Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin - Chương 2: Hàng hóa, thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường

NỘI DUNG

2.1. Lý luận của C. Mác về sx HH và HH

2.1.1. Sản xuất hàng hóa

2.1.2. Hàng hóa

2.1.3. Tiền tệ

2.1.4. Dịch vụ và một số hàng hóa đặc biệt

2.2. Thị trường và vai trò của các chủ thể tham

gia thị trường

2.2.1. Thị trƣờng

2.2.2.Vai trò của một số chủ thể chính tham gia thị

trƣờng

2.1.1. Sản xuất hàng hóa

a/ Khái niệm

* Định nghĩa: “là kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó,

những người sản xuất ra sản phẩm không nhằm

mục đích phục vụ nhu cầu tiêu dùng của chính

mình mà để trao đổi, mua bán” (GT, Tr21).

* Các loại sx hàng hóa

* Phân biệt sx hàng hóa với sx tự cung tự cấp

18

* Phân biệt sx hàng hóa

và sx tự cung tự cấp

Sản xuất tự cung tự cấp

( Kinh tế tự nhiên)

Sản xuất hàng hóa

( Kinh tế hàng hóa)

Là kiểu tổ chức kinh tế

mà sản phẩm do lao động

tạo ra nhằm để thoả mãn

nhu cầu của chính bản

thân ngƣời sản xuất

mà ở đó sản phẩm đƣợc

sản xuất ra để trao đổi

hoặc mua bán trên thị

trƣờng

Ngƣời sản xuất cũng

Ngƣời sản xuất không

chính là ngƣời tiêu dùng

phải là ngƣời tiêu dùng

Lực lƣợng sản xuất kém

Lực lƣợng sản xuất phát

phát triển

triển

2.1.1. Sản xuất hàng hóa

b/ Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa

SẢN XUẤT HÀNG HÓA

Sự tách biệt

Phân công

lao động xã hội

về mặt kinh tế

của các chủ thể

sản xuất

20

Phân công lao động xã hội

“Là sự phân chia lao động xã hội thành các ngành,

các lĩnh vực sản xuất khác nhau, tạo nên sự chuyên

môn hóa của những ngƣời sản xuất thành những

ngành, nghề khác nhau” (Tr22).

21

Sự tách biệt về mặt kinh tế

của các chủ thể sản xuất

“Chỉ có sản phẩm của những lao động tƣ nhân

độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối

diện với nhau nhƣ là những hàng hóa” (C.Mác,

Tr 22).

22

2.1.2. Hàng hóa

* Khái niệm hàng hóa

* Thuộc tính của hàng hóa

* Lƣợng giá trị

* Các nhân tố ảnh hƣởng đến lƣợng giá trị của

hàng hóa

* Tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa

23

“Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một

nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán”

(GT, Tr22-23)

Giá trị sử dụng

Giá trị

“là công dụng của vật phẩm, có thể thỏa

mãn một nhu cầu nào đó của con người” (GT,

Tr 23).

Tiêu

dùng sản

xuất

Tiêu

dùng

cá

nhân

 Giá trị trao đổi

“Là mối quan hệ tỷ lệ về lƣợng giữa các giá trị sử

dụng khác nhau” (GT, Tr 23).

1 cái rìu

10 kg gạo

27

Giá trị hàng hóa

“Là lao động xã hội của ngƣời sản xuất đã hao

phí để sản xuất ra hàng hóa kết tinh trong

hàng hóa ấy” (GT, Tr 24)

 Hao phí lao động đó đƣợc xã hội chấp nhận (ngƣời mua chấp nhận)->

hao phí lao động xã hội

 Chỉ có hao phí lao động của lao động sản xuất hàng hóa mới tạo ra giá

trị

o Đặc trưng của giá trị

 Giá trị biểu hiện mối quan hệ xã hội giữa những ngƣời sản xuất hàng

hóa-> giá trị là thuộc tính xã hội của hàng hóa

 Giá trị hàng hóa là phạm trù lịch sử

 Giá trị là nội dung cơ sở của giá trị trao đổi, giá trị trao đổi là hình thức

biểu hiện bên ngoài của giá trị

28

Mối quan hệ giữa hai thuộc

tính của hàng hóa

 Thống nhất

Cùng tồn tại trong một hàng hóa, thiếu 1 trong 2 thuộc

tính thì sản phẩm đó không là hàng hóa.

