Bài giảng Kinh tế chính trị Mác-Lênin - Chương 3: Giá trị thặng dư trong nền kinh tế thị trường

CHƢƠNG 3: GIÁ TRỊ THẶNG DƢ

TRONG NỀN KINH TẾ THỊ

TRƢỜNG

3.1. Lý luận của C.Mác về GTTD

3.2. Tích lũy tư bản

3.3. Các hình thức biểu hiện của GTTD trong

nền KTTT

58

3.1. Lý luận của C.Mác về giá trị thặng dƣ

3.1.1. Nguồn gốc của GTTD

3.1.2. Bản chất của GTTD

3.1.3. Phƣơng pháp sản xuất GTTD

59

3.1. LÝ LUẬN CỦA C.MÁC VỀ GIÁ TRỊ THẶNG DƢ

3.1.1. Nguồn gốc của giá trị thặng dư

(1) Công thức chung của tư bản

T – H -T’

Tiền thông thường

Tiền tư bản

H – T - H’

T – H –T’

So sánh hai công thức

Khác nhau:

+ Điểm bắt đầu, kết thúc

+ Trình tự diễn ra hành vi mua, bán

+ Tính liên tục của sự vận động

+ Mục đích của sự vận động

Giống nhau:

+ Cùng có H, T

+ Cùng có hành vi Mua, Bán

+ Cùng có Ngƣời mua, Ngƣời bán

60

T - H - T’

Mọi TB đều vận động trong lƣu thông theo

công thức này (TBCN, TBTN, TBCV, TBNH,

TBKDRĐ)

T’ > T, T’ = T + T

Giá trị thặng dƣ T do đâu mà có?

Có phải do lƣu thông sinh ra hay không?

- Trong lƣu thông: ?

- Ngoài lƣu thông: ?

61

T - H - T’

- Trong lưu thông:

Giá trị không

tăng lên

Trao đổi

ngang giá

Trao đổi

không

ngang giá

Giá trị cũng

không tăng lên.

Lƣu thông không tạo ra giá trị

62

T – H – T’

- Ngoài lưu thông:

Ngoài lưu thông giá trị thặng dư có được sinh ra không?

Tiền không

thể tự lớn lên

Tiền đi vào

Ngoài lƣu thông ?

cất trữ

đƣợc

Giá trị thặng dƣ không thể xuất hiện

ở bên ngoài lƣu thông

63

(2) Hàng hóa – Sức lao động

a/ Sức lao động và điều kiện biến sức lao động

thành hàng hóa

b/ Hai thuộc tính của hàng hóa – sức lao động

64

ĐN: SLĐ hay

năng lực lao

động là toàn bộ

những năng lực

thể chất và

năng lực tinh

thần tồn tại

trong cơ thể,

trong một con

người đang

sống và được

người đó đem

ra vận đụng

mỗi khi sản

xuất ra một giá

trị sử dụng nào

đó

By.DQH

65

Điều kiện để sức lao động trở

thành hàng hóa

Người lao động phải

Người lao động

phải không có

TLSX

được tự do về thân thể

để có thể bán quyền sử

dụng SLĐ trong 1 thời

gian nhất định

66

b/ Hai thuộc tính của hàng hóa SLĐ

Giá trị của HH-SLĐ do thời gian lao

động xã hội cần thiết để sản xuất và tái

sản xuất ra SLĐ quyết định

Một là: giá trị những tư liệu sinh hoạt cần

thiết để tái sản xuất ra SLĐ

Hai là: phí tổn đào tạo người lao động

Ba là: giá trị những TLSH cần thiết nuôi con

người lao động

67

b/ Hai thuộc tính của hàng hóa SLĐ

Giá trị sử dụng của SLĐ là công dụng của

SLĐ và nó được thể hiện trong quá trình tiêu

dùng sản xuất của nhà tư bản

- Đặc biệt khi tiêu dùng SLĐ, SLĐ sẽ tạo ra

một lƣợng giá trị lớn hơn giá trị của bản thân

nó.(GTTD)

- Chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn của công

thức chung của TB

68

(3) Sự sản xuất giá trị thặng dƣ:

+ Ví dụ:

Để SX ra 50 kg Sợi nhà TB phải ứng tiền trƣớc

để mua các yếu tố phục vụ cho SX sợi:

+ Bông: 50kg =

+ Hao mòn máy móc: kéo 50 kg bông

hành 50 kg sợi = 3 USD

+ Mua slđ = 15 USD/1 ngày

Tổng cộng 68 USD

50 USD

70

Giả định thời gian lao động bị kéo dài thành 8h.

