Phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội hiện nay

Download

Vũ Đình Lực

Phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy

Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội hiện nay

Vũ Đình Lực

Trường Đại học Trần Đại Nghĩa

TÓM TẮT: Thảo luận nhóm là phương pháp đã và đang được sử dụng phổ biến

189 Nguyễn Oanh, Phường 10, quận Gò Vấp,

trong dạy học. Việc vận dụng phương pháp này trong giảng dạy Tư tưởng Hồ

Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

Chí Minh ở các học viện, nhà trường trong quân đội (gọi chung là các nhà

Email: lucvd.211[email protected]

trường quân đội) sao cho hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục,

đào tạo là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Trong thời gian qua, nhận thức được vai

trò to lớn của phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy các môn lí luận

chính trị nói chung, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, các nhà trường quân

đội đã có nhiều giải pháp tích cực và hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình sử dụng

phương pháp này vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa thật sự phát huy tốt

những ưu điểm của phương pháp dạy học này. Hiện nay, trước yêu cầu ngày

một cao đối với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, yêu cầu xây dựng quân đội nhân

dân Việt Nam trong thời kì mới, một trong những yêu cầu đặt ra là phải đổi mới

phương pháp dạy học của người giảng viên. Trong đó, việc nghiên cứu tìm

ra những giải pháp phù hợp để phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong

giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh là một trong những nội dung quan trọng.

TỪ KHÓA: Phương pháp; thảo luận nhóm; tư tưởng Hồ Chí Minh.

Nhận bài 20/8/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 15/10/2020 Duyệt đăng 10/5/2021.

1. Đặt vấn đề

học tập trong một khoảng thời gian nhất định dưới sự tổ

chức, điều khiển, hướng dẫn của giáo viên” [1]. Thảo

luận nhóm là một trong những xu hướng đổi mới của

PPDH hiện đại nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Vị

trí, vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong giảng

dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội

hiện nay, có thể khái quát trên một số nội dung chủ yếu

Thảo luận nhóm là phương pháp đặc trưng trong dạy

học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của

người học, giúp cho người học tiếp cận tri thức một cách

nhanh chóng và hiệu quả. Trong những năm qua, việc

sử dụng phương pháp này trong giảng dạy Tư tưởng Hồ

Chí Minh ở các nhà trường quân đội đã được nhiều giảng

viên bộ môn quan tâm sử dụng và đạt được những kết

quả tốt. Tuy nhiên, việc sử dụng còn mang nặng tính

hình thức, chưa phát huy hết những ưu điểm của phương

pháp dạy học (PPDH) này. Mặt khác, trước sự phát triển

của nhiệm vụ xây dựng quân đội trong thời kì mới, yêu

cầu về chất lượng giáo dục (GD) ngày một cao đã đặt ra

đối với các nhà trường quân đội là phải thường xuyên đổi

mới nội dung, chương trình và phương pháp GD. Trong

đó, việc phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong

giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh là một yêu cầu quan

trọng và cấp bách.

Thứ nhất, hình thành năng lực nghiên cứu khoa học,

tư duy phản biện, sáng tạo và năng lực tự học của học

viên hiệu quả. Thảo luận nhóm được coi là phương pháp

phù hợp nhất với phương châm GD hiện nay là “Lấy

người học làm trung tâm”, tự học, tự nghiên cứu là chính.

Giảng viên chỉ là người định hướng, hướng dẫn cho học

viên cách tìm, cách tra cứu và cách đọc tài liệu hiệu quả

nhất. Đặc biệt, trong thời đại Cách mạng công nghiệp

4.0, việc tự học, tự nghiên cứu ngày càng phổ biến, cách

tiếp cận các nguồn tài liệu lại càng dễ dàng hơn trước. Vì

vậy, cách học truyền thống “thầy giảng”, “trò chép” theo

kiểu một chiều đã không còn phù hợp. Trong giảng dạy

Tư tưởng Hồ Chí Minh, việc hình thành phương pháp

nghiên cứu khoa học, tư duy phản biện, sáng tạo cũng

như khuyến khích học viên tự lực chiếm lĩnh tri thức

mới, rèn luyện phương pháp tự học, tự tìm tòi nghiên

cứu là rất cần thiết và quan trọng. Theo GS.TS Hoàng

Chí Bảo: Để rèn luyện tư duy logic cho người học, nhất

thiết giờ giảng phải diễn ra thông qua hội thảo, đối thoại

văn hóa hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp [2]. Do đó, trong

2. Nội dung

2.1. Sự cần thiết phải phát huy phương pháp thảo luận nhóm

trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân

đội hiện nay

2.1.1. Xuất phát từ vị trí, vai trò của phương pháp thảo luận nhóm

trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội

hiện nay

Trong dạy học, “thảo luận nhóm là một hình thức dạy

học, trong đó để đạt được mục tiêu dạy học thì người học

phải làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ, mỗi thành

viên trong nhóm đều tham gia vào giải quyết nhiệm vụ quá trình dạy và học, người học cần phải có cơ hội tham