Mâu thuẫn

. Ngƣời sản xuất hàng hóa chỉ quan tâm(cuối cùng) tới

giá trị

. Ngƣời tiêu dùng chỉ quan tâm (cuối cùng) đến giá trị

sử dụng

. Giá trị đƣợc thực hiện trong lĩnh vực lƣu thông, giá trị

sử dụng đƣợc thực hiện trong lĩnh vực tiêu dùng.

. Biểu hiện của mâu thuẫn - thể hiện rõ khi khủng hoảng

kinh tế xảy ra, ngƣời bán hủy sản phẩm đi vì nó không

đƣợc trả giá trị mặc dù nó có công dụng.

29

* Lượng giá trị hàng hóa: Thời

gian lao động xã hội cần thiết

TGLĐXHC: “Là thời gian đòi hỏi để sản xuất

ra 1 giá trị sử dụng nào đó trong những điều

kiện bình thƣờng của xã hội với trình độ thành

thạo trung bình, cƣờng độ lao động trung

bình” (GT, Tr 25).

. TGLĐXHCT là một đại lƣợng luôn biến đổi

. TGLĐXHCT gần với TGLĐ cá biệt của ngƣời sản xuất

cung cấp đại bộ phận loại hàng hóa đó trên thị trƣờng.

* Các nhân tố ảnh hưởng đến

lượng giá trị của hàng hóa

Thứ nhất, Năng suất lao động XH

- “Là năng lực sản xuất của ngƣời lao động, đƣợc

tính bằng số lƣợng sản phẩm sản xuất ra trong một

đơn vị thời gian, hay số lƣợng thời gian hao phí để

sản xuất ra một đơn vị sản phẩm” (GT, Tr 25).

- Khi NSLĐ tăng, trong khoảng thời gian xem xét:

→ Tổng sản phẩm (hh) tăng

→ Giá trị của tổng sản phẩm không đổi

→ Giá trị của 1 đơn vị sản phẩm giảm

31

Phân biệt với

cường độ lao động

 ĐN: “CĐLĐ là mức độ khẩn trƣơng, tích cực của hoạt

động lao động trong sản xuất” (GT, Tr 26)

 Tăng CĐLĐ giống nhƣ kéo dài thời gian lao động

 Khi CĐLĐ tăng, trong khoảng thời gian xem xét:

→ Tổng sản phẩm tăng

→ Giá trị tổng sản phẩm tăng lên tƣơng ứng

→ Giá trị một đơn vị hh không đổi (Không giảm)

KL: Lượng giá trị hh tỷ lệ thuận với lượng hao phí lao động,

tỷ lệ nghịch với NSLĐ và không phụ thuộc vào CĐLĐ

32

* Các nhân tố ảnh hưởng đến

lượng giá trị của hàng hóa

Thứ hai: T/c giản đơn hay phức tạp của lao động

* “Lao động giản đơn là lao động không đòi hỏi có

quá trình đào tạo một cách hệ thống, chuyên sâu về

chuyên môn, kỹ năng, nghiệp vụ cũng có thể thao

tác đƣợc” (GT, Tr 26).

* “Lao động phức tạp là những hoạt động lao động

yêu cầu phải trải qua một quá trình đào tạo về kỹ

năng, nghiệp vụ theo yêu cầu của những nghề

nghiệp chuyên môn nhất định” (GT, Tr 26).

33

* Tính hai mặt của lao

động SX hàng hóa

Giá trị sử dụng

Giá trị

HH

Lao động cụ thể

Lao động trừu tượng

LĐSXHH

Lao động cụ thể

 ĐN: “Là lao động có ích dƣới một hình thức cụ thể của

những nghề nghiệp chuyên môn nhất định. Mỗi LĐCT

có mục đích lao động riêng, đối tƣợng lao động riêng,

công cụ lao động riêng, phƣơng pháp lao động riêng và

kết quả lao động riêng” (GT, Tr27)

 LĐCT tạo ra giá trị sử dụng của hàng hóa

 LĐCT là phạm trù vĩnh viễn

 Tất cả các loại LĐCT hợp thành hệ thống PCLĐ của xã

hội. Nó là nguồn gốc của của cải.

 Hình thức của LĐCT có thể thay đổi

35