Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lí luận chính trị ở trường đại học hiện nay
Đỗ Thị Nga
Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy
các môn Lí luận chính trị ở trường đại học hiện nay
Đỗ Thị Nga
Trường Đại học Nguyễn Huệ
TÓM TẮT: Hiện nay, thế giới đang bước vào kỉ nguyên kinh tế tri thức đã, đang
và sẽ tiếp tục tạo ra những biến đổi mạnh mẽ, ảnh hưởng đến mọi mặt của
đời sống xã hội, trong đó có giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học. Nó đòi hỏi
các trường đại học cần phải có sự thay đổi để thích ứng những đòi hỏi của thời
cuộc đặt ra, đặc biệt là nâng cao chất lượng dạy và học nhằm tạo ra nguồn
nhân lực chất lượng cao. Trong đó, các môn Lí luận chính trị có vai trò đặc biệt
quan trọng đối với việc xác lập nền tảng Lí luận chính trị cho sinh viên, góp
phần đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, không chỉ giỏi và nhuần nhuyễn
các kĩ năng chuyên môn mà còn vững vàng về bản lĩnh chính trị và từng bước
hoàn thiện thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tích cực. Để làm được điều
đó, không thể không kể đến việc nâng cao chất lượng dạy và học các môn Lí
luận chính trị ở trường đại học. Bài viết tập trung làm rõ một số khái niệm và
phân tích, đánh giá thực trạng trong công tác dạy, học các môn Lí luận chính
trị và đề xuất một số giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng giảng dạy các
môn Lí luận chính trị ở trường đại học của nước ta hiện nay.
Tam Phước, thành phố Biên Hòa,
tỉnh Đồng Nai, Việt Nam
Email: thaophuong[email protected]
TỪ KHÓA: Lí luận chính trị; chất lượng giảng dạy; đại học.
Nhận bài 28/02/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 19/3/2020 Duyệt đăng 24/4/2020.
1. Đặt vấn đề
môn LLCT nói riêng cho SV, coi đây là nhiệm vụ thường
Giáo dục (GD) và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là xuyên, có vị trí đặc biệt quan trọng trong kết cấu chương
nhân tố chìa khóa, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát trình, nội dung kiến thức trang bị cho SV. Đồng thời, đây
triển. Đặc biệt, trong xu thế phát triển của cuộc Cách cũng là đòi hỏi khách quan được đặt ra cho cả người dạy
mạng công nghiệp lần thứ tư đòi hỏi sự nghiệp GD, đào
tạo phải nâng cao chất lượng, hiệu quả, đạt tới trình độ
của khu vực và thế giới. Trong đó, giảng dạy các môn Lí
luận chính trị (LLCT) là một nhiệm vụ trọng yếu trong
công tác tư tưởng của Đảng nhằm trang bị cho người học
tri thức lí luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và
đường lối của Đảng một cách cơ bản, có hệ thống, giúp
người học xây dựng thế giới quan và phương pháp luận
khoa học, nâng cao trình độ tư duy lí luận, nâng cao năng
lực lãnh đạo, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức
cách mạng. Mặt khác, sau hơn 30 năm đổi mới, tuy đã có
những thành tựu và kinh nghiệm, tạo được thế và lực mới
cho đất nước, nhưng nước ta vẫn đang đứng trước nhiều
khó khăn, thử thách lớn, đan xen nhau, tác động tổng hợp
và diễn biến phức tạp. Trong thời kì xây dựng nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo hướng
lẫn người học, cho xã hội và cho những người trực tiếp
làm công tác quản lí GD.
2. Nội dung nghiên cứu
Có thể nói, LLCT có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng
trong công tác tư tưởng của Đảng cũng như trong sự
nghiệp GD, đào tạo nước nhà. Trong hệ thống GD quốc
dân, các môn LLCT đã được đưa vào giảng dạy ở các
trường ĐH trong cả nước. Hiện nay, chất lượng của việc
học và dạy các môn LLCT được các cấp lãnh đạo chỉ huy
đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, để đánh giá kết quả công
tác giảng dạy các môn LLCT, chúng ta cần làm rõ một số
khái niệm: LLCT, chất lượng giảng dạy, giảng dạy các
môn LLCT, chất lượng giảng dạy các môn LLCT.
