Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về giảng dạy và học tập lí luận trong việc nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học xã hội và nhân văn ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về giảng dạy và học tập
lí luận trong việc nâng cao chất lượng dạy học
các môn Khoa học xã hội và nhân văn ở các trường
đại học, cao đẳng hiện nay
Phạm Thị Bình
Trường Đại học Vinh
TÓM TẮT: Tư tưởng chính yếu mang tầm triết lí của công tác huấn luyện, giảng
182 Lê Duẩn, thành phố Vinh,
dạy và học tập lí luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh là học gắn liền với hành, lí luận
tỉnh Nghệ An, Việt Nam
Email: phamthibinh[email protected]
gắn liền với thực tiễn, quá trình giáo dục đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu của
thực tiễn. Theo Người, quá trình dạy - học phải luôn trả lời cho các câu hỏi: dạy
ai, ai dạy, dạy cái gì, tài liệu dạy học… và đặc biệt phải chọn phương pháp dạy
sao cho ngắn gọn, dễ nhớ và thiết thực. Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh
học ở trường, học lẫn nhau và học ở nhân dân phải đi đôi với ý thức tự học. Đó
là những tư tưởng vô cùng quý giá. Việc nghiên cứu để thấm nhuần quan điểm
dạy học lí luận của Hồ Chí Minh rất có ích cho việc nâng cao chất lượng dạy
học các môn lí luận chính trị nói riêng và các môn học Khoa học xã hội và nhân
văn nói chung trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay.
TỪ KHÓA: Dạy học lí luận; Khoa học xã hội và nhân văn; thiết thực; tự học.
Nhận bài 20/5/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 24/6/2020 Duyệt đăng 01/7/2020.
1. Đặt vấn đề
giải nghĩa thuật ngữ “huấn luyꢀn” như sau: “Huấn là dạy
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã truyền bá chủ nghĩa dỗ, luyꢀn là rèn giũa cho sạch những vết xấu xa trong
Mác - Lênin vào Viꢀt Nam và dày công giáo dục (GD) đầu óc” [1, tr.49]. Theo cách giải nghĩa của Người, công
tác huấn luyꢀn phải hướng đến các nhiꢀm vụ chính: Thứ
nhất, phải dạy lí luận Mác - Lênin, tri thức văn hóa nhằm
không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn; Thứ hai,
“phải dạy công tác” bởi theo Người “Học là để áp dụng
vào viꢀc làm” [1, tr.47].
Để hoạt động huấn luyꢀn, dạy học lí luận đạt hiꢀu quả,
thiết thực, Hồ Chí Minh đòi hỏi người tổ chức dạy và
người dạy phải trả lời các câu hỏi: Huấn luyꢀn ai? Ai
huấn luyꢀn? Huấn luyꢀn cái gì? Huấn luyꢀn như thế nào?
Tài liꢀu huấn luyꢀn?
Huấn luyện ai? Trả lời được câu hỏi này là xác định
được đối tượng huấn luyꢀn. Trên cơ sở xác định được
đối tượng huấn luyꢀn sẽ lựa chọn nội dung và phương
pháp huấn luyꢀn, dạy học. Điều này cũng có nghĩa là đối
tượng huấn luyꢀn, dạy học thay đổi, nội dung và phương
pháp huấn luyꢀn, dạy học cũng phải thay đổi cho phù
hợp. Với các đối tượng người học khác nhau, chẳng hạn
sinh viên (SV) chuyên ngành Chính trị học, SV chuyên
ngành Báo chí, SV Công tác xã hội, SV ngành Luật, SV
các ngành Sư phạm xã hội… cần phải lựa chọn nội dung
và có cách thức giảng dạy một cách hợp lí để tránh hiꢀn
tượng học lí luận cũng “vui lắm” nhưng người học lại
không hiểu gì cả.
