Các biện pháp xử lý vi phạm đối với hành vi hạn chế cạnh tranh theo luật cạnh tranh năm 2018
CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ VI PHẠM ĐỐI VỚI HÀNH VI
HẠN CHẾ CẠNH TRANH THEO LUẬT CẠNH TRANH NĂM 2018
TRẦN THÙY LINH* - NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY**
Trong số các hành vi được luật cạnh tranh điều chỉnh, hành vi hạn chế cạnh tranh (HCCT) gây
ra những tác động nghiêm trọng nhất cho thị trường. Bởi vậy, việc kiểm soát hành vi và xử lý
những vi phạm đối với hành vi HCCT có ý nghĩa quan trọng để đảm bảo trật tự cạnh tranh trên
thị trường. Các quy định của Luật cạnh tranh năm 2018 có nhiều điểm tiến bộ, khắc phục được
những điểm hạn chế của Luật cạnh tranh năm 2004 về xử lý vi phạm đối với hành vi HCCT nhưng
vẫn bộc lộ những điểm bất cập cần khắc phục.
Từ khóa: Hạn chế cạnh tranh, xử lý vi phạm về cạnh tranh, Luật cạnh tranh năm 2018.
Ngày nhận bài: 10/4/2021; Biên tập xong: 13/4/2021; Duyệt đăng: 15/4/2021
Anti-competitive practices cause the most serious impacts on the market. Therefore,
controlling the behaviors and sanctions against violations of anti-competitive practices are
important to ensure the order of competition in the market. Although the provisions of the 2018
Competition Law have many progressive points in compared with the 2004 one on sanctions
against violations of anti-competitive practices, it still need to improve several shortcomings.
Keywords: Anti-competitive practices, sanctions against violations of competition law, the
2018 Competition Law.
1. Các biện pháp xử lý vi phạm đối với cảnh cáo và phạt tiền trong việc xử phạt hành vi
hành vi hạn chế cạnh tranh theo Luật cạnh
vi phạm hành chính về thỏa thuận HCCT, lạm
dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị
trí độc quyền. Tuy nhiên, theo quy định tại Mục
1 và Mục 2, Chương II Nghị định 75/2019, biện
pháp xử phạt chính duy nhất áp dụng với hành
vi vi phạm quy định về HCCT là phạt tiền, trong
đó, quy định rõ về mức phạt tiền tối đa, khung
tiền phạt, cách xác định mức phạt tiền cụ thể đối
với vi phạm về hành vi HCCT.
Về mức phạt tiền tối đa, theo khoản 1 Điều
111 LCT năm 2018 và khoản 1 Điều 4 Nghị định
75/2019 là “10% tổng doanh thu của doanh nghiệp
có hành vi vi phạm trên thị trường liên quan trong
năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi
phạm, nhưng thấp hơn mức phạt tiền thấp nhất đối
với tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm được
quy định trong Bộ luật hình sự”. Theo quy định tại
Điều 217 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ
sung năm 2017), mức phạt tiền thấp nhất đối với
cá nhân thực hiện hành vi thỏa thuận HCCT là
200.000.000 đồng, còn đối với pháp nhân thương
mại thực hiện hành vi thỏa thuận HCTT là
1.000.000.000 đồng.
tranh năm 2018
Các biện pháp xử lý đối với vi phạm trong
lĩnh vực cạnh tranh được quy định tại Điều 110
và Điều 111 Luật cạnh tranh (LCT) năm 2018.
Theo đó, doanh nghiệp thực hiện hành vi HCCT
bao gồm: Hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh,
hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường,
lạm dụng vị trí độc quyền thị trường thì tuỳ
theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử phạt vi
phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm
hình sự; nếu gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà
nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá
nhân thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định
của pháp luật.
Về biện pháp xử phạt vi phạm hành chính,
Điều 110 LCT năm 2018 quy định các biện pháp
hành chính áp dụng đối với vi phạm pháp luật
về cạnh tranh (bao gồm vi phạm quy định về
HCCT) gồm có: (i) Xử phạt chính; (ii) Xử phạt bổ
sung; và (iii) Các biện pháp khắc phục hậu quả.
