. §Ó kh¾c

phôc ®iÒu nµy triÕt häc M¸c ®· cã nh÷ng ph¸t hiÖn míi, nh÷ng ®ãng gãp

míi. LÇn ®Çu tiªn M¸c v¹ch ra ph-¬ng thøc tån t¹i cña con ng-êi, xuÊt ph¸t

tõ cuéc sèng cña con ng-êi hiÖn thùc. M¸c ®-a ra mét trong nh÷ng luËn

®iÓm ®-îc coi lµ quan träng nhÊt trong quan ®iÓm duy vËt vÒ lÞch sö cña

«ng : ”Trong tÝnh hiÖn thùc cña nã, b¶n chÊt cña con ng-êi lµ tæng hoµ

c¸c mèi quan hÖ x· héi ”. Theo C.M¸c con ng-êi tån t¹i trong x· héi víi

t- c¸ch lµ s¶n phÈm cña x· héi, h¬n n÷a con ng-êi kh«ng ph¶i lµ s¶n phÈm

cña x· héi nãi chung mµ bao giê còng lµ s¶n phÈm cña mét h×nh th¸i x· héi

nhÊt ®Þnh.

MÆt kh¸c, M¸c nhËn thÊy ph-¬ng thøc tån t¹i cña con ng-êi chÝnh lµ

ho¹t ®éng cña hä. C¸c quy ®Þnh hµnh vi lÞch sö ®Çu tiªn vµ còng lµ ®éng lùc

thóc ®Èy con ng-êi ho¹t ®éng trong suèt lÞch sö cña m×nh lµ nhu cÇu vµ lîi

Ých. F.¡ngen ®· viÕt: ”... ®· ph¸t hiÖn ra quy luËt ph¸t triÓn cña lÞch sö

loµi ng-êi nghÜa lµ t×m ra sù thùc ®¬n gi¶n... lµ tr-íc hÕt con ng-êi cÇn

ph¶i ¨n mÆc, ë uèng tr-íc khi cã thÓ lo ®Õn chuyÖn lµm chÝnh trÞ, khoa

5

häc, nghÖ thuËt, t«n gi¸o... ”. Nh- vËy, nhu cÇu tån t¹i cña con ng-êi h×nh

thµnh mét c¸ch kh¸ch quan vµ cã nhiÒu thang bËc mµ tr-íc ®ã lµ nhu cÇu

sèng (¨n, uèng, mÆc, ë...) sau ®ã míi ®Õn nhu cÇu kh¸c nh- giao tiÕp vµ

tham gia vµo c¸c sinh ho¹t céng ®ång, nhu cÇu ph¸t triÓn t©m hån vµ trÝ

tuÖ,... V× vËy mµ ho¹t ®éng lÞch sö ®Çu tiªn cña con ng-êi lµ s¶n xuÊt ra

nh÷ng t- liÖu cÇn thiÕt ®Ó tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu cña m×nh. Víi quan

niÖm ®ã C.M¸c ®· ®i dÕn kÕt luËn r»ng : Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt lµ c¸i quyÕt

®Þnh toµn bé ®êi sèng x· héi vµ nh-ng mÆt c¬ b¶n cña ho¹t ®éng x· héi thÓ

hiÖn ra víi t- c¸ch lµ nh÷ng h×nh thøc kh¸c cña s¶n xuÊt vËt chÊt.S¶n xuÊt

vËt chÊt chÝnh lµ yÕu tè nÒn t¶ng v× nã t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt cho

x· héi tån t¹i, lµ ®éng lùc ph¸t triÓn cña x· héi, chi phèi nh÷ng yÕu tè kh¸c

trong cÊu tróc x· héi, lµ c¬ së cña lÞch sö loµi ng-êi, t¹o ra nh÷ng t- liÖu

sinh ho¹t, mµ nh÷ng t- liÖu sinh ho¹t nµy ®¸p øng nhu cÇu sèng cña con

ng-êi, t¹o ra nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt mµ nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt nµy t¹o ra

nh÷ng thêi ®¹i lÞch sö cña loµi ng-êi. Còng nh- trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vËt

chÊt th× con ng-êi tù t¹o ra vµ hoµn thiÖn chÝnh b¶n th©n m×nh.

Nh- vËy, s¶n xuÊt vËt chÊt lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu trong bÊt k× mét

x· héi nµo. Tuy nhiªn s¶n xuÊt chØ lµ yÕu tè nÒn t¶ng cña ho¹t ®éng s¶n

xuÊt. Trªn c¬ së vËt chÊt vµ s¶n xuÊt vËt chÊt hay trªn c¬ së tån t¹i x· héi

th× con ng-êi ®· s¶n sinh ra ý thøc mµ ®Æc tr-ng lµ hÖ t- t-ëng ®¹o ®øc, t«n

gi¸o. C¸c nhµ s¸ng lËp ra chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®· ®Æt ra vµ gi¶i quyÕt

®óng ®¾n mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a tån t¹i x· héi vµ ý thøc x· héi nµy.

C.M¸c x¸c lËp nguyªn lý cã tÝnh chÊt ph-¬ng ph¸p luËn ®Ó gi¶i quyÕt vÊn

®Ò nµy lµ : ” kh«ng ph¶i ý thøc con ng-êi quyÕt ®Þnh tån t¹i cña hä, tr¸i

l¹i, chÝnh sù tån t¹i x· héi cña hä quyÕt ®Þnh ý thøc cña hä ”.

X· héi lµ bé phËn ®Æc thï cña thÕ giíi vËt chÊt,vËn ®éng vµ ph¸t triÓn

theo quy luËt kh¸ch quan. Quy luËt x· héi lµ nh÷ng mèi liªn hÖ b¶n chÊt, tÊt

yÕu, l¾p ®i l¾p l¹i cña c¸c qu¸ tr×nh,hiÖn t-îng cña ®êi sèng x· héi, ®Æc

tr-ng cho khuynh h-íng c¬ b¶n ph¸t triÓn cña x· héi tõ thÊp ®Õn cao.

2. H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi

a) H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ mét ph¹m trï cña Chñ nghÜa duy vËt lÞch

sö dïng ®Ó chØ x· héi ë tõng giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh víi mét kiÓu quan

hÖ s¶n xuÊt ®Æc tr-ng cho x· héi ®ã, phï hîp víi mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh cña

lùc l-îng s¶n xuÊt vµ víi mét kiÕn tróc th-îng tÇng ®-îc x©y dùng trªn

nh÷ng quan hÖ Êy.