Số 41 tháng 5/2021

NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN

gia vào quá trình tìm tòi chân lí, nhận xét, đánh giá, bình hình thành, phát triển các KN mềm cho học viên như:

luận theo sự hiểu biết, tự tin của mình. Quá trình học tập KN hợp tác làm việc nhóm, KN thuyết trình, giao tiếp,

rất cần tới bầu không khí dân chủ, tự do tư tưởng, tôn tự tin trước đám đông, tinh thần đoàn kết, tính kỉ luật ...

trọng nhân cách, biết lắng nghe… Tất cả những yếu tố Đó là những KN hết sức quan trọng cho học viên. Trong

trên chỉ có thảo luận nhóm mới có thể đáp ứng tốt nhất quá trình thảo luận, học viên được làm việc trong môi

những yêu cầu đó trong quá trình giảng dạy Tư tưởng trường tập thể thoải mái, bình đẳng; Được trình bày quan

Hồ Chí Minh.

điểm cá nhân, được nghe quan điểm của thành viên trong

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, giảng viên tạo nhóm, trong lớp, được trao đổi, bàn luận để tìm ra lời giải

nên một chuỗi những tình huống, chủ đề thảo luận có vấn tối ưu cho nhiệm vụ được giao của nhóm. Mọi ý kiến

đề và điều khiển học viên phát hiện vấn đề và giải quyết được tự do bày tỏ trong nhóm và không chịu quá nhiều

vấn đề. Đối với học viên, quá trình thảo luận đòi hỏi phải áp lực về đánh giá mang tính chuẩn mực, khắt khe như

chủ động tìm kiếm thông tin, huy động kiến thức, kinh việc trình bày với giảng viên. Do đó, khi thực hiện nhiệm

nghiệm để tìm được lời giải cho các tình huống, chủ đề vụ chung, học viên dễ hòa nhập, hào hứng, cởi mở, tự tin

thảo luận do giảng viên đưa ra. Học viên phải tự lực giải và mạnh dạn hơn rất nhiều. Mặt khác, khi tham gia thảo

quyết các vấn đề trong học tập, phải suy nghĩ một vấn đề luận nhóm, học viên phải chuẩn bị nội dung thảo luận,

theo nhiều hướng khác nhau với những cách giải quyết thuyết trình, tranh luận; Phải tương tác cùng nhau, tương

khác nhau, lắng nghe và tôn trọng ý kiến người khác tác với giảng viên; Giúp đỡ, hộ trợ nhau; Biết lắng nghe

khi tranh luận, thừa nhận những điều chưa đúng của bản ý kiến đóng góp của người khác và biết cách tiếp thu…

thân, sẵn sàng thừa nhận cái đúng của người khác, biết Quá trình đó đã hình thành và phát triển các KN mềm

sáng tạo trong giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cho học viên. Những KN này là rất quý báu của người

các tình huống thực tế… Từ đó, khuyến khích tính đa học trong xã hội hiện đại “Học để hợp tác, cùng chung

dạng và chủ động tư duy của học viên trong quá trình sống” ... Đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự, những KN

giải quyết vấn đề, rèn luyện cho học viên các thao tác này là rất cần thiết đối với mỗi học viên.

cơ bản của tư duy như phân tích, so sánh, quy nạp, diễn

Thứ tư, giúp cho học viên tự đánh giá năng lực của

dịch, khái quát, tổng hợp…, qua đó hình thành và phát bản thân và đánh giá người khác. Quá trình thảo luận

triển năng lực nghiên cứu khoa học, tư duy phản biện, nhóm là quá trình học viên tìm kiếm và xử lí thông tin

sáng tạo ngày một sắc bén, đồng thời cũng rèn luyện về để giải quyết nhiệm vụ chung của nhóm, được tham gia

phương pháp tự học, tự tìm tòi nghiên cứu của học viên tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau về mức độ đạt mục tiêu

ngày một tốt hơn.

từng phần trong chương trình học tập. Quá trình đó đã

Thứ hai, thảo luận nhóm tạo ra không khí học tập sôi hình thành quan điểm cá nhân, cách thức tư duy, cách

nổi, giúp học viên chủ động và tích cực sáng tạo hơn thức diễn đạt... Từ đó, mỗi học viên tự nhận thức được

trong học tập. Đây là ưu thế nổi trội của phương pháp ưu điểm, hạn chế của chính mình và của người khác,

thảo luận nhóm so với các PPDH khác. Phương pháp này tự mình điều chỉnh và dần hoàn thiện bản thân mình.

