Tiểu luận Bức tranh toàn cảnh về mối quan hệ về con người trong các doanh nghiệp và nguồn nhân lực ở Việt Nam

Môc lôc

Trang

Lêi më ®Çu

2

Ch-¬ng I: C¸ch nh×n tæng thÓ vÒ thuyÕt con ng-êi

3

4

5

7

8

1. B¶n chÊt con ng-êi lµ tæng hoµ nh÷ng mèi quan hÖ x· héi

2.Ng-êi lao ®éng lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh lùc l-îng s¶n xuÊt

3. Vai trß cña con ng-êi trong c¸c Doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn nay

4. Môc ®Ých cña t¹o ®éng lùc ng-êi lao ®éng trong c¸c Doanh nghiÖp

Ch-¬ng II. ¸p dông thùc tiÔn qu¶n lý trong quan hÖ con ng-êi vµo

®iÒu kiÖn c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam

1. Thùc tr¹ng vÒ quan hÖ con ng-êi trong c¸c doanh nghiÖp n-íc ta

2. Gi¶i ph¸p chiÕn l-îc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc trong Doanh nghiÖp

KÕt luËn

8

10

13

14

Tµi liÖu tham kh¶o

1

Lêi nãi ®Çu

ViÖt Nam tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc tõ mét nÒn

kinh tÕ cßn phæ biÕn lµ s¶n xuÊt nhá, ruéng ®Êt canh t¸c b×nh qu©n ®Çu ng-êi

thÊp,tµi nguyªn kho¸ng s¶n tuy ®a d¹ng phong phó, song tr÷ l-îng kh«ng lín

nh- nhiÒu n-íc kh¸c, c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cßn nghÌo, l¹i bÞ chiÕn tranh tµn

ph¸ nÆng nÒ, ®ang ®øng tr-íc nguy c¬ tôt hËu ngµy cµng xa h¬n vÒ kinh tÕ, khoa

häc, kü thuËt so víi c¸c n-íc ph¸t triÓn. V× vËy, nÒn kinh tÕ muèn ph¸t triÓn

nhanh, m¹nh vµ bÒn v÷ng, th× ph¶i ph¸t huy tèt mäi nguån lùc, nh-ng quan

träng nhÊt lµ ph¶i biÕt ph¸t huy ngußn lùc con nguêi.

Ngµy nay, nhiÒu n-íc ®ang tiÕn vµo lµn sãng v¨n minh míi, víi nÒn s¶n xuÊt

hiÖn ®¹i, khoa häc, kü thuËt c«ng nghÖ tiªn tiÕn. NhiÒu n-íc c¸ch ®©y mÊy chôc

n¨m cã ®iÓm xuÊt ph¸t thÊp h¬n ViÖt Nam, nh-ng hä ®· ph¸t triÓn nhanh chãng

nhê cã chiÕn l-îc phï hîp, cã nh÷ng chÝnh s¸ch kh«n ngoan, n¨ng ®éng. NhiÒu

quèc gia vèn cïng nghÌo vÒ tµi nguyªn kho¸ng s¶n, nh-ng nhê biÕt ph¸t huy

yÕu tè con ng-êi, ®Æt con ng-êi ë vÞ trÝ trung t©m trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn

kinh tÕ – x· héi, nªn ®· v-¬n lªn ®uæi kÞp vµ v-ît c¸c n-íc kh¸c.

Do lÇn ®Çu viÕt mét bµi tiÓu luËn mang tÝnh chÊt khoa häc nªn kh«ng tr¸nh

khái nh÷ng sai sãt, RÊt mong sù gióp ®ì ®ãng gãp cña thÇy c« trong khoa.

Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n.

Sinh viªn : TrÇn H¶i S¬n

2

Ch-¬ng I: C¸ch nh×n tæng thÓ vÒ thuyÕt

Con ng-êi

Con ng-êi lµ chñ thÓ s¸ng t¹o ra mäi gi¸ trÞ vËt chÊt vµ tinh thÇn cña x·

héi. Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt, con ng-êi võa lµ chñ thÓ tæ

chøc nÒn s¶n xuÊt x· héi, võa tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt víi t- c¸ch lµ

mét yÕu tè cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Víi ý nghÜa ®ã, con ng-êi chÝnh lµ yÕu tè

quyÕt ®Þnh sù vph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Lao ®éng s¶n xuÊt lµ ho¹t

®éng c¬ b¶n, cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh nhÊt trong toµn bé c¸c ho¹t ®éng cña con ng-êi

1. B¶n chÊt con ng-êi lµ tæng hoµ nh÷ng quan hÖ x· héi.

* XuÊt ph¸t tõ con ng-êi hiÖn thùc, thùc tiÔn, M¸c ®· nhËn thÊy lao ®éng

®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong viÖc ph©n ®Þnh ranh giíi gi÷a con ng-êi vµ ®éng vËt.

