Tài liệu Giáo dục chính trị

TRƯỜNG TRUNG CẤP VIỆT HÀN

TÀI LIỆU DẠY HỌC

GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

(Lưu hành nội bộ)

TÀI LIỆU DẠY HỌC

MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

TRONG CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP

(Kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020

của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp)

MỤC LỤC

Bài mở đầu ..........................................................................................................................3

I. Vị trí, tính chất môn học............................................................................................3

II. Mục tiêu của môn học..............................................................................................3

III. Nội dung chính........................................................................................................4

IV. Phƣơng pháp dạy học và đánh giá môn học .........................................................4

Bài 1: Khái quát về chủ nghĩa Mác-Lênin.....................................................................4

I. Khái niệm chủ nghĩa Mác-Lênin.............................................................................5

II. Các bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác-Lênin .................................................6

III. Vai trò nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành động của chủ nghĩa Mác-

Lênin.......................................................................................................................18

Bài 2: Khái quát về tƣ tƣởng Hồ Chí Minh...................................................................21

I. Khái niệm tƣ tƣởng Hồ Chí Minh ............................................................................21

II. Một số nội dung cơ bản của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh .......................................24

III. Vai trò của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam..............................28

IV. Học tập và làm theo tƣ tƣởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giai

đoạn hiện nay..........................................................................................................29

Bài 3: Những thành tựu của cách mạng việt nam dƣới sự lãnh đạo của Đảng .......36

I. Sự ra đời và lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với cách mạng Việt

Nam.........................................................................................................................36

II. Những thành tựu của cách mạng Việt Nam dƣới sự lãnh đạo của Đảng .............50

Bài 4: Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con ngƣời ở Việt Nam..............................54

I. Nội dung của chủ trƣơng phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con ngƣời ở Việt

Nam hiện nay .........................................................................................................54

II. Giải pháp phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con ngƣời ở Việt Nam hiện nay...60

Bài 5: Tu dƣỡng, rèn luyện để trở thành ngƣời công dân tốt, ngƣời lao động tốt ..74

I. Quan niệm về ngƣời công dân tốt, ngƣời lao động tốt............................................74

II. Nội dung tu dƣỡng, rèn luyện để trở thành ngƣời công dân tốt, ngƣời lao

động tốt...................................................................................................................76

Tài liệu tham khảo .............................................................................................................82

2

BÀI MỞ ĐẦU

I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT MÔN HỌC

1. Vị trí

Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chính trị trƣớc hết là bảo đảm

vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản, hiệu lực quản lý của nhà nƣớc, quyền làm chủ

của nhân dân lao động trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Chính trị có vai trò to lớn. Chính trị đúng đắn giúp cho một giai cấp, mỗi

con ngƣời thực hiện đƣợc mục tiêu của mình.

Môn học Giáo dục chính trị là môn học bắt buộc thuộc khối các môn học

chung trong chƣơng trình đào tạo trình độ trung cấp.

2. Tính chất môn học

Giáo dục chính trị là bộ phận của khoa học chính trị, của công tác tƣ tƣởng,

có nội dung chủ yếu là giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh,

Cƣơng lĩnh, đƣờng lối của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc nhằm xây dựng bản lĩnh

chính trị, niềm tin và năng lực hoạt động thực tiễn cho mỗi ngƣời, đáp ứng yêu cầu

xây dựng đất nƣớc.

Môn học Giáo dục chính trị gắn bó chặt chẽ với đƣờng lối của Đảng, chính

sách, pháp luật của Nhà nƣớc, gắn với thực tiễn đất nƣớc, gắn với sự tu dƣỡng, rèn

luyện của ngƣời học, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã

hội chủ nghĩa.

II. MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC

Sau khi học xong môn học, ngƣời học cần đạt đƣợc:

Về kiến thức: Trình bày đƣợc một số nội dung khái quát về chủ nghĩa Mác -

Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; quan điểm, đƣờng lối của Đảng, chính sách, pháp

luật của Nhà nƣớc; yêu cầu và nội dung học tập, rèn luyện để trở thành ngƣời công

dân tốt, ngƣời lao động tốt.

Về kỹ năng: Vận dụng đƣợc các kiến thức chung đƣợc học về quan điểm,

đƣờng lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc vào việc học tập, rèn

luyện, xây dựng đạo đức, lối sống để trở thành ngƣời công dân tốt, ngƣời lao động

tốt và tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

3

Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có năng lực vận dụng các nội dung đã

học để rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; thực hiện tốt quan điểm,

đƣờng lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc.

III. NỘI DUNG CHÍNH

Môn học Giáo dục chính trị trình độ trung cấp có nội dung gồm: Khái quát

về chủ nghĩa Mác-Lênin; Khái quát về tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; Những thành tựu

của cách mạng Việt Nam dƣới sự lãnh đạo của Đảng; Phát triển kinh tế, xã hội, văn

hóa, con ngƣời ở Việt Nam; Tu dƣỡng, rèn luyện để trở thành ngƣời công dân tốt,

ngƣời lao động tốt.

IV. PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC

1. Phƣơng pháp dạy học

Môn học Giáo dục chính trị lấy phƣơng pháp luận của chủ nghĩa Mác-

Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là cơ sở dạy học; sử dụng các phƣơng pháp dạy học

tích cực. Ngƣời học chú trọng tự nghiên cứu tài liệu, kết hợp với thảo luận trên lớp,

liên hệ với thực tiễn nghề nghiệp đào tạo; ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại,

tham khảo nhiều tài liệu của Đảng, Nhà nƣớc để củng cố kiến thức.

Giáo dục chính trị là môn học gắn bó chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống.

Trong dạy và học cần liên hệ với thực tiễn hiện nay; gắn dạy lý thuyết với học

ngoại khoá, tham quan bảo tàng, thực tiễn sản xuất, các doanh nghiệp; các di tích

lịch sử, văn hoá cách mạng...

2. Đánh giá môn học

Việc đánh giá kết quả học tập của ngƣời học đƣợc thực hiện theo quy định

tại Thông tƣ số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13 tháng 3 năm 2017 của Bộ trƣởng

Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hội quy định việc tổ chức thực hiện chƣơng

trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng theo niên chế hoặc theo phƣơng

thức tích lũy mô đun hoặc tín chỉ; quy chế kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp.