kích thích lòng ham mê học tập của học viên, tránh lối Trong quân đội, tự đánh giá và đánh giá người khác (tự

học thụ động thầy giảng trò nghe và ghi chép, sau đó lại phê bình và phê bình) là rất quan trọng, là thứ vũ khí sắc

tái hiện khi kiểm tra đánh giá. Trong thảo luận nhóm, học bén nhất, nó giúp cho quân đội mạnh và ngày càng thêm

viên được phép tự do bày tỏ quan điểm của mình về vấn mạnh. Nhờ nó mà mỗi học viên sửa chữa khuyết điểm,

đề nghiên cứu trên cơ sở định hướng của giảng viên; Học phát triển ưu điểm, tiến bộ không ngừng.

viên là người chủ động phân tích vấn đề, chủ động đưa ra

Thứ năm, thảo luận nhóm giúp giảng viên dễ dàng

những lập luận, lí lẽ để bảo vệ quan điểm của mình. Mỗi đánh giá chất lượng học tập của học viên, đồng thời cũng

học viên phải chịu trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ tiếp thu được nhiều tri thức, kinh nghiệm trong mỗi giờ

được phân công, phải nỗ lực tìm tòi, xử lí các thông tin… thảo luận. Bằng cách quan sát các nhóm làm việc, giảng

Quá trình đó tạo ra không khí học tập sôi nổi trong giờ viên có thể đánh giá được tinh thần làm việc, sự chủ

học, đồng thời phát huy hết tinh thần chủ động, sáng tạo động hay bị động của từng học viên trong tham gia các

của học viên trong học tập nghiên cứu. Ở các nhà trường nhiệm vụ học tập nhóm, thấy được chủ đề thảo luận phù

quân đội, học viên chủ yếu ăn, ở, học tập, công tác và hợp hay chưa phù hợp với trình độ nhận thức của học

sinh hoạt tập trung. Việc sử dụng phương pháp thảo luận viên để có sự điều chỉnh hợp lí.

nhóm là rất phù hợp. Học viên không chỉ thảo luận nhóm

Thứ sáu, thảo luận nhóm giúp học viên thuyết phục lẫn

trên lớp, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn của giảng viên nhau và đi đến đồng thuận, thống nhất quan điểm. Mục

mà còn biết tự tổ chức thảo luận nhóm khi tự học ở đơn đích của thảo luận là để làm rõ những quan điểm, chia sẻ

vị hiệu quả.

ý kiến cá nhân hay thể hiện sự không đồng tình với các ý

Thứ ba, giúp học viên phát triển tốt các KN mềm. tưởng trình bầy khác để đi đến sự đồng thuận, thống nhất

Thảo luận nhóm là phương pháp hữu hiệu trong việc quan điểm. Mục đích của thảo luận nhóm trong giảng

TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

Vũ Đình Lực

dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh là giúp cho học viên nêu ra giờ thảo luận. Một số giảng viên chưa hiểu rõ bản chất

ý kiến trên cơ sở hiểu biết và kinh nghiệm một cách dân của phương pháp thảo luận nhóm, dẫn đến việc làm thay

chủ, mở rộng và thay đổi những ý kiến của họ thông qua cho học viên, biến giờ thảo luận thành giờ thuyết trình

việc định hướng của giảng viên, sự thuyết phục lẫn nhau của giảng viên, thậm chí có giảng viên xem giờ thảo luận

là giờ cho học viên ôn bài cũ, …

giữa các học viên và giữa các nhóm với nhau. Từ đó, vấn

đề thảo luận được các học viên cảm thấy sáng tỏ, đồng

thuận, thống nhất quan điểm, thái độ và hành vi của họ.

“Học viên chưa nhận thức đúng về vị trí “trung tâm”

của mình trong quá trình đào tạo nên chưa phát huy được

tính tích cực, chủ động trong học tập” [4]. Phần lớn học

viên đều có suy nghĩ chưa tích cực về các môn khoa học

LLCT nói chung, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng,

đặc biệt là học viên không chuyên, vì họ cho rằng nó khô

khan, khó hiểu, lí thuyết suông…, từ đó tạo ra tâm lí ngại

học những môn học này.

2.1.2. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới hoạt động dạy học các môn lí

luận chính trị nói chung và môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

ở các nhà trường quân đội

Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD, đào

tạo trong hệ thống nhà trường quân đội, việc đổi mới

phương pháp giảng dạy các môn lí luận chính trị (LLCT)

nói chung và môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng ở các

nhà trường quân đội cũng diễn ra mạnh mẽ, nhằm phát

huy tính chủ động, tích cực của học viên trong quá trình

tiếp nhận tri thức và hình thành KN trong cuộc sống,...

Với hình thức thảo luận nhóm, giảng viên chủ trì thảo

luận theo lớp đảm bảo cho tất cả học viên đều có cơ hội

phát biểu thảo luận. Nội dung thảo luận hướng vào kiến

thức cơ bản của môn học, liên hệ với thực tiễn đất nước

và chuyên ngành đào tạo của học viên. Như vậy, tổ chức

thực hiện tốt phương pháp thảo luận nhóm trong giảng

dạy các môn LLCT nói chung và môn Tư tưởng Hồ Chí

Minh nói riêng ở các nhà trường quân đội chính là góp

phần đổi mới và nâng cao chất lượng GD, đào tạo trong

quân đội, nhằm mục tiêu xây dựng quân đội nhân dân

Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước

hiện đại.

