Vai trõ tất yếu của nghiên cứu khoa học trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy các học phần Lý luận chính trị ở trường Đại học Nha Trang hiện nay, thực trạng và giải pháp

VAI TRÕ TẤT YẾU CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG VIỆC NÂNG

CAO CHẤT LƢỢNG GIẢNG DẠY CÁC HỌC PHẦN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG HIỆN NAY,

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

ThS. Nguyễn Văn Hạnh

u tr - tr

1. Tóm tắt

Với mục tiêu hiện thực hóa chỉ thị 296/CT-TTg ngày 27/2/2010 của thủ tướng

chính phủ về đổi mới giáo dục đại học giai đoạn 2010-2020, trong đó nhiệm vụ nghiên

cứu khoa học được xác định là nhiệm vụ hàng đầu cho hoạt động chuyên môn của

giảng viên ở các trường đại học, cao đẳng trong cả nước. Lý luận chính trị còn là sản

phẩm của hoạt động nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị của giai cấp trong việc

đấu tranh giành, giữ và xây dựng chính quyền nhà nước. Chính vì vậy, đối với giảng

viên giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học không thể tách rời với nghiên cứu

khoa học. Ngoài ra, nghiên cứu khoa học – giảng dạy – học tập – nghiên cứu là một

chuỗi quá trình có mối quan hệ biện chứng với nhau, trong đó nghiên cứu khoa học

đóng vai trò quan trọng, là cơ sở và phương pháp hỗ trợ tích cực cho hoạt động giảng

dạy.

Bên cạnh đó, thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học ở trường ĐHNT nói chung

và khoa Khoa học Chính trị nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế. Bài tham luận muốn gửi

đến các thấy cô và sinh viên một cái nhìn khách quan về tầm quan trọng của nghiên

cứu khoa học trong giảng dạy và học tập lý luận chính trị, từ đó giúp cho Khoa và Nhà

trường có những bước đi phù hợp góp phần đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học

trong trường đại học hiện nay.

2. Đặt vấn đề

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong thời k

đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, con đường cơ bản để

nâng cao chất lượng đào tạo ở trường đại học là phải đổi mới nội dung, phương pháp

dạy học, trong đó lấy nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học làm cơ bản.

Trong đó, lĩnh vực lý luận chính trị cần lấy nghiên cứu khoa học chính trị nhằm hình

4

thành, kiểm nghiệm, bổ sung và hoàn thiện tri thức lý luận và thực tiễn cho việc nâng

cao chất lượng giảng dạy các học phần lý luận chính trị ở trường đại học.

Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu khoa học ở các trường đại học cho đến nay, nhất

là nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực lí luận chính trị đang có nhiều hạn chế, chưa

thực sự đi vào chiều sâu, chưa giải quyết tốt nhu cầu đặt ra. Bài viết xác định nhu cầu

tất yếu, tăng cường khả năng nghiên cứu khoa học trong giảng dạy và học tập các học

phần lý luận chính trị ở trường đại học Nha Trang hiện nay, trên cơ sở phân tích thực

trạng, xác định nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, thúc

đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học ngày càng hiệu quả hơn.

3. Nội dung

3.1. ơ sở lý lu n

Giảng dạy các học phần lý luận chính trị ở trường đại học và cao đẳng từ trước

đến nay luôn có vai trò quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục kiến thức

các học phần đại cương; nó không chỉ trang bị thế giới quan, nhân sinh quan mà còn

trang bị phương pháp luận khoa học cho sinh viên để học tốt hơn các môn khoa học

khác và góp phần nhìn nhận đúng đắn những vấn đề thực tiễn cuộc sống đặt ra. Bản

thân C.Mác, Ph.ăngghen hay Lênin đã từng nói, chúng ta không nên coi lý luận là một

cái gì đã xong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm, trái lại, “chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ

đặt nền móng cho môn khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa cần phải phát triển

hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu đối với cuộc sống”.