LLCT là bộ phận quan trọng của lí luận, phản ánh
những tính quy luật chính trị, các quan hệ chính trị - xã
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta đặc biệt quan tâm hội, đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, thể hiện lợi ích
đến công tác tư tưởng, lí luận, nhất là công tác GD chính và thái độ của giai cấp đối với quyền lực nhà nước. Ở
trị, tư tưởng đối với thế hệ trẻ là sinh viên (SV), học Việt Nam, LLCT là khoa học nghiên cứu hệ thống những
sinh, xem đây là nhiệm vụ trọng tâm được triển khai sâu nguyên lí của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
rộng trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Xác định Minh, đường lối quan điểm của Đảng, chính sách, pháp
được vị trí, vai trò quan trọng của công tác GD chính trị, luật của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính
tư tưởng, trong những năm qua các trường ĐH nước ta trị của dân tộc và nhân loại. Nó phản ánh tính quy luật
luôn chú trọng đến việc đổi mới nâng cao chất lượng, của các quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội, thể hiện lợi ích
hiệu quả công tác giảng dạy nói chung và giảng dạy các và thái độ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
Số 28 tháng 4/2020
25
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ ĐH, cao đẳng, được lãnh đạo, chỉ huy các cấp rất quan tâm
nghĩa, là công cụ quan trọng cho việc xây dựng và bảo và coi trọng. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng giảng dạy
vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
các môn LLCT đã đạt được một số thành tựu nhất định,
Tiếp cận dưới góc độ khoa học lí luận dạy học, Chất có nét khởi sắc. Tuy nhiên, trong thực tiễn dạy và học tập
các môn khoa học này vẫn còn tồn đọng những bất cập,
hạn chế sau:
lượng giảng dạy là kết quả và mức độ đạt được cao hay
thấp của hoạt động giảng dạy so với mục tiêu yêu cầu
đào tạo đã xác định, là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố
(người dạy, người học, các thiết chế phục vụ giảng dạy,
cơ sở vật chất… trong đó, nhân tố cơ bản có ý nghĩa trực
tiếp quyết định nhất đến chất lượng giảng dạy là đội ngũ
giảng viên). Giảng dạy các môn LLCT ở các trường đại
học (ĐH) là hoạt động sư phạm của đội ngũ giảng viên
truyền thụ tri thức khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng Cộng sản Việt
Nam, chính sách pháp luật của Nhà nước cùng những
tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại,
nhằm xây dựng thế giới quan duy vật, phương pháp luận
khoa học, nhân sinh quan cách mạng, phương pháp tư
duy biện chứng và phương pháp hành động khoa học,
hình thành niềm tin, lí tưởng Cộng sản chủ nghĩa, góp
phần xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức lối
sống theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của từng đối tượng.
Chất lượng giảng dạy các môn LLCT là tổng hợp kết
quả truyền thụ nội dung, sử dụng các hình thức, phương
pháp, phương tiện phù hợp của giảng viên LLCT với đối
tượng đào tạo, từng bước hình thành, phát triển thế giới
quan, phương pháp luận, xây dựng bản lĩnh chính trị;
Hoàn thiện các phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức,
lối sống cho người học theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo.
Theo đó, nếu khả năng tiếp thu kiến thức, trình độ cũng
như kĩ năng nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị của SV tăng
lên, đáp ứng được yêu cầu đặt ra thì chất lượng giảng dạy
các môn luận chính trị đạt chất lượng tốt. Ngược lại, nếu
khả năng tiếp thu kiến thức, trình độ cũng như kĩ năng
nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị của SV không đáp ứng
được yêu cầu đặt ra thì chất lượng giảng dạy các môn
LLCT đạt chất lượng thấp.
Thứ nhất, do kết cấu nội dung, chương trình các
môn LLCT còn nhiều điểm chưa hợp lí. Trước đây, Bộ
GD&ĐT đã tích hợp nội dung các môn Triết học Mác -
Lênin, Kinh tế Chính trị học Mác - Lênin và Chủ nghĩa
xã hội khoa học thành một môn Những nguyên lí cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin, môn Đường lối Cách mạng
của Đảng Cộng sản Việt Nam và môn Tư tưởng Hồ Chí
Minh. Tuy nhiên, việc thay đổi từ 5 môn sang 3 môn
gặp nhiều bất cập trong quá trình dạy và học. Bởi vì,
việc hợp nhất trong một nội dung môn học không đạt
dược sự thống nhất như mong muốn. Vì vậy, trong năm
học 2019 - 2020, “Các môn LLCT được đưa vào chương
trình giảng dạy trở lại với 5 môn riêng biệt: Triết học
Mác - Lênin, Kinh tế Chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa
xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và
môn Tư tưởng Hồ Chí Minh” (Công văn số 3056/BGĐT-
GDĐH ngày 19 tháng 7 năm 2019 của Bộ GD&ĐT về
việc Thực hiện chương trình, giáo trình các môn LLCT).
Để bắt kịp xu thế của thời đại, nhất là khi Cách mạng
công nghiệp 4.0 đang có ảnh hưởng sâu rộng trên phạm
vi toàn thế giới, cho nên các môn học đã được cập nhật
nội dung cho phù hợp hơn với bối cảnh hiện nay. Tuy
nhiên, vẫn còn nhiều bất cập. Một là, hiện nay vẫn chưa
có giáo trình chính thức mặc dù một số trường đã triển
khai giảng dạy và một số trường sắp bắt đầu giảng dạy.