Điều kiện cơ sở vật chất chưa được bảo đảm tốt. Để

sử dụng phương pháp thảo luận nhóm thành công, điều

cốt yếu nhất là phòng học đủ diện tích, bàn đơn, ghế

đơn, quân số không quá 30 học viên/lớp [5]. Hiện nay,

ở một số nhà trường quân đội, môn Tư tưởng Hồ Chí

Minh thường được tổ chức học ghép giữa các lớp chuyên

ngành với nhau nên số lượng học viên rất đông, không

gian phòng học chưa đạt chuẩn, vẫn sử dụng bàn, ghế đôi

trong lớp học. Điều này dẫn đến tính trạng không có đủ

thời gian cho tất cả học viên phát biểu ý kiến tham gia

xây dựng bài hay còn tình trạng một số học viên còn thiếu

nghiêm túc, dựa dẫm, ỷ lại, chưa tự giác trong việc chuẩn

bị nội dung thảo luận ở nhà. Mặt khác, chương trình môn

học vẫn chưa dành nhiều thời gian cho học viên nghiên

cứu, trải nghiệm, sáng tạo; Giáo trình, tài liệu tham khảo

của hầu hết các môn LLCT nói riêng, môn Tư tưởng Hồ

Chí Minh nói riêng còn thiếu sự thống nhất về nội dung

(giữa Hội đồng Lí luận Trung ương với Bộ GD&ĐT và

Tổng cục Chính trị); Lạc hậu về kiến thức cùng lưu hành

nhiều phiên bản khác nhau: “Có những giáo trình, tài liệu

đã xuất bản cách đây hơn chục năm đến nay vẫn chưa

được thay đổi hoặc sửa chữa, bổ sung để tái bản” [4]…

gây khó khăn cho học viên khi lựa chọn, khai thác phục

vụ cho học tập, dẫn tới chất lượng thảo luận nhóm không

hiệu quả.

2.1.3. Xuất phát từ thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận

nhóm trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường

quân đội hiện nay

Từ thực tiễn giảng dạy, tham gia tập huấn và trao đổi

kinh nghiệm với các đồng nghiệp ở các nhà trường quân

đội cho thấy phương pháp thảo luận nhóm có nhiều ưu

thế nổi trội hơn các phương pháp khác và ngày càng

được nhiều giảng viên giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh

áp dụng. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn nhiều

hạn chế, bất cập như sau:

“Trong giảng dạy, một số giảng viên chưa thường

xuyên cập nhật thông tin, kiến thức mới, việc kết hợp

giữa cung cấp kiến thức với truyền thụ kinh nghiệm thực

tiễn cho học viên trong nhà trường còn ít” [3]. Nhiều

giảng viên vẫn còn lúng túng trong khi tổ chức lớp thảo

luận, chưa nắm được toàn bộ quy trình thực hiện thảo

luận nhóm hay sử dụng chưa đồng bộ các kĩ thuật hỗ trợ

dạy học, lựa chọn các chủ đề thảo luận chưa phù hợp với

2.2. Một số giải pháp phát huy phương pháp thảo luận nhóm

trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân

đội hiện nay

Một là, nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất

chính trị, kỉ luật, kỉ cương cho đội ngũ giảng viên giảng

dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội.

Giảng viên là trung tâm, quyết định hiệu quả của việc

đổi mới phương pháp giảng dạy. Yêu cầu đối với giảng

viên là phải vững chuyên môn, có quá trình nghiên cứu

sâu sắc về con người, đạo đức, phong cách, lối sống, quá

trình độ nhận thức của học viên, chưa phối hợp nhuần trình hoạt động cách mạng của Người. Với nền tảng tri

nhuyễn phương pháp thảo luận nhóm với các phương thức chuyên môn sâu rộng, giảng viên sẽ tự tin kết hợp

pháp giảng dạy khác... Hệ quả là, giờ thảo luận trở nên nhiều phương pháp trong bài giảng, lôi cuốn học viên

buồn tẻ, rời rạc, học viên không cảm thấy hứng thú với vào quá trình khám phá, tìm tòi tri thức mới.