V× lao ®éng lµ ho¹t ®éng x· héi nªn mäi sù kh¸c biÖt gi÷a con ng-êi vµ

®éng vËt ®Òu lµ kÕt qu¶ cu¶ cuéc sèng con ng-êi trong x· héi. C¸ nh©n lµ thùc

thÓ x· héi vµ b¶n chÊt con ng-êi cã tÝnh lÞch sö cô thÓ. §iÒu ®ã quy ®Þnh sù

kh¸c nhau cña con ng-êi trong c¸c thêi ®¹i kh¸c nhau, sù kh¸c nhau nµy tuú

thuéc vµo sù ph¸t triÓn cña x· héi, sù thay ®æi c¸c quan hÖ x· héi vµ giao tiÕp.

V× vËy, b¶n chÊt con ng-êi lµ tæng hoµ c¸c quan hÖ x· héi trong hiÖn t¹i mµ c¶

trong qu¸ khø.

VËy, tõ ®ã rót ra ba kÕt luËn :

-B¶n chÊt chung nhÊt, s©u s¾c nhÊt cña con ng-êi lµ tæng hoµ c¸c

mèi quan hÖ gi÷a ng-êi vµ ng-êi trong x· héi diÔn ra trong hiÖn t¹i vµ c¶ trong

qu¸ khø.

-B¶n chÊt cña con ng-êi kh«ng ph¶i lµ cè ®Þnh, bÊt biÕn mµ cã tÝnh

lÞch sö cô thÓ.

-Kh«ng thÓ hiÓu b¶n chÊt con ng-êi bªn ngoµi mèi quan hÖ gi÷a c¸

nh©n vµ x· héi.

* Mèi quan hÖ trong lao ®éng:

3

§ã lµ bµn kh«ng khÝ tËp thÓ trong C«ng ty, bao gåm c¸c mèi quan hÖ nh- :

quan hÖ gi÷a ng-êi l·nh ®¹o víi c«ng nh©n , quan hÖ gi÷a nh÷ng ng-êi c«ng

nh©n víi víi nhau… c¸c mèi quan hÖ nµy nÕu tèt, thuËn tiÖn sÏ t¹o ra m«i

tr-êng Êm cóng, bÇu kh«ng khÝ hoµ thuËn mäi ng-êi cã chÝnh kiÕn cïng nhau

gãp ý x©y dùng xÝ nghiÖp. Ng-êi giái gióp yÕu hoµn thµnh c«ng viÖc cÊp trªn

gÇn gòi víi cÊp d-íi, thÊu hiÓu vµ chia sÎ nh÷ng khã kh¨n, cÊp d-íi hoµn thµnh

tèt c¸c nhiÖm vô ®-îc giao… lµm cho ho¹t ®éng cña C«ng ty, xÝ nghiÖp tèt h¬n,

hiÖu qu¶ h¬n, ng-êi lao ®éng cã thÓ ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh. NÕu c¸c

mèi quan hÖ nµy kh«ng tèt nã sÏ lµm ¶nh h-ëng lµm tíi doanh nghiÖp, néi bé

lôc ®ôc, g©y xÝch mÝch mÊt ®oµn kÕt, c«ng nh©n tr× trÖ, kh«ng hµo høng víi

c«ng viÖc.

Tõ c¸c vÊn ®Ò trªn ta thÊy vÊn ®Ò t¹o ®éng lùc cho ng-êi lao ®éng lµ mÊu

chèt quan träng viÖc x©y dùng vµ ph¸t triÓn mét doanh nghiÖp hay mét xÝ

nghiÖp v÷ng m¹nh trong c¬ chÕ kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc

cña n-íc ta hiÖn nay. §Ó lµm râ h¬n ta ®i vµo nghiªn cøu thªm vai trß ý nghÜa

cña viÖc t¹o ®éng lùc.