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi ®Æt nguyªn t¾c ph-¬ng ph¸p luËn khoa häc

®Ó nghiªn cøu tÊt c¶ c¸c mÆt cña x· héi. Ch¼ng nh÷ng nã ®· ®-a ra b¶n chÊt

6

cña mét x· héi cô thÓ, ph©n biÖt chÕ ®ä x· héi nµy víi chÕ ®é x· héi kh¸c,

mµ cßn thÊy ®-îc tÝnh lÆp l¹i, tÝnh liªn tôc cña mèi quan hÖ gi÷a ng-êi víi

ng-êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ sinh ho¹t ë nh÷ng x· héi kh¸c nhau. Nãi

c¸ch kh¸c, ph¹m trï H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi cho phÐp nghiªn cøu x· héi

c¶ vÒ mÆt lo¹i h×nh vµ vÒ mÆt lÞch sö. Xem xÐt ®êi sèng x· héi ë mét giai

®o¹n ph¸t triÓn lÞch sö nhÊt ®Þnh, coi nh- mét cÊu tróc thèng nhÊt t-¬ng ®èi

æn ®Þnh ®ang vËn ®éng trong khu«n khæ cña chÝnh h×nh th¸i Êy.

b) KÕt cÊu vµ chøc n¨ng cña c¸c yÕu tè cÊu thµnh H×nh th¸i Kinh tÕ - X·

héi.

X· héi kh«ng ph¶i lµ tæng sè nh÷ng hiÖn t-îng, sù kiÖn rêi r¹c, nh÷ng

c¸i nh×n riªng lÎ, x· héi lµ mét chØnh thÓ toµn diÖn cã c¬ cÊu phøc t¹p.

Trong ®ã cã nh÷ng mÆt c¬ b¶n nhÊt lµ Lùc l-îng s¶n xuÊt, Quan hÖ s¶n

xuÊt vµ KiÕn tróc th-îng tÇng. Mçi mÆt ®ã cã vai trß nhÊt ®Þnh vµ t¸c ®éng

lªn nh÷ng mÆt kh¸c t¹o nªn sù vËn ®éng cña c¬ thÓ x· héi. ChÝnh tÝnh toµn

vÑn ®ã ®-îc ph¶n ¸nh b»ng kh¸i niÖm H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi.

 Lùc l-îng s¶n xuÊt.

Lùc l-îng s¶n xuÊt lµ nÒn t¶ng vËt chÊt, kü thuËt mµ mçi H×nh th¸i

Kinh tÕ - X· héi. Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña mçi H×nh th¸i Kinh tÕ -

X· héi xÐt ®Õn cïng lµ do Lùc l-îng s¶n xuÊt quyÕt ®Þnh. Lùc l-îng s¶n

xuÊt ph¸t triÓn qua c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi nèi tiÕp nhau tõ thÊp ®Õn

cao thÓ hiÖn tÝnh liªn tôc trong sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng-êi. Lùc

l-îng s¶n xuÊt bao gåm :



Ng-êi lao ®éng víi nh÷ng kinh nghiÖm s¶n xuÊt, thãi quen lao

®éng, biÕt sö dông t- liÖu s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt.



T- liÖu s¶n xuÊt do x· héi t¹o ra bao gåm T- liÖu lao ®éng vµ

§èi t-îng lao ®éng. §èi t-îng lao ®éng lµ bé phËn cña giíi tù nhiªn

®-îc ®-a vµo trong s¶n xuÊt nh- lµ ®Êt canh t¸c, n-íc...ngoµi ra, cßn

cã ®èi t-îng kh«ng cã s½n trong tù nhiªn mµ con ng-êi s¸ng t¹o ra.

T- liÖu lao ®éng lµ nh÷ng vËt thÓ mµ con ng-êi dïng ®Ó t¸c ®éng

vµo ®èi t-îng lao ®éng nh»m t¹o ra nh÷ng t- liÖu sinh ho¹t nh»m

phôc vô cho nhu cÇu cña con ng-êi. T- liÖu lao ®éng chØ trë thµnh

lùc l-îng tÝch cùc c¶i biÕn ®èi t-îng lao ®éng khi chóng kÕt hîp v¬Ý

lao ®éng sèng. ChÝnh con ng-êi víi trÝ tuÖ vµ kinh nghiÖm cña m×nh

®· chÕ t¹o ra t- liÖu lao ®éng vµ sö dông nã ®Ó thùc hiÖn s¶n xuÊt.

7

T- liÖu lao ®éng dï cã ý nghÜa lín lao ®Õn ®©u nh-ng nÕu t¸ch khái

ng-êi lao ®éng th× còng kh«ng ph¸t huy ®-îc t¸c dông, kh«ng thÓ

trë thµnh lùc l-îng s¶n xuÊt cña x· héi. LªNin viÕt : ” Lùc l-îng

s¶n xuÊt hÊp dÉn cña toµn thÓ nh©n lo¹i lµ c«ng nh©n, lµ ng-êi

lao ®éng”. Gi÷a c¸c yÕu tè cña Lùc l-îng s¶n xuÊt cã sù t¸c ®éng

biÖn chøng. Sù t¸c ®éng cña t- liªu lao ®éng phô thuéc vµo trÝ th«ng

minh, sù hiÓu biÕt, kinh nghiÖm cña con ng-êi. §ång thêi b¶n th©n

nh÷ng phÈm chÊt cña con ng-êi, nh÷ng kinh nghiÖm vµ thãi quen

cña hä ®Òu phô thuéc vµo T- liÖu s¶n xuÊt hiÖn cã, phô thuéc vµo

chç hä sö dông nh÷ng t- liÖu lao ®éng nµo.

 Quan hÖ s¶n xuÊt .

Quan hÖ gi÷a ng-êi víi ng-êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ nh÷ng quan hÖ

c¬ b¶n ban ®Çu vµ quyÕt ®Þnh mäi quan hÖ x· héi kh¸c, kh«ng cã nh÷ng

mèi quan hÖ ®ã th× kh«ng thµnh x· héi vµ kh«ng cã quy luËt x· héi. Mçi

h×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi l¹i cã mét kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt cña nã t-¬ng

øng víi mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Quan hÖ s¶n xuÊt ®ã

lµ tiªu chuÈn kh¸ch quan ®Ó nhËn biÕt x· héi cô thÓ nµy víi x· héi cô thÓ

kh¸c ®ång thêi tiªu biÓu cho mét giai ®o¹n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña lÞch sö.

Quan hÖ s¶n xuÊt bao gåm nh÷ng mÆt sau ®©y :

 Quan hÖ së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt.

 Quan hÖ tæ chøc qu¶n lý.

 Quan hÖ ph©n phèi s¶n phÈm lao ®éng.

Ba mÆt nãi trªn cã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau, trong ®ã Quan hÖ së h÷u

vÒ t- liÖu s¶n xuÊt cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi tÊt c¶ nh÷ng quan hÖ kh¸c.

B¶n chÊt cña bÊt kú mèi quan hÖ s¶n xuÊt nµo còng phô thuéc vµo vÊn ®Ò

nh÷ng T- liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu trong x· héi ®-îc gi¶i quyÕt nh- thÕ nµo.

Cã hai h×nh thøc së h÷u c¬ b¶n vÒ T- liÖu s¶n xuÊt : Së h÷u t- nh©n vµ

Së h÷u x· héi. Nh÷ng h×nh thøc së h÷u ®ã lµ nh÷ng quan hÖ kinh tÕ thùc

hiÖn gi÷a ng-êi víi ng-êi trong x· héi.