Học tập và nghiên cứu các học phần lý luận chính trị còn liên quan mật thiết

đến các lĩnh vực chính trị, xã hội, đạo đức, văn hóa của dân tộc, cho nên được xác định

đây là lĩnh vực rất quan trọng. Vì vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy các học phần

lý luận chính trị ở trường đại học nói chung và đại học Nha Trang nói riêng đòi hỏi

phải gắn chặt với công tác nghiên cứu khoa học, trực tiếp là khoa Khoa học Chính trị

phải hết sức coi trọng hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên, sinh viên.

Bên cạnh đó, nghiên cứu khoa học có tầm quan trọng đặc biệt trong giáo dục

đại học và sau đại học, vì không những góp phần nầng cao chất lượng đào tạo mà còn

tạo ra những tri thức mới, sản phẩm mới phục vụ cho sự phát triển của nhân loại. Với

tầm quan trọng như vậy, Nghị quyết Hội nghị lần thứ II, Ban chấp hành Trung ương

khóa VIII của Đảng ta có nêu: “ á trườ g đại p ải à tru g tâ g iê ứu k

, g g ệ, uyể gi và ứ g dụ g g g ệ và sả xuất và đời số g”. Chỉ

5

thị 296/CT-TTg ngày 27/2/2010 của Thủ tướng chính phủ về đổi mới quản lý giáo dục

đại học giai đoạn 2010-2020 cũng nêu rõ: “ â g ă g ự quả và iệu quả

công tác nghiên ứu k ở á trườ g đại , góp p ầ t ự â g ất

ượ g đà tạ và p ụ vụ p át triể ki tế - xã i”.

Riêng hoạt động nghiên cứu khoa học đối với các học phần lý luận chính trị

giúp giảng viên mở rộng, tìm hiểu sâu kiến thức chuyên môn để giảng dạy tốt hơn.

Người giảng viên muốn có bài giảng hấp dẫn, khúc chiết, rõ ràng, mạch lạc và phong

phú thì trước hết phải có kiến thức chuyên môn thật vững, phông kiến thức nền thật

rộng. Những kiến thức đào tạo ở trường đại học hoặc sau đại học chỉ là phần rất nhỏ

trong bể kiến thức vô cùng rộng lớn. Do đó, để giảng dạy tốt, giảng viên phải tự b i

dưỡng kiến thức cho mình thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học.

Khi tham gia hoạt động này, buộc giảng viên phải đọc, phải suy ngẫm, phải tìm

tòi cái mới, phải giải thích, chứng minh vấn đề đặt ra. Những hoạt động tư duy đó làm

cho trình độ nhận thức của giảng viên ngày càng được nâng cao, đáp ứng tốt nhu cầu

càng cao của người học, góp phần không nhỏ vào nâng cao chất lượng giảng dạy các

học phần lý luận chính trị hiện nay.

Ngoài ra hoạt động nghiên cứu khoa học còn góp phần quan trọng đáp ứng yêu

cầu ngày càng cao của xã hội, qua đó để khẳng định uy tín của Nhà trường. Mỗi bài

viết tham gia hội thảo được đánh giá cao, mỗi công trình nghiên cứu khoa học ở cấp

tỉnh, bộ, nhà nước, bài báo đăng trên tạp chí gắn tên của giảng viên và cơ sở đào tạo

góp phần tạo thêm danh tiếng cho Nhà trường. Danh tiếng của trường không phải cái

gì đó chung chung, trừu tượng mà nó phải được thể hiện thông qua thành tích đóng

góp của từng cán bộ giảng viên, sinh viên của trường. Thành tích cá nhân góp phần

làm nên thành tích của một tập thể.

3.2. Thực trạng hoạt đ ng nghiên cứu khoa h c các h c phần lý lu n chính tr ở

khoa Khoa h c Chính tr trườ g đại h c Nha Trang hiện nay

Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ hiện nay, kiến thức

rất nhanh bị lạc hậu. Như tác động của truyền thanh, tuyền hình, báo mạng, Facebook,

cách mạng công nghiệp 4.0,… đặc biệt, mặt trái của nền kinh tế thị trường tác động

làm cho cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lí luận càng trở nên nóng bỏng, có

những diễn biến khó lường. Nếu giảng viên không tham gia nghiên cứu khoa học thì

khó có thể cập nhật kiến thức mới, bài giảng sẽ khô khan thiếu tính thực tiễn. Vì vậy,

6

thông qua thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học buộc giảng viên phải tìm kiếm tài liệu,

đọc rất nhiều để tìm ra những tri thức mới, luận cứ mới, từ đó mới có cơ sở đấu tranh

hiệu quả với các quan điểm sai trái, thù địch trên mặt trận tư tưởng lí luận hiện nay.