2. Ng-êi lao ®éng lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh lùc l-îng s¶n xuÊt.

- Con ng-êi ®· tham gia vµo lùc l-îng s¶n xuÊt b»ng chÝnh søc m¹nh c¬

thÓ vµ mét sè khÝ quan cña c¬ thÓ hä víi t- c¸ch lµ mét bé phËn vËt chÊt cña

giíi tù nhiªn ®Ó t¸c ®éng vµo c¸c bé phËn kh¸c cña giíi tù nhiªn. Trong qu¸

tr×nh c¶i t¹o tù nhiªn, con ng-êi ®ång thêi c¶i t¹o b¶n th©n m×nh lµm cho søc

m¹nh cña hä tr-íc tù nhiªn ngµy cµng t¨ng lªn kh«ng ngõng. Con ng-êi kh«ng

chØ tham gia vµo lùc l-îng s¶n xuÊt b»ng søcv m¹nh c¬ b¾p, mµ cßn cã c¶ trÝ tuÖ

vµ toµn bé ho¹t ®éng tam sinh lý, ý thøc cña hä. C¸i phÇn vËt chÊt cña con ng-êi

trong lùc l-îng s¶n xuÊt ®-îc ®iÒu khiÓn b»ng trÝ tuÖ nªn nã trë thµnh khÐo lÐo,

linh ho¹t, uyÓn chuyÓn, n¨ng ®éng, khiÕn cho kh«ng cã bé phËn vËt chÊt nµo

cña giíi tù nhiªn l¹i cã n¨ng lùc s¸ng t¹o nh- c¸c khÝ quan vËt chÊt cña c¬ thÓ

con ng-êi. Con ng-êi kh«ng chØ quyÕt ®Þnh sù ra ®êi cña c«ng cô, m¸y mãc, mµ

cßn quyÕt ®Þnh sù vËn hµnh, tÝnh h÷u Ých cña chóng. Mét c¸i m¸y cã thÓ bÞ ph¸

4

bá bÞ ®-a vµo viÖn b¶o tµng hay v®-îc duy tr× ho¹t ®éng vµ sö dông nh- thÕ nµo

lµ tuú thuéc ë môc ®Ých cña con ng-êi. Cïng mét c¸i m¸y, nh-ng ng-êi bnµy sö

dông th× l·ng phÝ vµ s¶n phÈm lµm ra Ýt, kÐm chÊt l-îng, cßn ng-êi kh¸c sö

dông th× cã thÓ tiÕt kiÖm nguyªn liÖu, n¨ng suÊt cao, chÊt l-îng s¶n phÈm tèt.

§iÒu ®ã chøng tá trong qu¸ tr×nh sö dông con ng-êi cßn tiÕp tôc t¸c ®éng ®Õn

m¸y mãc vµ b»ng c¶ thÓ lùc vµ trÝ lùc.

- Con ng-êi còng lu«n lu«n c¶i t¹o ®èi t-îng lao ®éng. Trong buæi b×nh

minh cña lÞch sö, lùc l-îng lao ®éng s¶n xuÊt cßn thÊp kÐm, con ng-êi dùa chñ

yÕu vµo nh÷ng ®èi t-îng lao ®éng do tù nhiªn cung cÊp s½n. S¶n xuÊt cµng ph¸t

triÓn, nhËn thøc c¶u con ng-êi cµng lín lªn, ph-¬ng tiÖn vµ c«ng cô lao ®éng

cµng tiÕn bé th× c¸c ®èi t-îng lao ®éng nh©n t¹o cµng chiÕm tû lÖ cao h¬n nh÷ng

®èi t-îng cã s½n trong tù nhiªn. Nh- vËy con ng-êi lµ chñ thÓ s¸ng t¹o lµ chñ

thÓ sö dông mäi yÕu tè cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Con ng-êi lµ yÕu tè n¨ng ®éng

nhÊt, quyÕt ®Þnh lùc l-îng s¶n xuÊt. Bëi v× chØ cã yÕu tè con ng-êi míi cã trÝ tuÖ

vµ còng chØ cã yÕu tè con ng-êi míi cã n¨ng lùc tù ph¸t triÓn vµ tù hoµn thiÖn

m×nh. Ng-êi lao ®éng kh«ng chØ sinh con, t¸i s¶n xuÊt ra søc lao ®éng, mµ cßn

lu«n n©ng cao chÊt l-îng cña lao ®éng b»ng con ®-êng kÕ thõa c¸c yÕu tè x·

héi vµ ph¸t triÓn chóng.

Con ng-êi lµm ra lùc l-îng s¶n xuÊt ®Õn ®©u th× ®ång thêi còng tù n©ng

cao n¨ng lùc s¶n xuÊt cña m×nh ®Õn ®ã. Cã thÓ nãi, con ng-êi lµ chñ thÓ vµ lµ

®éng lùc chñ ®¹o quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Con ng-êi lµ

mét trong nh÷ng yÕu tè cña lùc l-îng s¶n xuÊt, nh-ng lµ yÕu tè c¬ b¶n nhÊt, lµ

chñ thÓ quyÕt ®Þnh. Kh«ng cã con ng-êi th× kh«ng cã qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.