Phân tích kết quả quá trình sx sợi:

Chi phí sản xuất Giá trị sản phẩm mới

-Tiền mua 100kg bông:

100USD

-Giá trị của bông chuyển vào sợi:

100USD

- Hao mòn máy móc:

6USD

-Giá trị của hao mòn máy móc:

6USD

- Mua SLĐ 1 ngày:

15USD

-Giá trị mới CN tạo ra trong 8h ngày:

30USD

Tổng: 121USD

Tổng: 136USD

Như vậy: Giá trị của sợi (136 USD), trừ đi chi phí (121 USD).

Giá trị tăng thêm là: 136-121 = 15 USD

71

+ Kết luận:

(1) Giá trị hàng hóa = giá trị cũ + giá trị mới

(2) Giá trị thặng dƣ: GTTD là bộ phận giá trị mới dôi ra

ngoài giá trị SLĐ do ngƣời bán SLĐ (ngƣời lao động làm

thuê) tạo ra và thuộc về nhà tƣ bản (ngƣời mua hàng hóa

SLĐ)

(3) Thời gian ngày lao động đƣợc chia làm 2 phần:

+ Thời gian lao động cần thiết (tất yếu).

+ Thời gian lao động thặng dƣ

(4) Tƣ bản là giá trị mang lại giá trị thặng dƣ.

72

(4) Tƣ bản bất biến và tƣ bản khả biến

Tƣ bản bất biến (c) :

- ĐN: là bộ phận tư bản dùng để mua TLSX mà giá trị được

bảo toàn và chuyển vào SP, tức là không thay đổi về lượng giá

trị của nó.

- Hình thức của tƣ bản bất biến: máy móc, thiết bị, nhà xƣởng;

nguyên, nhiên vật liệu

-

Vai trò: là điều kiện cần thiết cho sản xuất GTTD

73

(4) Tƣ bản bất biến và tƣ bản khả biến

Tƣ bản khả biến (v):

- ĐN: là bộ phận tư bản dùng để mua sức lao động

không tái hiện ra, nhưng thông qua lao động trừu tượng

của công nhân làm thuê mà tăng lên, tức là biến đổi về

lượng

- Hình thức biểu hiện: sức lao động mà nhà tƣ bản mua về

- Vai trò: Là nguồn gốc của GTTD (m)

Cơ sở phân chia tƣ bản thành TBBB và TBKB

Vai trò của các bộ phận tƣ bản trong việc tạo ra GTTD

Ý nghĩa phân chia

Thấy rõ bản chất bóc lột của nhà TB đối với LĐ làm thuê

74

(5) Tiền công

(a) Tiền công là giá cả của sức lao động, hay là hình thức

biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa SLĐ

(b) Sự nhầm lẫn tiền công là giá cả của lao động.

+ Nhà TB chỉ trả lƣơng cho CN sau khi họ cung cấp GTSD

cho TB, nên nhà TB lầm tƣởng họ trả lƣơng cho công dụng

của LĐ

+ CN phải LĐ mới nhận đƣợc tiền công nên nhầm tƣởng là

họ bán LĐ

+ Số lƣợng tiền công trả cho các cá nhân trong cùng ĐK

làm việc nhƣng khác nhau về chất lƣợng LĐ ==> nhầm tiền

công là giá cả của LĐ

75

(5) Tiền công

(c) Các hình thức cơ bản của tiền công

+ Tiền công tính theo thời gian

+ Tiền công tính theo sản phẩm

(d) Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế

TCDN: là số tiền mà người công nhân nhận được do

bán sức lao động của mình cho nhà tư bản

TCTT: là tiền công được biểu hiện bằng số lượng hàng

hóa và dịch vụ mà người công nhân mua được bằng

tiền công danh nghĩa

76

(6) Tuần hoàn của tư bản

Tuần hoàn của TB là sự vận động liên tục của TB

trải qua ba giai đoạn, lần lượt mang ba hình thái

khác nhau, thực hiện ba chức năng khác nhau để

rồi lại quay trở về hình thái ban đầu có kèm theo

giá trị thặng dư.

TLSX

T - H

..... SX ... H’ - T’

SLĐ

77

* Ba giai đoạn của quá trình tuần hoàn

-Giai đoạn thứ nhất: Tuần hoàn của tư bản tiền tệ

-Giai đoạn hai: Tuần hoàn của tư bản SX

-Giai đoạn ba: Tuần hoàn của tư bản hàng hoá

*Đ/k để tuần hoàn của tư bản được tiến hành

một cách bình thường (2 điều kiện):

Một là, các giai đoạn diễn ra liên tục

Hai là, các hình thái TB cùng tồn tại và tiến

hành một cách đều đặn

78