 KiÕn tróc th-îng tÇng.

KiÕn tróc th-îng tÇng lµ toµn bé nh÷ng t- t-ëng x· héi, nh÷ng thiÕt chÕ

t-¬ng øng vµ nh÷ng quan hÖ néi t¹i cña th-îng tÇng h×nh thµnh trªn mét c¬

së h¹ tÇng nhÊt ®Þnh.

Mçi yÕu tè cña KiÕn tróc th-îng tÇng cã ®Æc thï riªng, cã quy luËt

riªng nh-ng kh«ng tån t¹i t¸ch rêi nhau mµ liªn hÖ t¸c ®éng qua l¹i lÉn

nhau vµ ®Òu n¶y sinh trªn c¬ së h¹ tÇng, ph¶n ¸nh c¬ së h¹ tÇng. Song

8

kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c yÕu tè cña KiÕn tróc th-îng tÇng ®Òu liªn hÖ nh- nhau

trªn c¬ së h¹ tÇng cña nã. Tr¸i l¹i, mçi bé phËn nh- mét tæ chøc chÝnh trÞ,

ph¸p luËt cã liªn hÖ trùc tiÕp víi c¬ së h¹ tÇng con c¸c yÕu tè kh¸c nh-

TriÕt häc, nghÖ thuËt, t«n gi¸o... th× ë xa c¬ së h¹ tÇng vµ chØ liªn hÖ gi¸n

tiÕp víi nã.

C¬ së h¹ tÇng lµ toµn bé nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt hîp thµnh c¬ cÊu kinh

tÕ cña H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi nhÊt ®Þnh. C¬ së h¹ tÇng cña mét x· héi

cô thÓ bao gåm nh÷ng Quan hÖ s¶n xuÊt thèng trÞ, Quan hÖ s¶n xuÊt tµn d-

cña x· héi tr-íc lµ mÇm mèng cña x· héi sau. Trong x· héi cã giai cÊp ®èi

kh¸ng, tÝnh chÊt giai cÊp cña C¬ së h¹ tÇng lµ do kiÓu Quan hÖ s¶n xuÊt

thèng trÞ quy ®Þnh. TÝnh chÊt ®èi kh¸ng giai cÊp vµ sù xung ®ét giai cÊp b¾t

nguån ngay tõ trong c¬ së h¹ tÇng.

Trong x· héi cã ®èi kh¸ng giai cÊp, c¬ së h¹ tÇng tån t¹i nh÷ng quan hÖ

®èi kh¸ng th× KiÕn tróc th-îng tÇng còng mang tÝnh ®èi kh¸ng ph¶n ¸nh

tÝnh ®èi kh¸ng cña C¬ së h¹ tÇng, biÓu hiÖn ë sù xung ®ét, quan hÖ t- t-ëng

vµ ë ®Êu tranh t- t-ëng cña c¸c giai cÊp ®èi kh¸ng. Bé phËn cã quyÒn lùc

m¹nh nhÊt cña KiÕn tróc th-îng tÇng x· héi cã quyÒn lùc m¹nh nhÊt lµ

Nhµ n-íc, c«ng cô cña giai cÊp thèng trÞ tiªu biÓu cho chÕ ®é x· héi vÒ mÆt

chÝnh trÞ ph¸p lý. ChÝnh nhê cã nhµ n-íc mµ t- t-ëng cña giai cÊp thèng trÞ

míi thèng trÞ ®-îc toµn bé ®êi sèng cña x· héi. Giai cÊp thèng trÞ nµo thèng

trÞ vÒ mÆt kinh tÕ vµ n¾m gi÷ chÝnh quyÒn nhµ n-íc th× hÖ t- t-ëng cung

nh÷ng thÓ chÕ cña giai cÊp Êy còng gi÷ ®Þa vÞ thèng trÞ. Nã quy ®Þnh vµ t¸c

®éng trùc tiÕp ®Õn xu h-íng cña toµn bé ®êi sèng tinh thÇn cña x· héi vµ

quyÕt ®Þnh c¶ tÝnh chÊt ®Æc tr-ng c¬ b¶n cña toµn bé KiÕn tróc th-îng tÇng

x· héi.

Ph¹m trï H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ m« h×nh lý luËn vÒ x· héi vµ

nh- mäi m« h×nh, nã kh«ng bao qu¸t tÊt c¶ tÝnh ®a d¹ng cña c¸c hiÖn t-îng

®êi sèng x· héi. V× vËy, hiÖn thùc x· héi vµ s¬ ®å lý thuyÕt vÇ x· héi kh«ng

®ång nhÊt víi nhau. Trong thùc tÕ c¸c sù kiÖn lÞch sö mang tÝnh chÊt kh«ng

lÆp l¹i, hÕt søc phong phó, c¸c yÕu tè tinh thÇn vµ vËt chÊt, kinh tÕ vµ chÝnh

trÞ th-êng xuyªn t¸c ®éng qua l¹i, x©m ph¹m,chuyÓn ho¸ lÉn nhau. H×nh

th¸i Kinh tÕ - X· héi chØ ph¶n ¸nh mÆt b¶n chÊt nh÷ng mèi liªn hÖ bªn

trong, tÊt yÕu, lÆp l¹i cña c¸c hiÖn t-îng Êy; Tõ tÝnh ®a d¹ng cô thÓ, lÞch sö

bá qua nhòng chi tiÕt c¸ biÖt, dùng l¹i cÊu tróc æn ®Þnh vµ l«gic ph¸t triÓn

cña qóa tr×nh lÞch sö. BÊt k× trong giíi tù nhiªn hay trong x· héi ®Òu kh«ng

cã vµ kh«ng thÓ cã hiÖn t-îng ” thuÇn tuý ”.§ã chÝnh lµ ®iÒu mµ phÐp biÖn

chøng cña C.M¸c ®· nªu lªn.

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· h«Þ ®em l¹i nh÷ng nguyªn t¾c ph-¬ng ph¸p luËn

xuÊt ph¸t ®Ó nghiªn cøu x· h«Þ, lo¹i bá ®i c¸i bÒ ngoµi, c¸i ngÉu nhiªn,

9

kh«ng ®i vµo c¸i chi tiÕt, v-ît qua khái tri thøc kinh nghiÖm hoÆc x· héi

häc m« t¶, ®i s©u v¹ch ra c¸i b¶n chÊt æn ®Þnh tõ c¸i phong phó cña hiÖn

t-îng, v¹ch ra cai l«gic bªn trong cña tÝnh nhiÒu vÎ cña lÞch sö.