Hình thức xử phạt chính: Theo khoản 2 Điều
110 LCT năm 2018, doanh nghiệp thực hiện
hành vi vi phạm quy định về HCCT có thể phải
gánh chịu một trong hai hình thức xử phạt chính
là cảnh cáo và phạt tiền. Đồng thời, tại Điều 27
Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực luật cạnh
tranh (Nghị định 75/2019) cũng quy định: Hội
Về khung tiền phạt, Điều 6 Nghị định 75/2019
quy định với hành vi thỏa thuận HCCT của các
doanh nghiệp trên cùng thị trường liên quan
*, ** Tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị
đồng xử lý vụ việc HCCT có thẩm quyền phạt kinh doanh
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 73
CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ VI PHẠM ĐỐI VỚI HÀNH VI...
(thỏa thuận HCCT theo chiều ngang) bị áp dụng
- Thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh
mức phạt tiền từ 01% đến 10% tổng doanh thu nghiệp hoặc văn bản tương đương.
trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền
kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm của từng
doanh nghiệp là các bên tham gia thỏa thuận.
Điều 7 Nghị định 75/2019 quy định với hành vi
thỏa thuận HCCT của các doanh nghiệp kinh
doanh ở các công đoạn khác nhau trong cùng
một chuỗi sản xuất, phân phối, cung ứng đối
với một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định (thỏa
thuận HCCT theo chiều dọc) thì bị áp dụng mức
phạt tiền từ 01% đến 05% tổng doanh thu trên
thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề
trước năm thực hiện hành vi vi phạm của từng
doanh nghiệp là các bên tham gia thỏa thuận.
Trong khi đó, khung tiền phạt áp dụng đối với
hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và
lạm dụng vị trí độc quyền thị trường là từ 01%
đến 10% tổng doanh thu trên thị trường liên
quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực
hiện hành vi vi phạm của doanh nghiệp.
Các biện pháp khắc phục hậu quả: Ngoài các hình
thức xử phạt theo quy định nêu trên, tổ chức, cá
nhân vi phạm pháp luật về HCCT còn có thể bị
áp dụng một hoặc một số biện pháp khắc phục
hậu quả theo quy định tại khoản 4 Điều 110 LCT
năm 2018 và khoản 3 Điều 3 Nghị định 75/2019.
Cụ thể:
- Buộc cơ cấu lại doanh nghiệp lạm dụng
vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc
quyền;
- Buộc loại bỏ những điều khoản vi phạm
pháp luật ra khỏi hợp đồng, thỏa thuận hoặc
giao dịch kinh doanh;
- Buộc cung cấp đầy đủ các thông tin, tài liệu;
- Buộc khôi phục các điều kiện phát triển kỹ
thuật, công nghệ mà doanh nghiệp đã cản trở;
- Buộc loại bỏ các điều kiện bất lợi đã áp đặt
cho khách hàng;
Mức tiền phạt cụ thể, theo quy định tại khoản
8 Điều 4 Nghị định 75/2019 là mức trung bình
của khung tiền phạt được quy định đối với hành
vi đó. Mức tiền phạt có thể được giảm nhẹ hoặc
tăng lên nhưng không quá 15% mức trung bình
của khung hình phạt nếu có tình tiết giảm nhẹ
hoặc tình tiết tăng nặng tương ứng. Trong trường
hợp mức tiền phạt được giảm nhẹ hay tăng lên
thì vẫn phải nằm trong khung tiền phạt theo quy
định.
Có thể thấy, tổng doanh thu của doanh
nghiệp có hành vi vi phạm trên thị trường liên
quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực
hiện hành vi vi phạm là căn cứ để xác định mức
phạt tiền tối đa, xác định khung tiền phạt cũng
như mức phạt tiền cụ thể. Một điểm tiến bộ của
LCT năm 2018 so với LCT năm 2004 chính là đã
dự liệu quy định trường hợp tổng doanh thu của
doanh nghiệp có hành vi vi phạm trên thị trường
liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm
thực hiện hành vi vi phạm được xác định bằng 0
(không) thì áp dụng mức phạt tiền từ 100.000.000
đồng đến 200.000.000 đồng (khoản 3 Điều 4 Nghị
định 75/2019).
- Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu.
