Bài giảng Kinh tế chính trị - Chương 2, Phần 1: Hàng hóa, thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường - Ngô Quế Lân
16/03/2020
CHƯƠNG 2:
HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA
CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
Giảng viên: Ngô Quế Lân
Năm học 2019 - 2020
Nội dung cơ bản của chương 2
1. Nền sản xuất hàng hóa, gồm 04 vấn đề chính:
Khái niệm, Điều kiện tồn tại và phát triển, Mâu thuẫn cơ bản, Ưu thế
2. Hàng hóa, gồm 03 vấn đề chính:
Khái niệm, Hai thuộc tính của hàng hóa, Lượng giá trị hàng hóa
3. Tiền tệ, gồm 02 vấn đề chính:
Lịch sử ra đời, Bản chất của tiền, Các chức năng của tiền
4. Thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường, gồm 03 vấn đề
Kinh tế thị trường, Quy luật của kinh tế thị trường, Các chủ thể tham gia
thị trường
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
Câu hỏi cơ bản đặt ra khi nghiên cứu nền kinh tế: “Mô hình tổ chức sản xuất kinh
tế của xã hội loài người là như thế nào ?”
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1
16/03/2020
1. Nền sản xuất hàng hóa
Câu trả lời: “Lịch sử nhân loại trải qua 02 mô hình tổ chức sản xuất kinh tế cơ bản
là Sản xuất tự cung tự cấp và Sản xuất hàng hóa ”
Sản xuất
hàng hóa
Sản xuất
tự cung
tự cấp
Sản xuất ra sản phẩm để trao đổi, bán
=> Nền kinh tế hàng hóa, khi phát triển cao
hơn nữa thì gọi là nền kinh tế thị trường
Sản xuất ra sản phẩm để tự tiêu dùng
=> Nền kinh tế tự nhiên
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.1 Khái niệm
o
o
Mô hình tổ chức sản xuất kinh tế
Sản phẩm được sản xuất để trao đổi, bán ra thị trường
Như vậy, sản xuất hàng hóa có tác dụng quan trọng là:
o
o
Phá vỡ sự bảo thủ, trì trệ, khép kín của hoạt động kinh tế
Tạo điều kiện xây dựng nền sản xuất lớn, vì mở ra sản lượng lớn
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
Sản xuất tự cung tự cấp:
o
Người tiêu dùng là
người sản xuất
Yếu tố
Đầu vào
Tiêu thụ
đầu ra
Sản xuất
o
Quá trình kinh tế bị
đóng khung khép kín
Sản xuất hàng hóa:
o
Người tiêu dùng tách
biệt với người sản xuất
Quá trình kinh tế được
xã hội hóa
Yếu tố
Đầu vào
Tiêu thụ
đầu ra
Sản xuất
o
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2
16/03/2020
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.2 Điều kiện tồn tại và phát triển nền sản xuất hàng hóa
o
o
Phân công lao động xã hội đạt trình độ nhất định (tức là ĐK về kinh tế - kỹ thuật)
Tồn tại sự tách biệt tương đối về kinh tế giữa các nhà sản xuất (tức là ĐK về kinh
tế - xã hội)
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.2 Điều kiện tồn tại và phát triển nền sản xuất hàng hóa
o
Phân công lao động xã hội đạt trình độ nhất định (ĐK về kinh tế - kỹ thuật)
- Khái niệm: Là sự phân chia nguồn lực lao động sản xuất của xã hội vào các
ngành kinh tế, theo hướng chuyên môn hóa, tuân theo các quy luật khách quan
- Tác dụng khi phân công LĐXH đạt trình độ cao: làm cho tính chuyên môn hóa
sản xuất ngày càng cao, dẫn tới 02 hệ quả:
Thứ nhất, NSLĐ tăng => SP dư thừa nhiều => NSX không dùng hết => trao đổi
Thứ hai, mỗi NSX chỉ tạo ra một số SP, mà nhu cầu lại cần nhiều SP => trao đổi
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.2 Điều kiện tồn tại và phát triển nền sản xuất hàng hóa
o
Tồn tại sự tách biệt tương đối về kinh tế giữa các nhà sản xuất (ĐK về kinh tế-xã hội)
- Khái niệm: Là sự độc lập về sở hữu, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của người SXKD
- Tác dụng của sự tách biệt về kinh tế giữa những nhà sản xuất là:
Tạo nên sự sòng phẳng, minh bạch trong hoạt động kinh tế => thị trường mua bán,
trao đổi mới tồn tại và phát triển
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
3
16/03/2020
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.3 Mâu thuẫn cơ bản của nền sản xuất hàng hóa
Là vừa tồn tại TÍNH CHẤT XÃ HỘI, vừa tồn tại
TÍNH CHẤT TƯ NHÂN
=> Còn gọi là mâu thuẫn giữa LAO ĐỘNG XÃ HỘI
với LAO ĐỘNG CÁ BIỆT
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.3 Mâu thuẫn cơ bản của nền sản xuất hàng hóa
o
Nền sản xuất hàng hóa có TÍNH CHẤT XÃ HỘI vì:
