Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tố trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự mua bán người đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TỐ...
TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MUA BÁN NGƯỜI
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
LÊ MINH LONG*
Tội phạm mua bán người trong những năm qua diễn biến còn phức tạp, đa dạng, quy mô
và thủ đoạn hoạt động ngày càng nghiêm trọng, tinh vi; nhiều vụ phạm tội có tổ chức, có
sự câu kết chặt chẽ và có tính xuyên quốc gia, có sự câu kết giữa các đối tượng trong nước
và nước ngoài. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong công tác thực hành quyền công
tố trong quá trình giải quyết các vụ án này ở một số Viện kiểm sát vẫn còn tồn tại, thiếu
sót. Việc nghiên cứu các nguyên nhân để đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng công
tố trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự mua bán người đáp ứng yêu cầu trong giai
đoạn hiện nay là hết sức cần thiết.
Từ khóa: Tội phạm, mua bán người, thực hành quyền công tố, Viện kiểm sát.
Ngày nhận bài: 22/6/2021; Biên tập xong: 29/6/2021; Duyệt đăng: 30/6/2021
Human trafficking in recent years is still complicated and diverse. The scale and
methods are becoming more and more serious and sophisticated. In many cases, there
has been the involvement of organized crimes with close collusion and activities
between domestic and foreign entities. However, the Procuracy may still experience
some shortcomings to exercise the right to prosecution in handling human trafficking
cases. It is essential to study these causes and recommend solutions to improve the
quality of prosecution in the process of handling human trafficking cases.
Keywords:Crimes, humantrafficking, exercisetherighttoprosecution, theProcuracy.
ể đấu tranh có hiệu quả đối truy tố và thực hành quyền công tố, kiểm
sát xét xử 502 vụ/918 bị can về Tội mua
bán người, mua bán người dưới 16 tuổi;
trong đó có nhiều bị cáo đã bị tuyên phạt
với mức án cao, thể hiện sự nghiêm minh
của pháp luật, có tác dụng răn đe, giáo
dục, được dư luận xã hội đồng tình ủng
hộ. Ngoài ra, các tội phạm khác liên quan
đến mua bán người cũng được kịp thời
phát hiện và xử lý. Kết quả các cơ quan
tiến hành tố tụng đã phát hiện, khởi tố 266
vụ/460 bị can; truy tố 193 vụ/304 bị can và
xét xử là 189 vụ/306 bị cáo phạm các tội:
Tội mua bán chiếm đoạt mô hoặc bộ phận
với tội phạm mua bán người,
ngày 31/12/2015, Thủ tướng
Đ
Chính phủ đã ban hành Quyết định số
2546/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình
phòng, chống mua bán người giai đoạn
2016-2020. Quán triệt và thực hiện nghiêm
túc các chương trình phòng chống, mua
bán người của Chính phủ, trong những
năm qua, các cơ quan tiến hành tố tụng đã
phối hợp chặt chẽ, áp dụng đồng bộ các
biện pháp đấu tranh, kịp thời phát hiện,
khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử nghiêm
minh đối với loại tội phạm này. Kết quả
từ năm 2016 đến năm 2020, toàn quốc đã cơ thể người1; Tội tổ chức mang thai hộ vì
phát hiện, khởi tố, điều tra tổng số 508
vụ/930 bị can về Tội mua bán người, mua * Tiến sĩ, Vụ trưởng Vụ Thực hành quyền công tố và kiểm
sát điều tra án trật tự xã hội, Viện kiểm sát nhân dân
bán người dưới 16 tuổi. Viện kiểm sát
nhân dân (VKSND) các cấp đã quyết định
tối cao.
1ꢀ Khởi tố, truy tố và xét xử: 08 vụ/ 09 bị can.
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 111
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TỐ...
mục đích thương mại2; Tội vi phạm quy khởi tố điều tra, truy tố sau đó phải đình
định về xuất cảnh, nhập cảnh, tội ở lại Việt ꢁỉ điều tra do không phạm tội hoặc Toà
Nam trái phép3; Tội tổ chức, môi giới cho
người khác xuất cảnh, nhập cảnh hoặc ở
lại Việt Nam trái phép4; Tội tổ chức, môi
giới cho người khác trốn đi nước ngoài
hoặc ở lại nước ngoài trái phép5.