3. Sù ph¸t triÓn cña c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi.

LÞch sö ph¸t triÓn cña x· héi ®· tr¶i qua nhiÒu qu¸ tr×nh nèi tiÕp nhau tõ

thÊp ®Õn cao. T-¬ng øng víi mçi giai ®o¹n lµ mét h×nh th¸i Kinh tÕ - X·

héi. Sù vËn ®éng thay thÕ nèi tiÕp nhau cña c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi

trong lÞch sö ®Òu do t¸c ®éng cña c¸c quy luËt kh¸ch quan. §ã lµ qu¸ tr×nh

lÞch sö tù nhiªn cña x· héi. C.M¸c viÕt : ” T«i coi sù ph¸t triÓn cña nh÷ng

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tù nhiªn ”. Qu¸

tr×nh ph¸t triÓn lÞch sö tù nhiªn cña x· héi cã nguån gèc s©u xa ë sù ph¸t

triÓn cña Lùc l-îng s¶n xuÊt. ChÝnh tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña Lùc l-îng s¶n

xuÊt ®· quy ®Þnh mét c¸ch kh¸ch quan cña Quan hÖ s¶n xuÊt, vµ nh- vËy

quyÕt ®Þnh qóa tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi

nh- mét qu¸ tr×nh t- nhiªn. Trong c¸c quy luËt kh¸ch quan chi phèi sù vËn

®éng, ph¸t triÓn cña c¸c H×nh th¸i kinh tÕ - x· héi th× quy luËt vÒ sù phï

hîp vÒ Quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña Lùc l-îng s¶n xuÊt

®ãng vai trß quyÕt ®Þnh. Mét mÆt cña nh÷ng Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt, Lùc

l-îng s¶n xuÊt lµ yÕu tè ®¶m b¶o tÝnh kÕ thõa trong sù ph¸t triÓn, tiÕn lªn

cña x· héi, quy ®Þnh khuynh h-íng ph¸t triÓn tõ thÊp ®Õn cao.

MÆt kh¸c cña Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt biÓu hiÖn tÝnh gi¸n ®o¹n trong s¶n

xuÊt ph¸t triÓn cña lich sö. Nh÷ng Quan hÖ s¶n xuÊt lçi thêi ®· ®-îc xo¸ bá

vµ thay thÕ b»ng nh÷ng kiÓu Quan hÖ s¶n xuÊt míi cao h¬n vµ dÉn ®Õn

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi míi cao h¬n giai ®o¹n ®Çu. Nh- vËy, sù xuÊt

hiÖn vµ ph¸t triÓn cña H×nh th¸i Kinh tÕ ®-îc gi¶i thÝch tr-íc hÕt b»ng sù

t¸c ®éng cña c¸c quy luËt. Trong qu¸ tr×nh tiÕn triÓn cña c¸c H×nh th¸i Kinh

tÕ - X· héi, h×nh th¸i míi kh«ng xo¸ bá mäi yÕu tè cña h×nh th¸i cò mµ

trong khi ph¸ vì cÊu tróc cña hÖ thèng cò l¹i b¶o tån vµ kÕ thõa vµ ®æi míi

nh÷ng yÕu tè cña nã võa ®¶m b¶o tÝnh liªn tôc, võa t¹o ra b-íc ph¸t triÓn.

Do ®ã t¹o ra t×nh tr¹ng chång chÊt ®an xen nh÷ng yÕu tè cña H×nh th¸i

Kinh tÕ - X· héi kh¸c, cña nhiÒu thêi kú lÞch sö kh¸c. LªNin ®· chØ râ :

”Trªn thÕ giíi kh«ng cã vµ còng kh«ng thÓ cã thø Chñ nghÜa T- b¶n

nµo lµ thuÇn tuý c¶ v× Chñ nghÜa T- b¶n lu«n lu«n cã lÉn nh÷ng yÕu tè

phong kiÕn, tiÓu thÞ d©n vµ c¶ nh÷ng c¸i kh¸c n÷a ”.

Tuy nhiªn, v¹ch ra con ®-¬ng tæng qu¸t cña sù ph¸t triÓn lÞch sö ®iÒu

®ã kh«ng cã nghÜa lµ ®· gi¶i thÝch ®ù¬c râ rµng sù ph¸t triÓn x· héi trong

mäi thêi ®iÓm lÞch sö ë mçi n-íc cña qu¸ tr×nh lÞch sö cô thÓ v« cïng

10

phong phó cã hµng lo¹t nh÷ng yÕu tè lµm cho tiÕn tr×nh chung trong sù ph¸t

triÓn trong sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng-êi cã nh÷ng biÓu hiÖn ®a d¹ng

phong phó ë nh÷ng n-íc, d©n téc kh¸c nhau. Kh«ng thÓ xem xÐt qu¸ tr×nh

lÞch sö nh- mét con ®-êng th¼ng, nh©n tè quyÕt ®Þnh trong qu¸ tr×nh lÞch sö

xÐt ®Õn cïng lµ nÒn s¶n xuÊt ®êi sèng hiÖn thùc. Nh÷ng nh©n tè kinh tÕ

kh«ng ph¶i lµ nh©n tè duy nhÊt quyÕt ®Þnh mµ nh÷ng nh©n tè kh¸c cña

KiÕn tróc th-îng t©ng ®Õu cã ¶nh h-ëng ®Õn qu¸ tr×nh lÞch sö. V× vËy ®Ó

hiÓu ®-îc lÞch sö th× cÇn thiÕt ph¶i tÝnh ®Õn c¸c nh©n tè c¬ b¶n cã tham gia

trong sù t¸c ®éng lÉn nhau cña chóng.

TiÕn tr×nh lÞch sö cña mét d©n téc cña mét quèc gia cô thÓ th-êng

xuyªn bÞ yÕu tè bªn trong vµ bªn ngoµi kh¸c chi phèi nh- hoµn c¶nh ®Þa lý,

truyÒn thèng v¨n ho¸, t©m lý d©n téc, quan hÖ giao l-u víi c¸c d©n téc

kh¸c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè ®ã ®Òu cã thÓ gãp phÇn k×m h·m hoÆc thóc ®Èy sù

ph¸t triÓn cña mét d©n téc nhÊt ®Þnh. TÝnh träng chiÕn tranh hay hoµ b×nh

cña mét d©n téc còng cã thÓ lµm gi¸n ®o¹n,ph¸ vì tiÕn tr×nh ph¸t triÓn tù

nhiªn hoÆc t¹o tiÒn ®Ò ph¸t triÓn cña lÞch sö mét d©n téc.

II. Qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi - Con ®-êng ph¸t triÓn tÊt yÕu cña

c¸ch m¹ng X· héi Chñ nghÜa ë n-íc ta hiÖn nay.

1.

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi cña M¸c trong cuéc c¸ch m¹ng X· héi

Chñ nghÜa ë n-íc ta hiÖn nay.