tư tưởng, lí luận cho các thế hꢀ cách mạng. Trong suốt
cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã có nhiều bài nói, bài viết quan trọng liên
quan đến công tác huấn luyꢀn, giảng dạy và học tập lí
luận. Nhiều nội dung trong các bài viết, bài nói đó mang
tầm triết lí dạy học lí luận sâu sắc và “Nhiều luận điểm
của Người vừa là sự thể hiꢀn quan điểm, tư tưởng lại vừa
ngụ ý chỉ dẫn về phương pháp.” [1, tr.28]. Đặc biꢀt là
những nội dung tư tưởng của Người như học đi đôi với
hành, lí luận gắn liền với thực tiễn, quá trình GD đào tạo
phải xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn và đáp ứng nhu
cầu thực tiễn. Do vậy, viꢀc nghiên cứu để thấm nhuần
quan điểm, tư tưởng dạy học lí luận của Hồ Chí Minh sẽ
rất có ích cho viꢀc nâng cao chất lượng dạy học các môn
Lí luận chính trị (LLCT) nói riêng và các môn học Khoa
học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) nói chung trong
bối cảnh đổi mới GD và đào tạo ở nước ta hiꢀn nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giảng dạy và học
tập lí luận
Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất Về công tác huấn
luyện và học tập, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh công tác
huấn luyꢀn phải “thiết thực” - hiꢀu quả, không thể trở
Ai huấn luyện? Trả lời câu hỏi này là thấy rõ vai trò
thành hoạt động “hữu danh vô thực”. Hồ Chí Minh đã của người thầy, người huấn luyꢀn. Theo Hồ Chí Minh,
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
6
Phạm Thị Bình
người huấn luyꢀn, người thầy phải có trình độ chuyên chúng…; Học để tin tưởng: tin tưởng đoàn thể và nhân
môn sâu, giống như “muốn huấn luyꢀn thợ rèn, thợ nguội dân, tin tưởng vào tương lai của dân tộc và tương lai của
thì người huấn luyꢀn phải thạo nghề rèn, nghề nguội”.
Ngoài đòi hỏi về chuyên môn, người huấn luyꢀn, người
thầy phải là người “kiểu mẫu về mọi mặt: tư tưởng, đạo
đức, lối làm viꢀc” [1, tr.46].
cách mạng. Một khi niềm tin vững chắc thì mới có thực
hành vững chắc, lúc khó khăn mới kiên định; Học để
hành: học với hành phải đi đôi. Học mà không hành thì
học vô ích. Hành mà không học thì hành không trôi chảy.
Học ở đâu? Hồ Chí Minh khẳng định: học ở trường,
học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học
ở nhân dân là một thiếu sót lớn. Học ở trường và học từ
trong sách vở không đủ, phải học lẫn nhau. Học ở nhân
dân thực chất là học kinh nghiꢀm được đúc rút từ hoạt
động thực tiễn hàng ngày. Mục đích của học là hành. Do
vậy, càng có ý thức “học ở nhân dân” thì tri thức mới
được phát huy, mới thiết thực. Hồ Chí Minh nhấn mạnh:
“Phải nâng cao và hướng dẫn viꢀc tự học”, “Phải biết tự
động học tập”, “Phương pháp nghiên cứu - học hỏi là
một công viꢀc phải tiếp tục suốt đời”. Người nói: “Thời
gian nghiên cứu ở trường tương đối ngắn ngủi, cho nên
không thể yêu cầu quá cao, quá nhiều. Tri thức thu được
chỉ là một hạt nhân bé nhỏ. Sau này, các bạn sẽ phải tiếp
tục săn sóc, vun xới, làm cho hạt nhân ấy mọc thành cây
là dần dần nở hoa kết quả” [2, tr.215].
Huấn luyện thế nào? Theo Người: “Cốt yếu là để cho
người học hiểu thấu vấn đề” nên dạy những “vấn đề thiết
thực, chu đáo hơn tham nhiều”; “phải nhằm đúng nhu
cầu”, “phải gắn liền lí luận với công tác thực tế” ... Do
vậy, cần quan tâm đến phương pháp huấn luyꢀn, phương
pháp dạy học. “Các thầy giáo, cô giáo phải tìm cách dạy.
