Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin - Chương 4: Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG

Khoa KHXH&NV

Bộ môn Lý luận chính trị

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

Dành cho bậc đại học – không chuyên lý luận chính trị

Mã môn học: 306103

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

1

TRONG NỀN KTTT

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

• Hai giai đoạn phát triển của CNTB

• Tính quy luật phát triển của CNTB từ cạnh tranh tự do thành

độc quyền

Tích tụ, tập

trung TB &

SX

ĐỘC

QUYỀN

Tự do cạnh

tranh

Tất yếu

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

TRONG NỀN KTTT

5/17/2022

2

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

Cấu trúc chương IV

4.1. Quan hệ giữa cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh

tế thị trường (KTTT)

4.2. Độc quyền và độc quyền nhà nước trong nền kinh tế thị

trường

4.2.1. Lý luận của Lênin về độc quyền trong nền kinh tế thị trường

4.2.2. Lý luận của Lênin về độc quyền nhà nước trong CNTB

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

3

TRONG NỀN KTTT

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

Cấu trúc chương IV

4.1. Quan hệ giữa cạnh tranh và độc quyền trong nền KTTT

4.1.1. Cạnh tranh trong nội bộ ngành và sự hình thành giá trị thị trường

4.1.2. Cạnh tranh giữa các ngành và sự hình thành lợi nhuận bình quân

4.1.3. Tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường

4.2. Độc quyền và độc quyền nhà nước trong nền KTTT

4.2.1. Lý luận của Lênin về độc quyền trong nền KTTT

4.2.1.1. Nguyên nhân hình thành và tác động của độc quyền

4.2.1.2. Những đặc điểm kinhtế cơ bản của độc quyền trong CNTB

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

4

TRONG NỀN KTTT

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

Cấu trúc chương IV

4.2.2. Lý luận của Lênin về độc quyền nhà nước trong CNTB

4.2.2.1. Nguyên nhân ra đời và phát triền của độc quyền nhà nước

trong CNTB

4.2.2.2. Bản chất của độc quyền nhà nước trong CNTB

4.2.2.3. Những biểu hiện chủ yếu của độc quyền nhà nước trong

CNTB

4.2.2.4. Vai trò lịch sử của chủ nghĩa tư bản

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

5

TRONG NỀN KTTT

QUAN HỆ

GIỮA CẠNH

TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

5/17/2022

6

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

4.1. Quan hệ giữa cạnh tranh và độc quyền trong nền KTTT

Khái niệm: Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh quyết liệt giữa

các doanh nghiệp nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong

sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận cao nhất.

Cạnh tranh trong nội bộ ngành

Phân loại cạnh tranh

Cạnh tranh giữa các ngành

Cạnh tranh hoàn hảo, không hoàn hảo

Cạnh tranh giữa người bán với người mua,

giữa những người sàn xuất v.v…….