Hai là, chương trình cập nhật nội dung mới vừa phù hợp
với hoàn cảnh thực tiễn vừa đảm bảo nội dung cốt lõi
của môn học. Chính vì thế, hàm lượng kiến thức trong
các môn học trở nên nhiều lên. Song thời lượng giảng
dạy lại ngắn lại, vì thế gây áp lực lơn lên việc truyền đạt
nội dung của giảng viên. Ví dụ, 9 chương nội dung môn
Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, nay
đổi thành 3 chương nội dung trong môn Lịch sử Đảng
Cộng sản Việt Nam, trong khi đó thời gian quá hạn hẹp -
chỉ 45 tiết (3 tín chỉ), nay rút xuống còn 30 tiết (2 tín chỉ).
Do đó, giảng viên chưa thực sự trang bị cho mình được
“nghệ thuật” trong giảng dạy để thu hút được sự quan
tâm, hứng thú, nhiệt tình của SV. Hay nói cách khác,
chưa “truyền lửa”, tạo được hứng thú cho SV học tập,
thậm chí có nhận thức lệch lạc về tầm quan trọng của các
môn LLCT.
Chính vì vậy, để nâng cao chuyên môn, kĩ năng sư
phạm của đội ngũ giảng viên để đáp ứng những thay đổi
trong giảng dạy góp phần tạo nên những bài giảng hay
và đạt chất lượng tốt tăng thêm hứng thú của SV với các
môn học LLCT, chúng ta cần phải nâng cao chất lượng
giảng dạy. Tuy nhiên, lựa chọn phương pháp giảng dạy
nào cho phù hợp đối với các môn LLCT cũng là câu hỏi
khó khăn đối với giảng viên. Do đó, cần phải có sự đánh
giá, phân tích làm rõ thực trạng, những bất cập còn tồn
đọng để xác định phương pháp phù hợp nhằm nâng cao
chất lượng giảng dạy các môn LLCT ở các trường ĐH
hiện nay.
Thứ hai, do tính đặc thù của các môn LLCT là rất khô
khan, cứng nhắc, lại hết sức trừu tượng, khó tiếp thu
(Khảo sát trên 1.909 SV cho thấy 22,6% trả lời do nội
dung môn học khô khan, trừu tượng) [1], thường được
xếp vào chương trình học các năm thứ nhất, thứ hai khi
2.1. Thực trạng giảng dạy các môn Lí luận chính trị ở trường
đại học hiện nay
Hiện nay, việc giảng dạy các môn LLCT ở các trường mà SV mới chập chững bước vào ghế nhà trường, tâm
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
26
Đỗ Thị Nga
lí chưa ổn định, chưa quen với các phương pháp học ở tế, tham quan hay giao lưu tiếp xúc với các nhân chứng,
vật chứng rất khó thực hiện. Ngoài ra, việc kiểm tra đánh
giá kết quả học tập các môn LLCT hiện nay nhìn chung
còn nhiều bất cập, chưa đảm bảo các mục tiêu đã được
quy định trong mỗi nội dung của môn học, chưa kích
thích được tinh thần tự giác học tập và đảm bảo tính công
bằng giữa các SV. Vì vậy, chưa kích thích được tính tích
cực nghiên cứu trong quá trình học tập và thể hiện những
nhận thức độc lập, tự chủ, sáng tạo của SV sau khi học
các môn LLCT.
ĐH… Vì vậy, việc học của SV gặp nhiều khó khăn, gây ra
tâm lí đã ngại học càng trở nên “nản học” các môn LLCT
hoặc học với tâm lí “đối phó”, chỉ chú trọng “học vẹt”,
học “thuộc lòng”, học sao cho miễn là qua được các kì thi,
còn bản chất vấn đề thì hầu như không hiểu hoặc không
cần hiểu, niềm đam mê hứng thú hầu như không có, không
biết cách vận dụng lí thuyết vào thực tiễn… dẫn đến chất
lượng, hiệu quả chưa cao và đây cũng là một trong những
nguyên nhân khiến nhiều SV có tâm lí chán nản dẫn đến
việc bỏ học.
Thứ năm, sự chống phá của các thế lực thù địch trên
lĩnh vực tư tưởng. Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở
Liên Xô và Đông Âu bị sụp đổ; Phong trào công nhân và
cộng sản quốc tế gặp nhiều khó khăn và lâm vào thoái
trào. Một số nước trên thế giới kiên định chế độ xã hội
chủ nghĩa cũng gặp không ít khó khăn trên tiến trình cách
mạng của mình. Trong khi đó, hệ thống tư bản chủ nghĩa
(bên cạnh những rối ren, những mâu thuẫn và nhiều mắt
xích bị khủng hoảng) vẫn còn sức sống, thậm chí một số
nước Châu Âu, Bắc Âu... đã có sự phát triển vượt trội
không chỉ về kinh tế mà cả những giá trị nhân văn. Bên
cạnh đó, các thế lực phản động dùng các chiêu bài gọi
là “Diễn biến hòa bình” nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo
của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Họ ra
sức phủ nhận bản chất cách mạng và khoa học của Chủ
nghĩa Mác - Lênin. Họ quảng cáo cho mô hình “xã hội
dân chủ” và con đường phát triển phi xã hội chủ nghĩa.