Dạy cái gì, dạy thế nào để học trò hiểu chóng, nhớ lâu,
tiến bộ nhanh” [2, tr.138]. Hồ Chí Minh luôn yêu cầu
phải thống nhất lí luận với thực tiễn, lí luận phải liên
hꢀ với thực tiễn, học đi đôi với hành. Lí luận mà không
thực hành là lí luận suông, vô ích mà thực hành không
có lí luận soi sáng thì chỉ là thực hành mù quáng. Như
vậy, giảng dạy lí luận phải giúp cho người học hiểu và
giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tế. Quá trình
giảng dạy tri thức lí luận phải rất cụ thể chứ không được
diễn đạt một cách trừu tượng, xa rời cuộc sống. Thực
tiễn phải luôn là cái nền của lí luận, mọi lí luận đều phải
có đích ngắm là thực tiễn. Có như vậy, bài giảng lí luận
mới thiết thực, hiꢀu quả. Trong quá trình truyền đạt tri
thức cho người học, phải tổ chức nghiên cứu, rút kinh
nghiꢀm đến tận gốc. Theo Người, tổ chức nghiên cứu rút
kinh nghiꢀm có thể là hội thảo khoa học với quy mô lớn,
có thể diễn ra dưới hình thức seminar để trao đổi kinh
nghiꢀm, để mổ xẻ những vấn đề nảy sinh.
Tài liệu huấn luyện? Trước hết, phải là tài liꢀu của chủ
nghĩa Mác - Lênin. Đây là tài liꢀu gốc cho mọi ngành,
mọi nghề. Người khẳng định: “Phải dạy lí luận Mác -
Lênin cho mọi người”, vì rằng “Làm mà không có lí luận
thì giống như người mù đi trong đêm, đã đi chậm lại còn
hay vấp váp” [1, tr.46].
Chủ nghĩa Mác - Lênin soi đường, chỉ lối cho chúng
ta đi. Có phương hướng, đường lối đúng thì hành động
mới đúng. Tuy vậy, chủ nghĩa Mác - Lênin không phải là
hꢀ thống lí luận nhất thành bất biến, mà trái lại, hꢀ thống
lí luận đó luôn được bổ sung và phát triển qua thực tiễn
cách mạng sinh động. Hồ Chí Minh căn dặn: Học tập chủ
nghĩa Mác - Lênin là “Học tập cái tinh thần xử trí mọi
viꢀc... học tập những chân lí phổ biến của chủ nghĩa Mác
- Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực
tế của nước ta” [3, tr.299-300].
2.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các
môn lí luận chính trị nói riêng và các môn học Khoa học xã hội
và nhân văn nói chung trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào
tạo ở nước ta hiện nay trên cơ sở thấm nhuần quan điểm, tư
tưởng dạy học lí luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Hiꢀn nay, ở các trường ĐH, cao đẳng, chương trình các
môn học được thiết kế với khối lượng kiến thức nhiều
trong khi quỹ thời gian lên lớp hạn chế. Viꢀc chuyển hình
thức đào tạo sang tín chỉ khiến cho viꢀc dạy và học các
môn LLCT nói riêng, các môn KHXH&NV nói chung
gắn với chuyên ngành đào tạo gặp nhiều khó khăn do lớp
ghép nhiều chuyên ngành với số lượng rất đông SV. Quá
trình giảng dạy và học tập các môn LLCT nói riêng, các
môn KHXH&NV nói chung còn có nhiều hạn chế, đặc
biꢀt về phương pháp giảng dạy và học tập. Do vậy, để
nâng cao chất lượng giảng dạy các môn LLCT nói riêng
và các môn học KHXH&NV nói chung trong bối cảnh
đổi mới GD và đào tạo ở nước ta hiꢀn nay trên cơ sở
thấm nhuần quan điểm, tư tưởng dạy học lí luận của Chủ
tịch Hồ Chí Minh, chúng tôi đề xuất các giải pháp sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò và
ý nghĩa khoa học, thực tiễn của các môn LLCT nói
riêng, các môn KHXH&NV nói chung.