3. Vai trß cña con ng-êi trong c¸c Doanh nghiÖp ViÖt Nam

hiÖn nay.

XÐt vÒ ng-êi lao ®éng: ViÖc t¨ng thªm thu nhËp c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn sèng,

bï ®¾p c¸c hao phÝ lao ®éng mµ ng-êi lao ®éng ®· bá ra, ph¸t triÓn hoµn thiÖn

c¸ nh©n, t¹o c¬ héi thuËn lîi cho c¸ nh©n tham gia c¸c ho¹t ®éng x· héi (vui

5

ch¬i, gi¶i trÝ…) trau ®åi ®Ó n©ng cao hiÓu biÕt, ph¸t huy n¨ng lùc s½n cã cña

m×nh cho c«ng viÖc, cho doanh nghiÖp vµ cho x· héi.

XÐt vÒ C«ng ty: Nã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho C«ng ty trong viÖc khai

th¸c nguån lùc s¾n cã cña m×nh. Sö dông hiÖu qu¶ cña nã ®Ó kh«ng ngõng n©ng

cao n¨ng suÊt lao ®éng, ph¸t triÓn c¬ së vËt chÊt kü thuËt, gi¶m chi phÝ lao ®éng

sèng trong s¶n phÈm, qua ®ã gi¶m gi¸ thµnh, gi¸ b¸n s¶n phÈm, thóc ®Èy c¹nh

tranh víi c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i trªn thÞ tr-êng.

XÐt vÒ x· héi: Khi ®éng lùc ng-êi lao ®éng ®-îc ph¸t huy lµm cho n¨ng

xuÊt lao ®éng x· héi ®-îc t¨ng lªn, tõ ®ã nÒn kinh tÕ x· héi sÏ t¨ng tr-ëng

theo. §ång thêi khi ®ã con ng-êi khi ®ã con ng-êi sÏ c¶m thÊy yªu thÝch lao

®éng , c¶m thÊy vui khi ®-îc lao ®éng, lóc ®ã x· héi sÏ ph¸t triÓn vµ v¨n minh h¬n.

Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt con ng-êi t¸c ®éng ®Õn c¸c sù vËt, hiÖn t-îng

cña giíi tù nhiªn, mµ c¸c sù vËt hiÖn t-îng Êy l¹i bÞ chi phèi bëi rÊt nhiÒu quy

luËt kh¸ch quan. C¸c quy luËt ®ã cã tÝnh tÊt yÕu vµ kh«ng ph¶i khi nµo còng

chiÒu theo ý muèn chñ quan cña con ng-êi. Con ng-êi b»ng ý thøc chñ quan

thuÇn tuý kh«ng thÓ t¹o ra hay huû bá ®-îc c¸c quy luËt cña thÕ giíi kh¸ch

quan nh-ng l¹i cã kh¶ n¨ng hiÓu thÊu c¸c quy luËt ®ã ®Ó vËn dông vµo ho¹t

®éng thùc tiÔn lµm h¹n chÕ nh÷ng mÆt tiªu cùc, cã h¹i, ph¸t huy nh÷ng mÆt tÝch

cùc, cã lîi cña mét lo¹i quy luËt nµo ®ã. Con ng-êi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc thÕ

giíi kh¸ch quan vµ ph¸t triÓn qu¸ tr×nh Êy ®Õn møc h×nh thµnh c¸c lÜnh vùc khoa

häc. Khoa häc khi ®-îc vËn dông vµo thùc tiÔn, ®· gióp con ng-êi lµm t¨ng søc

m¹nh, sö dông nh÷ng søc m¹nh tù ph¸t cña tù nhiªn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ ®Ó