2. Đánh giá các quy định của Luật Cạnh
tranh 2018 về xử lý vi phạm đối với hành vi hạn
chế cạnh tranh
2.1. Về những điểm tiến bộ
Có thể thấy LCT năm 2018 đã ghi nhận các
biện pháp xử lý toàn diện đối với vi phạm về
HCCT. Các quy định về xử lý vi phạm đối với
hành vi HCCT nói riêng và vi phạm trong lĩnh
vực cạnh tranh nói chung. Đây là một trong
những nội dung thể hiện sự tiến bộ của LCT năm
2018 so với LCT năm 2004, cụ thể:
Thứ nhất, quy định về áp dụng chế tài hình
sự đối với các vi phạm pháp luật về hành vi
HCCT thể hiện sự thay đổi trong nhận thức
của nhà làm luật về tính chất nghiêm trọng của
hành vi HCCT, đưa Việt Nam theo xu thế chung
của nhiều nước trên thế giới trong việc coi hình
sự hóa các vi phạm cạnh tranh là cần thiết cho
việc đảm bảo chính sách cạnh tranh có hiệu quả.
Trong pháp luật cạnh tranh hiện đại, cơ sở để xử
lý hình sự các hành vi HCCT nói chung xuất phát
trước tiên từ tính chất nghiêm trọng của các tác
hại mà hành vi HCCT gây ra đối với người tiêu
dùng và nền kinh tế. Theo đó, các hành vi phản
cạnh tranh không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu
dùng do giá thành cao, lựa chọn ít mà nó còn tạo
ra sự lãng phí (deadweight loss), cản trở sự phát
triển kinh tế và tiến bộ xã hội thông qua việc bỏ
chi phí duy trì các doanh nghiệp kém hiệu quả,
trì hoãn không áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ
thuật và loại bỏ động lực nâng cao hiệu quả kinh
doanh. Nhìn nhận từ khía cạnh xã hội, các hành
vi như câu kết ấn định giá hay áp đặt mức giá bất
Hình thức xử phạt bổ sung: Các biện pháp xử
phạt bổ sung áp dụng đối với hành vi vi phạm về
HCCT được quy định tại khoản 3 Điều 110 LCT
năm 2018 và khoản 2 Điều 3 Nghị định 75/2019
bao gồm:
- Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ
hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động từ 06 tháng
đến 12 tháng;
- Tịch thu tang vật vi phạm, phương tiện
được sử dụng để vi phạm;
- Tịch thu khoản lợi nhuận thu được từ việc hợp lý, găm hàng tạo khan hiếm trên thị trường
thực hiện hành vi vi phạm;
để tăng giá về bản chất cũng có yếu tố chiếm đoạt
74 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
TRẦN THÙY LINH - NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY
như các tội “trộm cắp” hay “lừa đảo”. Quy định về căn cứ tính mức xử phạt là tương đồng với
của LCT năm 2018 về truy cứu trách nhiệm hình LCT của nhiều nước trên thế giới. Với quan điểm
sự đối với hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh quyết định xử phạt dựa vào các căn cứ hợp lý
để doanh nghiệp tiếp tục tồn tại, nhiều quốc gia
đã áp dụng nguyên tắc tính mức xử phạt căn cứ
theo doanh thu trên thị trường liên quan hoặc
thị trường bị ảnh hưởng, đảm bảo tính hợp lý
nhưng cũng mang sức răn đe.
Thứ tư, quy định của Nghị định 75/2019 về
xác định mức phạt tiền cụ thể đã khắc phục được
thiếu sót của Nghị định 71/2014 khi đưa ra các
căn cứ để xác định mức độ xử lý đối với các hành
vi vi phạm nhưng không quy định cụ thể việc sử
dụng và đánh giá các căn cứ để xác định tỷ lệ tính
mức phạt như thế nào, vốn gây khó khăn cho cơ
quan cạnh tranh trong việc xác định mức phạt
tiền cụ thể đối với các doanh nghiệp vi phạm,
thậm chí gây tranh cãi trong quyết định mức độ
xử lý vi phạm hoặc có thể dẫn đến việc tùy tiện
trong quyết định mức phạt.
Thứ năm, đối với quy định về biện pháp xử
phạt bổ sung, việc tách riêng biện pháp Tịch thu
khoản lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành
vi vi phạm ra khỏi biện pháp Tịch thu tang vật,
phương tiện được sử dụng để thực hiện hành
vi vi phạm bao gồm cả tịch thu toàn bộ khoản
lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi
phạm đã được quy định của LCT năm 2004 là
hợp lý. Bởi lẽ, về bản chất, khoản lợi nhuận thu
được từ hành vi vi phạm không phải, và không
thể là tang vật hay phương tiện sử dụng để thực
hiện hành vi vi phạm.