Trong các trường ĐH, cao đẳng ở nước ta hiꢀn nay,
viꢀc dạy và học các môn LLCT nói riêng, các môn
KHXH&NV nói chung không chỉ nhằm nâng cao nhận
thức, trau dồi thế giới quan và phương pháp tư duy khoa
học mà còn góp phần rèn luyꢀn đạo đức, hình thành ý
Với người học, Hồ Chí Minh đòi hỏi người học phải
luôn luôn suy nghĩ để trả lời cho được các câu hỏi: Học
để làm gì? Học ở đâu? Theo Người, học để sửa chữa tư
tưởng, tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và
mới làm tròn nhiꢀm vụ cách mạng được; Học để tu tưỡng
đạo đức cách mạng. Có đạo đức cách mạng thì mới hi thức, bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng tình cảm cách mạng.
sinh tận tụy với cách mạng, mới lãnh đạo được quần Nhờ đó, các thế hꢀ SV có niềm tin khoa học đối với
Số 31 tháng 7/2020
7
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
chủ nghĩa xã hội và có hành động sáng tạo, tích cực khi chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách sáng tạo
tham gia vào sự nghiꢀp đổi mới do Đảng lãnh đạo. Do vào hoàn cảnh thực tế của nước ta”. Viꢀc giảng dạy, học
vậy, phải “khắc phục không chậm trễ một khuynh hướng tập các môn KHXH&NV, đặc biꢀt là các môn LLCT,
rất lꢀch lạc hiꢀn nay khi hội nhập là coi nhẹ, xem nhẹ cần phải nhằm hiểu đúng tinh thần, thực chất, chống xu
đào tạo tri thức khoa học xã hội - nhân văn, đạo đức, hướng kinh viꢀn, giáo điều, đồng thời cũng phải là quá
LLCT (tức là các môn học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ trình tổng kết, đúc rút kinh nghiꢀm để góp phần phát
Chí Minh), thậm chí còn phủ nhận một cách cực đoan triển tính khoa học và tính nhân văn vốn có của nó. Đây
sự có mặt của các khoa học này.” [4, tr.57]. Theo GS.TS cũng chính là thực chất của tư tưởng thống nhất lí luận
Hoàng Chí Bảo, GD nhà trường, nhất là GD ĐH là đào với thực tiễn, lí luận phải liên hꢀ với thực tiễn, học đi
tạo con người, cung cấp nhân lực cho xã hội, lẽ đương đôi với hành, một trong những yêu cầu hàng đầu của
nhiên phải chú trọng đào tạo nghề cho SV để họ thành từng bài giảng LLCT nói riêng, các môn KHXH&NV
nghề và sống bằng nghề. Song không nên quên rằng, cái nói chung.
quan trọng sâu xa nhất là phải đào tạo ra những người
Theo đó, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng
có đạo đức, có nhân cách. “Không thể thành nghề nếu chủ yếu là dạy cách học, tăng cường tương tác, trao đổi
không thành người, nghề nghiꢀp cũng không còn mang giữa giảng viên với SV, giữa SV với SV, phát huy vai trò
ý nghĩa xã hội tích cực, hữu ích nếu chủ thể của nó lꢀch của người học. Đặc biꢀt, trong các giờ học trên lớp, phải
lạc về đạo đức và lối sống, khiếm khuyến trong nhân cuốn hút SV vào các hoạt động học tập do giảng viên
cách” [5, tr.557]. Do vậy, cần tiếp tục nâng cao nhận thiết kế, tổ chức, hướng dẫn hoặc đóng vai là cố vấn, là
thức cho đội ngũ giảng viên, SV, cán bộ lãnh đạo, quản lí trọng tài, qua đó SV có thể tự khám phá và chiếm lĩnh
trong nhà trường về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của các nội dung bài học. SV sẽ hứng thú, thông hiểu và ghi nhớ
môn LLCT nói riêng, các môn KHXH&NV nói chung. cách thức và những gì các em nắm được qua hoạt động
Trên cơ sở nhận thức đúng đắn như vậy, đảng ủy, ban chủ động, tích cực của chính mình. Quá trình sử dụng
giám hiꢀu các trường ĐH, cao đẳng sẽ chỉ đạo sát sao các phương pháp dạy học phải huy động, khai thác tối đa
các phòng ban chức năng, giảng viên và SV thực hiꢀn vốn hiểu biết và kinh nghiꢀm sống của SV; Tạo cơ hội,
nghiêm các quy định về môn học và nỗ lực đổi mới cách động viên và khuyến khích các em bày tỏ quan điểm, ý
dạy và học sao cho đạt hiꢀu quả cao nhất.
