Quản lý Nhà nước các khoản thu từ khai thác và bảo trì đường bộ ở Việt Nam

Download

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CÁC KHOẢN THU

TỪ KHAI THÁC VÀ BẢO TRÌ ĐƯỜNG BỘ Ở VIỆT NAM

HOÀNG NGỌC SƠN

Mạng lưới giao thông đường bộ của Việt Nam được hình thành và phát triển qua nhiều thập kỷ,

phân bố tương đối hợp lý theo vùng, là khối tài sản vô cùng to lớn và quý giá của quốc gia. Trong

những năm qua, mạng lưới đường bộ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu

vận tải, đi lại của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, kết

nối giữa các vùng miền. Việc đầu tư cho xây dựng mới và bảo trì hạ tầng giao thông đường bộ đòi

hỏi nguồn kinh phí rất lớn, nhưng khó thu hồi hoặc thu hồi vốn chậm. Trong bối cảnh nguồn lực

ngân sách nhà nước hạn chế và nguồn vốn ODA đang giảm dần, thì các khoản thu từ việc khai thác

và bảo trì đường bộ là nguồn thu quan trọng, góp phần tái đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông.

Từ khóa: Giao thông đường bộ, quản lý nhà nước, khai thác, bảo trì

có tổng chiều dài trên 274.030 km (không kể đường

THE STATE MANAGEMENT TOWARD ROAD

EXPLOITATION AND MAINTENANCE REVENUES IN

VIETNAM

thôn, xóm và đường trục nội đồng). Mạng lưới đường

bộ được chia thành sáu hệ thống, gồm: Quốc lộ, đường

tỉnh, đường huyện, đường xã, đường đô thị và đường

chuyên dùng, do Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) thống

nhất quản lý nhà nước (QLNN) trong phạm vi cả

nước. Thành công nổi bật trong QNLN về khai thác

và bảo trì đường bộ trong giai đoạn 2013-2018 là số thu

tăng nhanh, mức thu không đổi, nhưng đối tượng thu

ngày càng tăng do lượng phương tiện xe cơ giới tham

gia giao thông đường bộ (GTĐB) ngày càng tăng. Bài

viết, tác giả xem xét, đánh giá các khoản thu từ công

trình GTĐB thông qua các nội dung cụ thể sau:

Phí BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao): Báo

cáo của Bộ GTVT cho thấy, triển khai Nghị định số

78/2007/NĐ-CP ngày 11/5/2007; Nghị định số 108/2009/

NĐ-CP ngày 27/11/2009; Nghị định số 15/2015/NĐ-CP

ngày 14/2/2015 về đầu tư theo hình thức đối tác công

tư (PPP), từ năm 2002 đến 6/2018, cả nước đã thu hút

nhà đầu tư tham gia thực hiện 75 dự án, trong đó có

68 dự án ký kết hợp đồng BOT trong lĩnh vực đường

bộ với tổng mức đầu tư 207.987 tỷ đồng; 4 dự án BT;

01 dự án BOO (xây dựng - sở hữu - kinh doanh) và 02

dự án vừa thực hiện BOT và BT (xây dựng - chuyển

giao) đầu tư KCHT giao thông theo hình thức PPP với

tổng mức đầu tư sau điều chỉnh là 233.705 tỷ đồng. Mục

tiêu nhằm cải tạo, nâng cấp, mở rộng 2.535 km đường,

đầu tư mới 526 km đường, 16 nút giao và cầu. Đến nay,

đã có 58/68 dự án BOT hoàn thành đưa vào khai thác

(với tổng mức đầu tư là 166.154 tỷ đồng) góp phần giải

quyết tắc nghẽn, quá tải và từng bước hình thành hệ

thống kết cấu hạ tầng (KCHT) kinh tế - xã hội, đảm bảo

Hoang Ngoc Son

The system of roads in Vietnam has been

established and developed over decades, it has

been mapped relatively appropriate by regions

and been one of the largest and valuable assets

of the nation. In the past years, the road network

has played an absolutely important role in

meeting transportation and traﬃc demands of

people contributing considerably to the social

and economic development, national defense

and linking regions. The investment in building

new or maintaining road system requires

substantial amount of capital with slow or hard

recovery process. In the context of limited state

budget and declining ODA, the revenues from

exploitation and maintenance of roads are being

considered important incomes contributed to

the reinvestment in traﬃc infrastructure.

