Quản lý Nhà nước trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân - gia đình và các vấn đề xã hội (Phần 1)

chØ ®¹o biªn so¹n:

- TS. U«ng Chu L-u

Uû viªn Trung -¬ng §¶ng, Bé tr-ëng Bé T- ph¸p

- TS. Vò §øc KhiÓn

Chñ nhiÖm Uû ban Ph¸p luËt Quèc héi

- TrÇn §¹i H-ng

Phã Tr-ëng ban th-êng trùc Ban Néi chÝnh trung -¬ng

- TrÇn Ng¸t

Phã BÝ th- th-êng trùc TØnh uû L¹ng S¬n

biªn so¹n:

- TS. NguyÔn §×nh Lôc

Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng (Chñ biªn)

- NguyÔn Huy Ng¸t

Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn H¶i Ninh

Phã Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng

4

- TS. Lª Thµnh Long

Phã Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

- ThS. Ph¹m Träng C-êng

V¨n phßng Quèc héi

- ThS. §Æng Hoµng Oanh

Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn Minh Ph-¬ng

Bé T- ph¸p

Tham gia biªn so¹n:

- PGS.TS. Bïi Xu©n §øc

- CN. Phan Thanh HuyÒn

- PGS.TS. Chu Hång Thanh

- ThS. NguyÔn Thuý Anh

- ThS. Hµ ThÞ Thanh V©n

- ThS. §Æng An Liªn

- TS. Lª Thu Hµ

- TS. §ç Gia Th-

5

Tµi liÖu nµy lµ s¶n phÈm cña TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt

cho c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· cña tØnh L¹ng S¬n do Ban Néi chÝnh trung -¬ng

chñ tr× thùc hiÖn. TiÓu dù ¸n nµy lµ mét hîp phÇn cña Dù ¸n VIE/02/015 vÒ

Hç trî thùc thi ChiÕn l-îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam

®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn n¨m 2020 do UNDP/Sida/DANIDA/NaUy/Ailen

tµi trî.

Tµi liÖu nµy sö dông cho c¸c líp tËp huÊn n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt c¸n

bé, c«ng chøc cÊp x· ë tØnh L¹ng S¬n do Dù ¸n VIE/02/015 tæ chøc vµ kh«ng

ph¶i lµ tµi liÖu gi¶ng d¹y chÝnh thøc cña bÊt kú c¸ nh©n, tæ chøc nµo.

6

Lêi giíi thiÖu

C¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së (x·, ph-êng, thÞ trÊn) lµ nh÷ng

ng-êi gÇn d©n nhÊt, s¸t d©n nhÊt. Trong ph¹m vi chøc n¨ng, nhiÖm

vô cña m×nh, c¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së chÝnh lµ nh÷ng ng-êi trùc

tiÕp truyÒn t¶i ph¸p luËt ®Õn víi nh©n d©n th«ng qua gi¶i quyÕt

c¸c c«ng viÖc liªn quan tíi quyÒn vµ lîi Ých cña nh©n d©n, ®ång thêi

còng lµ ng-êi thÊu hiÓu nhÊt nh÷ng t©m t-, nguyÖn väng cña nh©n

d©n, nh÷ng v-íng m¾c, bÊt cËp cña chÝnh s¸ch, ph¸p luËt khi ¸p

dông chóng trong thùc tÕ. Chñ tr-¬ng, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt dï cã

®óng ®¾n ®Õn mÊy nh-ng sÏ khã cã ®-îc hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cao nÕu

nh- kh«ng ®-îc triÓn khai thùc hiÖn bëi mét ®éi ngò c¸n bé, c«ng

chøc c¬ së cã n¨ng lùc ph¸p luËt tèt. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, do

nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan, n¨ng lùc ph¸p luËt

cña c¸n bé, c«ng chøc c¬ së nh×n chung cßn h¹n chÕ; mét sè c¸n bé,

c«ng chøc ch-a ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu cña nhiÖm vô, nhÊt lµ

trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, më réng

d©n chñ vµ x©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa cña

d©n, do d©n, v× d©n.

Do vËy, n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së lµ mét yªu cÇu bøc thiÕt nh»m gãp phÇn x©y dùng ®éi ngò c¸n

bé, c«ng chøc c¬ së trong s¹ch, v÷ng m¹nh, ®ñ kh¶ n¨ng thùc thi

chøc n¨ng, nhiÖm vô theo ®óng ph¸p luËt, b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých

hîp ph¸p cña c¸ nh©n, tæ chøc trªn ®Þa bµn.

NhËn thøc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò trªn trong bèi c¶nh ph¸t

triÓn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn

n¨m 2020 vµ c¨n cø vµo kh¶ n¨ng cña Dù ¸n, Ban ChØ ®¹o Dù ¸n

7

VIE/02/015 ®· chän tØnh L¹ng S¬n lµ ®Þa bµn ®Ó thùc hiÖn thÝ

®iÓm viÖc t¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së, giao cho Ban Néi chÝnh trung -¬ng lµ c¬ quan chñ tr× thùc hiÖn

TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc

c¬ së tØnh L¹ng S¬n.

Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cña TiÓu dù ¸n, C«ng ty t- vÊn

luËt Vision & Associates ®-îc lùa chän lµ ®¬n vÞ t- vÊn ®éc lËp

kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng

chøc c¬ së tØnh L¹ng S¬n. Trªn c¬ së nh÷ng ph©n tÝch, ®¸nh gi¸

cña ®¬n vÞ t- vÊn vµ nhu cÇu cña tØnh L¹ng S¬n, c¸c chuyªn gia

ph¸p luËt ®· ®-îc TiÓu dù ¸n cña Ban Néi chÝnh trung -¬ng tËp

hîp ®Ó x©y dùng bé tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së

cña tØnh L¹ng S¬n. Bé tµi liÖu nµy gåm n¨m tËp KiÕn thøc ph¸p

luËt vµ bèn tËp T×nh huèng ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së.

Do n¨ng lùc, thêi gian h¹n chÕ vµ khèi l-îng kiÕn thøc, c«ng

viÖc rÊt lín nªn bé tµi liÖu cã thÓ cßn khiÕm khuyÕt. Ban qu¶n lý Dù

¸n VIE/02/015 vµ TiÓu dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng c¶m ¬n

nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp vµ xin tr©n träng tiÕp thu ®Ó tiÕp tôc hoµn

thiÖn bé tµi liÖu nµy.

§-îc sù ®ång ý cña Ban Qu¶n lý Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu

dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng, Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p xuÊt b¶n

tËp 3 Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc d©n sù, h«n nh©n -

gia ®×nh vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi trong bé s¸ch KiÕn thøc ph¸p

luËt dµnh cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cña tØnh L¹ng S¬n.

Xin tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc.

Th¸ng 02 n¨m 2007

Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p

8

preface

Officials and public servants at grassroots level (communes,

precincts, and towns) are the closest to ordinary people. Within

their scope of functions, and duties, they directly bring the laws

to the people through dealing with matters relating to the legiti-

mate rights and benefits of the people, at the same time, official and

public servant at grassroots level understand the most expectations

and needs of the peoples, understand well problems and shortcom-

ings of the States policies, laws and regulations in application in

the real life. Although policies and laws of the State are proper, its

implementation will be less effective if they are not applied by com-

petent public servants. However, because of various objective and

subjective reasons, capacity of officials and public servants at

grassroots level are limited, there are a part of them are not capa-

ble to meet with requirement, especially in the context of industri-

alisation, modernisation and building of a socialist rule of law

State of the people, for the people and by the people.

Accordingly, improvement of legal capacity for official and

public servants at grassroots level is a pressing need to contribute

to strengthen local staff to be qualified and capable to fulfill imple-

ment and enforce their duties and tasks as provided for by laws

and to protect legitimate rights and benefits of individuals and

organisation in the local area.

Aware of importance of the issue in the context of development

of a legal system for Viet Nam until 2010 and orientation up to 2020,

under the framework of Project VIE/02/015, Project Steering

9

Committee selected Lang Son province as the pilot site to imple-

ment a sub-project on strengthening the legal capacity for officials

and public servants at grassroots level and assigned Central

Internal Affairs Committee to deploy the sub-project.

In accordance with sub-project work plan, Vision & Associates-

an independent legal consultancy firm-was hired to conduct a

based-line survey and prepare an assessment report on current sta-

tus of legal capacity of officials and public servants in Lang Son

province. Based on this assessment and based on needs officials at

Lang Son province, legal consultants of the sub-project develop a

set of training materials for officials and public servants at grass-

root level of Lang Son province. These materials comprise of five

volumes named Legal Knowledge for officials and public servants

at grassroots level and the other four volumes named Legal Case

Studies for officials and public servants at grassroots level.

Because of limit of time and complexity of work, the materials

will certainly have errors or mistakes. Management Unit of Project

VIE/02/015 and Sub-project of the Central Internal Affairs

Committee sincerely thank for any comments and opinions from

the readers to improve the materials.

With permission of Management Unit of Project VIE/02/015

and Sub-project of the Central Internal Affairs Committee, Judicial

Publishing House publishes Volume 3 titled State Management

on Civil, Marriage, Family and Social Matters of the Legal

Knowledge for Officials and Public Servants at Grassroots Level of

Lang Son Province.

We kindly introduce this book to the readers!