án tuyên do không phạm tội. Điều này
đã tạo được sự chuyển biến tích cực về
nhận thức, góp phần nâng cao chất lượng
công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ
án hình sự, hạn chế đáng kể các trường
hợp oan, sai và bỏ lọt tội phạm… VKSND
ngày càng khẳng định được vai trò, vị trí
quan trọng trong quá trình giải quyết vụ
án hình sự nói chung, các vụ án mua bán
người nói riêng, từng bước củng cố niềm
tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối
với ngành Kiểm sát nhân dân.
Đạt được những kết quả trên là do nỗ
lực của cơ quan tiến hành tố tụng các cấp.
Trong đó, ngành Kiểm sát nhân dân đã
thực hiện có hiệu quả trong việc nâng cao
chất lượng hoạt động công tố trong quá
trình giải quyết các vụ án mua bán người.
Lãnh đạo VKSND các cấp thực hiện hoạt
động công tố sớm hơn, ꢁủ động, sâu sát,
toàn diện, trách nhiệm hơn. VKSND các
cấp đã kiểm sát chặt chẽ hoạt động xác
minh, điều tra, thu thập chứng cứ của Cơ
quan điều tra, thận trọng trong việc xét
phê chuẩn các quyết định tố tụng, đặc biệt
là các quyết định liên quan đến quyền con
người, quá trình kiểm sát đã ban hành các
yêu cầu điều tra để hỗ trợ Cơ quan điều
tra làm rõ sự thật vụ án. Kiểm sát viên đã
tăng cường thực hiện biện pháp trực tiếp
xác minh tố giác, hỏi cung bị can, lấy lời
khai để đánh giá tính khách quan của các
chứng cứ đã thu thập được, kịp thời phát
hiện những thiếu sót vi phạm của Điều tra
viên, cán bộ điều tra trong việc thu thập
chứng cứ và kiên quyết kiến nghị, kháng
nghị yêu cầu khắc phục vi phạm. Kết quả
nâng cao chất lượng công tố đã bảo vệ tốt
quyền con người trong tố tụng hình sự,
không để xảy ra vụ án mua bán người nào
Để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng,
chống tội phạm nói chung, tội phạm mua
bán người nói riêng, đáp ứng yêu cầu
trong tình hình mới, thực hiện có hiệu
quả các Nghị quyết của Quốc hội về công
tác này, Viện trưởng VKSND tối cao đã
ban hành Chỉ thị số 05/CT-VKSTC ngày
27/4/2020 về “Tăng cường trách nhiệm
công tố trong giải quyết các vụ án hình
sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống tội
phạm” (gọi tắt là Chỉ thị số 05) nhằm nâng
cao chất lượng, hiệu quả công tác xác minh
tố giác tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố
và xét xử các vụ án hình sự, bảo đảm việc
truy cứu trách nhiệm hình sự đúng người,
đúng tội, đúng pháp luật, hạn chế đến
mức thấp nhất việc bỏ lọt tội phạm, kiên
quyết không để xảy ra oan, sai.
Ngay sau khi ban hành, Chỉ thị số 05
đã được quán triệt, triển khai tới các Kiểm
sát viên, Điều tra viên trong toàn ngành
Kiểm sát nhân dân để thống nhất nhận
thức về sự cần thiết và ý nghĩa của việc
tăng cường trách nhiệm công tố trong giải
quyết các vụ án hình sự. Khi xây dựng
kế hoạch công tác năm, VKSND các cấp
phải xác định nội dung tăng cường trách
nhiệm công tố trong giải quyết các vụ án
2ꢀ Khởi tố 09 vụ/18 bị can, truy tố 07 vụ/17 bị can và
xét xử 06 vụ/15 bị cáo.
3ꢀ Khởi tố 08 vụ/13 bị can, truy tố 06 vụ/11 bị can và
xét xử 06 vụ/11 bị cáo.
4ꢀ Khởi tố 44 vụ/89 bị can, truy tố 18 vụ/33 bị can và
xét xử 17 vụ/32 bị cáo.
5ꢀ Khởi tố 197 vụ/331 bị can, truy tố 154 vụ/234 bị can
và xét xử 152 vụ/239 bị cáo.