N-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi kh«ng qua giai ®o¹n ph¸t triÓn

T- b¶n Chñ nghÜa kh«ng cã nghÜa lµ g¹t bá tÊt c¶ nh÷ng quan hÖ së h÷u c¸

thÓ, t- nh©n, chØ cßn l¹i chÕ ®é c«ng h÷u vµ tËp thÓ, tr¸i l¹i, tÊt c¶ nh÷ng g×

thuéc vÒ së h÷u t- nh©n gãp phÇn vµo s¶n xuÊt kinh doanh th× chÊp nhËn nã

nh- mét bé phËn tù nhiªn cña qu¸ tr×nh kinh tÕ x©y dùng Chñ nghÜa X· héi,

khuyÕn khÝch mäi h×nh thøc kinh tÕ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ n©ng cao cuéc

sèng cña nh©n d©n. Trong sù t¸c ®éng lÉn nhau cña c¸c yÕu tè cÊu thµnh

Quan hÖ s¶n xuÊt, quan hÖ tæ chøc qu¶n lý vµ quan hÖ ph©n phèi cã vai trß

quan träng. Nh÷ng quan hÖ nµy cã thÓ gãp phÇn cñng cè Quan hÖ s¶n xuÊt ,

còng cã thÓ lµm biÕn d¹ng Quan hÖ së h÷u. Trong c¶i t¹o X· héi Chñ nghÜa

nh÷ng n¨m qua do kh«ng h¹n chÕ ®Çy ®ñ vÊn ®Ò nµy chóng ta ®· m¾c ph¶i

khuyÕt ®iÓm lµ tuyÖt ®èi ho¸ quan hÖ së h÷u, coi nhÑ c¸c quan hÖ kh¸c dÉn

®Õn viÖc c¶i t¹o Quan hÖ s¶n xuÊt kh«ng ®ång bé nªn quan hÖ s¶n xuÊt

”míi” chØ lµ h×nh thøc.

§¶ng ta kh¼ng ®Þnh lÊy Chñ nghÜa Mac - LªNin lµ kim chØ nam cho

hµnh ®éng vµ nªu cao t- t-ëng Hå ChÝ Minh. Néi dung cèt lâi cña Chñ

nghÜa Mac- LªNin lµ ë t- t-ëng gi¶i phãng con ng-êi khái chÕ ®é lµm thuª,

khái chÕ ®é t- h÷u dùa trªn c¬ së ng-êi bãc lét ng-êi. V× vËy, trong sù

11

nghiÖp x©y dùng Chñ nghÜa X· héi cña nh©n d©n ta ®-¬ng nhiªn lÊy Chñ

nghÜa Mac - LªNin lµ kim chØ nam cho hµnh ®éng. T- t-ëng Hå ChÝ Minh

lµ sù vËn dông s¸ng t¹o Chñ nghÜa Mac - LªNin vµo hoµn c¶nh n-íc ta mµ

cèt lâi lµ sù kÕt hîp Chñ nghÜa Mac - LªNin víi phong trµo c«ng nh©n vµ

phong trµo yªu n-íc cña nh©n d©n ta. T- t-ëng ®ã ®· trë thµnh mét di s¶n

tinh thÇn quý b¸u cña §¶ng, cña nh©n d©n ta.

X©y dùng hÖ thèng chÝnh trÞ X· héi Chñ nghÜa, b¶n chÊt giai cÊp c«ng

nh©n do ®éi tiªn phong cña nã lµ §¶ng Céng s¶n l·nh ®¹o ®¶m b¶o cho

nh©n d©n lµ ng-êi chñ thùc sù cña x· héi.toµn bé quyÒn lùc x· héi thuéc vÒ

nh©n d©n, thùc hiÖn nÒn d©n chñ X· héi Chñ nghÜa,®m¶ b¶o ph¸t huy mäi

kh¶ n¨ng s¸ng t¹o tÝch cùc, chñ ®éng cña mäi c¸c nh©n,mäi tÇng líp x· héi

trong c«ng cuéc ph¸t triÓn kinh tÕ vµ v¨n ho¸, phôc vô ngµy cµng tèt h¬n

cuéc sèng cña nh©n d©n.

C¸c tæ chøc, bé m¸y t¹o thµnh hÖ thèng chÝnh trÞ x· héi kh«ng tån t¹i

nh- mét ôc ®Ých tù th©n mµ v× phôc vô con ng-êi thùc hiÖn cho ®-îc lîi Ých

vµ quyÒn lùc cña nh©n d©n lao ®éng.

1. NhËn thøc vÒ Chñ nghÜa X· héi vµ thêi kú qu¸ ®é.

a) NhËn thøc vÒ Chñ nghÜa X· héi

”Chñ nghÜa céng s¶n kh«ng ph¶i lµ mét tr¹ng th¸i cÇn ph¶i s¸ng

t¹o ra, kh«ng ph¶i lµ mét ý t-ëng mµ hiÖn thùc ph¶i tu«n theo. Chóng

ta gäi Chñ nghÜa Céng s¶n lµ mét phong trµo hiÖn thùc, nã xo¸ bá

tr¹ng th¸i hiÖn nay, nh÷ng ®iÒu kiÖn cña phong trµo Êy lµ kÕt qu¶ cña

nh÷ng tiÒn ®Ò hiÖn ®ang tån t¹i”. Dùa vµo sù ph¸t triÓn nh÷ng m©u thuÉn

cña x· héi T- s¶n trong giai ®o¹n ®Çu ph¸t triÓn cña nã, dùa vµo triÓn väng

cña phong trµo c«ng nh©n, C.M¸c vµ F.¡ngen ®· ®-a ra dù ®o¸n vÒ sù ph¸t

triÓn cña x· héi loµi ng-êi trong t-¬ng lai tÊt yÕu ph¶i tiÕn ®Õn H×nh th¸i

Kinh tÕ - X· héi Céng s¶n Chñ nghÜa mµ Chñ nghÜa X· h«i lµ giai ®o¹n ®Çu

cña h×nh th¸i Êy.

LªNin còng chØ râ : ”Chóng ta kh«ng hÒ coi lý luËn cña M¸c nh- lµ

mét c¸i g× ®ã xong xu«i h¼n vµ bÊt kh¶ x©m ph¹m, tr¸i l¹i, chóng ta tin

r»ng lý luËn ®ã chØ ®Æt nÒn mãng cho m«n khoa häc mµ nh÷ng ng-êi

X· héi Chñ nghÜa ph¶i ph¸t triÓn h¬n n÷a vÒ mäi mÆt nÕu hä kh«ng

muèn trë thµnh l¹c hËu víi cuéc sèng”. Còng nh- c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ -

X· héi kh¸c, H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi Céng s¶n Chñ nghÜa tr¶i qua giai

®o¹n ph¸t triÓn tõ thÊp ®Õn cao, trong ®ã cã hai giai ®o¹n c¬ b¶n: Chñ nghÜa

X· héi vµ Chñ nghÜa Céng s¶n. §ã lµ hai giai ®o¹n kÕ tiÕp nhau trong cïng

12

mét H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi; Sù kh¸c nhau c¬ b¶n cña hai giai ®o¹n nãi

trªn lµ tr×nh ®é ph¸t triÓn Kinh tÕ - X· héi vµ tr-íc hÕt lµ tr×nh ®é ph¸t triÓn

cña Lùc l-îng s¶n xuÊt. C.M¸c coi hai giai ®o¹n ®ã lµ nh÷ng nÊc thang

tr-ëng thµnh vÒ Kinh tÕ cña H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi Céng s¶n chñ

nghÜa.