s¶n xuÊt ra ngµy cµng nhiÒu cña c¶i vËt chÊt cho x· héi. NÕu kh«ng cã sù ph¸t

triÓn cña khoa häc vµ viÖc vËn dông c¸c tiÕn bé khoa häc, kü thuËt vµo s¶n xuÊt,

lµm cho con ng-êi cã thÓ ®¾p ®Ëp, ng¨n s«ng ®Ó lµm ra thuû ®iÖn, t¹o ra c¸c

n¨ng l-îng h¹t nh©n …

Khi khoa häc cßn ë tr×nh ®é thÊp, lùc l-îng s¶n xuÊt vµ kü thuËt,v c«ng

nghÖ cßn kÐm ph¸t triÓn, th× khoa häc t¸c ®éng tíi s¶n xuÊt cßn yÕu. Khi s¶n

xuÊt, khoa häc vµ kü thuËt ph¸t triÓn m¹nh mÏ, th× khoa häc t¸c ®éng ®Õn s¶n

6

xuÊt cµng m¹nh mÏ vµ cã hiÖu qu¶ h¬n. §Êy chÝnh lµ ®iÒu kiÖn ®Ó khoa häc trë

thµnh lùc l-îng s¶n xuÊt trùc tiÕp.

4. Môc ®Ých cña t¹o ®éng lùc ng-êi lao ®éng trong c¸c Doanh nghiÖp.

XÐt vÒ chøc n¨ng th× t¹o ®éng lùc lµ chøc n¨ng vÒ qu¶n lý con ng-êi, qu¶n

lý con ng-êi l¹i lµ mét chøc n¨ng trong qu¶n trÞ doanh nghiÖp. Do vËy môc ®Ých

cña t¹o ®éng lùc còng chÝnh lµ môc ®Ých chung cña doanh nghiÖp vÒ qu¶n lý lao

®éng.

Môc ®Ých quan träng nhÊt cña t¹o ®éng lùc lµ chøc n¨ng vÒ qu¶n lý con

ng-êi, qu¶n lý con ng-êi l¹i lµ mét chøc n¨ng trong qu¶n trÞ doanh nghiÖp. do

vËy môc ®Ých cña t¹o ®éng lùc còng chÝnh lµ môc ®Ých chung cña doanh nghiÖp

vÒ qu¶n lý lao ®éng.

Môc ®Ých quan träng nhÊt cña t¹o ®éng lùc lµ sö dông mét c¸ch hîp lý

nguån lao ®éng, khai th¸c mét c¸ch hiÖu qu¶ nguån lùc con ng-êi nh»m n©ng

cao n¨ng suÊt lao ®éng cña doanh nghiÖp. Trong mçi doanh nghiÖp th× nguån

lùc con ng-êi lµ mét bé phËn quan träng cña s¶n xuÊt, nã võa ®ãng vai trß lµ

chñ thÓ cña s¶n xuÊt nh-ng ®ång thêi l¹i lµ kh¸ch thÓ chÞu t¸c ®éng cña ng-êi

qu¶n lý. Nguån lùc con ng-êi võa lµ tµi nguyªn cña doanh nghiÖp võa lµ mét

kho¶n chi phÝ lín cho doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp nµo n©ng cao biÖn ph¸p sö

dông hiÖu qu¶ nguån lùc lao ®éng th× sÏ kÐo theo ®-îc hiÖn qu¶ trong sö dông

may mãc thiÕt bÞ, tiÕt kiÖm vËt chÊt, gi¶m chi phÝ, tõ ®ã hiÖu qu¶ kinh doanh sÏ

cao h¬n.

Môc ®Ých kh¸c cña t¹o ®éng lùc thu hót vµ g¾n bã ng-êi lao ®éng víi

doanh nghiÖp. Bëi khi ng-êi lao ®éng cã ®éng lùc lµm viÖc th× hä sÏ say mª víi

c«ng viÖc, nghÒ nghiÖp lµm t¨ng thªm nh÷ng ®iÓm tèt cho doanh nghiÖp. Nhê

vËy ng-êi lao ®éng kh«ng chØ g¾n bã víi doanh nghiÖp mµ nhiÒu ®èi t-îng kh¸c

còng muèn lµm viÖc cho doanh nghiÖp.

7

Ch-¬ng II :

¸p dông thùc tiÔn qu¶n lý trong quan hÖ con

ng-êi vµo ®iÒu kiÖn c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam

1. Thùc tr¹ng vÒ quan hÖ con ng-êi trong c¸c Doanh nghiÖp n-íc ta.

§Êt n-íc ta ®ang x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi trªn c¬ cë kinh tÕ

thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc theo ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa. §Ó

®¸p øng yªu cÇu cña thêi kú ®æi míi, ®¸p øng víi sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸,

hiÖn ®¹i hãa ®Êt n-íc, th× viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc (ph¸t triÓn gi¸o dôc) lµ

yªu cÇu bøc xóc vµ cÇn ®-îc quan t©m hµng ®Çu. Víi nhËn thøc ®ã, §¹i héi

§¶ng VIII ®· x¸c ®Þnh: "LÊy viÖc ph¸t huy nguån lùc con ng-êi cho sù ph¸t

triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng" vµ sù ph¸t triÓn nguån nh©n lùc ph¶i ®-îc coi lµ môc

®Ých cuèi cïng, cao nhÊt cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.