Keywords: Road traﬃc, state management, exploitation

and maintenance

Ngày nhận bài: 15/5/2019

Ngày hoàn thiện biên tập: 7/6/2019

Ngày duyệt đăng: 12/6/2019

Thực trạng quản lý nhà nước

các khoản thu từ khai thác và bảo trì đường bộ

Thống kê đến cuối năm 2018, mạng lưới đường bộ cho phát triển nhanh và bền vững. Các dự án cơ bản

TÀI CHÍNH - Tháng 6/2019

BẢNG 1: KẾT QUẢ THU PHÍ SỬ DỤNG ĐƯỜNG BỘ GIAI ĐOẠN 2013-2017 (Tỷ đồng)

Thứ hai, bằng việc thành lập Quỹ

bảo trì đường bộ, ngành GTVT có

quỹ riêng dành cho công tác bảo trì,

Tổng cục đường bộ và các Sở GTVT

chủ động hơn trong thực hiện công

tác bảo trì. Đây là cơ sở để huy động

các nguồn lực tài chính có liên quan

đến sử dụng đường bộ cho công tác

bảo trì.

Năm Năm Năm Năm Năm

2013 2014 2015 2016 2017

STT

Chỉ tiêu

5.533 4.959 5.776 6.387 7.016

Tống số thu

Tổng số được trích để lại đơn vị thu phí

Số hoàn trả phí

0,6

5.478 4.884 5.681 6.319 6.931

Số phải nộp về Quỹ BTĐB Trung ương

Nguồn: Tác giả tổng hợp

đảm bảo chất lượng, khai thác an toàn, doanh thu tài

Thứ ba, quy mô vốn tăng nhiều lần: Với việc thực

chính phù hợp với số liệu tính toán trong phương án tài hiện thu phí sử dụng đường bộ trên đầu phương tiện

chính. Hiện nay vẫn còn 12 dự án đang được triển khai giao thông cơ giới, ngành GTVT đã huy động được

với tổng mức đầu tư là 43.193 tỷ đồng.

lượng vốn lớn, ổn định cho công tác BTĐB, NSTW và

Phí sử dụng đường bộ: Năm 2012, thực hiện Luật NSĐP được chia sẻ khó khăn.

GTĐB, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 18/2012/

Thứ tư, nguồn tài chính huy động cho công tác bảo

NĐ-CP ngày 13/3/2012 về Quỹ Bảo trì đường bộ trì ngày càng nhiều. Trước đây kinh phí cho bảo trì

(BTĐB) với mục đích thu phí sử dụng đường bộ trên chủ yếu từ NSNN, hiện nay có thêm nguồn phí sử

đầu phương tiện ô tô, thay thế cho hình thức thu phí dụng đường bộ được thu hàng năm trên đầu phương

qua các trạm thu phí nộp ngân sách nhà nước (NSNN). tiện giao thông cơ giới đường bộ và các nguồn khác

Quỹ BTĐB là Quỹ của Nhà nước, có tư cách pháp liên quan đến sử dụng đường bộ.

nhân, có con dấu và tài khoản mở tại Kho bạc Nhà

Thứ năm, việc triển khai công tác thu phí được đánh

nước. Quỹ hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. giá đồng bộ, hiệu quả, việc lập dự toán thu khoa học,

Như vậy, ngành đường bộ có một quỹ ổn định cho góp phần đảm bảo nguồn vốn của Qũy BTĐB được

công tác quản lý, bảo trì, chất lượng của công tác bảo thu đúng, hạn chế thất thoát và đảm bảo tính ổn định

trì được cải thiện rõ rệt.

hàng năm.

Nhằm huy động nguồn lực để bảo trì và phát triển

Quỹ BTĐB được hình thành từ các nguồn sau: phí sử

dụng đường bộ thu hàng năm trên đầu phương tiện hệ thống GTĐB, Chính phủ đã ban hành Nghị định

giao thông cơ giới đường bộ; NSNN cấp bổ sung hàng số 10/2013/NĐ-CP quy định việc quản lý, sử dụng và

năm cho Quỹ; các nguồn thu liên quan đến sử dụng khai thác tài sản KCHT GTĐB, trong đó, đề cập đến ba

đường bộ và các nguồn thu khác theo quy định của hình thức khai thác tài sản hạ tầng đường bộ như sau:

pháp luật. Nhờ đó, nguồn vốn dành cho công tác bảo

trì KCHT GTĐB đã tăng đáng kể.

- Bán quyền thu phí sử dụng tài sản hạ tầng đường bộ:

Là việc Nhà nước chuyển giao quyền thu phí sử dụng

Theo quy định, nguồn tài chính của Quỹ BTĐB tài sản hạ tầng đường bộ cho tổ chức, cá nhân thực

được hình thành từ nguồn thu phí sử dụng đường hiện trong một thời hạn nhất định theo Hợp đồng để

bộ trên đầu phương tiện là ô tô, từ NSNN cấp và các nhận một khoản tiền tương ứng. Việc bán quyền thu

nguồn thu hợp pháp khác theo quy định. Hiện tại do phí sử dụng tài sản hạ tầng đường bộ được thực hiện

chưa huy động được các nguồn thu hợp pháp khác theo hình thức đấu giá và chỉ áp dụng đối với đường

nên nguồn của Quỹ BTĐB được hình thành từ 2 nguồn bộ đã được xây dựng.

sau: Thu phí sử dụng đường bộ theo đầu phương tiện

ô tô và NSNN cấp bổ sung.