- Thứ nhất, sản phẩm được sản xuất ra để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội
- Thứ hai, quá trình sản xuất 01 sản phẩm luôn là sự liên kết nhiều nhà sản xuất
Nền sản xuất hàng hóa có TÍNH CHẤT TƯ NHÂN, CÁ BIỆT vì:
o
Mỗi chủ thể SXKD là độc lập, tự chủ => nên ý chí chủ quan của các nhà đầu tư,
chủ doanh nghiệp … sẽ chi phối các quá trình kinh tế, chi phối thị trường
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.3 Mâu thuẫn cơ bản của nền sản xuất hàng hóa
o
Tác dụng của mâu thuẫn giữa LAO ĐỘNG XÃ HỘI với LAO ĐỘNG CÁ BIỆT
- Thứ nhất, tạo nên động lực thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển, vì mỗi nhà
đầu tư, chủ DN đều phải cố gắng tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu xã hội
- Thứ hai, tạo nên rủi ro khủng hoảng kinh tế, khi ý chí chủ quan của các nhà đầu
tư, chủ doanh nghiệp… áp đặt quyết định đầu tư SXKD không phù hợp xu thế của
thị trường trong xã hội
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
4
16/03/2020
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.4 Ưu thế của nền sản xuất hàng hóa
Thúc đẩy
Sản xuất
phân công
chuyên môn
lao động xã
hóa sâu
Năng suất
lao động
ngày càng
cao
Lực lượng
sản xuất
phát triển
hội
Nền sản xuất
Tạo động lực
hàng hóa
thúc đẩy mọi
dựa trên
doanh
Phát huy sự
năng động,
sáng tạo của
nguồn nhân
lực
Đổi mới
công nghệ &
phương
tính cạnh
nghiệp
pháp quản lý
tranh
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
1. Nền sản xuất hàng hóa
1.4 Ưu thế của nền sản xuất hàng hóa
Tạo điều kiện
Thúc đẩy các quốc
gia hội nhập thị
trường thế giới
Tạo nên xu thế
toàn cầu hóa
phát huy các lợi
thế so sánh của
mỗi quốc gia
Tạo điều kiện tiếp
thu các giá trị văn
minh nhân loại,
xây dựng nền văn
hóa tiên tiến
Thúc đẩy hợp tác
kinh tế giữa các
quốc gia
Tạo nên sự giao
lưu các nền văn
hóa
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
KẾT THÚC
BÀI GIẢNG VỀ NỀN SẢN XUẤT HÀNG HÓA
SINH VIÊN LƯU Ý, TÌM HIỂU TRƯỚC BÀI TIẾP THEO
LÀ NỘI DUNG VỀ HÀNG HÓA
5
16/03/2020
Dựa trên nội dung của bài trước
Nền sản xuất hàng hóa là mô hình tổ chức sản xuất ra sản phẩm để bán
Đây là nền kinh tế hướng ra thị trường
Do đó, mọi quá trình kinh tế đều phải xoay quanh 02 yếu tố cơ bản của
thị trường. Đó là:
HÀNG
HÓA
TIỀN TỆ
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.1 Khái niệm
Được sản xuất
ra nhằm mục
đích trao đổi
o
o
o
Là kết quả từ lao động sản xuất của
con người
Có thể thỏa
mãn nhu cầu
tiêu dùng
Có thể thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng
của con người
Được sản xuất ra nhằm mục đích
trao đổi, bán ra thị trường
Kết quả từ
LĐSX của con
người
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
o
Giá trị sử dụng
Giá trị (kinh tế)
Giá trị
Giá trị
sử dụng
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
6
16/03/2020
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
Thuộc tính Giá trị sử dụng (GTSD)
- Khái niệm: Là toàn bộ công năng, ích lợi của hàng hóa, để đáp ứng nhu cầu tiêu
dùng của con người trên cả 02 mặt: VẬT CHẤT & TINH THẦN
=> Lưu ý rằng, xã hội càng phát triển thì:
Nhu cầu tinh thần ngày càng quan trọng hơn
GTSD về tinh thần là yếu tố khiến cho hàng hóa có sức cạnh tranh
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
Thuộc tính Giá trị sử dụng (GTSD)
- Đặc điểm của phạm trù giá trị sử dụng:
+ Là phạm trù vĩnh viễn, luôn tồn tại cùng với xã hội loài người
+ GTSD chỉ thể hiện trong lĩnh vực tiêu dùng
+ GTSD mang trên mình một Giá trị trao đổi
- Giá trị trao đổi: Là quan hệ tỷ lệ về lượng khi trao đổi hàng hóa cho nhau
Ví dụ:
1 XE MÁY đổi được 20 TẤN THÓC
=>
Tỷ lệ 20 / 1 là giá trị trao đổi của xe máy lấy tấn thóc
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
Câu hỏi đặt ra là: “Tại sao giá trị trao đổi của xe máy lấy tấn thóc lại là con số 20/1 mà
không phải một con số khác”
Câu trả lời: “Sở dĩ có tỷ lệ trao đổi đó là vì giá trị kinh tế của xe máy gấp 20 lần tấn thóc”
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
7
16/03/2020
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
Thuộc tính Giá trị
- Nguyên nhân hình thành phạm trù giá trị ?