CÂU HỎI

1. Làm rõ vị trí và tính chất của môn Giáo dục chính trị?

2. Cần phải làm những gì để học tập tốt môn Giáo dục chính trị?

4

Bài 1

KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

I. KHÁI NIỆM CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết do C.Mác, Ph. Ăngghen sáng lập từ

những năm giữa thế kỷ XIX, đƣợc V.I.Lênin bổ sung, phát triển vào đầu thế kỷ

XX. Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận thống nhất được cấu thành từ ba bộ

phận lý luận cơ bản là triết học Mác-Lênin, kinh tế chính trị học Mác-Lênin và chủ

nghĩa xã hội khoa học. Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận khoa học thống

nhất về mục tiêu, con đường, biện pháp, lực lượng thực hiện sự nghiệp giải phóng

giai cấp công nhân, giải phóng xã hội, giải phóng con người, xây dựng thành công

chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Ba bộ phận cấu thành của Mác- Lênin có vị trí, vai trò khác nhau nhƣng là

một thể thống nhất nêu rõ mục tiêu, con đƣờng, lực lƣợng, phƣơng thức giải phóng

xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con ngƣời.

Triết học Mác-Lênin là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên,

xã hội và tƣ duy; có vai trò trang bị cho con ngƣời cách nhìn khoa học và phƣơng

pháp đúng đắn để nhận thức, cải tạo và phát triển thế giới.

Kinh tế chính trị học Mác-Lênin là khoa học nghiên cứu các quan hệ xã hội

của sản xuất và trao đổi trong quan hệ biện chứng với trình độ phát triển của lực

lƣợng sản xuất và kiến trúc thƣợng tầng tƣơng ứng của phƣơng thức sản xuất nhất

định.

Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu những quy luật chính trị-xã hội, những

nguyên tắc cơ bản, những điều kiện, những con đƣờng và hình thức, phƣơng pháp

đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm thực hiện

sự chuyển hóa từ chủ nghĩa tƣ bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

- Nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác

Về kinh tế-xã hội: Nền đại công nghiệp tƣ bản chủ nghĩa giữa thế kỷ XIX phát

triển mạnh ở nhiều nƣớc Tây Âu. Sự ra đời và phát triển của giai cấp vô sản với tính

cách là lực lƣợng chính trị độc lập là nhân tố quan trọng ra đời chủ nghĩa Mác.

Về tư tưởng lý luận là những đỉnh cao về triết học cổ điển Đức, kinh tế chính

trị học cổ điển ở Anh và chủ nghĩa xã hội không tƣởng phê phán ở Pháp.

Về khoa học là những phát minh về khoa học tự nhiên nhƣ thuyết tiến hóa

giống loài của Đác-uyn, thuyết bảo toàn và chuyển hóa năng lƣợng của Lô-mô-nô-

5

xốp; học thuyết về tế bào của các nhà khoa học Đức. Các học thuyết này là cơ sở

củng cố chủ nghĩa duy vật biện chứng - cơ sở phƣơng pháp luận của học thuyết

Mác.

- Nhân tố chủ quan: C.Mác (1818-1883), Ph.Ăng-ghen (1820-1895) là

những thiên tài trên nhiều lĩnh vực. Hai ông đã nghiên cứu kỹ xã hội tƣ bản, kế

thừa, tiếp thu có chọn lọc và phát triển những tiền đề tƣ tƣởng lý luận, khoa học,

phát hiện ra sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân và sáng lập ra

học thuyết mang tên mình.

- Ba giai đoạn phát triển của chủ nghĩa Mác- Lênin

Giai đoạn C.Mác, Ph.Ăng-ghen (1848-1895). Tháng 2-1848, tác phẩm

Tuyên ngôn của Đảng cộng sản do hai ông dự thảo đƣợc Đồng minh những người

cộng sản thông qua, mở đầu sự ra đời chủ nghĩa Mác. Sau đó hai ông đã viết nhiều

tác phẩm, xây dựng nên học thuyết khoa học với ba bộ phận triết học, kinh tế chính

trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học.

V.I.Lênin phát triển chủ nghĩa Mác (1895-1924): V.I.Lênin (1870-1924) đã

đấu tranh, bảo vệ và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác trong giai đoạn chủ nghĩa

đế quốc. Ngƣời đã lãnh đạo thắng lợi Cách mạng Tháng Mƣời Nga năm 1917, phát

triển nhiều vấn đề lý luận mới về xây dựng chủ nghĩa xã hội. Sau khi V.I.Lênin

mất, Quốc tế Cộng sản đã bổ sung, gọi chủ nghĩa Mác là chủ nghĩa Mác-Lênin.

Từ năm 1924 đến nay, các Đảng cộng sản và công nhân trên thế giới coi chủ

nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tƣ tƣởng để vận dụng, bổ sung, phát triển, xây dựng

đƣờng lối cách mạng phù hợp với thực tiễn đất nƣớc.

II. CÁC BỘ PHẬN CẤU THÀNH CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1. Triết học Mác-Lênin

a) Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật biện chứng do C.Mác và Ph.Ăngghen sáng lập quan niệm

mọi sự vật, hiện tƣợng trong thế giới rất đa dạng nhƣng bản chất là sự tồn tại của

vật chất thông qua các sự vật cụ thể. Vật chất là cái có trƣớc, ý thức là cái có sau,

vật chất quyết định ý thức, còn ý thức chỉ là sự phản ánh một phần thế giới vật chất

vào đầu óc con ngƣời.

Vận động là phƣơng thức tồn tại của vật chất nên vận động của vật chất là

vĩnh viễn vì đó là sự vận động tự thân, do mâu thuẫn bên trong quyết định. Có 5

hình thức cơ bản của vận động là vận động cơ học, lý học, hoá học, sinh học và

6

vận động xã hội. Vận động xã hội là hình thức vận động cao nhất vì nó là sự vận

động các chế độ xã hội thông qua con ngƣời.

Ý thức là sự phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc ngƣời,

gồm ba yếu tố cơ bản nhất là tri thức, tình cảm và ý chí của con ngƣời. Do tâm,

sinh lý, mục đích, yêu cầu, động cơ và điều kiện mỗi ngƣời khác nhau nên cùng

hiện thực khách quan nhƣng ý thức con ngƣời có thể khác nhau.

Vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định

nguồn gốc, nội dung, bản chất và sự vận động của ý thức. Ý thức có tính độc lập

tƣơng đối và tác động tích cực trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của

con ngƣời.