Họ nuôi dưỡng, kích động các khuynh hướng cơ hội,
hữu khuynh, dao động... trong cán bộ, đảng viên và quần
chúng để nhằm tạo ra sự phân hóa, phân liệt, đối lập,
xung đột trong xã hội. Họ tìm mọi cách du nhập lối sống,
đạo đức, văn hóa phản động vào nước ta, làm cho văn
hóa của chúng ta đi chệch mục tiêu chủ nghĩa xã hội, làm
tha hóa một bộ phận cán bộ, đảng viên, đặc biệt là SV.
Một số SV do bị ảnh hưởng bởi những thông tin xấu, độc
hại lan truyền trên internet nên đã mất phương hướng
chính trị, mờ nhạt về lí tưởng cách mạng. Nguy hiểm
hơn, do sự tiếp xúc với một số quan điểm, tư tưởng, văn
hóa, nghệ thuật, lối sống không phù hợp từ bên ngoài,
một số SV đã ảo tưởng về nền dân chủ đa nguyên, đa
đảng. Bên cạnh đó, năng lực quản lí của Nhà nước, hiệu
quả hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội chưa đáp
ứng kịp yêu cầu của tình hình mới. Luật pháp còn nhiều
khe hở để cho các hành vi vi phạm pháp luật (Lạm dụng
chức vụ, quyền hạn để tham ô, tham nhũng, bao che tội
phạm; Tình trạng buôn lậu, trốn thuế...). Nước ta vẫn
đứng trước nhiều nguy cơ và thách thức lớn. Những tác
động đó đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và
niềm tin của nhân dân (nhất là thế hệ trẻ, SV) vào chế độ
xã hội chủ nghĩa và con đường cách mạng của dân tộc ta.
Điều đó dẫn tới tinh thần học tập các môn LLCT của SV
bị suy giảm. Do đó, giảng viên giảng dạy các môn LLCT
Thứ ba, vẫn còn rất nhiều giờ giảng, bài giảng thiếu
sức sống, sức hấp dẫn, sức thuyết phục, không sinh động,
không tạo ra được cảm hứng trong giờ học cho SV…
Khi đánh giá về những bất cập này, PGS.TS Đinh Ngọc
Thạch - Giám đốc Trung tâm LLCT ĐH Quốc gia Thành
phố Hồ Chí Minh đã nhận định: “Chương trình giảng dạy
hiện nay chưa thực sự tạo được sự kết nối giữa người dạy
và người học, giữa nội dung trong sách với cuộc sống,
giữa lí luận và thực tiễn, vẫn tồn tại cách tiếp cận cũ,
những biểu hiện của chủ nghĩa bảo thủ, chủ nghĩa giáo
điều cần được nhận diện và khắc phục” [2]. Thực tế, do
một số giảng viên có tuổi đời còn trẻ, thiếu kinh nghiệm
sống, thiếu tính thực tiễn, hầu như chỉ biết có lí thuyết
suông, chỉ sử dụng một phương pháp thuyết trình hết sức
đơn điệu “thầy đọc, trò chép”. Hệ quả tất yếu kéo theo
đó là chất lượng, hiệu quả của công tác đào tạo, giảng
dạy yếu kém, thậm chí đôi khi còn phản tác dụng và tạo
ra tâm lí ức chế, khiên cưỡng, gò ép cho người học. Mặt
khác, một số giảng viên lớn tuổi, từng trải hơn, già dặn
hơn trong nghề, có vốn sống, kinh nghiệm dồi dào hơn,
tính thực tiễn trong bài giảng, trong giáo án tăng lên.
Vì vậy, giờ giảng của họ sẽ phần nào thuyết phục hơn,
có sức sống hơn. Tuy nhiên, giảng viên lớn tuổi thường
không sử dụng những phần mền công nghệ thông tin
trong dạy học, làm giảm đi sự hấp dẫn và hứng thú của
SV đối với môn học.
Thứ tư, việc bố trí, sắp xếp số lượng SV, cơ sở vật
chất đảm bảo chưa phù hợp. Cụ thể, “Các trường ĐH sắp
xếp số lượng SV trong một giảng đường còn quá đông
(Ở nhiều trường mỗi lớp có khoảng 100 đến 200 SV).