Trong nh÷ng n¨m qua chóng ta ®· cè g¾ng n©ng cao hiÖu qu¶ nguån nh©n

lùc, sang møc ®é ®¹t ®-îc cßn thÊp so víi yªu cÇu:

* Nh÷ng mÆt ®¹t ®-îc:

Cã thÓ nãi, Nhµ n-íc ViÖt Nam rÊt chó ý ®Õn ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ thµnh

c«ng trong viÖc thiÕt lËp hÖ thèng gi¸o dôc trong ph¹m vi c¶ n-íc. HÖ thèng

gi¸o dôc ngµy cµng phong phó, quy m« gi¸o dôc kh«ng ngõng më réng, ph¸t

triÓn ë c¸c vïng, c¸c ngµnh häc vµ c¸c cÊp häc. Nh×n vµo sè l-îng hiÖn cã, víi

h¬n 100 tr-êng ®¹i häc, cao ®¼ng, kÓ c¶ ®¹i häc d©n lËp, víi quy m« ®µo t¹o gÇn

600.000 sinh viªn, cã nhiÒu khoa, bé m«n, ngµnh nghÒ míi h×nh thµnh... chóng

ta thÊy ®µo t¹o ®¹i häc ®· cã mét b-íc ph¸t triÓn kh¸ nhanh, nhÊt lµ trong 10 trë

l¹i ®©y cïng víi nh÷ng cè g¾ng bÒn bØ cña ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý, c¸n bé gi¶ng

d¹y vµ sinh viªn. Cã thÓ nãi, ®©y lµ thêi ®iÓm "në ré" cña ph¸t triÓn sè l-îng

®µo t¹o ®¹i häc. H×nh thøc ®µo t¹o ®¹i häc vµ cao ®¼ng n-íc ta kh¸ phong phó,

cã kho¶ng 66% sè sinh viªn theo häc hÖ chÝnh quy tËp trung, sè cßn l¹i häc c¸c

hÖ ®¹i häc cao ®¼ng t¹i chøc, ng¾n h¹n. Mçi n¨m cã kho¶ng 20 ngµn sinh viªn

cao ®¼ng, ®¹i häc tèt nghiÖp hÖ chÝnh quy. HiÖn t¹i ViÖt Nam cã h¬n 700 ngµn

ng-êi cã tr×nh ®é ®¹i häc cao ®¼ng trë lªn. Tû lÖ sinh viªn ®¹i häc trong ®é tuæi

8

®i häc cña ViÖt Nam lµ 2,3-2,5%. Tû lÖ nµy cßn h¬n møc 2% cña Trung Quèc,

nh-ng thÊp h¬n møc 16% cña Th¸i Lan, 1% cña In®«nªxia, 18% cña Philipin vµ

40% cña Hµn Quèc.

* Nh÷ng mÆt yÕu kÐm:

- Lao ®éng cã chuyªn m«n kü thuËt võa thiÕu vÒ sè l-îng, võa kÐm vÒ chÊt

l-îng, bÊt hîp lý vÒ c¬ cÊu: HiÖn nay, c¶ n-íc ta cã 40 triÖu lao ®éng trong ®ã

lùc l-îng lao ®éng trÎ cã 26 triÖu (chiÕm trªn 50%). §©y lµ vèn quý nh-ng l¹i

nhiÒu bÊt cËp vÒ ph©n bæ, c¬ cÊu vµ tr×nh ®é. Tû lÖ lao ®éng qua ®µo t¹o chuyªn

m«n kü thuËt chØ chiÕm 12% trong tæng sè trong c«ng nghiÖp vµ x©y dùng.

C«ng nh©n bËc cao chiÕm h¬n 4%. T×nh tr¹ng nµy ®· vµ ®ang h¹n chÕ viÖc ¸p

dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt, chuyÓn giao c«ng nghÖ vµo thùc tiÔn s¶n xuÊt.