Hanoi, February 2007

The Judicial Publishing house

10

MôC LôC

Trang

7

Lêi giíi thiÖu

PhÇn I. ChÝnh s¸ch -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng vµ mét

sè chÝnh s¸ch x· héi kh¸c

13

58

PhÇn II. Qu¶n lý nhµ n-íc vÒ y tÕ vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn

cÊp x·

PhÇn III. Qu¶n lý nhµ n-íc vÒ v¨n ho¸ vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh

quyÒn cÊp x·

106

PhÇn IV. Qu¶n lý nhµ n-íc vÒ gi¸o dôc vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh

quyÒn cÊp x·

145

180

PhÇn V. Ph¸p luËt vÒ b×nh ®¼ng giíi

PhÇn VI. Ph¸p luËt vÒ d©n sù vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn

cÊp x·

231

270

PhÇn VII. Ph¸p luËt vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh vµ tr¸ch nhiÖm cña

chÝnh quyÒn cÊp x·

11

12

PhÇn VII. Ph¸p luËt vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

PhÇn I

CHÝNH S¸CH ¦U §·I NG¦êI Cã C¤NG VíI C¸CH M¹NG

Vµ MéT Sè CHÝNH S¸CH X· HéI KH¸C

I. NH÷NG VÊN §Ò CHUNG

1. VÒ chÝnh s¸ch -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng

Giíi thiÖu chung

§¶ng, Nhµ n-íc vµ nh©n d©n ta ®êi ®êi ghi nhí c«ng lao, sù hy

sinh to lín cña c¸c anh hïng, liÖt sü, th-¬ng binh, bÖnh binh, ng-êi

cã c«ng víi c¸ch m¹ng. ThÓ hiÖn truyÒn thèng v¨n ho¸ vµ ®¹o lý

cña d©n téc uèng n-íc nhí nguån, ¨n qu¶ nhí kÎ trång c©y, ®Òn

¬n, ®¸p nghÜa, §¶ng vµ Nhµ n-íc sím x©y dùng vµ ngµy cµng hoµn

thiÖn hÖ thèng chÝnh s¸ch, chÕ ®é -u ®·i ®èi víi th-¬ng binh, gia

®×nh liÖt sü, ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng.

Thùc hiÖn chñ tr-¬ng -u ®·i x· héi trong NghÞ quyÕt §¹i héi

®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX cña §¶ng, Ban ChÊp hµnh Trung

-¬ng §¶ng khãa IX ®· ban hµnh NghÞ quyÕt vÒ c¶i c¸ch chÕ ®é tiÒn

l-¬ng, b¶o hiÓm x· héi vµ trî cÊp -u ®·i ng-êi cã c«ng.

Nh©n dÞp kû niÖm Ngµy th-¬ng binh, liÖt sü (27/7) n¨m 2005,

V¨n phßng Chñ tÞch n-íc ®· tæ chøc c«ng bè Ph¸p lÖnh ¦u ®·i

ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng sè 26/2005/PL-UBTVQH11.

Hµng lo¹t c¸c v¨n b¶n quan träng ®· ®-îc ban hµnh ®Ó h-íng

13

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 3: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc d©n sù, h«n nh©n - gia ®×nh...

dÉn thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch, chÕ ®é ®èi víi ng-êi cã c«ng nh-:

NghÞ ®Þnh sè 54/2006/N§-CP h-íng dÉn thi hµnh mét sè ®iÒu cña

Ph¸p lÖnh ¦u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng; NghÞ ®Þnh sè

147/2005/N§-CP quy ®Þnh vÒ møc trî cÊp, phô cÊp -u ®·i ®èi víi

ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng; NghÞ ®Þnh sè 07/2005/N§-CP söa ®æi

NghÞ ®Þnh sè 91/1998/N§-CP vÒ quy chÕ qu¶n lý vµ sö dông Quü

®Òn ¬n ®¸p nghÜa; Th«ng t- liªn tÞch sè 17/2005/TTLT-L§TBXH-

TC cña Bé Lao ®éng - Th-¬ng binh vµ X· héi vµ Bé Tµi chÝnh

h-íng dÉn thùc hiÖn chÕ ®é ®iÒu d-ìng ®èi víi ng-êi cã c«ng víi

c¸ch m¹ng; Th«ng t- sè 33/2005/TT-L§TBXH cña Bé Lao ®éng -

Th-¬ng binh vµ X· héi h-íng dÉn thùc hiÖn mét sè ®iÒu cña NghÞ

®Þnh sè 147/2005/N§-CP quy ®Þnh møc trî cÊp, phô cÊp -u ®·i ®èi

víi ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng.