- Cho thuê quyền khai thác tài sản hạ tầng đường bộ: Là

việc Nhà nước chuyển giao quyền khai thác tài sản hạ

Từ năm 2013 khi Quỹ BTĐB đi vào hoạt động, ngân tầng đường bộ cho tổ chức, cá nhân thực hiện trong

sách trung ương (NSTW) và ngân sách các địa phương một thời hạn nhất định theo Hợp đồng để nhận một

(NSĐP) đã được chia sẻ khó khăn, giảm gánh nặng khoản tiền tương ứng. Việc cho thuê quyền khai thác

cho ngân sách các cấp trong việc cân đối cho công tác tài sản hạ tầng đường bộ được thực hiện theo hình

BTĐB. Công tác huy động vốn cho BTĐB đã đạt được thức đấu thầu, được áp dụng đối với tài sản hạ tầng

một số kết quả quan trọng như sau:

Thứ nhất, thành công về mặt cơ chế, chính sách tạo xe, nhà hạt quản lý đường bộ, trạm dừng nghỉ...

nguồn vốn: Xã hội đã nhận thức rõ hơn vai trò của - Chuyển nhượng có thời hạn tài sản hạ tầng đường

đường bộ đã được xây dựng, bao gồm: Bến xe, bãi đỗ

BTĐB trong chiến lược phát triển GTVT, nhằm tận bộ: Là việc Nhà nước chuyển giao quyền đầu tư nâng

dụng tối đa năng lực KCHT GTĐB hiện có, đã ban hành cấp, mở rộng và quyền khai thác tài sản hạ tầng đường

nhiều chính sách để tăng thêm nguồn lực tài chính cho bộ trong một thời hạn nhất định theo Hợp đồng để

công tác này.

nhận một khoản tiền tương ứng. Việc chuyển nhượng

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

Một số vấn đề đặt ra

có thời hạn tài sản hạ tầng đường bộ được thực hiện

thông qua hình thức đấu giá, được áp dụng đối với tài

Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn tồn tại

sản hạ tầng đường bộ hiện có đã được cơ quan nhà một số hạn chế cần khắc phục như:

nước có thẩm quyền phê duyệt dự án đầu tư nâng

Thứ nhất, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

cấp, mở rộng, bao gồm: Công trình đường bộ; bến xe, về phí sử dụng đường bộ còn chồng chéo, chưa hoàn

bãi đỗ xe, nhà hạt quản lý đường bộ, trạm dừng nghỉ. thiện. Vẫn còn hạn chế trong việc quản lý, giám sát và

Số tiền thu được từ bán quyền thu phí sử dụng phân bổ vốn.

tài sản hạ tầng đường bộ, cho thuê tài sản hạ tầng

Thứ hai, một số trạm thu phí gây bức xúc trong dư

đường bộ, chuyển nhượng có thời hạn tài sản hạ luận hiện nay như: Trạm đặt không đúng vị trí; trạm

tầng đường bộ sau khi trừ các chi phí có liên quan thu mức phí quá cao so với quãng đường lưu hành;

được sử dụng để đầu tư phát triển và bảo trì tài sản khoảng cách các trạm thu phí còn bất cập.

hạ tầng đường bộ theo quy định của pháp luật về

ngân sách nhà nước.

Thứ ba, nhu cầu kinh phí bảo trì mạng lưới đường bộ

ở Việt Nam bình quân trên một km cao hơn bình quân

trên một km kinh phí bảo trì mạng lưới đường bộ của

các quốc gia trên thế giới. Kinh phí cấp cho công tác đầu

tư phát triển và bảo trì đường bộ ở Việt Nam còn thấp.

Đặc biệt, vẫn còn thiếu hụt kinh phí cho công tác bảo trì.

Thứ tư, công nghệ thu thu phí đã được cải thiện

song một số tuyến đường có lưu lượng phương tiện

cao vẫn còn ùn tắc.