- Hai nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật là:

+ Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến khẳng định thế giới có vô vàn các sự

vật, hiện tƣợng tồn tại trong mối liên hệ tƣơng hỗ, ảnh hƣởng trực tiếp hay gián

tiếp với nhau. Có mối liên hệ bên trong, bên ngoài, mối liên hệ chung, liên hệ

riêng; có mối liên hệ trực tiếp, có mối liên hệ gián tiếp, thông qua trung gian. Vì

vậy phải có quan điểm toàn diện để xem xét các mối liên hệ bản chất, bên trong sự

vật, hiện tƣợng.

+ Nguyên lý về sự phát triển khẳng định mọi sự vật, hiện tƣợng luôn luôn

vận động và phát triển không ngừng. Có những vận động diễn ra theo khuynh

hƣớng đi lên, đi xuống, vòng tròn, lặp lại hoặc xoáy ốc đi lên. Phát triển là khuynh

hƣớng vận động từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến

hoàn thiện theo chiều hƣớng đi lên. Vì vậy cần nhận thức sự vật, hiện tƣợng theo

xu hƣớng vận động, đổi mới phát triển.

- Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

+ Quy luật từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và

ngược lại

Quy luật này chỉ ra về cách thức vận động và phát triển của sự vật, hiện

tƣợng trong tự nhiên, xã hội và tƣ duy. Mọi sự vật, hiện tƣợng đều gồm hai mặt đối

lập chất và lƣợng. Chất là các thuộc tính khách quan, vốn có của các sự vật, hiện

tƣợng; còn lƣợng là chỉ số các yếu tố cấu thành, quy mô tồn tại và nhịp điệu biến

đổi của chúng. Tƣơng ứng với một lƣợng thì cũng có một chất nhất định và ngƣợc

lại. Lƣợng biến đổi sẽ dẫn đến mâu thuẫn, phá vỡ chất cũ, chất mới ra đời với

lƣợng mới. Lƣợng mới lại tiếp tục biến đổi đến giới hạn nào đó lại phá vỡ chất cũ.

Sự thay đổi về lƣợng đều có thể dẫn tới những sự thay đổi về chất và ngƣợc lại tạo

ra sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tƣợng.

7

+ Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển và là hạt nhân

của phép biện chứng duy vật. Theo quy luật này, mọi sự vật, hiện tƣợng đều là thể

thống nhất của các mặt đối lập có liên hệ với nhau, thâm nhập vào nhau, tác động

qua lại lẫn nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau. Sự thống nhất các mặt đối lập là

tƣơng đối; đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối. Các mặt đối lập vận động

trái chiều nhau, không ngừng tác động, ảnh hƣởng đến nhau, làm sự vật, hiện

tƣợng biến đổi, phát triển.

+ Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật này vạch ra khuynh hƣớng vận động, phát triển của sự vật . Thế

giới vật chất tồn tại, vận động phát triển không ngừng. Sự vật, hiện tƣợng nào đó

xuất hiện, mất đi, thay thế bằng sự vật, hiện tƣợng khác. Sự thay thế đó gọi là phủ

định.

Phủ định biện chứng là sự tự phủ định do mâu thuẫn bên trong sự vật, Cái

mới phủ định cái cũ, nhƣng cái mới sẽ không phải là mới mãi, nó sẽ cũ đi và bị cái

mới khác phủ định; không có lần phủ định cuối cùng. Cái cũ tuy bị thay thế nhƣng

vẫn còn lại những yếu tố, đôi khi mạnh hơn cái mới. Cái mới còn non yếu chƣa có

khả năng thắng ngay cái cũ. Vận động phát triển đi lên, là xu hƣớng chung của thế

giới, nhƣng không diễn ra theo đƣờng thẳng tắp, mà diễn ra theo đƣờng xoáy ốc,

quanh co phức tạp.

- Lý luận nhận thức

Nhận thức là một hoạt động của con ngƣời, là quá trình phản ánh chủ động,

tích cực, sáng tạo thế giới khách quan vào trong đầu óc ngƣời. Hoạt động nhận

thức đƣợc thực hiện thông qua thực tiễn, lấy thực tiễn làm cơ sở, là mục đích, động

lực và là tiêu chuẩn xác định tính đúng đắn của nhận thức.

Chủ thể nhận thức là con ngƣời nhƣng thƣờng bị chi phối bởi điều kiện lịch

sử, về kinh tế, chính trị -xã hội, truyền thống văn hoá; đặc điểm tâm sinh lý, đặc

biệt là năng lực nhận thức, tƣ duy của chủ thể.

Nhận thức của con ngƣời không phải là thụ động mà là chủ động, tích cực,

sáng tạo, đi từ biết ít đến biết nhiều, từ biết hiện tƣợng đến hiểu bản chất sự vật, từ

trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng.

Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính là hai giai đoạn của một quá trình

nhận thức có liên hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau. Giai đoạn nhận thức cảm

tính, nhận thức hiện thực trực tiếp thế giới khách quan, nhƣng đó chỉ là nhận thức

8

những hiện tƣợng bề ngoài, giản đơn. Nhận thức lý tính chỉ ra những mối liên hệ

bản chất, tất yếu bên trong, vạch ra quy luật vận động phát triển của sự vật, hiện

tƣợng. Nhận thức cảm tính là tiền đề, điều kiện của nhận thức lý tính. Nhận thức lý

tính khi đã hình thành sẽ tác động trở lại làm cho nhận thức cảm tính nhạy bén

hơn, chính xác hơn. Tƣ duy trừu tƣợng phản ánh gián tiếp hiện thực nên phải kiểm

nghiệm trong thực tiễn để phân biệt đúng, sai.

- Thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức

Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất của con ngƣời nhằm cải tạo thế giới

khách quan để phục vụ nhu cầu của con ngƣời. Hoạt động thực tiễn thể hiện qua ba

hình thức cơ bản là hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động chính trị-xã hội và hoạt

động thực nghiệm khoa học. Trong đó, hoạt động sản xuất ra của cải vật chất là

hoạt động cơ bản nhất vì nó quyết định sự tồn tại và phát triển xã hội.

Thực tiễn là cơ sở, nguồn gốc của nhận thức,cung cấp những tài liệu hiện

thực, khách quan, làm cơ sở để con ngƣời nhận thức. Thực tiễn là động lực và mục

đích của nhận thức; là tiêu chuẩn của chân lý.

b) Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Chủ nghĩa duy vật lịch sử bao gồm những quy luật vận động, phát triển của

xã hội.

- Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng

sản xuất

Con ngƣời hoạt động sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và sản xuất ra

chính con ngƣời. Để tồn tại và phát triển, trƣớc tiên con ngƣời phải ăn, uống, ở và

mặc trƣớc khi có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, sinh sản... Muốn

vậy, họ phải lao động sản xuất ra của cải vật chất.

Phương thức sản xuất là cách thức tiến hành sản xuất vật chất trong một giai

đoạn nhất định của lịch sử. Mỗi phƣơng thức sản xuất gồm hai mặt cấu thành là lực

lƣợng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Lực lượng sản xuất là mối quan hệ giữa con ngƣời với giới tự nhiên, là trình

độ chinh phục tự nhiên của con ngƣời. Lực lƣợng sản xuất bao gồm tƣ liệu sản

xuất và ngƣời lao động. Tƣ liệu sản xuất gồm đối tƣợng lao động và công cụ lao

động, trong đó công cụ lao động là yếu tố động nhất, luôn đổi mới theo sự phát

triển của sản xuất.

Quan hệ sản xuất là mối quan hệ giữa ngƣời với ngƣời trong quá trình sản

xuất, bao gồm quan hệ sở hữu đối với tƣ liệu sản xuất, tổ chức, quản lý và phân

9

phối sản phẩm lao động; trong đó quan hệ sở hữu đối với tƣ liệu sản xuất đóng vai

trò quyết định nhất.

Trong mỗi phƣơng thức sản xuất, lực lƣợng sản xuất và quan hệ sản xuất

gắn bó hữu cơ với nhau. Lực lƣợng sản xuất nhƣ thế nào về trình độ phát triển thì

quan hệ sản xuất phù hợp nhƣ thế ấy. Khi trình độ lực lƣợng sản xuất phát triển,

thay đổi thì quan hệ sản xuất cũng thay đổi theo. Đến mức độ nào đó, quan hệ sản

xuất cũ không còn phù hợp nữa, nó sẽ mâu thuẫn và cản trở lực lƣợng sản xuất. Để

tiếp tục phát triển, lực lƣợng sản xuất phải phá vỡ quan hệ sản xuất cũ, thiết lập

quan hệ sản xuất mới, phù hợp với trình độ của lực lƣợng sản xuất.

- Quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc

thượng tầng

Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu bao gồm

quan hệ sản xuất thống trị, quan hệ sản xuất còn lại của hình thái kinh tế-xã hội

trƣớc đó và quan hệ sản xuất của hình thái kinh tế-xã hội tƣơng lai. Trong đó quan

hệ sản xuất thống trị giữ vai trò chủ đạo và chi phối các quan hệ sản xuất khác.

Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm tƣ tƣởng chính trị, pháp

quyền, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo, triết học... và những thiết chế tƣơng ứng nhƣ

nhà nƣớc, đảng phái, giáo hội, các tổ chức quần chúng..., đƣợc hình thành trên cơ

sở hạ tầng nhất định và phản ánh cơ sở hạ tầng đó. Cơ sở hạ tầng thế nào thì kiến

trúc thƣợng tầng đƣợc xây dựng tƣơng ứng. Quan hệ sản xuất nào thống trị thì tạo

ra kiến trúc thƣợng tầng chính trị phù hợp với nó. Khi cơ sở hạ tầng biến đổi, kiến

trúc thƣợng tầng biến đổi theo. Biến đổi cơ sở hạ tầng, sớm hay muộn cũng dẫn tới

biến đổi kiến trúc thƣợng tầng. Kiến trúc thƣợng tầng tác động trở lại, bảo vệ cơ sở

hạ tầng đã sinh ra nó. Trong các bộ phận của kiến trúc thƣợng tầng, Nhà nƣớc có

vai trò quan trọng và có hiệu lực mạnh nhất vì Nhà nƣớc là công cụ quản lý hiệu

quả của giai cấp thống trị đối với xã hội

Cách mạng xã hội là bƣớc nhảy vọt về chất trong sự phát triển xã hội, là sự

thay thế hình thái kinh tế-xã hội này bằng hình thái kinh tế-xã hội khác, tiến bộ

hơn. Trong cách mạng xã hội, quần chúng nhân dân là động lực cơ bản. Quần

chúng nhân dân là ngƣời sáng tạo ra mọi của cải vật chất và tinh thần cho xã hội,

tạo điều kiện cho sự phát triển xã hội,...là lực lƣợng quyết định sự phát triển của

lịch sử xã hội.

10

2. Kinh tế chính trị Mác-Lênin

a) Học thuyết giá trị và giá trị thặng dư

- Học thuyết giá trị là xuất phát điểm trong toàn bộ lý luận kinh tế của

C.Mác. Bằng việc phân tích hàng hoá, C.Mác đã vạch ra quan hệ giữa ngƣời với

ngƣời thông qua quan hệ trao đổi hàng hoá, đó chính là lao động, cơ sở của giá trị

hàng hoá.

Hàng hoá là sản phẩm của lao động, dùng để thoả mãn nhu cầu của con

ngƣời thông qua trao đổi mua bán. Hàng hoá có hai thuộc tính cơ bản là giá trị sử

dụng và giá trị trao đổi. Giá trị sử dụng của hàng hoá là công dụng của hàng hoá để

thoả mãn nhu cầu nào đó của con ngƣời. Giá trị trao đổi là một tỷ lệ, theo đó những

giá trị sử dụng loại này đƣợc trao đổi với những giá trị sử dụng loại khác.

Giá trị của hàng hoá là lƣợng lao động xã hội đƣợc đo bằng thời gian lao

động xã hội cần thiết của ngƣời sản xuất hàng hoá. Để trao đổi hàng hoá đó với

nhau phải căn cứ vào giá trị xã hội của hàng hoá đó.

Thời gian lao động xã hội cần thiết là thời gian cần thiết để sản xuất ra một

hàng hoá trong điều kiện bình thƣờng của xã hội, với một trình độ kỹ thuật trung

bình và cƣờng độ lao động trung bình trong điều kiện xã hội nhất định.

Năng suất lao động xã hội là năng lực sản xuất của lao động đƣợc tính bằng

số lƣợng sản phẩm đƣợc sản xuất ra trong một đơn vị thời gian hoặc lƣợng thời

gian cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm. Lao động giản đơn là lao động

của bất kỳ một ngƣời bình thƣờng nào có khả năng lao động cũng có thể thực hiện

đƣợc. Lao động phức tạp là lao động đòi hỏi phải đƣợc huấn luyện đào tạo thành

lao động lành nghề.