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác nghiên cứu khoa học, tập thể

giảng viên khoa Khoa học Chính trị đã nỗ lực triển khai tích cực công tác này. Tuy

nhiên, thực trạng công tác nghiên cứu khoa học ở đơn vị còn nhiều hạn chế cần khắc

phục.

Về phía giảng viên, 100% cán bộ đều nhận thức được tầm quan trọng của việc

nghiên cứu khoa học, nhưng do tính chất đặc thù của khoa chủ yếu giảng dạy các môn

thuộc lĩnh vực khoa học xã hội nên rất khó có sản phẩm mới trong nghiên cứu; đối với

lĩnh vực này đòi hỏi một quá trình lâu dài chuẩn bị về ý tưởng cũng như ngu n tư liệu

đa dạng, đặc biệt là vốn sống thực tế phong phú mới đáp ứng được đòi hỏi của nghiên

cứu khoa học trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

Qua bảng số liệu sau đây chúng ta cũng có thể nhìn thấy bức tranh nghiên cứu

khoa học của khoa đang ở vị trí nào. Mặc dù qua các năm đều có sự tăng lên về số

lượng, nhưng so với tình hình thực tế nghiên cứu khoa học của các trường đại học

trong nước thì còn rất khiêm tốn.

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÁC CẤP CỦA KHOA KHCT

Bộ

Năm học

môn

(số

lần)

5

Khoa

Trường

(số bài)

Tỉnh

Tạp chí

(số bài)

Đề tài

(số lần)

(số bài)

2011-2012

2012-2013

2013-2014

2014-2015

2015-2016

2016-2017

2

1

2

1

7

4

1

2

3

4

10

14

7

1

12

4

1(t)

2

5

1 (b)

4(t)

4

Chú thích: (t): đề tài cấp trường; (b) đề tài cấp bộ

Về phía người học, một thực tế đáng bu n là đông đảo sinh viên, học viên hiện

nay ra trường kỹ năng nghiên cứu và thực hành còn rất yếu, không đáp ứng được nhu

7

cầu của nhà tuyển dụng lao động. Đó là hệ quả của việc người học thiếu sự quan tâm

nghiên cứu khoa học, ngay cả phương pháp học tập và tư duy nghề nghiệp cũng rất

còn hạn chế. Kết quả là đơn vị tuyển dụng lao động phải tốn kém thời gian, tiền của,

công sức để tổ chức đào tạo lại. Vấn đề đặt ra là tại sao cơ sở đào tạo không tìm hiểu,

nghiên cứu thực tế để có một chương trình đào tạo đúng hướng, đáp ứng nhu cầu của

xã hội.

Hiện nay ở trường ĐHNT, công tác nghiên cứu khoa học trong sinh viên và học

viên cao học còn khiêm tốn, mang tính phong trào, nặng tính hình thức, chưa đi vào

thực chất. Nhiều sinh viên còn cảm thấy xa lạ với công tác nghiên cứu khoa học, thiếu

thói quen nghiên cứu khoa học, chưa có kỹ năng cơ bản cho việc nghiên cứu khoa học.

Chẳng hạn như việc chọn đề tài, lập đề cương, xây dựng cấu trúc, lựa chọn phương

pháp, giải quyết vấn đề, cách trình bày văn bản báo cáo khoa học,...còn nhiều hạn chế.