Tû lÖ lao ®éng kü thuËt chØ chiÕm 13,3% lùc l-îng lao ®éng víi c¬ cÊu lµ: 1 cao

®¼ng, ®¹i häc vµ trªn ®¹i häc - 1,6 trung häc chuyªn nghiÖp - 3,6 c«ng nh©n kü

thuËt (thÓ hiÖn ë b¶ng). Theo kinh nghiÖm cña c¸c n-íc ph¸t triÓn th× tû lÖ trªn

ph¶i ®¹t møc 1-1-10 th× míi ®¸p øng ®-îc yªu cÇu ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ. So

víi thêi kú tr-íc ®æi míi, sè häc sinh c¸c tr-êng trung häc chuyªn nghiÖp vµ

c¸c tr-êng d¹y nghÒ vÉn tiÕp tôc gi¶m ®i nhanh chãng. N¨m häc 1996-1997 c¶

n-íc cã 156 ngµn häc sinh trung häc chuyªn nghiÖp tõ n¨m häc 1995-1996 con

sè nµy lµ 116,4 ngµn (gi¶m 25,4%). Tõ n¨m 1991-1992 cho ®Õn nay, sè l-îng

nµy cã t¨ng nh-ng møc t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ. Trong khi ®ã, sè l-îng sinh viªn

cao ®¼ng vµ ®¹i häc b¾t ®Çu t¨ng lªn tõ n¨m häc 1992-1993, ®Æc biÖt t¨ng nhanh

vµo nh÷ng n¨m gÇn ®©y. N¨m häc 1995-1996 sè sinh viªn cao ®¼ng sè sinh viªn

cao ®¼ng lµ 173,1 ngµn, t¨ng 26,4 so víi 1994-1995 vµ 62,7% so víi 1990-

1991. Nh- vËy, t-¬ng quan trong cac cÊp häc ®· thay ®æi mét c¸ch c¨n b¶n.

Trong khi sinh viªn cao ®¼ng, ®¹i häc t¨ng lªn nhanh th× sè häc sinh trung häc

chuyªn nghiÖp vµ d¹y nghÒ kh«ng t¨ng hoÆc t¨ng kh«ng ®¸ng kÓ. §ã lµ mét vÊn

®Ò bÊt hîp lý v× trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ, nhiÒu ngµnh cÇn cã

nhu cÇu ®µo t¹o l¹i nghÒ vµ ®µo t¹o nghÒ míi.

- ChÊt l-îng gi¸o dôc ch-a ®¸p øng kÞp víi yªu cÇu: Ph¶i kh¼ng ®Þnh r»ng

ng-êi ViÖt Nam kh«ng thua kÐm c¸c n-íc kh¸c. §iÒu ®ã ®· ®-îc chøng minh

9

qua c¸c kú thi Olympic quèc tÕ vµ to¸n häc, tin häc, vËt lý... ®oµn ViÖt Nam tõ

tr-íc ®Õn nay bao giê còng chiÕm gi¶i cao trong c¸c kú thi. Song do ph-¬ng tiÖn

dµnh cho gi¸o dôc cßn h¹n chÕ ®· lµm cho chÊt l-îng gi¸o dôc nãi chung ë c¸c

cÊp häc cña ta cßn thÊp.

häc gi¸o dôc cho r»ng ®Çu t- cho gi¸o dôc lµ ®Çu t- cã hiÖu qu¶ nhÊt. Tèc ®é

t¨ng tr-ëng vµ bÒn v÷ng ®¹t ®-îc cña c¸c quèc gia Hång K«ng, Hµn Quèc, §µi

thËp kû qua.

MÆc dï Nhµ n-íc ®· chó ý ®Õn viÖc ®Çu t- cho gi¸o dôc nh-ng so víi c¸c

Hµn Quèc, 1/22 cña Malaixia, vµ 1/8 cña Th¸i Lan. Do ®ã dÉn ®Õn t×nh tr¹ng

* Môc tiªu

Cuéc c¸ch m¹ng khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ ®ang cã nh÷ng b-íc tiÕn

hÕt søc t¹o b¹o vµ m¹nh mÏ. Gi¸o dôc - ®µo t¹o trë thµnh lÜnh vùc "®ua tranh"

gi÷a c¸c quèc gia ®Ó hoÆc lµ ®i lªn hoÆc lµ tôt hËu. Do ®ã viÖc ®Ò ra c¸c môc

§¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII cña §¶ng ®· quyªt ®Þnh ®Èy m¹nh

c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n-íc, phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2020 ®-a n-íc ta trë

c«ng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam. §Ó hoµn thµnh nhiÖm vô ®ã, ph¸t triÓn gi¸o

- Môc tiªu ph¸t triÓn gi¸o dôc ®µo t¹o tõ nay ®Õn n¨m 2020.