Việc sản xuất và trao đổi hàng hoá tất yếu sẽ dẫn đến sự xuất hiện của tiền.

Tiền, về bản chất, là một loại hàng hóa đặc biệt, là vật ngang giá chung, thƣớc đo

giá trị trong trao đổi hàng hóa; là kết quả của quá trình phát triển của sản xuất và

trao đổi hàng hóa. Tiền xuất hiện là yếu tố ngang giá chung, là hình thái biểu hiện

giá trị của hàng hóa.

Giá trị của hàng hóa biểu hiện ra bên ngoài dƣới hình thức tiền là giá cả của

hàng hóa đó. Giá trị là cơ sở của giá cả, còn giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá

trị, phụ thuộc vào giá trị. Hàng hoá nào nhiều giá trị thì giá cả của nó sẽ cao và

ngƣợc lại. Tuy nhiên ngoài giá trị, giá cả còn phụ thuộc vào các yếu tố khác nhƣ

sức cạnh tranh, cung cầu, sức mua của ngƣời tiêu dùng…

11

- Học thuyết giá trị thặng dư. Học thuyết giá trị thặng dƣ là “hòn đá tảng”

trong toàn bộ học thuyết kinh tế của C.Mác, là đóng góp to lớn của ông trong lịch

sử tƣ tƣởng nhân loại. Nó chỉ ra bản chất bóc lột của phƣơng thức sản xuất tƣ bản

chủ nghĩa.

Nội dung cơ bản của học thuyết là: Sản xuất hàng hóa phát triển đến một mức

độ nhất định thì tiền biến thành tƣ bản. Công thức của lƣu thông hàng hóa giản đơn

là Hàng-Tiền-Hàng, nghĩa là bán một hàng hóa đi để mua một hàng hóa khác....

Công thức chung của lƣu thông tƣ bản là Tiền-Hàng-Tiền nhiều hơn, nghĩa là mua

để bán nhằm có thêm lợi nhuận. Phần tiền tăng thêm so với số tiền lúc đầu bỏ vào

lƣu thông gọi là giá trị thặng dƣ.

Học thuyết giá trị thặng dƣ của C. Mác đã chỉ rõ nguồn gốc sinh ra giá trị

thặng dƣ cho nhà tƣ bản khi nhà tƣ bản thuê công nhân, tức mua đƣợc loại hàng

hóa đặc biệt là hàng hóa sức lao động. Giá trị hàng hoá sức lao động bao gồm giá

trị tƣ liệu sinh hoạt cần thiết đủ để duy trì sức khoẻ của ngƣời lao động ở trạng thái

bình thƣờng; chi phí đào tạo tuỳ theo tính chất phức tạp của lao động; giá trị tƣ liệu

sinh hoạt cho con cái của ngƣời lao động. Trên thực tế, giá trị của hàng hóa sức lao

động đƣợc thể hiện bằng tiền công, tiền lƣơng, là sự biểu thị bằng tiền giá trị sức

lao động, hay là giá cả của sức lao động.

Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động đƣợc thể hiện trong quá trình lao

động. Sức lao động tạo ra một lƣợng giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó,

phần giá trị dôi ra so với giá trị sức lao động là giá trị thặng dƣ. Nhà tƣ bản sử

dụng hàng hóa sức lao động của ngƣời công nhân, tạo lợi nhuận ngày càng nhiều

cho chủ tƣ bản.

Nhà tƣ bản thƣờng sử dụng phƣơng pháp sản xuất giá trị thặng dƣ tuyệt đối

do kéo dài thời gian lao động tất yếu và sản xuất giá trị thặng dƣ tƣơng đối là giá

trị thặng dƣ thu đƣợc nhờ rút ngắn thời gian lao động tất yếu do ứng dụng các

thành tựu khoa học công nghệ, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động xã

hội.Sản xuất ra giá trị thặng dƣ là quy luật tuyệt đối, là cơ sở tồn tại và phát triển

của chủ nghĩa tƣ bản.

Học thuyết giá trị thặng dƣ đã vạch rõ bản chất của nền sản xuất tƣ bản chủ

nghĩa; chứng minh khoa học về cách thức bóc lột giai cấp công nhân của giai cấp

tƣ sản và luận chứng những mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tƣ bản.

Dƣới chủ nghĩa xã hội, nhất là trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, học

thuyết giá trị thặng dƣ vẫn có giá trị. Cần quan tâm ứng dụng khoa học-công nghệ

hiện đại, phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao, không ngừng cải tiến kỹ thuật,

12

nâng cao năng suất lao động... để tạo ra nhiều giá trị thặng dƣ, vừa để nâng cao thu

nhập của mình, vừa mang lại lợi ích, xây dựng cơ sở vật chất nhiều hơn cho xã hội.

b) Về chủ nghĩa tư bản độc quyền

Chủ nghĩa tƣ bản độc quyền với 5 đặc điểm kinh tế cơ bản:

Một là, sự tích tụ, tập trung sản xuất và tập trung tƣ bản với quy mô lớn với

sự liên minh giữa các nhà tƣ bản để nắm trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu

thụ hàng hoá.

Hai là, sự tích tụ và tập trung tƣ bản ngân hàng ra đời các tổ chức độc quyền

ngân hàng. Tƣ bản công nghiệp và tƣ bản ngân hàng hợp tác hình thành tập đoàn

tƣ bản tài chính có tiềm lực vốn và lực lƣợng sản xuất rất mạnh.

Ba là, xuất khẩu tƣ bản để các nhà tƣ bản tài chính tiến hành khai thác sức

lao động, tài nguyên thiên nhiên,... ở các nƣớc chậm phát triển dƣới hình thức đầu

tƣ xây dựng nhà máy, doanh nghiệp, tổ chức sản xuất hoặc cho vay.

Bốn là, sự phân chia thị trƣờng thế giới về kinh tế giữa các tổ chức độc

quyền để độc chiếm nguồn nguyên liệu, quy mô sản xuất, định ra giá cả độc quyền

cao.

Năm là, sự phân chia thế giới về lãnh thổ, thực chất là phân chia thế giới về

kinh tế giữa các cƣờng quốc tƣ bản. Biểu hiện ở việc các nƣớc đế quốc xâm chiếm

thuộc địa, độc chiếm nguồn nguyên liệu, thị trƣờng tiêu thụ hàng hoá và thiết lập

căn cứ quân sự khống chế các nƣớc khác.