Thứ sáu, về các biện pháp khắc phục hậu quả,
LCT năm 2018 đã khắc phục được hạn chế của
LCT năm 2004 khi quy định liệt kê cứng nhắc,
điều chỉnh trực tiếp theo biểu hiện bên ngoài của
hành vi; do đó, một biện pháp chỉ có thể phù hợp
đối với một vài vụ việc với một hành vi vi phạm
nhất định. Ví dụ: Buộc loại bỏ các điều kiện bất lợi
đã áp đặt cho khách hàng chỉ áp dụng đối với các
vi phạm liên quan đến hành vi áp đặt điều kiện
bất lợi cho khách hàng; biện pháp buộc sử dụng
hoặc bán lại các sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu
dáng công nghiệp đã mua nhưng không sử dụng
chỉ áp dụng đối với các vi phạm liên quan đến
hành vi mua sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu
dáng công nghiệp để tiêu hủy hoặc không sử
dụng...
là đảm bảo sự thống nhất với quy định của Bộ
luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về
Tội vi phạm quy định về cạnh tranh tại Điều 217.
Thứ hai, quy định về mức phạt tiền tối đa
10% tổng doanh thu của doanh nghiệp có hành
vi vi phạm trên thị trường liên quan trong năm
tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi
phạm là phù hợp với thông lệ quốc tế. Trong
mỗi vụ việc, mức phạt tiền đối với mỗi hành vi
vi phạm sẽ được xác định cụ thể trên tỷ lệ phần
trăm nhất định từ doanh thu trên thị trường liên
quan nhưng không được vượt quá mức phạt
tiền tối đa. Hành vi HCCT thường liên quan
đến những doanh nghiệp lớn, có sức mạnh trên
thị trường, với tổng doanh thu mỗi năm lên
tới hàng nghìn tỷ đồng, vì vậy mức phạt tối đa
10% tổng doanh thu của doanh nghiệp trên thị
trường liên quan được cho là mức đủ lớn, đủ
tính răn đe nhưng không dẫn đến hậu quả làm
phá sản doanh nghiệp, có thể gây ảnh hưởng
tiêu cực đến thị trường. Đặc biệt, tổng doanh
thu là căn cứ để xác định mức tiền phạt tối đa
là tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm
trên thị trường liên quan, tức là tổng doanh thu
của doanh nghiệp đối với loại hàng hóa, dịch vụ
trên thị trường liên quan mà doanh nghiệp thực
hiện hành vi vi phạm chứ không phải là tổng
doanh thu của cả doanh nghiệp. Quy định này
là hợp lý, khắc phục hạn chế của LCT năm 2004
khi quy định căn cứ xác định mức phạt tiền là
tổng doanh thu của cả doanh nghiệp trong khi
một doanh nghiệp có thể kinh doanh nhiều loại
hàng hóa, dịch vụ nhưng doanh nghiệp chỉ có
hành vi vi phạm LCT trong kinh doanh một loại
hàng hóa, dịch vụ nhất định. Thậm chí, trong
một số vụ việc, doanh thu phát sinh từ việc kinh
doanh hàng hóa, dịch vụ có liên quan trực tiếp
đến hành vi vi phạm chỉ chiếm một phần rất nhỏ
trong tổng doanh thu của doanh nghiệp. Vì vậy,
mức phạt dựa trên căn cứ “tổng doanh thu” của
doanh nghiệp như LCT năm 2004 không phản
ánh đúng mức độ tác động của hành vi vi phạm
và không tương xứng với thiệt hại trên thị trường
do hành vi vi phạm gây ra.
Thứ ba, việc sử dụng doanh thu của năm tài
chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi
phạm chứ không phải là doanh thu của doanh
nghiệp tại thời điểm vi phạm nhằm đảm bảo tính
xác định về mặt số liệu, đặc biệt có ý nghĩa đối
với các trường hợp đưa ra quyết định xử lý vào
thời điểm chưa kết thúc năm tài chính hoặc chưa
có số liệu về tổng doanh thu trong năm tài chính
của năm thực hiện hành vi vi phạm.