Ngoµi viÖc thùc hiÖn ®Çy ®ñ chÝnh s¸ch, chÕ ®é -u ®·i cña Nhµ

n-íc, c¸c ngµnh, c¸c cÊp, ®Æc biÖt lµ nhiÒu x·, ph-êng, thÞ trÊn,

b»ng nhiÒu biÖn ph¸p cô thÓ vµ s¸ng t¹o ®· chñ ®éng thùc hiÖn c¸c

ho¹t ®éng t×nh nghÜa nh-: nhËn phông d-ìng Bµ mÑ ViÖt Nam

anh hïng, ®ì ®Çu con th-¬ng binh, con liÖt sü, tÆng nhµ t×nh

nghÜa, sæ tiÕt kiÖm; vµ thùc hiÖn nhiÒu -u ®·i nh- cÊp ®Êt ë vµ ®Êt

s¶n xuÊt, -u tiªn cho vay vèn vµ miÔn, gi¶m thuÕ n«ng nghiÖp cho

c¸c gia ®×nh chÝnh s¸chꢀ Nh÷ng viÖc lµm nµy ®· t¹o ®iÒu kiÖn vµ

m«i tr-êng thuËn lîi ®Ó gia ®×nh chÝnh s¸ch v-ît qua khã kh¨n,

ph¸t triÓn s¶n xuÊt, kinh doanh, lµm dÞch vô, v-¬n lªn tù ®¶m b¶o

cuéc sèng cña m×nh; h¬n n÷a cßn gãp phÇn æn ®Þnh x· héi, ®æi míi

®Êt n-íc.

Bªn c¹nh ®ã, vÉn cßn nhiÒu x·, ph-êng, thÞ trÊn ch-a lµm tèt

c«ng t¸c th-¬ng binh, liÖt sü vµ -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch

m¹ng; mét bé phËn gia ®×nh chÝnh s¸ch ë vïng s©u, vïng xa, vïng

tr-íc ®©y chiÕn tranh tµn ph¸ nÆng nÒ, vïng th-êng xuyªn bÞ

thiªn tai vÉn cßn ph¶i sèng nghÌo khæ; nhiÒu tr-êng hîp ch-a ®-îc

x¸c nhËn ®Ó ®-îc h-ëng chÕ ®é cña th-¬ng binh, liÖt sü, ng-êi cã

14

PhÇn VII. Ph¸p luËt vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

c«ng; nhiÒu ®èi t-îng chÝnh s¸ch, ng-êi cã c«ng kh«ng ®-îc h-ëng

chÕ ®é do nh÷ng viÖc lµm sai tr¸i cña mét sè c¸n bé; nhiÒu gia ®×nh

vÉn ch-a nhËn ®-îc th«ng tin vÒ phÇn mé vµ hµi cèt liÖt süꢀ

V× vËy, cÇn ph¶i cã nhiÒu viÖc lµm thiÕt thùc h¬n n÷a cña

§¶ng, Nhµ n-íc, c¸c ngµnh chøc n¨ng vµ chÝnh quyÒn cÊp x· ®Ó

sím gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò tån ®äng, ®Ó c¸c ®èi t-îng chÝnh s¸ch

®-îc h-ëng chÕ ®é -u ®·i xøng ®¸ng.

Nguyªn t¾c thùc hiÖn chÝnh s¸ch

-u ®·i ng-êi cã c«ng

- C¸c chÕ ®é -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng vµ th©n nh©n

cña hä ®-îc ®iÒu chØnh phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña

®Êt n-íc trong tõng thêi kú.

- Hµng n¨m, Nhµ n-íc dµnh phÇn ng©n s¸ch b¶o ®¶m thùc

hiÖn c¸c chÕ ®é -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng vµ th©n nh©n

cña hä.

- C¸c chÕ ®é -u ®·i b»ng tiÒn ph¶i ®-a tíi tËn tay ng-êi thô

h-ëng ®Çy ®ñ vµ kÞp thêi.

C¸c hµnh vi bÞ nghiªm cÊm trong

viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch -u ®·i

ng-êi cã c«ng

- Khai man, gi¶ m¹o giÊy tê ®Ó h-ëng chÕ ®é -u ®·i ng-êi cã

c«ng víi c¸ch m¹ng.

- Lîi dông chøc vô, quyÒn h¹n ®Ó lµm tr¸i quy ®Þnh hoÆc g©y

thiÖt h¹i ®Õn lîi Ých cña Nhµ n-íc, quyÒn lîi cña ng-êi cã c«ng víi

c¸ch m¹ng.

- Vi ph¹m nguyªn t¾c qu¶n lý, sö dông kinh phÝ b¶o ®¶m thùc

15

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 3: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc d©n sù, h«n nh©n - gia ®×nh...

hiÖn c¸c chÕ ®é -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng, Quü ®Òn ¬n

®¸p nghÜa.

- Lîi dông chÝnh s¸ch -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng ®Ó

vi ph¹m ph¸p luËt.