Nhiều sinh viên không định hình được thế nào là nghiên cứu khoa học, thế nào

là phương pháp quy nạp, diễn dịch, phân tích, tổng hợp, điều tra, phỏng vấn,... thâm

chí viết tiểu luận có sinh viên còn viết thành một bài văn xuôi, không có cấu trúc của

một tiểu luận có tính khoa học. Ngay cả đối tượng học cao học triết học với thời lượng

90 tiết nhưng chưa có bất cứ một bài nào tham gia tham luận hội thảo chuyên môn của

Bộ môn. Tiểu luận triết học cao học chủ yếu cắt, dán, sao chép nội dung trên mạng,

thiếu liên hệ thực tiễn; tiểu luận làm mang tính chất đối phó.

Nhìn chung hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc học phần lý luận chính trị của

trường ĐHNT cho đến nay hiệu quả còn thấp. Theo tác giả nguyên nhân cơ bản như

sau: hoạt động NCKH thuộc lĩnh vực lý luận chính trị trường ta chưa thực sự được chú

trọng; số giảng viên, sinh viên và học viên cao học chưa hiểu hết tầm quan trọng của

NCKH còn nhiều; giảng viên thuộc lĩnh vực lý luận chính trị đang còn dành nhiều thời

gian cho hoạt động giảng dạy; các phòng chức năng, khoa, viện nghiên cứu, tuy đã có

nhiều cố gắng nhưng chưa tham mưu cho lãnh đạo nhà trường nhiều giải pháp có hiệu

quả nhằm thúc đẩy giảng viên, sinh viên nghiên cứu khoa học; chế độ đãi ngộ của nhà

trường chưa thực sự tạo động lực cho sinh viên, giảng viên tham gia NCKH; việc tiếp

cận đến các đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường còn khó khăn, khâu thủ tục hành

chính rườm ra, thiếu chuyên nghiệp.

3.3. Giải pháp

8

uất phát từ thực trạng nghiên cứu khoa học của trường đại học Nha Trang,

trong đó trực tiếp là giảng viên và sinh viên liên quan đến việc tích lũy các học phần lý

luận chính trị, tác giả xin đưa ra một số giải pháp góp phần đẩy mạnh hoạt động

nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của trường trong

thời gian tới.

T ứ ất, cần sớm xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp,

khuyến khích, tạo động lực để giảng viên, sinh viên, học viên cao học tham gia nghiên

cứu khoa học các học phần thuộc lý luận chính trị. Để hiện thực hóa điều này cần thực

hiện các công việc sau:

Nâ g t ứ ủ giả g viê , si viê , viê và á b quả về

tầ qu tr g ủ ạt đ g g iê ứu k t u p ầ u tr .

Tăng cường tuyên truyền, phổ biến chiến lược khoa học công nghệ, các chủ

trương chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động khoa học công nghệ đến giảng

viên, sinh viên và cán bộ quản lý kịp thời, có hiệu quả. Bên cạnh đó, cần xác định hoạt

động NCKH có vị trí quan trọng, có liên quan trực tiếp đến chất lượng giáo dục đào

tạo các học phần lý luận chính trị của Nhà trường. Vì thế, giảng viên phải có nhiệm vụ

nghiên cứu khoa học và kết quả của nghiên cứu khoa học phải được xem là một tiêu

chí đánh giá về chất lượng chuyên môn của giảng viên.

Tạ i trườ g ạt đ g k s i ổi đối với p ầ u tr .

Hình thành các giải thưởng khoa học công nghệ với quy mô khác nhau để thu

hút sinh viên, giảng viên trong hoạt động này và tạo nên môi trường NCKH năng

động. Khuyến khích tổ chức hội nghị, hội thảo, semina, sinh hoạt chuyên môn tại

khoa, bộ môn; cần có một phần kinh phí nhằm hỗ trợ cho khoa, bộ môn trong việc tổ

chức hội nghị, hội thảo, các cuộc thi Olympic Mác-Lênin.

Ban hành một số quy định bắt buộc về số bài báo, đề tài NCKH hàng năm đối

với cán bộ giảng dạy theo học hàm, học vị, kể cả cán bộ giảng dạy kiêm nhiệm quản

lý. Tạo điều kiện cho các giảng viên trẻ được tiếp cận chủ nhiệm các đề tài cấp trường,

cấp tỉnh, cấp bộ, vừa có đủ điều kiện xét giảng viên chính vừa khơi dậy đam mê

NCKH của giảng viên.