Số 41 tháng 5/2021

NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN

Chất lượng của đội ngũ giảng viên không chỉ thể hiện ở phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và

tri thức, tầm hiểu biết sâu rộng, mà còn thể hiện ở phương nhân loại. Muốn đạt mục đích thì phải cần, kiệm, liêm,

pháp truyền tải tri thức đó đến người học. Vì vậy, mỗi chính, chí công vô tư” [7]. Học tập là cả một quá trình

giảng viên cần phải được trang bị những tri thức về đổi lâu dài, cần có phương pháp đúng cũng như quá trình

mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực nhằm làm việc vậy. Do đó, giảng viên là người động viên, định

tạo hứng thú, sự chủ động cho người học. Giảng viên hướng phương pháp học tập cho học viên trong cả quá

phải chủ động nắm bắt những nội dung cơ bản, thành trình giảng dạy để họ có được kết quả như mong muốn.

thạo các phương pháp giảng dạy tích cực, thường xuyên

Để thật sự đoạn tuyệt với PPDH lối cũ kiểu “đọc -

cải tiến phương pháp giảng dạy trong mỗi giờ lên lớp. chép”, giảng viên cần phải nắm vững và sử dụng kết hợp

Mặt khác, giảng viên các môn LLCT nói chung, môn giữa thảo luận nhóm với các PPDH tích cực khác như:

Tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, ngoài nhiệm vụ truyền Bàn tay nặn bột, Khăn trải bàn, Các mảnh ghép, Sơ đồ

tri thức cho học viên còn phải thực hiện vai trò tuyên tư duy với hàng loạt các kĩ thuật GD bổ trợ: Động não,

giáo và nhiệm vụ GD lí luận mà Đảng, Nhà nước giao XYZ, Bể cá, Ổ bi, Tia chớp, 3 lần 3, Thông tin phản

phó. Nhiệm vụ này chỉ có thể được thực hiện tốt nhất hồi,… Trong thảo luận nhóm, phải nắm vững các nguyên

khi bản thân giảng viên phải là tấm gương sáng về bản tắc, quy trình, phải thường xuyên thực hành vào quá trình

lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tư cách, lối sống, chấp giảng dạy, và phải rút kinh nghiệm kịp thời để có sự điều

hành nghiêm kỉ luật, kỉ cương của ngành. Đây là yêu cầu chỉnh phương pháp cho phù hợp với thực tiễn. Trong

bắt buộc và cũng thể hiện sự khác biệt của giảng viên giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh, một trong những

giảng dạy LLCT so với giảng viên ở các lĩnh vực khác.

yêu cầu quan trọng là giảng viên phải nắm chắc một

Nâng cao trình độ chuyên môn, KN, phương pháp số PPDH đặc trưng thuộc chuyên ngành Hồ Chí Minh

giảng dạy, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống là học như: “Phương pháp phân tích khải niệm, phạm trù;

những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giảng Phương pháp phân tích luận điểm; Phương pháp phân

dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh. Tất cả những yếu tố trên tích tác phẩm của Hồ Chí Minh; Phương pháp phỏng

phải được thường xuyên vun đắp, bồi dưỡng thông qua vấn nhanh; Phương pháp thuyết trình; Phương pháp hỏi -

quá trình đào tạo, bồi dưỡng cơ bản và quá trình tự học, đáp; Phương pháp thảo luận nhóm; Phương pháp chuyên

tự nghiên cứu của người giảng viên. Trong đó, tự học, gia”… [8].

tự nghiên cứu, rèn luyện của mỗi giảng viên là yếu tố

Khi phân tích khải niệm, phạm trù, giảng viên cần phải

rất quan trọng để không ngừng củng cố, nắm vững, nắm phân tích làm rõ các khái niệm để thấy mối liên hệ lịch

chắc các nguyên tắc, quy trình thảo luận nhóm và nâng sử và logic, từ đó xâu chuỗi thành tư tưởng. Bởi vì, khoa

cao năng lực chuyên môn.

học là khái niệm và logic.

Hai là, giảng viên cần đoạn tuyệt với PPDH cũ kiểu

Khi phân tích luận điểm, giảng viên phải đặt luận điểm

“đọc - chép”, cũng không nên lạm dụng máy chiếu, bởi vì trong vấn đề nghiên cứu, phải xem xét hoàn cảnh, xuất

có thể hình thành nên một hình thức dạy học mới “nhìn - xứ ra đời của luận điểm, làm rõ nội dung luận điểm bằng

chép”. Để thực hiện tốt giải pháp này, giảng viên cần chủ cách chỉ ra mỗi liên hệ cấu trúc bên trong của luận điểm

động đổi mới phương thức truyền thụ tri thức từ “cung và mối liên hệ với các luận điểm liên quan; phải phân

cấp” là chủ yếu sang “định hướng”, “hướng dẫn” người tích vị trí, vai trò, ý nghĩa của luận điểm đối với vấn đề

học tự khám phá, học tập suốt đời. “Thực hiện những bài nghiên cứu, đối với nhận thức lí luận, đối với việc nghiên

giảng trên lớp chủ yếu là sự gợi mở, định hướng nghiên cứu khoa học và đối với hoạt động thực tiễn.