2. VÒ c¸c chÝnh s¸ch x· héi kh¸c

ë ViÖt Nam, truyÒn thèng ®oµn kÕt, t-¬ng th©n t-¬ng ¸i, gióp

®ì nhau, ®Æc biÖt lµ trî gióp nh÷ng ng-êi cã hoµn c¶nh khã kh¨n

(ng-êi tµn tËt, trÎ em må c«i, ng-êi cao tuæi c« ®¬n kh«ng n¬i

n-¬ng tùa, ng-êi nghÌoꢀ) rÊt s©u s¾c vµ m¹nh mÏ. §¶ng vµ Nhµ

n-íc lu«n quan t©m ®Õn vÊn ®Ò nµy. Sù quan t©m ®ã ®-îc thÓ hiÖn

b»ng viÖc ban hµnh vµ thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch, ph¸p luËt dµnh

cho nh÷ng ®èi t-îng nµy. Tuy nhiªn, trong ph¹m vi chuyªn ®Ò nµy,

chóng t«i chØ xin giíi thiÖu vÒ chÝnh s¸ch, ph¸p luËt dµnh cho

ng-êi tµn tËt, trÎ em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt vµ nh÷ng nhiÖm vô cña

Uû ban nh©n d©n cÊp x· trong viÖc thùc hiÖn nh÷ng chÝnh s¸ch,

ph¸p luËt dµnh cho hai ®èi t-îng nµy.

§èi víi ng-êi tµn tËt

Cho ®Õn nay, khã cã thÓ ®-a ra con sè chÝnh x¸c vÒ sè ng-êi

tµn tËt ë ViÖt Nam do ch-a cã quy chuÈn chÝnh x¸c ®Ó xÕp lo¹i

ng-êi tµn tËt, nh-ng theo b¸o c¸o cña V¨n phßng ®iÒu phèi c¸c

ho¹t ®éng hç trî ng-êi tµn tËt ViÖt Nam th× sè l-îng ng-êi tµn tËt

cã xu h-íng gia t¨ng do: tai n¹n giao th«ng, tai n¹n lao ®éng, «

nhiÔm m«i tr-êng ngµy cµng nghiªm träng vµ xu h-íng t¨ng do sù

ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ ®« thÞ

ho¸. V× vËy, §¶ng, Nhµ n-íc vµ nh©n d©n ta ngµy cµng cÇn ph¶i

nç lùc thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm cña m×nh ®Ó hç trî ng-êi tµn tËt v-ît

qua khã kh¨n vµ hoµ nhËp víi ®êi sèng céng ®ång.

16

PhÇn VII. Ph¸p luËt vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

§Ó thÓ chÕ ho¸ quan ®iÓm, ®-êng lèi cña §¶ng vµ ®¸p øng nguyÖn

väng cña ng-êi tµn tËt, ngµy 30 th¸ng 7 n¨m 1998, Uû ban th-êng

vô Quèc héi ®· th«ng qua Ph¸p lÖnh vÒ Ng-êi tµn tËt. Ph¸p lÖnh

®· cô thÓ ho¸ c¸c chÝnh s¸ch vÒ b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ t¹o ®iÒu kiÖn

cho ng-êi tµn tËt hoµ nhËp céng ®ång, quy ®Þnh tr¸ch nhiÖm cña

gia ®×nh, Nhµ n-íc vµ x· héi ®èi víi ng-êi tµn tËt, quyÒn vµ nghÜa

vô cña ng-êi tµn tËt.

Sau khi Ph¸p lÖnh ®-îc th«ng qua, ®· cã c¸c nghÞ ®Þnh cña

ChÝnh phñ, quyÕt ®Þnh vµ chØ thÞ cña Thñ t-íng ChÝnh phñ, th«ng

t- vµ c¸c v¨n b¶n kh¸c cña c¸c Bé Lao ®éng - Th-¬ng binh vµ X·

héi, Bé Tµi chÝnh, Bé Néi vô, Bé Y tÕ, Bé X©y dùng, Bé Giao th«ng

vËn t¶i h-íng dÉn thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh liªn quan ®Õn ng-êi tµn

tËt. NhiÒu ®Þa ph-¬ng ®· ban hµnh c¸c v¨n b¶n chØ ®¹o, h-íng dÉn

thùc hiÖn Ph¸p lÖnh vÒ Ng-êi tµn tËt phï hîp víi ®Æc ®iÓm, ®iÒu

kiÖn thùc tÕ cña ®Þa ph-¬ng.

C¸c chÝnh s¸ch, chÕ ®é hç trî ng-êi tµn tËt ®· t¹o khung ph¸p

lý vÒ ch¨m sãc ng-êi tµn tËt, x¸c ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña Nhµ

n-íc, gia ®×nh vµ x· héi, còng nh- t¹o m«i tr-êng thuËn lîi cho

ng-êi tµn tËt n©ng cao møc sèng, tiÕp cËn häc nghÒ, viÖc lµm vµ

c¸c dÞch vô x· héi c¬ b¶n. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, cuéc sèng cña

ng-êi tµn tËt, nhÊt lµ ë khu vùc n«ng th«n cßn nhiÒu khã kh¨n.

§iÒu ®ã ®ßi hái ph¶i cã sù nç lùc h¬n n÷a tõ phÝa c¸c c¬ quan, ban

ngµnh, chÝnh quyÒn c¸c cÊp, ®Æc biÖt lµ chÝnh quyÒn cÊp x· trong

viÖc hç trî ng-êi tµn tËt.

