Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 7

Dành cho sinh viên không chuyên ngành Luật, khối ngành

Khoa học Tự nhiên

Thạc sĩ: Ngô Minh Tín

Email: [email protected]

Bài 7. Giới thiệu ngành Luật Dân sự, Luật Tố tụng Dân

sự

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

II. Quyền sở hữu

III. Quyền thừa kế

IV. Nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự

V. Bồi thƣờng nghĩa vụ ngoài hợp đồng

B.Luật Tố tụng Dân sự

I.Khái quát chung

II. Thủ tục tố tụng dân sự

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

1. Đối tƣợng điều chỉnh của ngành luật dân sự

Đối tƣợng

Quan hệ Tài sản

Quan hệ Nhân thân

(Property)

(Personal Identities)

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

1. Đối tƣợng điều chỉnh của ngành luật dân sự

Quan hệ Dân sự

Civil Relation

Hôn nhân

Gia đình

Kinh

doanh

(business)

Thƣơng

mại

(trade)

Dân sự

(civil)

Lao động

( marriage

and

(labor)

family)

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

2. Phạm vi điều chỉnh

“Bộ luật này quy định địa vị pháp lý, chuẩn

mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân,

pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và

tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan

hệ đƣợc hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự

do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách

nhiệm (sau đây gọi chung là quan hệ dân sự).”

(Điều 1, BLDS2015)

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

3. Công nhận, tông tọng, bảo vệ và bảo đảm quyền dân

sự

“Ở nƣớc CHXHCN Việt Nam, các quyền dân sự

đƣợc công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm

theo Hiến pháp và pháp luật.

Quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế theo quy

định của luật trong trƣờng hợp cần thiết vì lý do

quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã

hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”

(Điều 2, BLDS2015)

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

4. Nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự

Nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự

Không

xâm phạm

Tự do, tự

lợi ích QG

nguyện,

cam kết,

thỏa

Tự chịu

Thiện chí,

trung thực

dân tộc,

cộng đồng

hoặc của

ngƣời

Bình đẳng

trách

nhiệm

thuận

khác

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

5. Phƣơng pháp điều chỉnh của ngành luật dân sự

Phƣơng pháp thỏa thuận

• Xuất phát từ mong muốn của các

bên

Phƣơng pháp tự định đoạt

• Xuất phát từ lợi ích của các bên

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

5. Phƣơng pháp điều chỉnh của ngành luật dân sự

Đặc điểm của phƣơng pháp

điều chỉnh

Các chủ thể độc lập với

Các chủ thể tự nguyện

nhau

BÌNH ĐẲNG

TỰ QUYẾT

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6. Quan hệ pháp luật dân sự

Là những QHXH phát sinh từ những lợi ích vật chất,

nhân thân đƣợc các QPPLDS điều chỉnh, trong đó các

bên tham gia bình đẳng với nhau về địa vị pháp lý và

quyền, nghĩa vụ tƣơng úng của các bên đƣợc nhà nƣớc

bảo đảm thực hiện

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6. Quan hệ pháp luật dân sự

Chủ thể QHPLDS

• Ngƣời tham gia vào QHPL có năng lực chủ thể

Khách thể QHPLDS

• Tài sản, hành vi, thành quả, giá trị nhân thân

Nội dung QHPLDS

• Quyền và nghĩa vụ dân sự

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6. Quan hệ pháp luật dân sự

Sự biến pháp lý

• Hiện tƣởng xảy ra không phụ thuộc ý chí của con ngƣời

SỰ

KIỆN

PHÁP

LÝ

Hành vi pháp lý

• Hành động/không hành động theo ý chí của con ngƣời

Quyết định của CQNN có thẩm quyền

• Áp dụng pháp luật của CQNN có thẩm quyền

Thời hạn, thời hiệu

• Khoảng thời gian bắt đầu, kết thúc làm phát sinh quyền, nghĩa

vụ

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.1. Chủ thể của QHPLDS

Chủ thể QHPLDS

Hộ gia đình, Tổ hợp

Cá

nhân

Pháp

nhân

tác và tổ chức khác

không có tƣ cách

pháp nhân

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.1. Chủ thể của QHPLDS

a.Cá nhân – Chủ thể của QHPLDS

Cá nhân là chủ thể phổ biến trong các QHPLDS. Khi

tham gia vào các QHPLDS, cá nhân phải có tƣ cách

chủ thể (năng lực chủ thể) bao gồm: năng lực pháp

luật dân sự và năng lực hành vi dân sự

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.1.. Chủ thể của QHPLDS

a. Cá nhân – Chủ thể của QHPLDS

Năng lực PLDS:

“Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân là khả năng cá nhân

có các quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự” (Khoản 1, Điều 16,

BLDS 2015)  Các quyền và nghĩa vụ do nhà nƣớc quy

định cho cá nhân, xuất hiện từ khi cá nhân sinh ra và chấm

dứt khi cá nhân đó chết

Điều 17. Nội dung năng lực pháp luật dân sự của cá nhân

Cá nhân có các quyền, nghĩa vụ dân sự sau đây:

1. Quyền nhân thân không gắn với tài sản và quyền nhân thân gắn với tài

sản;

2. Quyền sở hữu, quyền thừa kế và các quyền khác đối với tài sản;

3. Quyền tham gia quan hệ dân sự và có nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ đó.

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.1. Chủ thể của QHPLDS

a. Cá nhân – Chủ thể của QHPLDS

Năng lực hành vi dân sự:

“Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân

bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện các quyền, nghĩa vụ

dân sự” (Điều 19, BLDS 2015)  Các quyền và nghĩa vụ do

cá nhân tự xác lập tại độ tuổi pháp luật cho phép.

<6t

=6t <18t

=18t*

.

Không có

NLHVDS

một phần

NLHVDS

đầy đủ

*không bị tòa án tuyên bố mất NLHVDS; có khó khăn trong nhận thức, làm

chủ hành vi; hạn chế NLHVDS

• Khi một ngƣời do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh

khác mà không thể nhận thức, làm chủ đƣợc hành

vi của mình thì theo yêu cầu của ngƣời có quyền,

lợi ích liên quan hoặc của cơ quan tổ chức hữu

quan, Toà án ra quyết định tuyên bố mất năng lực

hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp

y tâm thần

Mất

NLHVDS

(Điều 22,

BLDS)

• Ngƣời thành niên do tình trạng thể chất hoặc tinh thần

mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhƣng

chƣa đến mức mất năng lực hành vi dân sự thì theo yêu

cầu của ngƣời này, ngƣời có quyền, lợi ích liên quan

hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, trên cơ sở kết luận

giám định pháp y tâm thần, Tòa án ra quyết định tuyên

bố ngƣời này là ngƣời có khó khăn trong nhận thức, làm

chủ hành vi và chỉ định ngƣời giám hộ, xác định quyền,

nghĩa vụ của ngƣời giám hộ.

Ngƣời có

khó khăn

trong nhận

thức, làm

chủ hành vi

• Ngƣời nghiện ma tuý, nghiện các chất kích thích

khác dẫn đến phá tán tài sản của gia đình thì theo

yêu cầu của ngƣời có quyền, lợi ích liên quan, cơ

quan, tổ chức hữu quan, Toà án có thể ra quyết

định tuyên bố là ngƣời bị hạn chế năng lực hành vi

dân sự

Hạn chế

NLHVDS

(Điều 24,

BLDS)

Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể

chuyển giao cho ngƣời khác, trừ trƣờng hợp luật khác có quy định liên

quan

Quyền có họ, tên

Quyền thay đổi họ

Quyền thay đổi tên

Quyền sống, quyền đƣợc bảo đảm an

toàn về tính mạng, sức khỏe, thân thể

Quyền đƣợc bảo vệ danh dự, nhân

phẩm, uy tín

Quyền hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể

ngƣời và hiến, lấy xác

Quyền xác định, xác định lại dân tộc Quyền xác định lại giới tính

Quyền đƣợc khai sinh, khai tử

Quyền đối với quốc tịch

Chuyển đổi giới tính

Quyền về đời sống riêng tƣ, bí mật cá

nhân, bí mật gia đình

Quyền của cá nhân đối với hình ảnh Quyền nhân thân trong hôn nhân và gia

đình

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.2. Chủ thể của QHPLDS

b. Pháp nhân – Chủ thể của QHPLDS

“Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ

các điều kiện sau đây:

1. Được thành lập hợp pháp;

2. Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ;

3. Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự

chịu trách nhiệm bằng tài sản đó;

4. Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật

một cách độc lập.” (Điều 74, BLDS)

A.Luật Dân sự

I. Khái quát chung

6.2. Chủ thể của QHPLDS

b. Pháp nhân – Chủ thể của QHPLDS

• có mục tiêu chính là tìm

PHÁP NHÂN

THƢƠNG

MẠI

kiếm lợi nhuận và lợi

nhuận đƣợc chia cho các

thành viên.

PHÁP NHÂN

PHI

• không có mục tiêu chính là

tìm kiếm lợi nhuận; nếu có

lợi nhuận thì cũng không

đƣợc phân chia cho các

thành viên.

THƢƠNG

MẠI

Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 7 - Ngô Minh Tín