Do sự trao đổi hàng hóa => cần xác định giá trị của mỗi hàng hóa, để xác lập
tỷ lệ trao đổi phù hợp
- Cơ sở nào tạo nên giá trị , để từ đó có thể so sánh giá trị các hàng hóa ?
=> Phải là một cơ sở chung, một nền tảng chung, tồn tại trong mọi hàng hóa
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
Được sản xuất
ra nhằm mục
đích trao đổi
o
Thuộc tính giá trị
Có thể thỏa
mãn nhu cầu
tiêu dùng
=> nhìn lại khái niệm hàng hóa, thì
yếu tố chung duy nhất của mọi
hàng hóa là gì
Kết quả từ
LĐSX của con
người
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
Thuộc tính Giá trị
- Nguyên nhân hình thành phạm trù giá trị ?
Do sự trao đổi hàng hóa => cần xác định giá trị của mỗi hàng hóa, để xác lập
tỷ lệ trao đổi phù hợp
- Cơ sở nào tạo nên giá trị , để từ đó có thể so sánh giá trị các hàng hóa ?
=> Phải là một cơ sở chung, một nền tảng chung, tồn tại trong mọi hàng hóa
=> Cơ sở chung duy nhất của mọi hàng hóa là đều kết tinh lao động xã hội
=> Vậy lao động là yếu tố duy nhất tạo nên giá trị hàng hóa
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
8
16/03/2020
2. Hàng hóa
2.2 Hai thuộc tính của hàng hóa
o
Thuộc tính Giá trị
- Khái niệm giá trị hàng hóa:
Là hao phí LĐXH của nhà sản xuất kết tinh trong hàng hóa
- Đặc điểm của phạm trù giá trị:
+ Là phạm trù lịch sử, chỉ tồn tại khi có sự trao đổi hàng hóa
+ Được thể hiện trong lĩnh vực lưu thông trao đổi, mua bán
+ Giá trị là nội dung, giá cả là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
Giá cả
Giá trị
Giá
trị
trao đổi, mua bán
sử
dụng
HÀNG HÓA
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
2. Hàng hóa
Một số điều cần lưu ý:
o
o
o
Nền sản xuất hàng hóa là mô hình tổ chức SX kinh tế mà sản phẩm để trao đổi
Sản xuất hàng hóa phát triển cao thì tạo ra nền kinh tế thị trường
Điều kiện để phát triển sản xuất hàng hóa và kinh tế thị trường là: Phân công
LĐXH đạt trình độ cao và Các chủ thể kinh tế tách biệt với nhau
o
o
o
Giá trị sử dụng là công năng, ích lợi của hàng hóa, nó khác với giá trị (kinh tế)
Chỉ khi nào mua bán trao đổi, mới cần xác định giá trị.
Giá trị hàng hóa được xác định bởi hao phí lao động xã hội để sản xuất
Chương 2: HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG
Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ - SSH 1121
9
16/03/2020
KẾT THÚC
BÀI GIẢNG VỀ HÀNG HÓA
SINH VIÊN LƯU Ý, TÌM HIỂU TRƯỚC BÀI TIẾP THEO
LÀ NỘI DUNG VỀ TIỀN TỆ
10
10 trang
9700
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Kinh tế chính trị - Chương 2, Phần 1: Hàng hóa, thị trường và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường - Ngô Quế Lân", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_kinh_te_chinh_tri_chuong_2_phan_1_hang_hoa_thi_tru.pdf