LCT năm 2018 đã áp dụng cả các biện pháp
khắc phục hậu quả theo cấu trúc (cơ cấu lại doanh
nghiệp lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm
dụng vị trí độc quyền) và cả các biện pháp khắc
phục hậu quả theo hành vi (các biện pháp còn
lại). Về bản chất, các biện pháp khắc phục hậu
quả theo quy định hiện hành đều hướng tới mục
tiêu chính là dừng, chấm dứt hành vi vi phạm,
Có thể thấy, quy định của LCT năm 2018 khôi phục, cải thiện tình trạng cạnh tranh trên thị
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 75
CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ VI PHẠM ĐỐI VỚI HÀNH VI...
trường cũng như phòng ngừa những vi phạm phạm của doanh nghiệp, do đó, có thể chưa đủ
có thể xảy ra trong tương lai. Đặc biệt, các biện sức răn đe cũng như chưa công bằng trong việc
pháp khắc phục hành vi hiện nay đã quy định áp dụng với các doanh nghiệp với thời gian vi
phạm khác nhau. Ví dụ một doanh nghiệp thực
hiện hành vi lạm dụng trong khoảng thời gian
kéo dài thì khoản lợi thu được từ việc thực hiện
hành vi lạm dụng có thể vượt quá 10% doanh
thu một năm từ hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp đó.
theo hướng chung, điều chỉnh tác động của hành
vi như vậy là phù hợp với xu thế của LCT các
nước. Theo kinh nghiệm của các nước đi trước,
nhóm biện pháp khắc phục theo hành vi thường
được đưa ra dưới dạng buộc một doanh nghiệp
phải thực hiện một số yêu cầu của cơ quan cạnh
tranh hoặc chấm dứt thực hiện các hành vi có tác
động xấu tới môi trường cạnh tranh. Biện pháp
khắc phục theo hành vi, vì vậy, thường rất linh
hoạt để phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh
thị trường cũng như đặc thù trong hoạt động
kinh doanh của từng doanh nghiệp. Trên thực
tiễn, pháp luật cạnh tranh của nhiều nước không
quy định quá chi tiết, cụ thể về các biện pháp
khắc phục hậu quả mà đòi hỏi cơ quan cạnh
tranh phải xem xét, đánh giá và quyết định về
biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng vụ
việc, từng ngành. Ví dụ: Luật chống độc quyền
Nhật Bản quy định cơ quan cạnh tranh có quyền
yêu cầu doanh nghiệp vi phạm thực hiện các biện
pháp cần thiết để khôi phục cạnh tranh trên thị
trường. Chính vì vậy, các cơ quan quốc tế đều
có chung quan điểm cho rằng, việc thiết kế được
biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp, hiệu quả
là một nội dung điều tra không kém phần quan
trọng so với điều tra xác định hành vi vi phạm.
Thứ tư, việc coi biện pháp Tịch thu khoản
lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi
phạm là một biện pháp xử phạt bổ sung là chưa
hợp lý và khiên cưỡng. Bởi lẽ, việc tịch thu khoản
lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi
phạm thực chất có mục đích là khôi phục về tình
trạng ban đầu nếu không có hành vi vi phạm.
Khoản lợi nhuận bị tịch thu do đó không thuộc
về doanh nghiệp nếu nó không thực hiện hành
vi vi phạm về lạm dụng. Với mục đích khôi phục
tình trạng ban đầu, biện pháp này nên nằm trong
nhóm các biện pháp khắc phục hậu quả. Trong
khi pháp luật về xử lý vi phạm hành chính xem
xét khoản lợi nhuận bất hợp pháp dưới hình
thức biện pháp khắc phục hậu quả, pháp luật
cạnh tranh cũng cần điều chỉnh để đảm bảo tính
nhất quán trong hệ thống các văn bản quy phạm
pháp luật.
3. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của
Luật cạnh tranh năm 2018 về xử lý vi phạm đối
với hành vi hạn chế cạnh tranh
2.2. Về những điểm hạn chế
Thứ nhất, như đã chỉ ra, cả LCT năm 2018 và
Nghị định 75/2019 đều quy định tổ chức, cá nhân
thực hiện hành vi vi phạm quy định về HCCT
phải gánh chịu một trong hai hình thức xử phạt
chính là cảnh cáo và phạt tiền. Tuy nhiên, không
có bất kỳ quy định nào chỉ rõ hình thức cảnh cáo
sẽ được áp dụng trong những trường hợp nào và
được áp dụng như thế nào. Đồng thời, tại Mục
1 và Mục 2, Chương II Nghị định 75/2019 quy
định cụ thể về hình thức xử phạt đối với hành
vi vi phạm quy định về HCCT thì hình thức xử
phạt chính duy nhất được đề cập đến là phạt
tiền. Điều này cho thấy sự thiếu thống nhất trong
quy định, gây ra sự mơ hồ trong việc áp dụng các
biện pháp xử phạt chính đối với hành vi vi phạm
quy định về HCCT.