Chủ nghĩa tƣ bản độc quyền ra đời đã thúc đẩy nền sản xuất hàng hoá phát

triển đạt tới mức cao nhất trong lịch sử sản xuất của nhân loại. Mặt tiêu cực của sự

ra đời chủ nghĩa tƣ bản độc quyền là gắn với quá trình bóc lột chiếm lợi nhuận cao

thể hiện rõ dƣới nhiều hình thức. Các cuộc khủng hoảng kinh tế trong xã hội tƣ bản

hiện đại kéo dài, trầm trọng hơn. Mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và các tầng

lớp nhân dân lao động với giai cấp tƣ sản ngày càng sâu sắc. Sự cạnh tranh kinh tế

quyết liệt giữa các nƣớc tƣ bản với nhau, các nƣớc tƣ bản với các nƣớc đang phát

triển là nguy cơ tiềm ẩn dẫn đến xung đột và chiến tranh đe dọa hòa bình và ổn

định của thế giới.

3. Chủ nghĩa xã hội khoa học

a) Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin đã dùng khái niệm giai cấp công

nhân, giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại để chỉ lực lƣợng những ngƣời

lao động không phải chủ sở hữu của tƣ liệu sản xuất mà phải bán sức lao động,

13

nhận tiền lƣơng ; tạo ra giá trị thặng dƣ làm giàu cho nhà tƣ bản và xã hội. Giai cấp

công nhân ra đời, phát triển cùng với sự phát triển của nền sản xuất đại công

nghiệp tƣ bản chủ nghĩa thế kỷ XIX.

Ngày nay, trong bối cảnh cách mạng khoa học và công nghệ và kinh tế tri

thức, khái niệm giai cấp công nhân đƣợc mở rộng hơn, “là một lực lượng xã hội to

lớn, đang phát triển, bao gồm những người lao động chân tay và trí óc, làm công

hưởng lương trong các loại hình sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp, hoặc

sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp”¹.

- Đặc điểm của giai cấp công nhân

Giai cấp công nhân ra đời và lớn lên cùng với sự phát triển của đại công

nghiệp và cách mạng khoa học và công nghệ, họ đại biểu cho lực lƣợng sản xuất

tiên tiến, có tính chất tiên tiến, gắn với xu hƣớng phát triển của xã hội.

Trong cuộc đấu tranh của mình, giai cấp công nhân có tinh thần cách mạng

triệt để không chỉ để giải phóng mình mà còn giải phóng toàn bộ xã hội...

Giai cấp công nhân lao động trong hệ thống sản xuất có tính chất dây chuyền

công nghiệp, có thói quen của lối sống ở đô thị tập trung, tuân thủ các quy định của

cộng đồng, pháp luật của nhà nƣớc nên họ có tính chất tổ chức kỷ luật cao.

Sản xuất công nghiệp và khoa học và công nghệ có tính chất quốc tế nên giai

cấp công nhân có tính chất quốc tế.

- Về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong, lực

lƣợng đi đầu trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, xóa bỏ chế độ tƣ bản chủ nghĩa,

xây dựng thành công hình thái kinh tế - xã hội xã hội chủ nghĩa và cuối cùng là

cộng sản chủ nghĩa.

Về kinh tế, giai cấp công nhân là ngƣời đại diện phƣơng thức sản xuất tiến

bộ nhất thuộc về xu thế phát triển xã hội. Giai cấp công nhân là nhân tố hàng đầu

của lực lƣợng sản xuất có tính chất xã hội hóa ngày càng cao và quan hệ sản xuất

mới phù hợp dựa trên chế độ công hữu về tƣ liệu sản xuất. Giai cấp công nhân có

điều kiện đoàn kết với nhau trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ tƣ hữu tƣ bản chủ

nghĩa về tƣ liệu sản xuất, thiết lập chế động công hữu xã hội chủ nghĩa.

Ở các nƣớc xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân đã trở thành ngƣời chủ đất

nƣớc, là lực lƣợng đi đầu lãnh đạo nhân dân lao động cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ

áp bức bất công và nghèo nàn lạc hậu bằng đẩy mạnh công nghiệp hóa, thực hiện

¹Đảng CSVN: Văn kiện Hội nghị BCH TƯ Đảng lần thứ 6, khoá X, Nxb CTQG. HN, 2009. tr. 287

14

một kiểu tổ chức mới về lao động, có năng suất ngày càng cao, với các nguyên tắc

sở hữu tƣ liệu sản xuất mới, cách thức quản lý sản xuất và tổ chức phân phối sản

phẩm phù hợp với sự phát triển của lực lƣợng sản xuất, thực hiện tiến bộ và công

bằng xã hội.

Về chính trị, giai cấp công nhân có điều kiện khách quan đứng ở vị trí trung

tâm, lãnh đạo và đoàn kết các giai cấp, tầng lớp khác trong cuộc đấu tranh chống

lại giai cấp tƣ sản, giành lấy chính quyền, tổ chức xây dựng chế độ mới, chế độ xã

hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa

Về văn hóa, tư tưởng, giai cấp công nhân tiến hành cuộc cách mạng văn hóa

tƣ tƣởng, cải tạo những tƣ tƣởng, tàn dƣ của xã hội cũ, xây dựng hệ tƣ tƣởng của

chủ nghĩa Mác-Lênin, xây dựng nền văn hóa mới trở thành nền tảng tinh thần của

xã hội; xây dựng con ngƣời mới xã hội chủ nghĩa có đạo đức, lối sống mới xã hội

chủ nghĩa.

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam ngày nay là thực hiện

thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng Việt Nam “Dân

giàu, nƣớc mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, xây dựng thành công chủ nghĩa

xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản.

- Tất yếu hình thành chính đảng của giai cấp công nhân

Ngay từ khi mới ra đời, giai cấp công nhân đã phải đấu tranh với giai cấp tƣ

sản để bảo vệ quyền lợi của mình. Sự thất bại của phong trào công nhân tự phát

giữa thế kỷ XIX khách quan đòi hỏi có lý luận khoa học dẫn đƣờng và đảng chính

trị tiền phong lãnh đạo. Sự kết hợp chủ nghĩa Mác-Lênin và phong trào công nhân

tất yếu ra đời chính đảng của giai cấp công nhân. Đó là quy luật chung ra đời đảng

cộng sản- chính đảng của giai cấp công nhân ở các nƣớc tƣ bản phát triển.

Chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định Đảng là đội tiên phong của giai cấp công

nhân. Đảng có tổ chức chặt chẽ, bao gồm những ngƣời tiên tiến về mặt nhận thức

và gƣơng mẫu về mặt hành động trong giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Đảng cộng sản đƣợc xây dựng vững mạnh về chính trị, tƣ tƣởng và tổ chức; có lý

luận tiền phong là chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng tƣ tƣởng. Đảng cộng sản

lãnh đạo giai cấp công nhân tự giác nhận thức rõ mục tiêu, con đƣờng, biện pháp

đấu tranh cách mạng, thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình là lãnh đạo toàn xã hội

đấu tranh xoá bỏ chế độ xã hội cũ, xây dựng chế độ xã hội mới, xã hội chủ nghĩa

và cộng sản chủ nghĩa.

15

b) Cách mạng xã hội chủ nghĩa

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là tất yếu khách quan do mâu thuẫn gay gắt

giữa lực lƣợng sản xuất mang tính xã hội hoá cao với tính chất tƣ nhân tƣ bản chủ

nghĩa, biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tƣ

sản. Cách mạng xã hội chủ nghĩa không diễn ra tự phát. Chỉ khi giai cấp công nhân

có lý luận dẫn đƣờng, nhận thức đƣợc sứ mệnh lịch sử của mình, có đội tiên phong

là đảng cộng sản lãnh đạo, giai cấp công nhân mới có thể tiến hành cách mạng xã

hội chủ nghĩa.

Động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa là khối đoàn kết, liên minh công

nông, trí thức và các tầng lớp lao động khác do giai cấp công nhân lãnh đạo.

Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực chính trị, chủ yếu là đảng cộng

sản lãnh đạo giai cấp công nhân và các lực lƣợng nhân dân lao động đấu tranh lật

đổ chính quyền tƣ sản, thiết lập quyền lực chính trị về tay mình, xây dựng kiến trúc

thƣợng tầng xã hội chủ nghĩa; hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Trên lĩnh vực kinh tế, nhiệm vụ trọng tâm là phát triển lực lƣợng sản xuất,

tiến hành công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, không ngừng nâng cao năng suất lao

động xã hội; xây dựng quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của

lực lƣợng sản xuất; xây dựng và phát huy quyền làm chủ của ngƣời lao động đối

với tƣ liệu sản xuất; cải thiện đời sống nhân dân.

Trên lĩnh vực tƣ tƣởng-văn hóa là tiến hành giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin

trở thành hệ tƣ tƣởng chủ đạo trong xã hội, xây dựng nền văn hoá xã hội chủ

nghĩa; xây dựng con ngƣời mới, xây dựng đạo đức, lối sống mới xã hội chủ nghĩa.

c) Sự phát triển của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa

Chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ

nghĩa phát triển từ thấp lên cao; giai đoạn đầu là xã hội chủ nghĩa, giai đoạn cao là

cộng sản chủ nghĩa. Trƣớc khi đến giai đoạn sau là thời kỳ quá độ để cải biến cách

mạng từ xã hội trƣớc sang xã hội sau.

- Về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin, quá trình chuyển biến từ xã hội tƣ bản chủ nghĩa

sang xã hội xã hội chủ nghĩa tất yếu phải trải qua thời kỳ quá độ để cải biến toàn

diện và triệt để trên tất cả các lĩnh vực về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Đặc

điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tƣ bản lên chủ nghĩa xã hội là tồn tại đan xen

những yếu tố của xã hội cũ chƣa xoá bỏ hết và những nhân tố mới trên các lĩnh vực

chính trị, kinh tế, văn hoá-xã hội vừa mới xây dựng chƣa đầy đủ, còn non yếu. Xây

16

dựng xã hội xã hội chủ nghĩa là quá trình mới mẻ, chƣa có tiền lệ, nhiều khó khăn

và phức tạp nên không thể tiến hành xong trong thời gian ngắn. Cần có thời kỳ quá

độ để giai cấp công nhân và nhân dân lao động lãnh đạo xây dựng, từng bƣớc hoàn

thiện về chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội, con ngƣời. Thời kỳ quá độ dài ngắn khác

nhau vì phụ thuộc vào trình độ phát triển của mỗi nƣớc, điều kiện, hoàn cảnh quốc

tế và xu thế thời đại.

Về chính trị, trong thời kỳ quá độ, kẻ thù vừa bị đánh đổ luôn có sự cấu kết

trong, ngoài nƣớc tiếp tục chống phá; đấu tranh giai cấp vẫn còn tiếp tục dƣới hình

thức mới, trong điều kiện mới. Cần xây dựng, củng cố nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa,

phát huy quyền làm chủ của nhân dân và sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc; tăng

cƣờng quốc phòng, an ninh, xây dựng đảng cộng sản vững mạnh đủ sức lãnh đạo

toàn xã hội đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực và mọi âm mƣu, hành động

chống phá cách mạng của các thế lực thù địch, xây dựng chế độ mới xã hội chủ

nghĩa.

Về kinh tế, cần có thời gian để cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ

sản xuất mới xã hội chủ nghĩa. Trong đó cần thực hiện chính sách kinh tế nhiều

thành phần. Các thành phần kinh tế dƣới sự quản lý của nhà nƣớc tồn tại và phát

triển trong mối quan hệ vừa cạnh tranh, vừa hỗ trợ nhau thúc đẩy nền sản xuất phát

triển theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Cần thực hiện chính sách thu hút vốn đầu

tƣ của tƣ bản nƣớc ngoài và sử dụng chuyên gia tƣ sản vào sản xuất. Cần phát triển

các hợp tác xã, sử dụng và phát triển kinh tế tƣ nhân để nó trở thành động lực phát

triển kinh tế - xã hội.

Về tƣ tƣởng văn hoá, trong thời kỳ quá độ bên cạnh hệ tƣ tƣởng chủ nghĩa

Mác-Lênin đang xây dựng, còn tồn tại tƣ tƣởng tƣ sản, tiểu tƣ sản, phong kiến, tiểu

nông và các luồng tƣ tƣởng du nhập từ bên ngoài.... Vì vậy cần có đẩy mạnh hoạt

động đấu tranh tƣ tƣởng, khắc phục những tệ nạn xã hội do xã hội cũ để lại; xây

dựng nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa; từng bƣớc xây dựng con ngƣời mới xã hội

chủ nghĩa.