kiến cá nhân về vấn đề đang học như những vấn đề về
Thứ hai, thực hiện đổi mới đồng bộ nội dung, phương kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đạo đức, pháp luật…
pháp và hình thức tổ chức dạy học các môn LLCT nói Đổi mới phương pháp dạy học nhằm tích cực hoá hoạt
riêng, các môn KHXH&NV nói chung.
động nhận thức của SV không hề hạ thấp hay giảm nhẹ
Trong bối cảnh nước ta phát triển kinh tế thị trường vai trò của giảng viên mà thực chất hoạt động của giảng
định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh sự nghiꢀp công viên đa dạng hơn, phức tạp hơn và khó khăn hơn nhiều.
nghiꢀp hóa, hiꢀn đại hóa và hội nhập quốc tế ngày càng Đối với các môn LLCT và KHXH&NV, đó còn là niềm
mở rộng và đi vào chiều sâu, đòi hỏi sự nghiꢀp GD, đào tin, là lòng nhiꢀt tình. Bởi có niềm tin, có lòng nhiꢀt tình,
tạo phải không ngừng đổi mới để nâng cao chất lượng giảng viên mới thật sự say mê để sáng tạo và đổi mới
nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xã hội. Trong đó, giảng không ngừng quá trình dạy học của mình để “truyền lửa”
dạy các môn LLCT nói riêng, các môn KHXH&NV nói cho SV.
chung phải đổi mới đồng bộ từ nội dung, phương pháp,
Hình thức dạy học và môi trường học tập cũng cần
hình thức tổ chức dạy học và xem đó là nhiꢀm vụ quan thay đổi. Không chỉ là giảng đường với bàn ghế sắp đặt
trọng trong các trường ĐH, cao đẳng hiꢀn nay. Nội dung ngay ngắn mà có thể ở thư viꢀn, ở những nơi mà SV có
các môn học vừa phải đảm bảo tính khoa học, tính chính thể có nhiều trải nghiꢀm thực tế hoặc là lớp học trực
trị, vừa mang tính thực tiễn sâu sắc, đáp ứng những yêu tuyến, hay tự học... Ngoài ra, để đáp ứng những yêu cầu
cầu về lí luận nhưng phải góp phần giải quyết các vấn của viꢀc đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, các
đề thực tiễn đang đặt ra. Có như vậy, chương trình giảng nhà trường cũng cần hiꢀn đại hóa cơ sở vật chất, trang
dạy ở các trường ĐH, cao đẳng mới đáp ứng được chuẩn thiết bị phục vụ giảng dạy. Theo chương trình đào tạo các
đầu ra của SV hiꢀn nay.
môn LLCT và KHXH&NV hiꢀn nay, số tiết thảo luận
Đổi mới phương pháp giảng dạy là vấn đề không mới và tự học rất nhiều. Do vậy, hꢀ thống phòng học với các
nhưng để khơi dậy hứng thú người học, kích thích được phương tiꢀn dạy học hiꢀn đại cần được bố trí đa dạng
tư duy và sáng tạo của người học thì đây vẫn là vấn đề có hơn, thư viꢀn với nguồn học liꢀu phải thực sự phong phú
tính thời sự hiꢀn nay. Người học luôn luôn suy nghĩ để để đáp ứng yêu cầu tự học, tự nghiên cứu của SV.