Với số lượng như vậy, giảng viên khó có thể phát huy
tính tích cực của SV trong học tập. Giờ thảo luận cũng
khoảng 50 đến 70 SV trong một giảng đường” [3]. Với
điều kiện đó, giảng viên khó có thể tổ chức giờ thảo luận
có hiệu quả. Các phương tiện hỗ trợ giảng dạy có trường
chưa được đầu tư đúng mức, hoặc có đầu tư nhưng việc
hỏng hóc không được sửa chữa kịp thời. Thư viện nhà
trường cũng ít sách tham khảo cho các môn LLCT. Có
trường có thư viện điện tử nhưng số đầu máy ít, không đủ
cho SV sử dụng. Kinh phí của Nhà nước và các trường
ĐH đầu tư cho môn LLCT thường ít hơn các môn học cần phải trang bị cho SV lí tưởng cách mạng, lối sống,
khác nên việc tổ chức cho các các giảng viên, SV đi thực niềm tin, có lập trường vững vàng trước mọi thử thách,
Số 28 tháng 4/2020
27
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
góp phần giúp SV có đủ dũng khí và khả năng bảo vệ hệ đặc thù riêng của nó, không pha trộn hay lẫn lộn với các
tư tưởng vô sản, bảo vệ Đảng Cộng sản và chế độ xã hội môn học, bài giảng khác được. Trên tinh thần đó, vận
chủ nghĩa, bảo vệ các giá trị truyền thống dân tộc và có
sức đề kháng với “diễn biến hòa bình” của các thế lực
thù địch với hình thức ngày càng thâm độc, tinh vi. Để
làm được điều đó, chúng ta phải tiếp tục nâng cao chất
lượng giảng dạy các môn LLCT. Vì vậy, để nâng cao
dụng vào giảng dạy các môn LLCT, chúng ta thấy rất rõ
tính đồng đẳng, giao thoa và đặc thù của từng môn học.
Như vậy, chỉ có trên cơ sở nắm vững tính đặc thù của
môn học, bài giảng, người giảng viên mới có sự phân
biệt giữa nội dung của các môn, các bài giảng và việc sử
chất lượng giảng dạy các môn LLCT ở các trường ĐH dụng phương pháp nào phù hợp, với từng vấn đề trong
hiện nay, chúng ta cần phải làm tốt các giải pháp được quá trình truyền thụ kiến thức cho người học.
đề cập dưới đây.
Hai là, quá trình giảng dạy các môn LLCT, giảng viên
phải thực sự nắm vững chuyên sâu về kiến thức của bộ
môn mình đảm nhiệm và kiến thức của các môn học có
liên quan
Thực tiễn công tác giảng dạy cho thấy, việc nắm vững
kiến thức chuyên môn của người giảng viên có vai trò to
lớn trong việc mang lại hiệu quả cao của công tác giảng
dạy. Vấn đề nắm vững kiến thức chuyên môn là nắm
2.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy
Từ những thực trạng nêu, để khắc phục hạn chế và thu
hút SV học các môn LLCT, cần tiếp tục đột phá đổi mới
nội dung gắn với đổi mới phương pháp, nâng cao chất
lượng dạy học, phát triển phẩm chất và năng lực người
học theo mô hình, mục tiêu đào tạo. Mục tiêu giảng dạy
không chỉ hướng đến cho người học nắm chắc kiến thức vững toàn bộ kiến thức của môn học, bài giảng mình
các môn khoa học chuyên ngành của từng đối tượng đào đảm nhiệm. Chẳng hạn, giảng về môn Triết học, chúng ta
phải nắm vững toàn bộ những kiến thức của môn học đó,
từ đối tượng nghiên cứu, nhiệm vụ, chức năng của môn
triết học đến nội dung của từng chủ đề trong môn triết
học. Từ đó mới có chiều rộng của kiến thức môn học và
cái nhìn toàn diện về môn triết học và bài giảng cụ thể
của môn học. Đồng thời, cần phải có kiến thức chuyên
sâu với từng bài giảng. Nghĩa là, mỗi chủ đề bài giảng
chúng ta phải có được kiến thức chuyên sâu về bài giảng
đó. Kiến thức chuyên sâu đó đảm bảo cho chúng ta đi
luận giải đến từng quan điểm, luận điểm, từng khía cạnh
nhỏ trong quá trình truyền thụ kiến thức cho người học.
Hơn nữa, cần phải thấy được sự giao thoa, quan hệ
giữa nội dung của các môn LLCT và từng chủ đề trong
mỗi môn học. Thực tế cho thấy, mỗi môn học, bài giảng,
tạo, mà còn phải có hiểu biết các kiến thức của các môn
khoa học khác. Có như vậy, sau khi tốt nghiệp, SV mới
hội tụ đầy đủ phẩm chất và năng lực kiến thức toàn diện
và kiến thức chuyên sâu theo từng chuyên ngành đào tạo
của mình. Do đó, vấn đề tiếp tục nâng cao chất lượng
giảng dạy các môn LLCT ở các trường ĐH hiện nay, cần
tập trung thực hiện tốt các giải pháp sau đây:
Một là, trong quá trình giảng dạy các môn LLCT, cần
nắm chắc đối tượng giảng dạy và tính đặc thù về nội
dung của từng môn học, bài giảng.