Thứ nhất, cần xác định rõ với vi phạm về
HCCT thì có áp dụng hình thức xử phạt chính là
cảnh cáo hay không. Nếu áp dụng, cần quy định
cụ thể vi phạm về HCCT trong trường hợp nào sẽ
áp dụng hình thức xử phạt cảnh cáo. Tuy nhiên,
theo ý kiến tác giả, vi phạm về HCCT bao gồm
thỏa thuận HCCT, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị
trường và lạm dụng vị trí độc quyền thị trường
đều là những hành vi có thể gây ra những tác
động nghiêm trọng cho thị trường. Do đó, có thể
sửa quy định theo hướng các vi phạm về HCCT
đều bị áp dụng hình thức xử phạt chính là phạt
tiền mà không có trường hợp áp dụng hình thức
xử phạt chính là cảnh cáo để đủ sức răn đe đối
với các chủ thể có ý định thực hiện hành vi vi
phạm.
Thứ hai, quy định về việc áp dụng chế tài bồi
thường thiệt hại còn chung chung. Khoản 1 Điều
110 mới là quy định mang tính nguyên tắc về khả
năng áp dụng chế tài dân sự bồi thường thiệt
hại cho các vi phạm về cạnh tranh nói chung mà
chưa chỉ rõ khả năng áp dụng cho vi phạm về
HCCT nói riêng, cũng như chưa có cơ chế cụ thể
cho việc thực thi quy định này.
Thứ hai, xây dựng quy định cụ thể về cơ chế
bồi thường thiệt hại đối với hành vi vi phạm luật
cạnh tranh nói chung và hành vi HCCT nói riêng.
Như đã phân tích, quy định về bồi thường
thiệt hại cho các vi phạm về cạnh tranh mới chỉ
được ghi nhận chung chung tại Điều 110 LCT
năm 2018 mà chưa rõ khả năng áp dụng cho vi
phạm về HCCT nói riêng, cũng như chưa có cơ
Thứ ba, quy định về mức phạt tiền tính theo tỷ chế cụ thể cho việc thực thi quy định này. Với
lệ phần trăm dựa trên doanh thu là hợp lý nhưng cách quy định như hiện nay, cộng với trước đây
chưa đủ vì chưa phản ánh yếu tố thời gian vi theo quy định của Nghị định số 71/2014 quy
76 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
TRẦN THÙY LINH - NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY
định chi tiết về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh thị trường (và đối với hành vi thỏa thuận
lĩnh vực cạnh tranh, có thể thấy vấn đề này sẽ
được dẫn chiếu đến các quy định của pháp luật
dân sự để giải quyết theo chế định bồi thường
thiệt hại ngoài hợp đồng. Điều này là không
hợp lý bởi bồi thường thiệt hại do vi phạm pháp
luật cạnh tranh, đặc biệt là do hành vi HCCT là
rất đặc thù, không tương đồng về bản chất với
việc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng như
trong Luật dân sự. Kinh nghiệm ở các nước trên
thế giới, điển hình như Hoa Kỳ cũng có những
nguyên tắc, quy định riêng áp dụng cho việc bồi
thường thiệt hại do hành vi phản cạnh tranh gây
ra. Theo Luật chống độc quyền Hoa Kỳ, các cá
nhân, tập đoàn, hiệp hội, thậm chí chính quyền
các tiểu bang đều có thể đưa đơn kiện và đòi bồi
thường thiệt hại về một hành vi phản cạnh tranh
nếu đáp ứng các nguyên tắc về bồi thường thiệt
hại. Các nguyên tắc mà Hoa Kỳ áp dụng đối với
các vụ việc về bồi thường thiệt hại do hành vi
phản cạnh tranh gây ra bao gồm:
- Có thiệt hại trong cạnh tranh: Nguyên
đơn phải chỉ ra được thiệt hại mà họ đòi bồi
thường và thiệt hại đó phải là loại thiệt hại
được Luật chống độc quyền bảo vệ. Điều 4
Đạo luật Clayton của Hoa Kỳ cho phép bồi
thường thiệt hại “cho những người nào đã
bị thiệt hại trong hoạt động kinh doanh hoặc
thiệt hại về tài sản do một hành vi vi phạm
pháp luật chống độc quyền gây ra”.