§Æc tr-ng cña Chñ nghÜa X· héi lµ mét chÕ ®é x· héi ®-îc x©y dùng

trªn c¬ së tõng b-íc thiÕt lËp chÕ ®é së h÷u X· héi Chñ nghÜa vÒ T- liÖu

s¶n xuÊt bao gåm së h÷u toµn d©n vµ së h÷u tËp thÓ. ChÕ ®é së h÷u nµy

th-êng xuyªn ®-îc cñng cè, hoµn thiÖn b¶o ®¶m lu«n lu«n thÝch øng víi

tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña Lùc l-îng s¶n xuÊt.

- Ph¸t triÓn nÒn s¶n xuÊt x· héi víi tèc ®é cao ngµy cµng hiÖn ®¹i

nh»m t¹o ra ngµy cµng nhiÒu cña c¶i cho x· héi, b¶o ®¶m tho¶ m·n ngµy

cµng ®Çy ®ñ nh÷ng nhu cÇu vËt chÊt vµ v¨n ho¸ cho nh©n d©n, kh«ng ngõng

n©ng cao phóc lîi x· héi cho toµn d©n.

- B¶o ®¶m cho mäi ng-êi cã quyÒn b×nh ®¼ng trong lao ®éng, s¸ng t¹o

vµ ®-îc h-ëng thï lao theo nguyªn t¾c: ”Lµm theo n¨ng lùc,h-ëng theo

lao ®éng”.



Khèi liªn minh c«ng - n«ng - tri thøc ngµy cµng ®-îc cñng

cè, t¨ng c-êng, quyÒn b×nh ®¼ng nam - n÷ ®-îc thùc hiÖn, nh÷ng

ng-êi giµ ®-îc x· héi quan t©m ch¨m sãc, t-¬ng lai cña tuæi trÎ

®-îc b¶o ®¶m.



Nhµ n-íc X· héi Chñ nghÜa ngµy cµng ®-îc cñng cè hoµn

thiÖn, nÒn d©n chñ X· héi Chñ nghÜa ngµy cµng ®-îc ph¸t huy.

B¶o ®¶m sù ph¸t triÓn toµn diÖn cña con ng-êi lµm cho mäi

ng-êi ngµy cµng ®-îc ph¸t huy ®Çy ®ñ tÝnh tÝch cùc cña m×nh trong

c«ng cuéc x©y dùng x· héi míi,lèi sèng míi.



HÖ t- t-ëng Mac - LªNin gi÷ vÞ trÝ chñ ®¹o trong ®êi s«ng

tinh thÇn trong toµn x· héi, ®êi sèng v¨n ho¸ tinh thÇn trong x· héi

ngµy cµng phong phó lµnh m¹nh.

Cã quan hÖ h÷u nghÞ vµ hîp t¸c víi nh©n d©n c¸c n-íc, kiªn

quyÕt ñng hé nh©n d©n c¸c n-íc trong cuéc ®Êu tranh v× hoµ b×nh,

®éc lËp d©n téc, d©n chñ vµ Chñ nghÜa X· héi.

Nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n nãi trªn ph¶n ¸nh b¶n chÊt cña Chñ nghÜa X·

héi. MÆc dï trong nh÷ng n¨m qua t×nh h×nh thÕ giíi cã nhiÒu diÔn biÕn

phøc t¹p, chÕ ®é X· héi Chñ nghÜa ë Liªn X« vµ §«ng ¢u sôp ®æ khiÕn

Chñ nghÜa X· héi t¹m thêi l©m vµo tho¸i trµo nh-ng b¶n chÊt thêi ®¹i

kh«ng hÒ thay ®æi. Loµi ng-êi vèn ë trong qu¸ tr×nh qu¸ ®é t- Chñ nghÜa

T- b¶n lªn Chñ nghÜa X· héi më ®Çu b»ng cuéc c¸ch m¹ng th¸ng 10 Nga vÜ

13

®¹i. Con ®-êng mµ nh©n lo¹i ®ang ®i chÝnh lµ con ®-êng th¾ng lîi cña hoµ

b×nh, ®éc lËp d©n téc, d©n chñ vµ Chñ nghÜa X· héi.

LÞch sö ®· chøng minh, kh«ng ph¶i bÊt k× n-íc nµo còng ph¶i tuÇn tù

tr¶i qua c¸c h×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi ®· tõng cã trong lÞch sö. ViÖc bá qua

mét H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi nµo ®ã do nh÷ng yÕu tè bªn trong quyÕt

®Þnh, xong ®ång thêi cßn tuú thuéc ë sù t¸c ®éng cña tõng nh©n tè bªn

ngoµi. ë n-íc ta còng ®· cã nh÷ng tiÒn ®Ò vµ ®iÒu kiÖn cho phÐp chóng ta

lùa chän con ®-êng X· héi Chñ nghÜa, kÕt hîp søc m¹nh d©n téc víi søc

m¹nh thêi ®¹i ®Ó qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi, nhanh chãng tho¸t khái

nghÌo nµn, l¹c hËu lµm cho ®Êt n-íc ngµy cµng phån vinh.

b) VÒ thêi kú qu¸ ®é.

§Æc ®iÓm næi bËt cña thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi cña n-íc ta lµ

nh÷ng nh©n tè cña x· héi míi vµ t©n tiÕn cña x· héi cò ®an xen lÉn nhau vµ

®Êu tranh víi nhau trªn mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng chÝnh trÞ, v¨n ho¸, x· héi,

t- t-ëng... trong x· héi. C¸i biÖn chøng nhÊt cña thêi kú qu¸ ®é lµ sù qu¸ ®é

vÒ chÝnh trÞ. ë ®ã nhµ n-íc chuyªn chÝnh v« s¶n ®-îc thiÕt lËp, cñng cè vµ

ngµy cµng hoµn thiÖn.



VÒ nÒn kinh tÕ : lµ nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, bªn c¹nh

nh÷ng thµnh phÇn kinh tÕ cña X· héi Chñ nghÜa cßn cã nh÷ng thµnh

phÇn kinh tÕ kh¸c, trong ®ã cã c¶ thµnh phÇn kinh tÕ T- b¶n.

VÒ mÆt x· héi : trong thêi kú nµy cßn c¬ së kh¸c biÖt c¬ b¶n,

gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n, gi÷a c¸c miÒn cña ®Êt n-íc, gi÷a lao

VÒ v¨n ho¸, t- t-ëng : bªn c¹nh nÒn v¨n ho¸ míi vµ hÖ t-

t-ëng míi cßn tån t¹i râ tµn tÝch cña nÒn v¨n ho¸ cò, hÖ t- t-ëng cò,

l¹c hËu (thËm chÝ cßn ph¶n ®éng), lèi sèng cò...

Thùc chÊt cña thêi kú qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi lµ thêi kú ®Êu tranh

quyÕt liÖt vÒ chÝnh trÞ, t- t-ëng, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi, gi÷a mét bªn lµ

®éng ®-a ®Êt n-íc qu¸ ®é lªn X· héi Chñ nghÜa, víi mét bªn lµ c¸c giai cÊp

bãc lét, c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng míi bÞ lËt ®æ nh-ng ch-a hoµn toµn bÞ xo¸

bá, vÉn cßn nu«i hy väng quay l¹i c¸i ”Thiªn ®µng” ®· mÊt.

c) N-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi.