Tính chất đối tượng giảng dạy của các trường ĐH
hết sức phong phú, đa dạng thể hiện ở nhiệm vụ GD,
đào tạo của từng trường. Hầu như ở trường nào cũng có
nhiều hình thức đào tạo và bậc học khác nhau như: Đào
tạo chính quy, tại chức, ngắn hạn, dài hạn, bậc học ĐH, rộng ra là tất cả các môn khoa học xã hội và nhân văn,
thạc sĩ, tiến sĩ và đào tạo chức danh..., với nhiều chuyên khoa học tự nhiên... đều có sự giao thoa, quan hệ giữa
các ngành học, môn học, bài học với nhau. Với từng môn
LLCT cũng vậy, chúng đều có những nội dung giao thoa,
quan hệ chặt chẽ với các môn học khác. Đặc biệt, là sự
quan hệ chặt chẽ với các môn lí luận Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
Do đó, đòi hỏi người giảng viên trong quá trình giảng
dạy không chỉ nắm vững chuyên sâu về kiến thức của
bộ môn mình đảm nhiệm mà còn phải có kiến thức của
các môn khoa học có liên quan. Có như vậy, mới luận
giải thấu đáo những nội dung của môn học, bài giảng,
đồng thời chỉ rõ được cho người học thấy được tính chất
chung, đặc thù, sự quan hệ, sự ràng buộc kiến thức giữa
các môn LLCT hiện nay.
ngành đào tạo khác nhau. Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải
nắm chắc từng loại đối tượng và phân chia rõ từng loại
đối tượng, ngay cả trong cùng một loại đối tượng để từ
đó có sự chuẩn bị về nội dung, phương pháp khác nhau
cho phù hợp với từng loại đối tượng. Bảo đảm cho người
học nắm được kiến thức không chỉ trong quá trình nghe
giảng mà còn trong quá trình tự nghiên cứu. Đúng với
quan điểm của V.I.Lênin: Vật tự nó, sự phản ánh của các
sự vật không phải là như nhau, đối tượng khác nhau thì
tính chất, đặc điểm của các đối tượng là khác nhau. Do
đó, trong quá trình giảng dạy các môn LLCT không cho
phép theo một kịch bản nhất định, mà phải bám sát vào
từng đối tượng để truyền thụ kiến thức cho phù hợp.
Theo tính quy luật mỗi một môn học, bài học đều có sự
giao thoa ngay trong bản thân nội tại của nó, cũng như,
với các môn học, bài học khác. Song, như vậy không
có nghĩa là nó có tính đồng nhất, mang tính chất chung
hoàn toàn giống nhau, mà bao giờ nó cũng có tính chất
Ba là, quá trình giảng dạy các môn LLCT giảng viên
phải có sự hiểu biết và nắm bắt kịp thời các thông tin từ
thực tiễn đời sống xã hội, nắm vững các quan điểm, luận
điểm sai trái, không đúng, hoặc chưa có sự thống nhất
của các môn LLCT hiện nay
Đây không chỉ là một nguyên tắc bất biến trong công
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
28
Đỗ Thị Nga
tác GD, đào tạo của Đảng: “Học đi đôi với hành, lí luận kết hợp chặt chẽ cả hai phương pháp, nhằm kích thích
gắn với thực tiễn” mà còn là sự đòi hỏi từ tính chất, yêu
cầu bắt buộc đối với người giảng viên đi truyền thụ kiến
thức về các môn LLCT. Bởi, chỉ có như vậy bài giảng,
môn học người giảng viên đảm nhiệm mới có tính thuyết
phục cao, thực sự mới gắn kết vấn đề lí luận thuần túy
với thực tiễn phong phú, sinh động. Cũng như vậy, từ các
luận điểm, quan điểm sai trái, không đúng, chưa có tính
thuyết phục đem so sánh với các luận điểm khoa học mà
chúng ta giảng cho người học thì giúp cho họ càng thấy
rõ tính cách mạng, khoa học cần phải lĩnh hội nó một
cách tự nguyện, tự giác, chứ không phải là sự gò ép, bắt
buộc. Mặt khác, từ tính chất các môn LLCT là các môn
trực tiếp trang bị, bồi dưỡng thế giới quan, phương pháp
luận, năng lực của mỗi con người… gắn liền với đời
sống tinh thần xã hội. Trong khi đó, đời sống xã hội luôn
luôn vận động, biến đổi từng ngày, do đó trong giảng dạy
các môn LLCT một yêu cầu bắt buộc đối với cả người
dạy và người học là phải có sự hiểu biết và nắm bắt kịp
thời các thông tin từ thực tiễn đời sống xã hội, nắm vững
các quan điểm, luận điểm sai trái, không đúng hoặc chưa
có sự thống nhất trong các môn LLCT hiện nay.