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

7

TRONG NỀN KTTT

QUAN HỆ GIỮA CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN

Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu

tranh quyết liệt giữa những người sản

suất, kinh doanh hàng hó a nhằm giành

giật những điều kiện thuận lợi trong

sản xuất và tiêu thụ hàng hó a, để thu

được lợi nhuận cao nhất

Độc quyền là sự liên minh giữa cá c

doanh nghiệp lớn, nắm trong tay phần

lớn việc sản xuất và tiêu thụ một số

loại hàng hó a, có khả năng định ra giá

cả độc quyền, nhằm thu lợi nhuận độc

quyền cao

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

8

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

QUAN HỆ GIỮA CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN

CẠNH TRANH

TCĐQ >< DN ngoài ĐQ

ĐỘC

QUYỀN

CẠNH TRANH

TCĐQ >< TCĐQ

CẠNH TRANH

NỘI BỘ TCĐQ

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

5/17/2022

9

CẠNH TRANH GIỮA CÁC TỔ CHỨC ĐỘC

QUYỀN VỚI CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI

ĐỘC QUYỀN

Hình Chi phối, thôn tính các DN ngoài

thức độc quyền

Độc quyền mua nguyên liệu đầu

Biện

vào; độc quyền phương tiện vận

pháp

tải; độc quyền tín dụng

Mục Loại bỏ các đối thủ yếu thế ra

đích khỏi thị trường

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

10

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

CẠNH TRANH GIỮA CÁC TỔ CHỨC

ĐỘC QUYỀN

Hình

thức

Cùng ngành, Khác ngành

Biện

pháp

Thỏa hiệp, M&A, phá sản

Mục Hình thành các tập đoàn độc

đích quyền lớn hơn

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

11

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

CẠNH TRANH TRONG NỘI BỘ CÁC

TCĐQ

Hình

thức

Chiếm tỷ lệ cổ phần khống chế

Biện

pháp

Thủ thuật tài chính, nhân sự

Mục Chiếm địa vị chi phối và phân

đích chia lợi ích lợi hơn

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

12

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ

ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG

4.2. Độc quyền và độc quyền nhà nước trong nền KTTT

4.2.1. Lý luận của Lênin về độc quyền trong nền KTTT

4.2.1.1. Nguyên nhân hình thành và tác động của độc quyền

4.2.1.2. Những đặc điểm kinhtế cơ bản của độc quyền trong CNTB

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

5/17/2022

13

TRONG NỀN KTTT

NGUYÊN NHÂN HÌNH THÀNH ĐỘC QUYỀN

1. KHKT  → NGÀNH MỚI → NSLĐ  → TÍ CH TỤ, TẬP TRUNG SX

2. CẠNH TRANH GAY GẮT → DN VVN PHÁ SẢN, DN LỚN 

3. KHỦNG HOẢNG KINH TẾ 1973 → DN QUY MÔ LỚN

4. HỆ THỐNG TÍ N DỤNG  → CÔ NG TY CỔ PHẦN

5. CƠ CẤU KINH TẾ CÓ SỰ THAY ĐỔI DƯỚI TÁ C ĐỘNG CỦA

CMKHKT, CÔ NG NGHIỆP NẶNG DẦN CHIẾM ƯU THẾ

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

14

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

• Lợi nhuận độc quyền: Là lợi nhuận thu

được cao hơn lợi nhuận bì nh quâ n, do sự

thống trị của cá c tổ chức độc quyền đem

lại.

• Gí a cả độc quyền là giá cả do cá c tổ chức

độc quyền á p đặt trong mua và bá n hàng

hó a.

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

15

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

TÁC ĐỘNG CỦA ĐỘC QUYỀN ĐỐI VỚI KINH TẾ

NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC

Tăng khả năng thúc đẩy tiến bộ

KHKT

Tăng NSLĐ, năng lực cạnh tranh

Thúc đẩy nền kinh tế phát triển

theo hướng sx lớn, hiện đại

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

5/17/2022

16

TÁC ĐỘNG CỦA ĐỘC QUYỀN ĐỐI VỚI KINH TẾ

NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC

Gây ra cạnh tranh không hoàn

hảo

Kìm hãm tiến bộ KHKT → kìm

hãm phát triển KTXH

Chi phối các quan hệ KTXH, làm

tang sự phân hóa giàu nghèo

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

5/17/2022

17

4.2.1 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ CƠ BẢN CỦA

CNTBĐQ

1. Tập trung sx và cá c tổ chức độc quyền

2. Tư bản tài chí nh

3. Xuất khẩu tư bản

4. Sự phâ n chia thế giới về kinh tế giữa cá c tổ

chức độc quyền

5. Sự phâ n chia thế giới về lã nh thổ giữa cá c

cường quốc đế quốc

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

18

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

1. TẬP TRUNG SẢN XUẤT VÀ CÁC TỔ CHỨC

ĐỘC QUYỀN

Tập trung sx phá t triển đến 1 trì nh độ nhất

định, theo Lênin, sẽ tự phá t dẫn thẳng tới ĐQ

Đó là vì :

▪ Trì nh độ KT cao, qui mô sx lớn nên cạnh

tranh thêm khó khăn & có sức phá hoại lớn

→ cá c xn lớn thỏa thuận & liên minh với

nhau.

▪ Sx hầu như đã tập trung vào 1 số í t xn lớn

thì việc thỏa thuận liên minh với nhau trở

nên dễ dàng hơn trước

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

19

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

1. TẬP TRUNG SẢN XUẤT VÀ CÁC TỔ CHỨC

ĐỘC QUYỀN

Vậy ĐQ là gì ?

ĐQ là dựa trên 1 ưu thế nào đó về kinh tế thu được p siêu ngạch

tương đối ổn định và lâ u dài.

- ĐQ trước CNTB hiện đại: dựa trên ưu thế chiếm hữu những cá i

hiếm và quí (vd: địa tô độc quyền)

- ĐQ hiện đại: dựa trên cơ sở chiếm hữu đại bộ phận TLSX

→ khống chế sản xuất & tiêu thụ H²

→ thu p siêu ngạch

CHƯƠNG IV: CẠNH TRANH VÀ ĐỘC

5/17/2022

20

QUYỀN TRONG NỀN KTTT

Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin - Chương 4: Cạnh tranh và độc quyền trong nền kinh tế thị trường - Nguyễn Thị Thu