T ứ i, tăng cường các điều kiện phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học của

giảng viên, sinh viên, cao học viên và cán bộ quản lý.

9

Huy động kinh phí NCKH từ nhiều ngu n khác nhau. Các Bộ môn cần chủ

động thành lập các nhóm nghiên cứu, tập hợp các nhà khoa học có năng lực nghiên

cứu để tham gia xây dựng đề tài có kinh phí lớn; liên kết và hợp tác với trường bạn có

cùng chuyên môn về lĩnh vực lý luận chính trị vừa chia sẻ kinh nghiệm vừa tham gia

cộng tác viên các đề tài khoa học cấp trường, cấp tỉnh, …

Đẩy mạnh hợp tác NCKH với các địa phương, các tỉnh thành trong cả nước.

Nhà trường cần đẩy mạnh ký kết hợp tác với sở khoa học và công nghệ các tỉnh trong

việc thực hiện đấu thầu NCKH các đề tài mà giảng viên khoa lý luận chính trị có thể

đảm đương được.

T ứ b , tăng cường công bố, ứng dụng kết quả, sản phẩm của hoạt động nghiên

cứu khoa học của giảng viên và sinh viên.

uất bản định k các ấn phẩm khoa học như: Tài liệu hướng dẫn học tập các

học phần lý luận chính trị, sach chuyên khảo, sách tham khảo,…

Nâng cao nhận thức về hoạt động sở hữu trí tuệ cho cán bộ quản lý, giảng viên

và sinh viên; tuyên truyền các văn bản quy phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt

Nam và quốc tế.

Tích cực tham gia viết tin bài tuyên truyền cho Nhà trường cũng như tham gia

viết báo gửi đăng trên các trang web điện tử để được tính giờ NCKH.

T ứ tư, làm tốt công tác tổ chức, b i dưỡng các lớp phương pháp nghiên cứu

khoa học cho sinh viên và học viên cao học.

Giảng viên cần hướng dẫn cho sinh viên và học viên cao học phương pháp

nghiên cứu khoa học, mạnh dạn tham gia nghiên cứu khoa học với các hình thức và

mức độ phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng luận văn, luận án cho người học.

Đặc biệt phải định hướng người học đến việc xác định và lập kế hoạch để tiến

hành nghiên cứu những vấn đề thực tiễn cuộc sống đặt ra, muốn vậy các phòng ban,

khoa, viện phải có kế hoạch, chương trình cụ thể, hỗ trợ thiết thực cho giảng viên và

người học tham gia hoạt động nghiên cứu.

4. Kết luận:

Tóm lại, nghiên cứu khoa học và đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học là

xu hướng tất yếu để nâng cao chất lượng dạy và học các học phần lý luận chính trị ở

trường ta. Bằng nhiều cách khác nhau, nghiên cứu khoa học sẽ tạo ra những bước đi

ban đầu để người học tiếp cận với những vấn đề cuộc sống cần giải đáp. Việc nghiên

10

cứu khoa học nghiêm túc giúp chúng ta rèn luyện tư duy sáng tạo, bước đầu trau d i

phương pháp luận nghiên cứu khoa học.

Vì vậy, để nâng cao chất lượng dạy và học không có con đường nào khác là

nghiên cứu khoa học với tinh thần cầu thị, với tư duy tìm kiếm những chân lí mới góp

phần nâng cao nhận thức lý luận và đến gần thực tiễn hơn. Trên đây là toàn bộ suy

nghĩ của tác giả về vấn đề nghiên cứu khoa học trong việc giảng dạy các học phần lý

luận chính trị, mong nhận được sự góp ý của các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên

từng bước đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học đến với nhiều người tạo dựng nên

môi trường văn hóa trong nghiên cứu khoa học.

5. Danh mục tài liệu tham khảo

5.1. C.Mác-Ăgghen toàn tập, Nxb.Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2001

5.2. Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Nxb.Chính

trị Quốc gia Hà Nội, 2015

5.3. Văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb.Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2011

5.4. Kỷ yếu Hội thảo Quốc gia năm 2015

11