14

§¶ng ta chØ râ : ” N-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi bá qua chÕ

®é T- b¶n, tõ mét x· héi vÉn lµ thuéc ®Þa nöa phong kiÕn, lùc l-îng

s¶n xuÊt rÊt thÊp”.

Lùc l-îng s¶n xuÊt rÊt thÊp quy ®Þnh tÝnh tÊt yÕu Kinh tÕ - X· héi cña

x· héi ta ch-a ®Çy ®ñ, ch-a chÝn muåi trong sù ph¸t triÓn tù nhiªn, néi t¹i

cña nã;

mét x· héi kÐm ph¸t triÓn sang mét x· héi hiÖn ®¹i, phï hîp víi nh÷ng

§iÒu cÇn chó ý lµ cã thÓ bá qua chÕ ®é T- b¶n qu¸ ®é lªn X· héi Chñ

nghÜa, nh-ng kh«ng thÓ bá qua nh÷ng viÖc chuÈn bÞ nh÷ng tiªu ®Ò cÇn thiÕt,

nhÊt lµ tiªu ®Ò kinh tÕ cho sù qu¸ ®é Êy. Nãi c¸ch kh¸c, cã thÓ bá qua chÕ

®é T- b¶n Chñ nghÜa nh-ng ph¶i tiÕn hµnh sao cho sù bá qua nµy kh«ng hÒ

vi ph¹m ®Õn tÝnh lÞch sö tù nhiªn cña sù ph¸t triÓn. Do ®ã, cÇn cã sù ph¸t

yªu cÇu kh¸ch quan.

§¸ng tiÕc trong nhiÒu n¨m qua chóng ta ®· ¸p dông mét c¸ch m¸y

mãc, cã nh÷ng quan niÖm sai lÇm vÒ Chñ ngh· x· héi, chóng ta ®· bá qua

tÊt c¶ nh÷ng g× thuéc vÒ Chñ nghÜa t- b¶n. §iÒu nµy vi ph¹m nghiªm träng

vÒ lý luËn sù ph¸t triÓn cña M¸c.Chóng ta ®· phñ nhËn Chñ nghÜa T- b¶n

mét c¸ch s¹ch tr¬n, kh«ng tiÕp thu nh÷ng yÕu tè tÝch cùc cña nã vµo sù ph¸t

triÓn cña ®Êt n-íc. Chóng ta v× n«n nãng muèn cã nhay Chñ nghÜa X· héi

trong thêi gian ng¾n ®· tiÕn hµnh c¶i t¹o å ¹t nh»m xo¸ bá chÕ ®é chiÕm

b»ng bÊt cø gi¸ nµo.

tÕ - X· héi n¶y sinh vµ ngµy cµng trë nªn trÇm träng. §Ó thùc hiÖn tèt c«ng

cuéc ®æi míi ®Êt n-íc §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh r»ng ph¶i kiªn tr× nghiªn cøu

vµ vËn dông ®óng ®¾n, s¸ng t¹o nh÷ng nguyªn lý, lý luËn cña Chñ nghÜa

Mac-LªNin mµ tr-íc hÕt lµ lý luËn H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi vµo viÖc ®Ò ra

nh÷ng gi¶i ph¸p ®óng ®¾n vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña n-íc ta lµ mét vÊn ®Ò

hÕt søc khã kh¨n.

a) Môc tiªu

15

Do hoµn c¶nh lÞch sö cña n-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi trong

t×nh tr¹ng cßn l¹c hËu vÒ kinh tÕ, nh÷ng tµn d- cña cña chÕ ®é x· héi cò cßn

nhiÒu, tr¶i qua mÊy chôc n¨m chiÕn tranh, c¸i qu¸ ®é l¹i cßn nÆng nÒ, Chñ

Nam. §ã lµ nh÷ng khã kh¨n lín nh-ng còng cã nh÷ng thuËn lîi: ChÝnh

quyÒn nhµ n-íc ngµy cµng ®-îc cñng cè, ®Êt n-íc ®i vµo giai ®o¹n hoµ

huy hiÖu qu¶ cña nã, cuéc c¸ch m¹ng Khoa häc C«ng nghÖ cïng víi xu thÕ

quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi lµ mét th¬× c¬ ®Èy m¹nh sù ph¸t triÓn

cña ®Êt n-íc.

dùng x· héi vµ c¬ b¶n nh÷ng c¬ së kinh tÕ cña Chñ nghÜa X· héi víi

KiÕn tróc th-îng tÇng vµ chÝnh trÞ, vµ t- t-ëng v¨n ho¸ phï hîp lµ cho

®Êt n-íc ta trë thµnh n-íc X· héi Chñ ngh·i phån vinh ”.

Trong giai ®o¹n hiÖn nay, sau khi kÕt thóc chÆng ®-êng ®Çu tiªn cña

thêi kú qu¸ ®é, chóng ta b¾t ®Çu b-íc vµo thêi kú ®Èy m¹nh C«ng nghiÖp

n-íc c«ng nghiÖp cã c¬ së vËt chÊt kü thuËt hiÖn ®¹i, c¬ cÊu kinh tÕ hîp lý,

Quan hÖ s¶n xuÊt tiÕn bé phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña Lùc l-îng s¶n xuÊt,

n-íc m¹nh,x· héi c«ng b»ng, v¨n minh, tõ nay ®Õn n¨m 2020 ra søc phÊn

®Êu ®-a n-íc ta trë thµnh n-íc c«ng nghiÖp.

b) Ph-¬ng h-íng.

Coi träng vai trß vµ b¶n chÊt cña nhµ n-íc, thÓ hiÖn ®Çy ®ñ quyÒn vµ

Thùc hiÖn nh÷ng biÕn ®æi cã tÝnh c«ng nghiÖp ho¸ trªn c¶ 3 lÜnh vùc :

Lùc l-îng s¶n xuÊt, Quan hÖ s¶n xuÊt vµ KiÕn tróc th-îng tÇng. Trong ®ã

kinh tÕ v÷ng ch¾c cho sù ra ®êi cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt X· héi Chñ nghÜa.

Ph¸t triÓn Lùc l-íng s¶n xuÊt trong ®iÒu kiÖn cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vµ

16

c«ng nghÖ ®ang diÔn ra dån dËp, m¹nh mÏ,® ßi hái chóng ta ph¶i cã quan

chÊt víi nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng theo ®-êng c«ng nghiÖp

kÕt cÊu h¹ tÇng, c¬ së vËt chÊt kü thuËt, hÖ thèng th«ng tin t¹o tiÒm n¨ng

nhanh chãng øng dông c«ng nghÖ míi. Bªn c¹nh ®ã ph¶i ph¸t triÓn mét nÒn

Phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña Lùc l-îng s¶n xuÊt, thiÕt lËp tõng b-íc

Quan hÖ s¶n xuÊt X· héi Chñ nghÜa tõ thÊp ®Õn cao víi sù ®a d¹ng vÒ h×nh

thøc së h÷u. ChÕ ®é c«ng h÷u ph¶i lµ kÕt qu¶ hîp quy luËt cña qu¸ tr×nh x·

héi ho¸ thùc sù chø kh«ng thÓ t¹o ra b»ng biÖn ph¸p hµnh chÝnh, c-ìng Ðp.