Bốn là, quá trình giảng dạy các môn LLCT cần kết hợp
chặt chẽ, sử dụng tổng hợp các phương pháp theo hướng
phát huy tính tích cực, chủ động tự học của mỗi SV với
đổi mới nội dung, hình thức các hoạt động sau giảng và
đảm bảo đầy đủ cơ sở vật chất cho quá trình này
Các môn LLCT là những môn học đặc thù, mang tính
trừu tượng khái quát cao, lập trường giai cấp rõ ràng nên
trong quá trình giảng dạy, tùy theo từng nội dung mỗi bài
giảng viên vận dụng, kết hợp linh hoạt các phương pháp
giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của SV. Bởi vì, nội dung và phương pháp giảng dạy
là hai mặt của một quá trình thống nhất không tách rời
nhau, trong đó nội dung quy định phương pháp, hay nói
cách khác phương pháp giảng dạy phải được xác định
trước hết từ nội dung từng môn học và từng chủ đề bài
giảng. Hiện nay, các phương pháp giảng dạy của phần
đông các nhà sư phạm thường sử dụng trong quá trình
được sự hứng thú và tư duy sáng tạo của người học, làm
cho người học không thụ động trong tiếp thu các kiến
thức của bài giảng và môn học. Kinh nghiệm giảng dạy
từ thực tiễn cho thấy: Nếu trong một bài giảng, người
giảng viên có đan xen đưa ra các tình huống có vấn đề
thì sẽ làm cho không khí buổi học trở nên sinh động hơn,
khả năng chú ý của người học cao hơn và sau mỗi buổi
giảng luôn tạo ra được nhu cầu tìm kiếm, chiếm lĩnh tri
thức của người học. Tuy nhiên, để kết hợp chặt chẽ được
cả hai phương pháp, đòi hỏi người giảng viên phải đầu tư
nhiều hơn cả về nội dung và phương pháp giảng dạy. Để
đảm bảo cho người học tiếp nhận thông tin một cách có
hệ thống, đúng hướng đòi hỏi tất yếu phải sử dụng tổng
hợp các phương pháp với hệ thống giáo khoa, giáo trình
và tài liệu nghiên cứu đầy đủ cho người học.
Đồng thời, cần có sự kích thích tính tự giác học tập của
người học. Các bài tập, chuyên đề bổ trợ, các chủ đề thảo
luận, trao đổi phải sát với môn học, bài giảng đảm bảo
tính rõ ràng, mạch lạc, cả về tính chiều rộng, chiều sâu
của kiến thức và khả năng nhận thức của từng đối tượng
học tập. Các nội dung ôn thi đảm bảo tính toàn diện của
từng môn học, nhưng phải xác định được điểm nhấn
những kiến thức cơ bản, bản chất nhất phù hợp với trình
độ nhận thức của người học. Quá trình đánh giá chất
lượng qua các lần viết thu hoạch, viết tiểu luận, kiểm tra,
thi hết môn phải thực sự khách quan, công tâm vì sự tiến
bộ của người học…
Ngoài những vấn đề trên, giảng viên còn phải chuẩn
bị tốt tâm thế giảng dạy, đó là: Chuẩn bị về nội dung
nào cần đi sâu, nội dung nào cần định hướng, trao đổi
trong giờ giảng, nội dung nào gợi mở để học viên tìm
đọc, nghiên cứu trong tài liệu; Chuẩn bị và định hình rõ
phương pháp nào là chủ đạo, cơ bản, đặc thù của môn
học, bài giảng và trong từng nội dung của bài. Tư thế tác
phong phải thực sự chững chạc, tươi tắn, dung dị, dễ gần
với người học, tránh luộm thuộm hoặc quá cầu kì, kiểu
cách…
Năm là, từng bước áp dụng công nghệ thông tin và các
phương tiện hiện đại vào trong giảng dạy một cách linh
giảng dạy các môn LLCT là thuyết trình độc thoại và hoạt
Phương pháp dạy học quan hệ chặt chẽ với phương tiện
thuyết trình nêu vấn đề.
và kĩ thuật dạy học. Đây là những yếu tố góp phần nâng
cao chất lượng bài giảng. Vì vậy, để có phương pháp
giảng dạy tốt thì phải sử dụng thành thạo các phương tiện
dạy học hiện đại, khai thác tối đa tính ưu việt của công
nghệ thông tin để hỗ trợ.
Trong dạy học hiện đại, việc áp dụng công nghệ thông
tin và các phương tiện hiện đại trong quá trình giảng
dạy là xu hướng phổ biến của các trường ĐH hiện nay.
Nó làm thay đổi cách dạy và cách học, giúp người học
tham gia học tập một cách chủ động, tích cực và sáng
tạo, tăng cường tính trực quan, góp phần nâng cao chất
lượng lĩnh hội và nắm vững kiến thức, phát triển năng
Thực tiễn cho thấy, trong quá trình giảng dạy các môn
LLCT cần phải có sự kết hợp chặt chẽ cả hai phương
pháp thì chất lượng giảng dạy sẽ đạt hiệu quả cao. Bởi
phương pháp thuyết trình giảng dạy theo lôgic trình tự
nhất định. Người học lĩnh hội tri thức, các thông tin của
bài giảng thông qua nghe và ghi chép các thông tin ở trên
lớp. Ưu điểm của phương pháp này là đảm bảo được tính
hệ thống trong chuyển tải các kiến thức của bài giảng
cho SV. Nhược điểm của phương pháp này là dễ làm cho
người học thụ động, không phát huy được tính tích cực,
độc lập sáng tạo trong quá trình học tập. Vì vậy, cần phải
căn cứ vào nội dung bài giảng, đối tượng người học để lực tư duy độc lập, sáng tạo của người học. Bởi lẽ, thông
Số 28 tháng 4/2020
29
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
qua công nghệ thông tin, người dạy có thể truy cập một quá trình dạy học, đồng thời hướng SV đến quá trình tự
lượng thông tin khổng lồ vào trong bài giảng của mình,
không ngừng trau dồi thêm lượng kiến thức giúp cho
chất lượng giảng dạy được nâng cao. Mặt khác, áp dụng
một cách linh hoạt các phương tiện hiện đại vào hỗ trợ
như: Trình chiếu Powerpoint, phim tư liệu, video, hình
ảnh minh họa... phù hợp với nội dung bài giảng, gắn với
thực tiễn, giúp SV dễ hiểu, dễ nhớ, nắm bắt được những
thông tin thiết thực, kịp thời, chính xác, tiết kiệm được
thời gian, giảm cường độ lao động, tạo sự hứng thú, say
mê trong học tập. Ứng dụng linh hoạt phương tiện dạy
học hiện đại và công nghệ thông tin, góp phần đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng chuyển từ truyền đạt
sang trọng tâm tổ chức, điều khiển. Nhờ đó, kích thích
mạnh mẽ tính tích cực nhận thức của SV, nâng cao chất
lượng bài giảng.