10

n¨ng t- duy s¸ng t¹o vµ n¨ng lùc thùc hµnh.

thiÕt thùc h¬n ®Ó häc sinh cã kü n¨ng lao ®éng kü thuËt. Tû lÖ häc sinh h-íng

nghiÖp t¨ng tõ 10% nh- hiÖn nay lªn 20% vµo n¨m 2000 vµ 30% vµo n¨m 2020.

vµ 60% vµo n¨m 2020. Cuèi cïng tû lÖ c¸n bé khoa häc - kü thuËt c«ng nghÖ cã

50 vµo n¨m 2020.

thóc ®Èy s¶n xuÊt, kinh doanh vµ qu¶n lý. §ång thêi lµ mét ®éng lùc t¹o ra c¸c

ph¶i chñ tr-¬ng thµnh lËp mét bé phËn gi¸o dôc ®µo t¹o cã chÊt l-îng ®¹t tiªu

chuÈn quèc tÕ.

Cïng víi ®µo t¹o trong n-íc, ®µo t¹o ë n-íc ngoµi còng rÊt quan träng. §Õn

n-íc ngoµi ngang víi møc cña tr-íc n¨m 1990 kho¶ng 10% c¸n bé qu¶n lý,

* C¸c biÖn ph¸p thùc hiÖn:

phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè, trong ®ã cã yÕu tè nhËn thøc, c¸c biÖn ph¸p thùc

hiÖn, kh¶ n¨ng néi sinh. Tuy vËy c¸c biÖn ph¸p thùc hiÖn cã vÞ trÝ rÊt quan träng.

- T¨ng c-êng c¸c nguån lùc cho gi¸o dôc:

§Çu t- cho gi¸o dôc - ®µo t¹o lÊy tõ c¸c nguån chi th-êng xuyªn vµ nguån

11

häc. Gi¸o viªn ph¶i cã ®ñ ®øc, tµi. Båi d-ìng th-êng xuyªn, båi d-ìng chuÈn

2002 cã Ýt nhÊt 50% gi¸o viªn phæ th«ng vµ 30% gi¸o viªn ®¹i häc ®¹t tiªu

chuÈn qui ®Þnh.

- TiÕp tôc ®æi míi néi dung, ph-¬ng thøc gi¸o dôc - ®µo t¹o vµ t¨ng c-êng

c¬ së vËt chÊt cho c¸c tr-êng häc.

dung s¸ch gi¸o khoa (®èi víi häc sinh tiÓu häc vµ trung häc) hoÆc gi¸o tr×nh

thøc song ph¶i tr¸nh viÖc d¹y nhåi nhÐt, häc thô ®éng, häc lÖch, häc tñ. T¨ng

c-êng h×nh thøc tù gi¸o dôc, tù häc, tù nghiªn cøu cho tõng ng-êi.

12

KÕt luËn

Qua nghiªn cøu ®Ò tµi cho thÊy bøc tranh toµn c¶nh vÒ mèi quan hÖ vÒ con

sè nh- hiÖn nay chóng ta ®ang cã mét lùc l-îng lao ®éng rÊt dåi dµo. Song viÖc

dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp (h÷u h×nh vµ tr¸ h×nh lín). H¬n thÕ n÷a chÊt

khoa häc kü thuËt. V× vËy cÇn t¨ng c-êng ®Çu t- vµo gi¸o dôc, më réng hÖ

thèng gi¸o dôc trªn nhiÒu h×nh thøc: ®µo t¹o chÝnh quy, ®µo t¹o tõ xa, më tr-êng

chÊt l-îng ®µo t¹o vµ ph¶i ®µo t¹o nh÷ng ngµnh nghÒ mµ hiÖn nay ®Êt n-íc

®ang cÇn. §ång thêi ph¶i biÕt tËn dông lîi thÕ cña kÎ ®i sau, tiÕp thu, nh÷ng

kiÕn thøc khoa häc c«ng nghÖ, kinh nghiÖm cña nh÷ng n-íc ®i tr-íc, biÕt tËn

dông c¬ héi vµ kÕt hîp víi néi lùc cña ®Êt n-íc mét c¸ch hîp lý sÏ lµ ®éng lùc

lín thóc ®Èy n-íc ta ph¸t triÓn tiÕn kÞp víi thêi ®¹i.

13

Tµi liÖu tham kh¶o

1. Gi¸o tr×nh KHQL Tr-êng §¹i Häc KH Qu¶n lý &Kinh doanh

4. Tinh hoa thÕ giíi

6. T¹p trÝ Lao §éng vµ x· héi sè 183/2002

14