- Quyền được khởi kiện (standing): Yêu cầu
này sẽ giới hạn phạm vi nguyên đơn của vụ
kiện, bởi ai cũng có thể nhận mình là người bị
thiệt hại trong kinh doanh, hoặc thiệt hại về
tài sản do hành vi phản cạnh tranh của bị đơn
gây ra. Các Tòa án ở Hoa Kỳ thường yêu cầu
nguyên đơn phải chứng minh mình là nguyên
đơn được “ưu tiên” bằng cách chỉ ra nhiều
nhất các yếu tố chứng minh thiệt hại của mình
trong mối liên hệ trực tiếp nhất với hành vi của
bị đơn.
- Quy tắc người mua trực tiếp: Hành vi phản
cạnh tranh của bị đơn có thể gây thiệt hại cho
người mua trực tiếp, những người sau đó mua
hàng của người này và người tiêu thụ cuối cùng,
nhưng chỉ có người mua hàng trực tiếp mới có
quyền khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại đối với
hành vi phản cạnh tranh của bị đơn.
HCCT) nên bổ sung thêm yếu tố thời gian vi
phạm của doanh nghiệp vào căn cứ tính để đảm
bảo đủ sức răn đe cũng như đảm bảo công bằng
trong việc áp dụng đối với các doanh nghiệp
với thời gian vi phạm khác nhau. Cụ thể, có thể
quy định mức phạt tiền tối đa không quá 10%
tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm trên
thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề
trước năm bắt đầu thực hiện hành vi vi phạm
nhân với số năm thực hiện hành vi vi phạm.
Thứ tư, chuyển biện pháp Tịch thu khoản
lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi
phạm sang nhóm các biện pháp khắc phục hậu
quả. Như đã phân tích ,việc xếp biện pháp này
nằm trong nhóm biện pháp xử phạt bổ sung là
chưa hợp lý bởi việc tịch thu khoản lợi nhuận
thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm thực
chất có mục đích là khôi phục về tình trạng ban
đầu nếu không có hành vi vi phạm. Khoản lợi
nhuận bị tịch thu do đó không thuộc về doanh
nghiệp nếu nó không thực hiện hành vi vi phạm
về lạm dụng. Với mục đích khôi phục tình trạng
ban đầu, biện pháp này nên nằm trong nhóm
các biện pháp khắc phục hậu quả. Trong khi
pháp luật về xử lý vi phạm hành chính xem xét
khoản lợi nhuận bất hợp pháp dưới hình thức
biện pháp khắc phục hậu quả, pháp luật cạnh
tranh cũng cần điều chỉnh để đảm bảo tính nhất
quán trong hệ thống các văn bản quy phạm
pháp luật.
Tóm lại, việc hoàn thiện các quy định về xử
lý vi phạm đối với hành vi hạn chế cạnh tranh
chắc chắn sẽ có ý nghĩa trong việc hoàn thiện
môi trường cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng,
duy trì động lực phát triển kinh tế và tiến bộ xã
hội thông qua việc bỏ chi phí duy trì các doanh
nghiệp kém hiệu quả, trì hoãn không áp dụng
các tiến bộ khoa học kỹ thuật và loại bỏ động lực
nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật cạnh tranh năm 2018;
2. Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực luật cạnh tranh;
3. Nghị định 71/2014/ NĐ-CP quy định chi tiết luật
cạnh tranh về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực
Những quy định của Hoa Kỳ về vấn đề này
có thể không hoàn toàn phù hợp cho việc áp
dụng trực tiếp vào LCT Việt Nam nhưng sẽ có
ý nghĩa nhất định cho việc hoàn thiện cơ sở lý cạnh tranh;
luận, từ đó, xây dựng các quy định cụ thể cho
vấn đề bồi thường thiệt hại do hành vi HCCT ở
Việt Nam hiện nay.
4. Federico Etro (2006), The EU approach to Abuse of
Dominance, Ed. ECG and Intertic, Milan;
5. US Congress (1914), Clayton Antitrust Act. Nguồn
Thứ ba, liên quan đến quy định về mức phạt
tiền tối đa đối với hành vi lạm dụng vị trí thống manClaytonFTC_Acts.pdf
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 77
5 trang
10040
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các biện pháp xử lý vi phạm đối với hành vi hạn chế cạnh tranh theo luật cạnh tranh năm 2018", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_bien_phap_xu_ly_vi_pham_doi_voi_hanh_vi_han_che_canh_tra.pdf