GD, tự chiếm lĩnh tri thức vốn là mục tiêu vô cùng quan
trọng trong nền GD hiện đại.
3. Kết luận
Để nâng cao chất lượng giảng dạy các môn LLCT
đáp ứng yêu cầu, mục tiêu, nhiệm vụ GD, đào tạo là
nhiệm vụ cơ bản trước mắt và lâu dài của các trường ĐH
hiện nay. Chúng ta cần phải nhận thức đúng thực trạng
còn tồn đọng trong giảng dạy các môn LLCT, từ đó xác
định được những yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao chất
lượng giảng dạy các môn LLCT ở các trường ĐH hiện
nay. Với những yêu cầu và biện pháp đồng bộ, nhất là
thường xuyên phát huy trách nhiệm, ý thức chủ động, tự
giác, tích cực của đội ngũ cán bộ, giảng viên LLCT. Chất
lượng dạy học các môn học này sẽ ngày càng đáp ứng tốt
hơn yêu cầu nhiệm vụ GD, đào tạo mà Nghị quyết Hội
nghị Trung ương 8 khóa XI đã đặt ra, góp phần nâng cao
chất lượng chính trị của đội ngũ trí thức trẻ, nguồn nhân
Như vậy, việc áp dụng công nghệ thông tìn và các
phương tiện dạy học hiện đại vào trong giảng dạy các
môn LLCT góp phần quan trọng vào việc làm giàu thông
tin, tư liệu của bài giảng, phát huy khả năng tương tác
giữa giảng viên với SV và giữa các SV với nhau trong lực chất lượng cao trong thời kì mới.
Tài liệu tham khảo
[1] Trần Văn Hiếu, (2011), Thực trạng dạy và học các môn
Lí luận chính trị - Khảo sát ở Trường Đại học Cần Thơ,
Trường Đại học Đồng Tháp và Trường Đại học An Giang,
Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ, số 19a, tr.
79-80.
[2] Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, (2015), Nâng
cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn Lí luận chính
trị trong các trường đại học, cao đẳng, Kỉ yếu hội thảo
khoa học quốc gia.
[3] Nguyễn Thái Sơn, Vài suy nghĩ về việc gắn lí luận với
thực tiễn trong giảng dạy chính trị hiện nay, http://
truongchinhtrina.gov.vn/ArticleDetail.aspx?_Article_
ID=299.
[4] Vũ Ngọc Am, (2011), Hiệu quả và tiêu chí đánh giá hiệu
quả công tác giáo dục Lí luận chính trị, Tạp chí Tuyên
giáo, số 11.
[5] V.I.Lênin, (1978), Toàn tập, Tập 18, NXB Tiến bộ,
Mátxcơva.
SOME SOLUTIONS TO IMPROVE THE QUALITY OF POLITICAL THEORY
TEACHING AT UNIVERSITIES TODAY
Do Thi Nga
Nguyen Hue University
ABSTRACT: The world is currently entering the era of knowledge economy,
Tam Phuoc, Bien Hoa city,
which has been and will continue to create strong changes affecting all
Dong Nai province, Vietnam
aspects of social life, including education, especially higher education. It
Email: thaophuong[email protected]
requires universities to make changes to adapt to the demands of the time,
as well as to improve the quality of teaching and learning to develop high
quality human resources. In particular, the subjects of political theory play an
especially important role in establishing the foundation of political theory for
students, contributing to training the high quality human resources who are not
only skillful and knowledgeable but also qualified in the political field, step by
step development of the scientific worldview and positive human outlook. For
this purpose, there is a need to improve the quality of teaching and learning
of political theory subjects at universities. The article focuses on clarifying
some concepts, analyzing and evaluating the current status of the political
theory teaching and learning, and proposing some basic solutions to improve
the quality of teaching political theory subjects at universities in our country
nowadays.
KEYWORDS: Political theory; teaching quality; university.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
30
6 trang
12720
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Lí luận chính trị ở trường đại học hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_giai_phap_nang_cao_chat_luong_giang_day_cac_mon_li_lu.pdf