§èi víi trÎ em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt

Sù ph¸t triÓn cña trÎ em cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng ®èi víi

sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n-íc. V× vËy, b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ

gi¸o dôc trÎ em nãi chung vµ trÎ em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt nãi riªng

lµ tr¸ch nhiÖm cña gia ®×nh, nhµ tr-êng, Nhµ n-íc, x· héi vµ mäi

17

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 3: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc d©n sù, h«n nh©n - gia ®×nh...

c«ng d©n. Sù quan t©m cña §¶ng, Nhµ n-íc vµ x· héi ®èi víi trÎ

em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt ®-îc thÓ hiÖn ë viÖc ban hµnh vµ thùc thi

c¸c chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vµ nhiÒu viÖc lµm thiÕt thùc kh¸c.

ViÖt Nam lµ n-íc thø hai trªn thÕ giíi phª duyÖt C«ng -íc cña

Liªn hîp quèc vÒ quyÒn trÎ em.

LuËt B¶o vÖ, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em n¨m 2004 dµnh mét

ch-¬ng riªng (Ch-¬ng IV) vÒ b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em

cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt.

ChÝnh phñ ®· ban hµnh NghÞ ®Þnh sè 36/2005/N§-CP ngµy

17/3/2005 quy ®Þnh chi tiÕt mét sè ®iÒu cña LuËt B¶o vÖ, ch¨m sãc

vµ gi¸o dôc trÎ em, trong ®ã cã trÎ em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt.

Bªn c¹nh ®ã, Thñ t-íng ChÝnh phñ, Uû ban D©n sè, Gia ®×nh

vµ TrÎ em, Bé Lao ®éng - Th-¬ng binh vµ X· héi, Bé Y tÕ, Bé Khoa

häc vµ C«ng nghÖ, Bé Néi vô, Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o, Bé Tµi

chÝnhꢀ ®· ban hµnh c¸c quyÕt ®Þnh, th«ng t-, th«ng t- liªn tÞch vµ

nhiÒu v¨n b¶n kh¸c liªn quan ®Õn chÝnh s¸ch gi¸o dôc trÎ em, chÝnh

s¸ch y tÕ ®èi víi trÎ em (trong ®ã cã viÖc kh¸m bÖnh, ch÷a bÖnh cho

trÎ em d-íi s¸u tuæi kh«ng ph¶i tr¶ tiÒn t¹i c¸c c¬ së y tÕ c«ng lËp),

chÝnh s¸ch cøu trî ®èi víi trÎ em tµn tËt vµ trÎ em må c«iꢀ

§Æc biÖt, §Ò ¸n Ch¨m sãc trÎ em må c«i kh«ng n¬i n-¬ng tùa,

trÎ em bÞ bá r¬i, trÎ em tµn tËt nÆng, trÎ em lµ n¹n nh©n cña chÊt ®éc

ho¸ häc vµ trÎ em nhiÔm HIV/AIDS dùa vµo céng ®ång giai ®o¹n

2005-2010 ®· ®-îc phª duyÖt theo QuyÕt ®Þnh sè 65/2005/Q§-TTg

ngµy 25/3/2005 cña Thñ t-íng ChÝnh phñ; Ch-¬ng tr×nh ng¨n ngõa

dôc vµ trÎ em ph¶i lao ®éng nÆng nhäc trong ®iÒu kiÖn ®éc h¹i, nguy

hiÓm giai ®o¹n 2004-2010.

ViÖc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vµ c¸c gi¶i ph¸p m¹nh

mÏ kh¸c cïng nh÷ng thµnh tùu to lín vÒ kinh tÕ, x· héi mµ c«ng

cuéc ®æi míi mang l¹i ®· ®¹t ®-îc nh÷ng thµnh tùu quan träng

18

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

trong viÖc ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt, vÝ dô

nh- sè l-îng trÎ em lang thang ®· gi¶m m¹nh (tõ 21.000 em n¨m

2003 xuèng cßn 8.000 em vµo cuèi n¨m 2005); trÎ em khuyÕt tËt vµ

tµn tËt khã kh¨n ®-îc gi¸o dôc hoµ nhËp vµ gi¸o dôc chuyªn biÖt,

®-îc phôc håi chøc n¨ng, ®-îc hç trî dùa vµo céng ®ång; nhiÒu trÎ

Tuy nhiªn, mÆt tr¸i cña nh÷ng biÕn ®æi vÒ kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ

x· héi ®· ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi vÊn ®Ò b¶o vÖ trÎ em,

nhÊt lµ mang l¹i nguy c¬ lµm gia t¨ng sè l-îng trÎ em cã hoµn c¶nh

®Æc biÖt. NhiÒu vÊn ®Ò míi xuÊt hiÖn víi nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p,

lang thang; trÎ em vi ph¹m ph¸p luËt; trÎ em nghiÖn ma tuý; trÎ

em bÞ bá r¬i; trÎ em bÞ tai n¹n, th-¬ng tÝch; bu«n b¸n trÎ em; trÎ em

m¹nh c«ng t¸c b¶o vÖ, ch¨m sãc, gi¸o dôc trÎ em trong toµn x· héi

lµ nhiÖm vô cña c¸c c¬ quan nhµ n-íc, c¸c cÊp chÝnh quyÒn, ®Æc

biÖt lµ chÝnh quyÒn cÊp x· ®Ó trÎ em ®-îc sèng vµ ph¸t triÓn trong

m«i tr-êng an toµn, lµnh m¹nh, Êm no, h¹nh phóc.