Thứ năm, nguồn thu từ đối tượng dụng đường bộ

chưa rõ ràng giữa lợi ích và chi phí bỏ ra của người sử

dụng đường bộ, mức thu chưa hợp lý. Nguồn thu được

tập trung vào NSNN, sau đó phân bổ lại cho ngành

Giao thông, như vậy nguồn vốn để xây dựng, BTĐB

Từ năm 2002 đến 6/2018, cả nước đã thu hút

nhà đầu tư tham gia thực hiện 75 dự án, trong

đó có 68 dự án ký kết hợp đồng BOT trong lĩnh

vực đường bộ với tổng mức đầu tư 207.987 tỷ

đồng; 4 dự án BT; 01 dự án BOO (xây dựng - sở

hữu - kinh doanh) và 02 dự án vừa thực hiện BOT

và BT (xây dựng - chuyển giao) đầu tư kết cấu hạ

tầng giao thông theo hình thức công tư với tổng

mức đầu tư sau điều chỉnh là 233.705 tỷ đồng.

Thực hiện cơ chế này, đến nay, Nhà nước đã triển không được chủ động, hoàn toàn phụ thuộc NSNN.

khai thực hiện đấu giá quyền thu phí đường cao tốc Như vậy, ngoài nguồn NSNN, nguồn ngân sách tài

TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương với số tiền 2.004 tỷ trợ từ nước ngoài thì vấn đề huy động nguồn tài chính

đồng, thời hạn 05 năm (từ 01/01/2014 đến 01/01/2019) của các tổ chức, cá nhân trong nước là hết sức quan

để nộp vào NSNN theo quy định; Cho thuê quyền trọng. Việc nghiên cứu thực trạng các khoản thu hiện tại

khai thác tài sản KCHT đường bộ cho một số tổ chức, để hoàn thiện hình thức thu, mức thu đồng thời đề xuất

cá nhân; Mọi thông tin đều được công bố công khai, khoản thu mới với lộ trình thích hợp, phù hợp với điều

minh bạch, phù hợp với cơ chế thị trường.

kiện kinh tế thực tế là cần thiết. Có như vậy mới có thể

Các khoản thu phí gián tiếp khác: Các khoản thu phí đạt mục tiêu có đủ vốn cho bảo trì, xây dựng hệ thống

gián tiếp khác hiện nay nước ta đang thu theo Luật số đường bộ, hệ thống giao thông vận tải hiện đại, sớm đưa

97/2015/QH13 ngày 25/11/2015 của Quốc hội về Phí Việt Nam trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện

và Lệ phí bao gồm: Phí sử dụng tạm thời lòng đường, đại vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

hꢀ phố; Phí cắm quảng cáo trên hꢀ và giải phân cách.

Tài liệu tham khảo:

Theo quy định tại Thông tư số 250/2016/TT-BTC ngày

11/11/2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn về phí và lệ 1. Chính phủ, Nghị định số 10/2013/NĐ-CP ngày 11/01/2013 về việc quản lý,

phí thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND tỉnh,

sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ;

thành phố trực thuộc Trung ương hiện vẫn chưa quy 2. Bộ Giao thông vận tải (2016), Báo cáo đánh giá công tác đầu tư kết cấu

định về việc thu phí đặt biển quảng cáo trên giải phân

cách. Ngoài ra, theo các văn bản hướng dẫn chuyên

hạ tầng giao thông theo hình thức hợp đồng BOT, BT giai đoạn 2011-

2015 do Bộ Giao thông vận tải quản lý;

ngành về quảng cáo, quản lý đường đô thị chưa quy 3. Quỹ Bảo trì đường bộ Trung ương (9/2017), Tài liệu hội nghị Tổng kết và đánh giá

định rõ việc được phép sử dụng giải phân cách để 05 năm hoạt động của Quỹ Bảo trì đường bộ (giai đoạn 2013-2017);

thực hiện việc quảng cáo. Hiện nay, mức thu phí đặt 4. Nguyễn Thị Tuyết Dung (2018), Nghiên cứu giải pháp huy động và sử dụng vốn

biển quảng cáo trên giải phân cách (thuộc phí sử dụng

hꢀ, lề đường, bến bãi, mặt nước) theo các Nghị quyết,

Quyết định của HĐND, UBND TP. Hà Nội là 50.000

đồng/biển/tháng. Đơn vị được phép thu phí là Sở

GTVT, UBND các quận, huyện theo phân cấp.

cho bảo trì đường bộ, Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Giao thông Vận tải Hà Nội.

Thông tin tác giả:

NCS., ThS. Hoàng Ngọc Sơn - Thanh tra Bộ Tài chính

Email: hoangngocson.1982@gmail.com

3 trang Thùy Anh 13600 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Quản lý Nhà nước các khoản thu từ khai thác và bảo trì đường bộ ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

quan_ly_nha_nuoc_cac_khoan_thu_tu_khai_thac_va_bao_tri_duong.pdf