cứu của giảng viên để ưu tiên cho thực hành” [6]. Sử

Khi phân tích tác phẩm của Hồ Chí Minh, phải phân

dụng PPDH nào cũng có ưu điểm và hạn chế, giảng viên tích hoàn cảnh lịch sử ra đời và nguồn tư liệu của tác

không nên kì vọng lựa chọn được một phương pháp cụ phẩm như: Chủ đề xuyên suốt của tác phẩm, bố cục và

thể nào có tính ưu việt tuyệt đối. Giảng tư tưởng Hồ Chí nội dung của tác phẩm, giá trị lí luận và thực tiễn của

Minh đôi lúc cần sử dụng một đoạn thơ đúng nơi, đúng tác phẩm đối với kho tàng lí luận Mác - Lênin đối với

chỗ cũng gây được xúc động, xem một đoạn phim tư đường lối và thực tiễn cách mạng Việt Nam trước đây

liệu về Bác cũng sẽ gây được sự chú ý đối với người cũng như hiện nay. Thực tế cho thấy, chỉ khi nào giảng

học, nghĩa là giảng viên đã kết hợp được cả truyền thống viên nắm chắc đối tượng, phương pháp nghiên cứu thuộc

và hiện đại trong giờ giảng, lấy được sự hứng khởi cho chuyên ngành mới có thể vận dụng tốt các phương pháp

học viên. Những nội dung dài và khó hiểu thì cần dành trong dạy học nói chung, phương pháp thảo luận nhóm

thời gian hợp lí để tổ chức cho học viên thảo luận để ghi nói riêng đạt hiệu quả.

nhớ và hiểu bài hơn. Mặt khác, giảng viên cũng cần có

Ba là, học viên cần phải thay đổi cách học thụ động,

những hình thức cổ vũ, động viên để động cơ học tập chờ đợi sự chỉ đạo từ giảng viên, học với mục đích vì

của học viên ngày càng nâng cao hơn. Bác Hồ đã từng điểm số mà phải thực học để lấy kiến thức và phương

dạy: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ, học để pháp làm việc khoa học theo tấm gương của Bác. Một

TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

Vũ Đình Lực

thực tế đáng buồn hiện nay là không ít học viên vẫn coi dân Việt Nam ngày 25 tháng 9 năm 2018 của Chủ nhiệm

các môn LLCT là môn học phụ, học không để làm gì Tổng cục Chính trị. Theo đó, yêu cầu quan trọng hàng

cả. Vì thế, họ học một cách hời hợt, học cho xong chứ đầu đối với các nhà trường quân đội hiện nay là phải điều

không chịu hiểu để nắm lấy thế giới quan và phương chỉnh, bổ sung, hoàn thiện nội dung, chương trình môn

pháp luận khoa học, để làm việc, để xử lí các tình huống Tư tưởng Hồ Chí Minh cho phù hợp với thực tiễn.

đặt ra trong cuộc sống cho có lí, có tình, tự điều chỉnh

Thứ nhất, bổ sung vào chương trình, giáo trình, làm

bản thân và sống có đạo lí. Để học tốt môn Tư tưởng Hồ sâu sắc thêm nội dung tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ

Chí Minh, học viên phải thực sự năng động, chịu khó, Chí Minh theo đúng tinh thần Chỉ thị số 05-CT/TW ngày

say mê học tập, tự tìm tòi tài liệu trên các phương tiện 15 tháng 5 năm 2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) để

khác nhau nhằm phục vụ cho mục đích làm chủ kiến giảng dạy trong nhà trường, bảo đảm phù hợp với từng

thức, ngoài việc học ở sách vở, ở thầy cô, bạn bè thì cần bậc học, ngành nghề và với yêu cầu GD, đào tạo. Mặt

có thêm khả năng tự nghiên độc lập, hoạt động nhóm, khác, chủ động nghiên cứu, tổng hợp và biên soạn giáo

làm việc tập thể.

trình riêng hay tài liệu học tập phục vụ cho môn học (lưu

Để thay đổi cách học thụ động, chờ đợi sự chỉ đạo từ hành nội bộ) để giúp cho học viên có điều kiện tự học,

giảng viên của học viên, ngoài tinh thần trách nhiệm cao tự nghiên cứu được thuận lợi. Đồng thời, đội ngũ giảng

của mỗi học viên thì vai trò của người giảng viên trong tổ viên trong quá trình giảng dạy cần giới thiệu cặn kẽ đâu

chức buổi thảo luận cũng rất quan trọng. Giảng viên phải là giáo trình chính phục vụ nghiên cứu, đâu là tài liệu

tổ chức sao cho mỗi học viên đều phải có đóng góp nhất tham khảo để thuận tiện cho người học tìm kiếm, khai

định vào hoạt động chung của nhóm. Các học viên trong thác phục vụ học tập.