II. QUY §ÞNH PH¸P LUËT VÒ CHÝNH S¸CH ¦U §·I NG¦êI Cã

C¤NG VíI C¸CH M¹NG Vµ C¸C CHÝNH S¸CH X· HéI QUAN

TRäNG KH¸C

1. ChÝnh s¸ch -u ®·i ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng

§èi t-îng ®-îc h-ëng chÝnh s¸ch

-u ®·i

§èi t-îng ®-îc h-ëng chÝnh s¸ch -u ®·i bao gåm ng-êi cã c«ng

19

kiÕn thøc ph¸p luËt

Ng-êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng bao gåm:

- Ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tr-íc ngµy 01 th¸ng 01 n¨m 1945;

- Ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ngµy 01 th¸ng 01 n¨m 1945

®Õn tr-íc Tæng khëi nghÜa 19 th¸ng 8 n¨m 1945;

- LiÖt sü;

- Bµ mÑ ViÖt Nam anh hïng;

- Th-¬ng binh, ng-êi h-ëng chÝnh s¸ch nh- th-¬ng binh;

- BÖnh binh;

- Ng-êi ho¹t ®éng kh¸ng chiÕn bÞ nhiÔm chÊt ®éc ho¸ häc;

- Ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ho¹t ®éng kh¸ng chiÕn bÞ ®Þch

b¾t tï, ®µy;

quèc vµ lµm nghÜa vô quèc tÕ;

- Ng-êi cã c«ng gióp ®ì c¸ch m¹ng.

§iÒu kiÖn, tiªu chuÈn, chÕ ®é -u ®·i

®èi víi tõng nhãm ®èi t-îng

§èi víi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng

tr-íc ngµy 01/01/1945

- Ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tr-íc ngµy 01/01/1945 lµ ng-êi

®-îc c¬ quan, tæ chøc cã thÈm quyÒn c«ng nhËn ®· tham gia tæ

chøc c¸ch m¹ng tr-íc ngµy 01/01/1945.

20

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

- C¸c chÕ ®é -u ®·i ®èi víi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tr-íc

ngµy 01/01/1945 bao gåm:

+ Trî cÊp hµng th¸ng, phô cÊp hµng th¸ng;

+ B¶o hiÓm y tÕ; ®iÒu d-ìng phôc håi søc khoÎ; cÊp ph-¬ng

tiÖn trî gióp, dông cô chØnh h×nh phôc håi chøc n¨ng cÇn thiÕt;

+ §-îc Nhµ n-íc hç trî c¶i thiÖn nhµ ë c¨n cø vµo c«ng lao vµ

hoµn c¶nh cña tõng ng-êi.

- Khi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tr-íc ngµy 01/01/1945 chÕt

th× ng-êi tæ chøc mai t¸ng ®-îc h-ëng mét kho¶n trî cÊp vµ mai

t¸ng phÝ; cha ®Î, mÑ ®Î, vî hoÆc chång, con ®-îc h-ëng trî cÊp tiÒn

tuÊt hµng th¸ng theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ.

- Con cña ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tr-íc ngµy 01/01/1945

®-îc -u tiªn trong tuyÓn sinh, gi¸o dôc, ®µo t¹o, t¹o viÖc lµm trong

n-íc vµ xuÊt khÈu lao ®éng.

§èi víi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng

tõ ngµy 01/01/1945 ®Õn tr-íc Tæng

khëi nghÜa 19/8/1945

- Ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ngµy 01/01/1945 ®Õn tr-íc

Tæng khëi nghÜa 19/8/1945 lµ ng-êi ®-îc c¬ quan, tæ chøc cã thÈm

quyÒn c«ng nhËn ®øng ®Çu mét tæ chøc quÇn chóng c¸ch m¹ng cÊp

x· hoÆc tho¸t ly ho¹t ®éng c¸ch m¹ng kÓ tõ ngµy 01/01/1945 ®Õn

tr-íc Tæng khëi nghÜa 19/8/1945.