ChuyÓn tõ quan hÖ hiÖn vËt sang quan hÖ hµng ho¸ - tiÒn tÖ trë l¹i ®óng quy

TiÕn hµnh c¸ch m¹ng X· héi Chñ nghÜa trªn lÜnh vùc t- t-ëng vµ v¨n

cña Chñ nghÜa X· héi.

Bªn c¹nh ®ã viÖc lu«n ®æi míi, kiÖn toµn bé m¸y nhµ n-íc lµ viÖc lµm

kh«ng kÐm phÇn quan träng :

 Chèng quan liªu,c huyªn quyÒn, ®éc ®o¸n trong bé m¸y nhµ

n-íc.

 §-a ra mét hÖ thèng ph¸p luËt chÆt chÏ, ®ång bé vµ cã tÝnh

kh¶ thi cao.

 Cã chÝnh s¸ch vµ quy m« ®µo t¹o, båi d-ìng nh÷ng c¸n bé cã

n¨ng lùc, phï hîp víi yªu cÇu ®æi míi vµ ph¸t triÓn ®Êt n-íc.

17

phÇn C

KÕT LUËN

riÕt häc M¸c trong ®ã cã häc thuyÕt vÒ h×nh th¸i Kinh tÕ - X·

kÓ ®Õn lÇn ®Çu tiªn cã sù kÕt hîp gi÷a duy vËt vµ biÖn chøng, sù viÖc ®-îc

xem xÐt trªn c¬ së kh¸ch quan vµ toµn diÖn. Chñ nghÜa M¸c lµ gi¶i phãng

mang tÝnh më, tøc lµ bæ sung, hoµn thiÖn dÇn theo c¸c qu¸ tr×nh lÞch sö.

toµn diÖn lµm c¬ së v× vËy triÕt häc M¸c trong ®ã cã lý luËn H×nh th¸i Kinh

tÕ - X· héi cã gi¸ trÞ kh«ng chØ trong mét thêi ®iÓm lÞch sö ph¸t triÓn nhÊt

®Þnh,phôc vô cho mét giai cÊp nhÊt ®Þnh.

Tãm l¹i, lý luËn H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ mét trong nh÷ng thµnh

lµ mét hÖ thèng mµ trong ®ã Quan hÖ s¶n xuÊt ph¶i phï hîp víi mét tr×nh

®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña Lùc l-îng s¶n xuÊt vµ c¸c Quan hÖ s¶n xuÊt t¹o

thµnh mét kÕt cÊu Kinh tÕ - X· héi nhÊt ®Þnh mµ trªn ®ã dùng lªn mét KiÕn

tróc th-îng tÇng ph¸p lý vµ chÝnh trÞ còng nh- c¸c h×nh th¸i ý thøc x· héi

t-¬ng øng. §ång thêi lý luËn còng chØ ra r»ng sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña

c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tù nhiªn. Th«ng qua

c¸ch m¹ng x· héi, c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi thay thÕ nhau tõ thÊp ®Õn

cao. Tuy nhiªn sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña c¸c H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi

võa bÞ chi phèi cña c¸c quy luËt chung, võa bÞ t¸c ®éng bëi ®iÒu kiÖn lÞch sö

cô thÓ.

Ngµy nay x· héi loµi ng-êi ®· cã nh÷ng ph¸t triÓn m¹nh mÏ h¬n rÊt

nhiÒu so víi thêi C.M¸c nh-ng sù ph¸t triÓn ®ã vÉn dùa trªn c¬ së lý luËn

H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi, ®iÒu ®ã chøng tá r»ng lý luËn H×nh th¸i Kinh tÕ

- X· héi vÉn gi÷ nguyªn gi¸ trÞ cña nã trong mäi giai ®o¹n. Tuy nhiªn lý

luËn H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi kh«ng cã tham väng gi¶i thÝch ®-îc tÊt c¶

c¸c hiÖn t-îng cña ®êi sèng x· héi mµ nã ®ßi hái®-îc bæ sung b»ng nh÷ng

ph-¬ng ph¸p tiÕp cËn khoa häc kh¸c nh-ng ®ång thêi víi nh÷ng ph-¬ng

ph¸p tiÕp cËn míi vÒ x· héi, kh«ng ph¶i v× thÕ mµ lý luËn H×nh th¸i Kinh tÕ

- X· héi trë lªn lçi thêi.

18

Lý luËn vÒ H×nh th¸i Kinh tÕ - X· héi ®· chØ ra con ®-êng ®i ®Õn Chñ

nghÜa X· héi lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan vµ chÝnh nã ®· ®Ò ra nh÷ng h-íng

n-íc ta ngµy cµng ph¸t triÓn tíi mét ®Ønh cao míi.

N-íc ta qu¸ ®é lªn Chñ nghÜa X· héi trong bèi c¶nh quèc tÕ cã nh÷ng

thö th¸ch, lÞch sö thÕ giíi ®ang tr¶i qua nh÷ng b-íc quanh co, song chóng

ta vÉn kiªn ®Þnh, gi÷ v÷ng lËp tr-êng, quan ®iÓm, t- t-ëng. ¸p dông linh

nghÜa mµ x· héi ®ã :

 Cã mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn cao dùa trªn Lùc l-îng s¶n xuÊt

hiÖn ®¹i vµ chÕ ®é c«ng h÷u vÒ c¸c t- liÖu s¶n xuÊt lµ chñ yÕu.

Nh- vËy, cã thÓ ch¾c ch¾n ®Ó kh¼ng ®Þnh r»ng : H×nh th¸i Kinh tÕ - X·

héi vÉn cßn gi÷ nguyªn gi¸ trÞ khoa häc vµ tÝnh thêi ®¹i cña nã. Nã thùc sù

19

tµi liÖu tham kh¶o.

1) V.I.Lªnin toµn tËp. T4 + T26. NXB tiÕn bé Maxc¬va, 1982.

2) C.M¸c vµ F.¡ngen tuyÓn tËp T1 + T2 +T4.

NXB Sù thËt Hµ Néi 1980.

nghÜa X· héi.NXB Sù thËt Hµ Néi,1991.

4) TËp II, gi¸o tr×nh TriÕt häc M¸c-LªNin.

5) TËp I, gi¸o tr×nh Kinh tÕ ChÝnh trÞ.

6) C¸c b¸o vµ t¹p chÝ :

T¹p chÝ TriÕt häc

Nghiªn cøu lý luËn

Sè 03,04,05,06 n¨m 1999

Sè 03/1996

Sè 05/1999.

20