trả lời câu hỏi: Học để làm gì? Do đó, câu trả lời thông
Thứ ba, đổi mới trong đánh giá các môn LLCT nói
qua bài giảng các môn LLCT của các thầy cô phải toát riêng, các môn KHXH&NV nói chung.
lên tinh thần, tư tưởng chỉ đạo là “học tập cái tinh thần
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của SV là một khâu
xử trí mọi viꢀc... học tập những chân lí phổ biến của quan trọng trong quá trình dạy học, có vai trò lớn trong
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
8
Phạm Thị Bình
viꢀc nâng cao chất lượng đào tạo. Kết quả của kiểm tra, cao năng lực tự học không chỉ giúp người học tự mình
đánh giá là cơ sở để điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động lĩnh hội tri thức, rèn luyꢀn kĩ năng, kĩ xảo trong quá trình
học và quản lí đào tạo.
tiếp thu học vấn mà còn là điều kiꢀn quan trọng để phát
Trong dạy học các môn LLCT nói riêng, các môn triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo - một phẩm chất
KHXH&NV nói chung, kiểm tra, đánh giá kết quả học hàng đầu của nhân cách, biến lao động học tập thành
tập của SV phải được tiến hành liên tục, khách quan, công một nhu cầu văn hóa của cá nhân, nhờ đó chuyển đối
bằng với các phương thức đa dạng: đánh giá tinh thần, tượng thành chủ thể, từ đào tạo thành tự đào tạo. Trong
thái độ; bài thảo luận hoặc bài tập cá nhân, nhóm; bài điều kiꢀn dạy học các môn KHXH&NV theo tiếp cận
thi giữa kì, bài thi hết môn... Hình thức thi trắc nghiꢀm năng lực, hoạt động tự học có ảnh hưởng lớn đến chất
khách quan, thi tự luận, vấn đáp... Hiꢀn nay, nhiều lượng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiꢀp
trường tổ chức thi các môn LLCT, các môn KHXH&NV công nghiꢀp hóa, hiꢀn đại hóa đất nước. Do vậy, trong
theo hình thức trắc nghiꢀm khách quan. Hình thức này đổi mới phương pháp dạy học hiꢀn nay cần chú trọng
kiểm tra được mức độ hiểu biết của SV đối với các nội viꢀc tăng cường năng lực làm chủ, chiếm lĩnh phương
dung môn học theo chiều rộng, phạm vi lớn nhưng khó
đánh giá được khả năng vận dụng hoặc mức độ nhận
thức cao của SV (mức độ tổng hợp, phân tích, đánh giá,
sáng tạo...). Do vậy, cần bổ sung và sử dụng linh hoạt các
hình thức đánh giá khác như tự luận, vấn đáp. Tự luận là
hình thức kiểm tra, đánh giá có thể vận dụng kiểm tra,
đánh giá kiến thức theo chiều sâu. Còn vấn đáp là hình
thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cả chiều rộng và
chiều sâu, đòi hỏi người học phải nắm chắc và hiểu rõ
bản chất vấn đề.
Nội dung kiểm tra, đánh giá vừa là những kiến thức SV
đã được học tập trong tài liꢀu, giáo trình vừa là những
hiểu biết và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Cách đánh giá phải giúp giảng viên phân hóa được năng
lực của SV.
pháp của người học để tự học và biết học tập với tư cách
là nghiên cứu khoa học. Do đó, các phương pháp dạy lí
thuyết trên lớp cần được bổ sung bằng các phương pháp
tự học, tự nghiên cứu, thảo luận nhóm, tiến hành các
hoạt động seminar (có sự hướng dẫn của giáo viên) nhằm
“kéo” người học vào công viꢀc cùng tham gia nghiên
cứu. Một cuộc thảo luận, một seminar khoa học được
chuẩn bị tốt sẽ đem lại hiꢀu quả thiết thực nhằm nâng cao
năng lực trí tuꢀ và trau dồi phương pháp cho người học,
giảm giờ giảng lí thuyết, tăng cường tự học và thảo luận,
tranh luận, đối thoại là một hướng đi cần thiết trong đổi
mới phương pháp - khâu đột phá của đổi mới dạy học các
môn KHXH&NV ở các trường ĐH hiꢀn nay.