Theo V.I.Lênin, những nƣớc kinh tế kém phát triển có thể quá độ tiến thẳng

lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tƣ bản chủ nghĩa. Để thực hiện

bƣớc quá độ đó, cần phải có sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, có sự đoàn kết toàn

dân tộc và sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nƣớc tiên tiến.

- Về xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa xã hội là giai đoạn thấp của chủ nghĩa

cộng sản có những đặc trƣng cơ bản là: Có cơ sở vật chất-kỹ thuật là nền công

17

nghiệp phát triển ở trình độ hiện đại với năng suất lao động cao hơn hẳn xã hội tƣ

bản. Có chế độ công hữu về tƣ liệu sản xuất dƣới nhiều hình thức; không còn chế

độ ngƣời bóc lột ngƣời. Cách tổ chức lao động và kỷ luật lao động trên tinh thần tự

giác, tự nguyện, bình đẳng. Có nhiều hình thức phân phối, trong đó thực hiện

nguyên tắc phân phối theo lao động và phân phối theo phúc lợi xã hội ngày càng

tăng. Có nền văn hóa mới tiên tiến, phong phú, đa dạng; con ngƣời có cuộc sống

ấm no, tự do, hạnh phúc, bình đẳng, có điều kiện phát triển toàn diện. Các dân tộc

đoàn kết, bình đẳng cùng phát triển. Xã hội do nhân dân làm chủ, Nhà nƣớc có tính

nhân dân, tính dân tộc sâu sắc. Có quan hệ quốc tế rộng rãi theo chủ nghĩa quốc tế

vô sản.

- Xã hội cộng sản chủ nghĩa là xã hội có những đặc trƣng cơ bản: Lực lƣợng

sản xuất với khoa học kỹ thuật phát triển rất cao, của cải xã hội làm ra rất dồi dào,

mọi ngƣời “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”. Con ngƣời phát triển tự do và

toàn diện năng lực của mình. Lao động trở thành nhu cầu của con ngƣời ngày càng

đƣợc giảm nhẹ. Xã hội ngày càng phát triển ở trình độ văn minh; không còn sự

khác nhau giữa các giai cấp, các tầng lớp; không còn sự khác biệt giữa thành thị và

nông thôn, giữa lao động trí óc và lao động chân tay. Nhân dân làm chủ ở mức độ

rất cao. Những thiết chế chính trị và pháp luật sẽ dần dần mất đi, nhà nƣớc trở

thành không cần thiết, tự tiêu vong.

III. VAI TRÕ NỀN TẢNG TƢ TƢỞNG, KIM CHỈ NAM CHO HÀNH

ĐỘNG CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1. Bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin

- Chủ nghĩa Mác-Lênin là một hệ thống lý luận khoa học, thể hiện trong

toàn bộ ba bộ phận cấu thành học thuyết

Triết học Mác-Lênin trang bị cho con ngƣời thế giới quan khoa học và

phƣơng pháp luận đúng đắn để nhận thức, cải tạo và phát triển thế giới.

Kinh tế chính trị học Mác-Lênin chỉ rõ những quy luật kinh tế dƣới chủ

nghĩa tƣ bản, trong thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội và và dƣới chủ nghĩa

xã hội.

Chủ nghĩa xã hội khoa học là lý luận về về cách mạng xã hội chủ nghĩa; làm

rõ lực lƣợng xã hội to lớn để thực hiện sự nghiệp đó là giai cấp công nhân và toàn

thể nhân dân lao động dƣới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, ngƣời lãnh đạo toàn xã

hội đấu tranh xóa bỏ chế độ tƣ bản chủ nghĩa và xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa

và cộng sản chủ nghĩa.

18

- Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết duy nhất nêu rõ mục tiêu, con đường,

lực lượng, phương thức giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con

người

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết duy nhất, nêu rõ mục tiêu xây dựng xã

hội tốt đẹp trên toàn thế giới; chỉ rõ phƣơng hƣớng, lực lƣợng, phƣơng thức để giải

phóng toàn xã hội khỏi mọi bất công, áp bức; giải phóng mọi giai cấp thoát khỏi

nghèo nàn, lạc hậu, giải phóng con ngƣời khỏi mọi sự ràng buộc của chủ nghĩa cá

nhân, đi tới tự do.

- Chủ nghĩa Mác-Lênin là một học thuyết mở, sống động, không ngừng tự

phê phán, tự đổi mới, bổ sung và phát triển trong thực tiễn cách mạng

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết mang tính chất cách mạng, không chỉ

giải thích thế giới, mà còn cải tạo và xây dựng xã hội mới tốt đẹp. Học thuyết này

luôn sống động, nó có khả năng tự phê phán, đổi mới, bổ sung và phát triển.

- Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết cách mạng, có ý nghĩa thực tiễn, không

chỉ giải thích thế giới mà là cải tạo xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực.

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết cách mạng với vai trò là nền tảng tƣ

tƣởng, kim chỉ nam cho hành động của các đảng cộng sản trong cải tạo xã hội cũ

trên các lĩnh vực, xây dựng xã hội hiện thực- xã hội xã hội chủ nghĩa.

2. Chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành

động của các đảng cộng sản

Cho đến ngày nay, chủ nghĩa Mác-Lênin lan rộng toàn thế giới và trở thành

học thuyết phổ biến trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, phong trào

giải phóng dân tộc. Hàng trăm đảng cộng sản và công nhân ra đời ở nhiều nƣớc,

đƣa chủ nghĩa Mác-Lênin vào quần chúng, trở thành lực lƣợng vật chất to lớn cho

các phong trào cách mạng. Chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tƣ tƣởng , kim chỉ

nam cho hành động của các đảng cộng sản trong phong trào cộng sản, công nhân

quốc tế phong trào giải phóng dân tộc.

Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ tƣ tƣởng, là cơ sở lý luận của các đảng cộng sản

trong việc hoạch định Cƣơng lĩnh, đƣờng lối lãnh đạo cách mạng; là hệ tƣ tƣởng

của giai cấp công nhân, là hệ tƣ tƣởng chủ đạo trong các hoạt động tinh thần của xã

hội; là định hƣớng chủ đạo trong tƣ duy mỗi ngƣời trong cuộc đấu tranh giành

chính quyền và trong cách mạng xây dựng chủ nghĩa xã hội.

19