112 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
LÊ MINH LONG
hình sự là nhiệm vụ trọng tâm, là khâu đột thống nhất. Ở một số địa phương, lãnh
phá và nghiêm túc triển khai thực hiện. đạo Cơ quan điều tra chưa quan tâm đúng
Nhiều Viện kiểm sát địa phương đã chủ mức công tác chỉ đạo xác minh tố giác, tin
động phối hợp với các cơ quan tiến hành báo tội phạm và kiến nghị khởi tố, công tác
tố tụng cùng cấp xây dựng Quy chế phối khởi tố, điều tra các vụ án mua bán người;
hợp trong quá trình xác minh tố giác, tin một số Điều tra viên, cán bộ điều tra chưa
báo tội phạm, khởi tố điều tra, truy tố các làm hết trách nhiệm được giao, chưa phối
vụ án hình sự nhằm đấu tranh với các loại hợp chặt chẽ với Kiểm sát viên. Điều kiện
tội phạm, bảo đảm thực chất, hiệu quả.
cơ sở vật chất trang thiết bị, kinh phí phục
vụ bảo đảm tăng cường công tố trong hoạt
động điều tra, gắn công tố với hoạt động
điều tra còn hạn chế; chế độ, chính sách
tiền lương, khen thưởng, chính sách đãi
ngộ đối với đội ngũ Kiểm sát viên, Điều tra
viên chưa phù hợp, chưa tương xứng với
khó khăn, phức tạp của công tác thực hành
quyền công tố, kiểm sát điều tra các vụ án
hình sự. Một số lãnh đạo Viện kiểm sát địa
phương chưa nêu cao trách nhiệm người
đứng đầu, chưa quan tâm đúng mức đến
công tác này; chưa thực sự đổi mới nâng
cao chất lượng công tác quản lý, chỉ đạo,
điều hành; mối quan hệ phối hợp với Cơ
quan điều tra, đôi lúc còn thiếu chặt chẽ,
mang tính hình thức. Vẫn còn tình trạng
nể nang, né tránh, ngại va chạm. Khi phát
hiện Cơ quan điều tra, Điều tra viên có vi
phạm, thiếu sót đã không kiên quyết kiến
nghị yêu cầu khắc phục, thậm chí còn bao
che, bỏ qua không xử lý. Một số Kiểm sát
viên ý thức trách nhiệm chưa cao, còn thụ
động, phụ thuộc vào Điều tra viên trong
giải quyết án.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã
đạt được, trong công tác này ở một số Viện
kiểm sát vẫn còn tồn tại, thiếu sót, đó là:
Hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải
quyết tố giác, tin báo về tội phạm mua bán
người còn nhiều hạn chế, chưa thực hiện
tốt quyền công tố trong giai đoạn này; vẫn
còn tình trạng xác minh tố giác, tin báo bị
kéo dài, quá thời hạn giải quyết, dẫn đến số
vụ việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm
và kiến nghị khởi tố tạm đình chỉ còn cao;
Kiểm sát viên còn thụ động, không giám
sát chặt chẽ hoạt động của Điều tra viên,
dẫn đến nguy cơ bỏ lọt tội phạm và người
phạm tội. Lãnh đạo một số đơn vị Viện
kiểm sát chưa thực hiện tốt việc chỉ đạo
Kiểm sát viên thực hành quyền công tố nên
số vụ án phải trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ
sung với lý do thiếu chứng cứ quan trọng
còn cao (như chưa xác định được hành vi
mua bán người; vị trí, vai trò của người
thực hiện tội phạm trong các vụ án có đồng
phạm, tính có tổ chức; động cơ gây án của
bị can; căn cứ quy kết trách nhiệm hình sự
của bị can; chưa thu giữ được vật chứng
quan trọng của vụ án...).
Trên cơ sở đánh giá những kết quả
đạt được, phân tích làm rõ những tồn tại,
thiếu sót và nguyên nhân để qua đó nâng
cao và thực hiện hiệu quả hơn nữa công
tác này trong thời gian tới, cần có một số
giải pháp cụ thể như sau:
Nguyên nhân dẫn đến những tồn tại
nêu trên là: Còn một số chế định pháp luật
áp dụng chế tài tùy nghi, trong đó có các
quy định về hành vi cấu thành tội phạm
mua bán người nhưng việc giải thích,
Thứ nhất, VKSND các cấp phải tăng
hướng dẫn pháp luật chưa kịp thời dẫn cường phối hợp chặt chẽ hơn, gắn chặt
đến nhận thức, áp dụng pháp luật không với Cơ quan điều tra trong quá trình thực
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 113
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TỐ...
hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp hành vi phạm tội, dấu hiệu pháp lý của
nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm loại tội phạm này; nắm chắc phương thức,
và kiến nghị khởi tố trong khởi tố, điều thủ đoạn thực hiện tội phạm và che giấu
tra, truy tố các vụ án hình sự mua bán hành vi phạm tội mua bán người, từ đó
người. Trong quá trình giải quyết, nếu có đề ra các phương pháp thực hành quyền
khó khăn vướng mắc thì cần kịp thời phối công tố, kiểm sát việc giải quyết các vụ án
hợp thống nhất giải quyết ngay, đảm bảo mua bán người đạt hiệu quả.