nhóm hợp tác phụ thuộc lẫn nhau nhưng mỗi người đều

Thứ hai, Bộ Quốc phòng cần tổ chức hội thảo, nghiên

có trách nhiệm riêng để thực hiện nhiệm vụ chung. Họ cứu kĩ lưỡng mọi mặt để xây dựng nội dung, chương

hiểu rằng, không thể dựa vào người khác và sau khi tham trình các môn LLCT sao cho khoa học, tránh tình trạng

gia buổi học, học viên có thể tự mình thực hiện thành trùng lặp nhiều nội dung trong các môn học thuộc

công một hoạt động học tập tương tự. Điều này cũng đặt chuyên ngành gần với Tư tưởng Hồ Chí Minh như: Xây

ra yêu cầu đối với giảng viên là phải nhận xét, đánh giá dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, môn Lịch sử Đảng

được tính hiệu quả, tinh thần hợp tác của từng thành viên Cộng sản Việt Nam… Thực tế cho thấy, các môn học

trong mỗi nhóm để họ thấy rõ trách nhiệm của mình, thuộc chuyên ngành gần có nội dung trùng lặp nhiều nếu

tránh trường hợp ỉ lại, thoái thác cho người khác. Thực tế giảng viên không biết lựa chọn nội dung trọng tâm cần

cho thấy, thành công hay thất bại của nhóm thảo luận liên giảng dạy thì sẽ không đủ thời gian để hoàn thành nội

quan trực tiếp đến sự liên kết của các thành viên. Trong dung bài học theo chương trình đã xác định. Đặc biệt

quá trình thảo luận, mỗi học viên là một mắt xích trong là, khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, vì phương

dây chuyền hoạt động của nhóm hợp tác học tập. Học pháp này đòi hỏi phải có nhiều thời gian mới thực hiện

viên không thể làm việc độc lập như mô hình học tập độc được. Mặt khác, học viên sẽ cảm thấy nhàm chán khi

lập mang tính tranh đua mà phải hợp tác với nhau, giúp phải học đi, học lại một nội dung trong nhiều môn học.

đỡ lẫn nhau, cùng nhau bàn bạc, trao đổi thông tin, trao Mặc dù đối tượng môn học khác nhau, phương pháp tiếp

đổi những quan điểm cá nhân dưới sự giám sát, hướng cận khác nhau song nội dung nghiên cứu thuộc chuyên

dẫn, cố vấn, tham gia của giảng viên.

ngành gần không có sự khác biệt lớn.

Bốn là, nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện nội

Năm là, đảm bảo tốt cơ sở vật chất và phương tiện

dung, chương trình môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho phù kĩ thuật GD cho việc sử dụng phương pháp thảo luận

hợp với từng đối tượng học viên ở các nhà trường quân nhóm. Các cơ sở vật chất như phòng học, hệ thống tài

đội. Hiện nay, ở các nhà trường quân đội, “một số nội liệu tham khảo, phương tiện, thiết bị dạy học là rất quan

dung, chương trình đào tạo còn trùng lắp, bất cập” [9]. trọng để sử dụng phương pháp thảo luận nhóm có hiệu

Đối với môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ yếu sử dụng quả. Vì vậy, cần phải được bảo đảm cơ bản. Theo đó,

giáo trình của Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng. Một các nhà trường cần phải: Xây dựng và bổ sung hệ thống

số trường đã có giáo trình riêng nhưng về cơ bản vẫn giáo trình, tài liệu cho thống nhất, chú trọng xây dựng

không có sự khác biệt lớn về mặt nội dung mặc dù đối cơ sở dữ liệu điện tử, số hóa các tài liệu, giáo trình

tượng người học là khác nhau. Do đó, các nhà trường hiện có để bảo quản và khai thác được thuận tiện, hiệu

cần phải tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng, quả hơn; Đổi mới cơ sở vật chất bảo đảm theo hướng

đặc biệt là Nghị quyết số 29 khóa XI của Đảng và quan hiện đại, xây dựng nhà trường thông minh tiếp cận cách

điểm Đại hội XII: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ mạng 4.0; Tăng cường hệ thống phòng học chuyên

các yếu tố cơ bản của GD, đào tạo theo hướng coi trọng dụng ở giảng đường và ở đơn vị (doanh trại); Cải tạo

phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; Chương hoặc xây dựng mới thư viện có phòng đọc sách, tạp chí,

trình khoa học xã hội và nhân văn trong quân đội Nhân truy cập mạng internet, phòng làm việc nhóm, phục vụ

Số 41 tháng 5/2021

NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN

thảo luận chuyên sâu cho từng nhóm đối tượng khác quân đội nhân dân Việt Nam “Cách mạng, chính quy, tinh

nhau khi học tập tại thư viện.

nhuệ, từng bước hiện đại” nhằm bảo đảm cho học viên

luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

3. Kết luận

Để sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng

dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội

hiện nay hiệu quả đòi hỏi phải thực hiện đồng bộ các giải

pháp nêu trên. Trong đó, yêu cầu quan trọng đối với cả

giảng viên và học viên là phải có kiến thức, KN, có tinh

thần trách nhiệm cao trong đầu tư thời gian, công sức cho

buổi học thảo luận nhóm. Cùng với yêu cầu đó, các nhà

trường quân đội cần phải đổi mới nội dung chương trình

các môn học nói chung, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nói

riêng cho phù hợp với thực tiễn; Từng bước đảm bảo tốt

cơ sở vật chất và phương tiện kĩ thuật GD; Tổ chức, biên

chế lớp học với số lượng học viên hợp lí… Đó là những

nhân tố quan trọng nhằm phát huy tốt PPDH này trong

giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân

đội hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng GD, đào tạo

nói chung, chất lượng giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh

nói riêng.