3. Kết luận
Tư tưởng chính yếu mang tầm triết lí của Chủ tịch Hồ
Chí Minh về công tác huấn luyꢀn, giảng dạy và học tập lí
luận là “không chỉ là lí thuyết mà còn là thực hành, GD
nhận thức đồng thời bồi dưỡng và phát triển năng lực,
vun trồng tính cách, làm cho ở mỗi người, cái hay, cái
tốt nảy nở như hoa mùa xuân, cái xấu, cái dở thì mất dần
đi rồi tiến tới chỗ mất hẳn” [4, tr.13]. Do vậy, vấn đề đặt
ra là phải xây dựng một môi trường kinh tế - chính trị -
văn hóa - xã hội lành mạnh nhằm tạo ra những điều kiꢀn
thuận lợi để cho nhân cách tốt đẹp của SV “nảy nở như
hoa mùa xuân”. Tuy nhiên, hiꢀn nay, bên cạnh những
Thông qua các phương tiꢀn như máy tính, mạng
internet, các phần mềm hỗ trợ, giảng viên có thể đặt ra
các yêu cầu về bài tập nhóm, bài tập cá nhân, chuẩn bị nội
dung báo cáo, thảo luận của người học, đồng thời có điều
kiꢀn để đánh giá kịp thời và công bằng về hoạt động của
từng nhóm, mức độ làm viꢀc, đóng góp của từng cá nhân
trong nhóm. Viꢀc công khai hình thức đánh giá cũng là
tạo động lực khuyến khích người học không ngừng cố
gắng vươn lên hoàn thiꢀn bản thân. Do vậy, nhà trường
cần giao quyền chủ động cho giảng viên trong viꢀc kiểm
tra, đánh giá SV và SV cũng sẽ biết được kết quả học tập
của bản thân thông qua viꢀc nhận xét, đánh giá của giảng mặt tốt, mặt tích cực thì những mặt trái, những tiêu cực
viên về hồ sơ học tập, kết quả kiểm tra giữa kì, thi cuối và tꢀ nạn xã hội ở ngoài đời hàng ngày, hàng giờ tác động
kì... Điều đó giúp quá trình kiểm tra, đánh giá được công tới SV, làm cho các em có những khó khăn khi tiếp thu
khai, minh bạch và tạo sự chủ động trong hoạt động dạy những điều tốt đẹp, những chân lí, đạo lí được đọc trong
học của giảng viên và SV.
sách vở, được dạy trong những giờ lên lớp. Chính ở tình
Thứ tư, phát huy vai trò tích cực, chủ động và sáng huống này, đội ngũ giảng viên khoa học xã hội nhân văn,
tạo của người học trong dạy học LLCT nói riêng, các trong đó có giảng viên dạy LLCT phải tỏ rõ “năng lực
môn KHXH&NV nói chung.