đúng pháp luật, không để xảy ra oan sai
hoặc bỏ lọt tội phạm.
Trong giai đoạn xác minh tố giác, tin
báo tội phạm và kiến nghị khởi tố các vụ
Thứ hai, Lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp, án mua bán người, Kiểm sát viên phải
thủ trưởng đơn vị thực hành quyền công phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên thực
tố, kiểm sát điều tra các vụ án trật tự xã hội hiện kiểm sát chặt chẽ tố giác, tin báo về
thuộc VKSND tối cao cần nâng cao trách tội phạm và kiến nghị khởi tố do Cơ quan
nhiệm người đứng đầu. Thực hiện đổi mới điều tra thụ lý, giải quyết. Nâng cao trách
nâng cao chất lượng công tác chỉ đạo điều nhiệm trong việc nghiên cứu xét, phê
hành thực hiện tốt chế độ, quy trình duyệt chuẩn áp dụng các biện pháp ngăn chặn,
án, báo cáo án bảo đảm cơ chế giám sát các biện pháp cưỡng chế, phải ꢁủ động
chặt chẽ; phải thận trọng hơn, kiên quyết đề ra các yêu cầu xác minh để làm rõ sự
hơn trong việc xét phê chuẩn, ban hành các việc, kiên quyết yêu cầu hoặc đề nghị lãnh
quyết định tố tụng; tăng cường công tác đạo Viện kiểm sát ra quyết định huỷ bỏ các
giáo dục chính trị tư tưởng, phẩm chất đạo quyết định khởi tố vụ án hình sự không
đức, bản lĩnh và lương tâm nghề nghiệp đúng pháp luật của Cơ quan điều tra. Khi
cho đội ngũ Kiểm sát viên, công chức trong phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng
ngành. Quan tâm đúng mức và thực hiện hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm, phải
có hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra khẩn trương báo cáo lãnh đạo Viện kiểm
bảo đảm liêm chính, công khai, minh bạch sát để tiến hành trực tiếp xác minh tố giác
để phòng ngừa có hiệu quả tham nhũng, theo quy định tại khoản 3 Điều 145 Bộ luật
tiêu cực trong quá trình thực hành quyền tố tụng hình sự năm 2015.
công tố, kiểm sát việc xác minh tố giác, tin
Trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án,
báo tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố và
Kiểm sát viên phải nắm chắc tiến độ điều
xét xử các vụ án hình sự.
tra vụ án, chủ động đề ra yêu cầu điều
Thứ ba, Kiểm sát viên Viện kiểm sát các tra chính xác để hỗ trợ Điều tra viên thu
cấp phải thường xuyên đổi mới phương thập chứng cứ làm rõ hành vi phạm tội
pháp thực hành quyền công tố và kiểm mua bán người; thận trọng khi đề xuất xét,
sát điều tra các vụ án hình sự, trong đó có phê chuẩn các lệnh, quyết định tố tụng.
các vụ án mua bán người để đảm bảo thực Trường hợp người bị bắt, người bị khởi tố
hành quyền công tố sớm và chặt chẽ ngay không nhận tội, khai báo quanh co hoặc tài
từ khi xác minh tố giác, tin báo tội phạm liệu, chứng cứ có mâu thuẫn, Kiểm sát viên
và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, phải trực tiếp lấy lời khai, hỏi cung bị can
truy tố, xét xử sơ thẩm vụ án. Phải nắm trước khi đề nghị lãnh đạo phê chuẩn, bảo
chắc đặc điểm hình sự, tính đặc thù của đảm chống oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm;
loại tội phạm mua bán người, các dạng thực hiện nghiêm và đầy đủ biện pháp
114 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
LÊ MINH LONG
trực tiếp kiểm sát khi Điều tra viên tiến kế hoạch tranh luận, đối đáp tại phiên tòa.