- C¸c chÕ ®é -u ®·i ®èi víi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ngµy

01/01/1945 ®Õn tr-íc Tæng khëi nghÜa 19/8/1945 bao gåm:

+ Trî cÊp hµng th¸ng;

21

kiÕn thøc ph¸p luËt

+ B¶o hiÓm y tÕ; ®iÒu d-ìng phôc håi søc khoÎ; cÊp ph-¬ng

tiÖn trî gióp, dông cô chØnh h×nh phôc håi chøc n¨ng cÇn thiÕt;

+ Hç trî c¶i thiÖn nhµ ë c¨n cø vµo c«ng lao vµ hoµn c¶nh cña

tõng ng-êi, kh¶ n¨ng cña Nhµ n-íc vµ ®Þa ph-¬ng.

- Khi ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ngµy 01/01/1945 ®Õn tr-íc

Tæng khëi nghÜa 19/8/1945 chÕt th× ng-êi tæ chøc mai t¸ng ®-îc

h-ëng mét kho¶n trî cÊp vµ mai t¸ng phÝ; cha ®Î, mÑ ®Î, vî hoÆc

chång, con ®-îc h-ëng trî cÊp tiÒn tuÊt hµng th¸ng theo quy ®Þnh

cña ChÝnh phñ.

- Con cña ng-êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ ngµy 01/ 01/1945 ®Õn

tr-íc Tæng khëi nghÜa 19/81945 ®-îc -u tiªn trong tuyÓn sinh,

gi¸o dôc, ®µo t¹o, t¹o viÖc lµm trong n-íc vµ xuÊt khÈu lao ®éng.

§èi víi liÖt sü

- LiÖt sü lµ ng-êi ®· hy sinh v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng gi¶i phãng

+ ChiÕn ®Êu hoÆc trùc tiÕp phôc vô chiÕn ®Êu;

+ Trùc tiÕp ®Êu tranh chÝnh trÞ, ®Êu tranh binh vËn cã tæ chøc

víi ®Þch;

+ Ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ho¹t ®éng kh¸ng chiÕn bÞ ®Þch b¾t, tra

tÊn vÉn kh«ng chÞu khuÊt phôc, kiªn quyÕt ®Êu tranh hoÆc thùc

hiÖn chñ tr-¬ng v-ît tï, v-ît ngôc mµ hy sinh;

+ Lµm nghÜa vô quèc tÕ;

+ §Êu tranh chèng téi ph¹m;

22

vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x·

+ Dòng c¶m thùc hiÖn c«ng viÖc cÊp b¸ch, nguy hiÓm phôc vô

quèc phßng, an ninh; dòng c¶m cøu ng-êi, cøu tµi s¶n cña Nhµ

+ Do èm ®au, tai n¹n khi ®ang lµm nhiÖm vô quèc phßng, an

ninh ë ®Þa bµn cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi ®Æc biÖt khã kh¨n;

+ Th-¬ng binh hoÆc ng-êi h-ëng chÝnh s¸ch nh- th-¬ng binh

chÕt v× vÕt th-¬ng t¸i ph¸t.

- LiÖt sü ®-îc tæ chøc b¸o tö, truy ®iÖu, an t¸ng. Nhµ n-íc vµ

c«ng liÖt sü, bao gåm phÇn mé, nghÜa trang, ®µi t-ëng niÖm, bia ghi

tªn liÖt sü.

GiÊy chøng nhËn gia ®×nh liÖt sü bao gåm: cha ®Î, mÑ ®Î; vî hoÆc

chång; con; ng-êi cã c«ng nu«i d-ìng khi liÖt sü cßn nhá.

+ Trî cÊp tiÒn tuÊt mét lÇn khi b¸o tö;

+ Trî cÊp tiÒn tuÊt hµng th¸ng ®èi víi cha ®Î, mÑ ®Î, vî hoÆc

chång cña liÖt sü, ng-êi cã c«ng nu«i d-ìng khi liÖt sü cßn nhá; con

liÖt sü tõ m-êi t¸m tuæi trë xuèng hoÆc trªn m-êi t¸m tuæi nÕu cßn

tiÕp tôc ®i häc; con liÖt sü bÞ bÖnh, tËt nÆng tõ nhá khi hÕt thêi h¹n

h-ëng trî cÊp tiÒn tuÊt vÉn bÞ suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng tõ 61%

trë lªn;

+ Trî cÊp nu«i d-ìng hµng th¸ng ®èi víi cha ®Î, mÑ ®Î, vî hoÆc

chång cña liÖt sü, ng-êi cã c«ng nu«i d-ìng khi liÖt sü cßn nhá ®ang

sèng c« ®¬n kh«ng n¬i n-¬ng tùa; con liÖt sü må c«i tõ m-êi t¸m

tuæi trë xuèng hoÆc trªn m-êi t¸m tuæi nÕu cßn tiÕp tôc ®i häc; con

liÖt sü må c«i bÞ bÖnh, tËt nÆng tõ nhá khi hÕt thêi h¹n h-ëng trî

cÊp nu«i d-ìng vÉn bÞ suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng tõ 61% trë lªn;

23