sáng tạo văn hóa” của mình, giúp cho SV nhận rõ hiꢀn
Những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về vấn đề tự học có ý tượng và bản chất, hiꢀn trạng và xu hướng phát triển,
nghĩa rất quan trọng. Nó giúp chúng ta không nản chí vì có phương pháp nhận thức khoa học và phương pháp tư
sự hẫng hụt của tri thức trước đòi hỏi của hoạt động thực tưởng đúng để khẳng định cái đúng và cái tốt, phê phán
tiễn, đồng thời cảnh báo chúng ta không được tự kiêu, tự cái sai và cái xấu, biết lựa chọn giá trị và định hướng
mãn. Bản thân người huấn luyꢀn, người thầy cũng phải giá trị đúng đắn cho chính mình. Đúng như Chủ tịch Hồ
“học thêm mãi”. Đối với người học, rèn luyꢀn và nâng Chí Minh căn dặn: Học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác
Số 31 tháng 7/2020
9
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
- Lênin không phải là học thuộc lòng câu chữ trong sách trưng nghề nghiꢀp đòi hỏi bản thân người thầy không chỉ
vở mà cốt là nắm vững tinh thần và phương pháp của nó giỏi về chuyên môn mà còn phải mẫu mực về tư tưởng
để ứng xử với con người và công viꢀc. Đồng thời, giảng và đạo đức. Bởi tuổi trẻ của các em SV với sự ham hiểu
viên phải thường xuyên bám sát “trận địa” thực tiễn cuộc biết, tìm tòi, sáng tạo, giàu năng lực xúc cảm và nhạy
sống, nghiên cứu và giải đáp thỏa đáng về mặt lí luận cảm, dễ thuyết phục bởi cái đúng, cái tốt, cái đẹp, bởi
những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, làm cho SV thấu hiểu sự nêu gương, bởi những mẫu nhân cách tốt đẹp. Tự nó
bản chất của các sự kiꢀn xảy ra trong cuộc sống. Bởi tri đã là một điều kiꢀn thuận lợi để hình thành tính tích cực
thức khoa học nói chung và tri thức các môn LLCT, các chính trị - xã hội và nhân cách cho các em và đó cũng
môn KHXH&NV nói riêng suy cho cùng đều xuất phát là đích đến của quá trình đào tạo nói chung, dạy học các
từ thực tiễn và quay trở về phục vụ thực tiễn. Có như môn LLCT và KHXH&NV nói riêng trong bối cảnh đổi
vậy, tri thức môn học mới có ý nghĩa với SV và được các mới GD và đào tạo hiꢀn nay.
em tiếp nhận một cách tích cực, tự giác. Mặt khác, đặc
Tài liệu tham khảo
[1] Hồ Chí Minh, (2000), Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội, tập 6.
[2] Hồ Chí Minh, (2000), Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội, tập 8.
Hà Nội, tập 9.
[4] Hoàng Chí Bảo, (2011), Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí
Minh, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội.
[5] Hoàng Chí Bảo, (2000), Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí
Minh, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội.
[3] Hồ Chí Minh, (2000), Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia,
INSTILLING HO CHI MINH IDEOLOGY OF TEACHING AND LEARNING
THEORIES IN IMPROVING THE TEACHING QUALITY OF SOCIAL SCIENCE
AND HUMANITY COURSES AT UNIVERSITIES AND COLLEGES TODAY
Pham Thi Binh
Vinh University
ABSTRACT: The primary philosophical ideology of President Ho Chi Minh
182 Le Duan, Vinh city, Nghe An province, Vietnam
in training, teaching and learning theories is based on learning by doing,
Email: phamthibinh[email protected]
integrating theory with practice, and training from the needs of reality.
According to Ho Chi Minh Ideology, the teaching-learning process is
always required to answer the questions: who to be taught, who to teach,
what to teach, and particularly how to teach, which gears towards concise,
catchy and realistic teaching methods. Ho Chi Minh also emphasized that
learning at school, learning from each other, and learning in people-to-
people communities must go hand in hand with the sense of self-study.
Those are exceptionally valuable thoughts. The study to instill Ho Chi
Minh’s philosophical ideology in teaching theories will be very helpful for
improving the teaching courses in political theories in particular and social
sciences and humanities in general in the current context of Vietnam’s
educational innovation.
KEYWORDS: Teaching theories; social sciences and humanities; realistic; self-study.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
10
5 trang
10100
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về giảng dạy và học tập lí luận trong việc nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học xã hội và nhân văn ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tham_nhuan_tu_tuong_ho_chi_minh_ve_giang_day_va_hoc_tap_li_l.pdf