Thảo luận nhóm là PPDH tích cực, khai thác sự tham

gia trực tiếp của người học. Thông qua những chuỗi hoạt

động tìm tòi, nghiên cứu, tranh luận…, được tổ chức có

chủ định trong các buổi thảo luận nhóm trên lớp, học viên

sẽ có nhiều cơ hội để lĩnh hội tốt các tri thức, nắm bắt được

con đường đi đến tri thức, đồng thời rèn luyện KN, tư duy

cũng như thái độ, phong cách làm việc khoa học một cách

tích cực và hiệu quả. Những lợi ích mà phương pháp thảo

luận nhóm đem lại là rất quan trọng, do đó cần phải phát

huy hơn nữa phương pháp này trong dạy học hiện nay.

Ở các nhà trường quân đội, việc sử dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh

cần phải nhận thức là một tất yếu khách quan. Thông qua

thảo luận nhóm trong giảng dạy môn học này sẽ góp phần

hình thành và phát triển những năng lực, KN cần thiết

của học viên trong thời kì mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng

Tài liệu tham khảo

[1] Vũ Thị Thủy, Phạm Thị Huyền, (2020), Vai trò của

phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Tư

tưởng Hồ Chí Minh theo định hướng phát triển năng lực,

Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Thái Nguyên,

số 225 (04), tr.45.

[2] Hoàng Chí Bảo, (2005), Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí

Minh, NXB Lí luận Chính trị, Hà Nội, tr.326.

[3] Cục Tuyên huấn/Tổng cục Chính trị, (2018), Báo cáo Kết

quả thực hiện nhiệm vụ giáo dục khoa học xã hội và nhân

văn trong các học viện, nhà trường quân đội năm học

2017-2018”, tr.4.

[5] Nguyễn Văn Lự, (2/2016), Dạy học thảo luận nhóm, biết

là “thuốc” tốt sao ít dùng, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt

Nam.

[6] Nguyễn Đình Đản, (2018), Tiếp tục điều chỉnh quy trình,

chương trình, nội dung đào tạo trong các nhà trường

quân đội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới,

Tạp chí Nhà trường Quân đội, (4) (Tháng 7, 8), tr.68.

[7] Hồ Chí Minh, (2011), Toàn tập, Tập 6, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, tr.208.

[8] Bùi Đình Phong, (2017), Hồ Chí Minh học - một số nội

dung cơ bản, NXB Lí luận Chính trị, Hà Nội, tr.35.

[9] Cục Nhà trường/Bộ Tổng tham mưu, (2018), Báo cáo

tổng kết năm học 2017 - 2018, phương hướng nhiệm vụ

năm học 2018-2019, tr.10.

[4] Cục Nhà trường/Bộ Tổng tham mưu, (2017), Báo cáo

tổng kết 5 năm (2011-2016) hoạt động đổi mới phương

pháp dạy học trong các nhà trường quân đội”, tr.5.

PROMOTING THE METHOD OF GROUP DISCUSSION IN HO CHI MINH

THOUGHT TEACHING AT MILITARY SCHOOLS IN CURRENT PERIOD

Vu Dinh Luc

Tran Dai Nghia University

ABSTRACT: Group discussion is a method that has been widely used in teaching.

189 Nguyen Oanh Street, Ward 10,

The effective application of this method in teaching Ho Chi Minh Thought

Go Vap district, Ho Chi Minh City, Vietnam

Email: lucvd.211[email protected]

in military academies and schools (generally called military schools) have

been recognized as an urgent requirement to improve the quality of education

and training. In recent years, recognizing the great role of group discussion

method in teaching political theory in general and teaching Ho Chi Minh

Thought in particular, military schools have given out many effective solutions.

However, there is still limitation and inadequacy in using this method. To keep

pace with the increasing requirements for education and training, teaching

methods need to be improved. In particular, carrying out further research to

find suitable solutions to promote the group discussion method in teaching Ho

Chi Minh Thought is one of the important contents.

KEYWORDS: Method; group discussion; Ho Chi Minh Thought.

TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

6 trang Thùy Anh 13800 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Phát huy phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các nhà trường quân đội hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

phat_huy_phuong_phap_thao_luan_nhom_trong_giang_day_tu_tuong.pdf