hành các hoạt động đối chất, nhận dạng,
nhận biết giọng nói, thực nghiệm điều tra,
khám xét trong quá trình điều tra các vụ án
mua bán người. Kiểm sát ꢁặt ꢁẽ và tuân
thủ nghiêm túc việc hỏi cung bị can, lấy lời
khai có ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh
tại trụ sở Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát
các cấp và các cơ sở giam giữ; phải kiểm sát
chặt chẽ việc ban hành các quyết định đình
chỉ điều tra, tạm đình chỉ điều tra các vụ
án mua bán người (miễn trách nhiệm hình
sự hoặc do hành vi không cấu thành tội
phạm), kiên quyết yêu cầu hoặc trực tiếp
huỷ bỏ Quyết định đình chỉ không đúng
pháp luật của Cơ quan điều tra.
Nội dung luận tội phải sắc bén, có tính
thuyết phục, sử dụng các chứng cứ quy
kết hành vi phạm tội của bị cáo. Tại phiên
tòa, Kiểm sát viên phải chủ động xét hỏi,
tranh luận làm rõ các tình tiết của vụ án.
Khi tranh luận, Kiểm sát viên cần lưu ý
đưa ra những chứng cứ tài liệu chứng
minh hành vi phạm tội của bị cáo và đồng
phạm để lập luận, đối đáp đầy đủ các ý
kiến của bị cáo, người bào chữa và những
người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa.
Thứ tư, VKSND tối cao cần phối hợp
liên ngành tư pháp Trung ương ban hành
các thông tư hướng dẫn áp dụng pháp luật
để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan
tố tụng thực hiện tốt hoạt động xác minh
tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi
tố, thực hiện tốt hoạt động khởi tố, điều tra
thu thập chứng cứ nhằm làm rõ sự thật vụ
án mua bán người; tạo điều kiện cho Viện
kiểm sát các cấp thực hiện có hiệu quả chủ
trương tăng cường công tố trong giải quyết
các vụ án hình sự mua bán người.
Trong giai đoạn truy tố, Kiểm sát viên
phải phúc tra lại các chứng cứ, tài liệu trong
hồ sơ vụ án, đánh giá chính xác, khách
quan cả chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ
tội. Trước khi quyết định việc truy tố, nếu
cần thiết thì trực tiếp hỏi cung bị can, ghi
lời khai người làm chứng, người bị hại, trực
tiếp xem xét các dấu vết, vật chứng; nâng
cao chất lượng bản Cáo trạng, bảo đảm việc
truy tố bị can phải đúng người, đúng tội
danh, đúng tính chất, mức độ hành vi phạm
tội và đúng thời hạn luật định.
Thứ năm, quan tâm xây dựng tổ chức
bộ máy, đội ngũ Kiểm sát viên, bảo đảm
đủ biên chế, tạo điều kiện cho Viện
kiểm sát các cấp tăng cường hoạt động
công tố trong giải quyết các vụ án hình
sự nói chung, các vụ án mua bán người
nói riêng. Quan tâm đúng mức đến công
tác đào tạo, đào tạo tại chỗ; tăng cường
tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về
kỹ năng thực hành quyền công tố, kiểm
sát giải quyết các vụ án mua bán người
để từng bước nâng cao năng lực, trình độ
nghiệp vụ cho Kiểm sát viên, công chức
làm nhiệm vụ thực hành quyền công tố,
kiểm sát việc giải quyết loại án này, đáp
ứng yêu cầu cải cách tư pháp./.
Trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án,
Kiểm sát viên phải nâng cao chất lượng
tranh tụng tại phiên toà; phải nắm chắc
nội dung của vụ án, các chứng cứ buộc
tội và chứng cứ gỡ tội. Trong giai đoạn
chuẩn bị xét xử, Kiểm sát viên phải chuẩn
bị đề cương xét hỏi, thống kê các chứng
cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội chi tiết, đầy
đủ; phải dự kiến các vấn đề cần xét hỏi để
làm rõ các tình tiết của vụ án; tính chất,
mức độ hành vi phạm tội, các tình tiết
tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
đối với bị cáo phạm tội mua bán người.
Phải chuẩn bị dự thảo luận tội; xây dựng
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 115
5 trang
11720
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tố trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự mua bán người đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_giai_phap_nang_cao_chat_luong_cong_to_trong_qua_trinh.pdf
