Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 2

PHÁP LUẬT ĐẠI CƢƠNG

Dành cho sinh viên không chuyên ngành

Luật, khối ngành Khoa học Tự nhiên

Thạc sĩ: Ngô Minh Tín

Email: [email protected]

CHƢƠNG I

Bài 1: Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, chức năng của

Pháp luật

Bài 2: Nguồn gốc, bản chất, chức năng của Pháp luật

Bài 2: Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm,

vai trò của Pháp luật

I. Nguồn gốc của Pháp luật

Pháp luật là gì?

Bài 2: Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm,

vai trò của Pháp luật

I. Nguồn gốc của Pháp luật

II. Bản chất của Pháp luật

III. Chức năngcủa Pháp luật

Bài 2: Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm,

vai trò của Pháp luật

I. Nguồn gốc của Pháp luật

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước

ban hành (hoặc thừa nhận) để điều chỉnh các quan hệ xã hội

phù hợp với ý chí của giai cấp thống trị và được nhà nước

đảm bảo thực hiện bằng ...

I. Nguồn gốc của pháp luật (Origin of Law)

• Phong tục (custom), tập quán (tradition) và tín điều

tôn giáo (religious dogma) là các quy tắc xử sự (rules

of conduct) sơ khai nhất của con người, được hình

thành để duy trì trật tự của một cộng đồng người (thị

tộc, bào tộc, bộ lạc, liên minh bộ lạc). Dựa trên cơ sở sự

tự nguyện tuân thủ và uy tín của những người thủ lĩnh vì

mục đích chung của cả cộng đồng.

I. Nguồn gốc của pháp luật (Origin of Law)

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Chủ nghĩa tƣ bản

I. Nguồn gốc của pháp luật (Origin of Law)

• Sự hình thành xã hội giai cấp dẫn đến sự

xung đột lợi ích giữa các nhóm, các tập đoàn

ngƣời, dẫn đến sự đấu tranh gay gắt giữa

các giai cấp trong xã hội.

I. Nguồn gốc của pháp luật (Origin of Law)

• Để bảo đảm xã hội được ổn định, giai cấp cầm

quyền đã thiết lập một thiết chế - nhà nƣớc. Nhà

nước do giai cấp thống trị nắm giữ. Để bảo đảm

trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích kinh tế - chính trị của

mình, họ đặt ra các quy tắc ứng xử mang tính

bắt buộc đối với mọi người trong xã hội – khi đó

pháp luật xuất hiện, theo 2 cách thức:

1. Thừa nhận những phong tục, tập quán đã tồn tại

phù hợp để tạo ra các quy tắc ứng xử chung bắt

buộc.

2. Ban hành các quy tắc ứng xử bắt buộc để điều

chỉnh các quan hệ xã hội đa dạng và phức tạp.

II. Bản chất của pháp luật (The nature of Law)

2. Tính xã hội: các quy tắc xử

sự bắt buộc phải bảo đảm sự trật

tự, ổn định và phát triển của xã

hội.

1. Tính giai cấp: pháp

luật phản ánh ý chí của

giai cấp thống trị trong

xã hội.

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

2. Chức năng giáo dục

1. Chức năng điều

(tác động lên ý thức)

chỉnh các quan hệ

xã hội

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

1. Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Lợi ích của một cá nhân hoặc của một nhóm sẽ có thể gây ảnh

hƣởng đến hoặc xung đột với quyền, lợi ích của cá nhân khác

hay nhóm khác. Từ đó, pháp luật được đặt ra để bảo đảm trung

hòa quyền lợi giữa các nhóm lợi ích.

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

1. Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Để bảo đảm trật tự xã hội, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các cá

nhân, nhóm người, cộng đồng người, pháp luật hình thành và

phát triển điều chỉnh các quan hệ xã hội đa dạng, phong phú

trên các lĩnh vực khác nhau như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã

hội…

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

1. Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Cách thức tác động của pháp luật lên hành vi của chủ thể về

cơ bản có 3 cách:

-Cho phép (allow): được phép hoạt động trong một phạm vi

nhất định

-Bắt buộc (force): buộc phải thực hiện một số hoạt động nhất

định

-Cấm đoán (forbid): không cho phép tiến hành một số hoạt

động nhất định

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

1. Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

-Cho phép (allow), Bắt buộc (force):

ghi nhận quyền và nghĩa vụ của các chủ

thể khi tham gia vào các quan hệ pháp

luật (chức năng quy định)

-Cấm đoán (forbid): điều chỉnh đối với

các hành vi gây nguy hiểm, gây thiệt hại

cho cá nhân, tổ chức, xã hội như giết

người, trộm cắp, cướp giật…(chức năng

bảo vệ trật tự xã hội)

III. Chức năng của pháp luật (The function of Law)

2. Chức năng giáo dục (tác động lên ý thức)

Pháp luật (Law) là hệ thống các quy tắc xử sự (the rules of

conduct) do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện.

Pháp luật tác động lên ý thức (consciousness) của con người –

giúp con người có được nhận thức (awareness) đúng và hành

vi ứng xử (behavior) phù hợp với quy định của pháp luật

Những hệ thống pháp luật chính trong thế giới đƣơng đại

Hệ thống pháp luật Rô manh – Giech manh

• Hay còn gọi là HTPL Châu Âu lục địa (Continental Law) hoặc Dân luật (Civil Law)

hiện nay có khoảng hơn150 nước

Hệ thống pháp luật Thông luật

• Hay còn gọi là HTPL Ăng lô –Xắc xông, hiện nay có khoảng hơn 80 nước

Hệ thống pháp luật XHCN

• Tồn tại ở các nước XHCN trước đây như Liên Xô, Đông Âu

Hệ thống pháp luật khác

• Bao gồm pháp luật đạo Hồi, đạo Hindu và Do thái Giáo

Legal Systems Of The World Map

Nguồn: wikipedia.org

Thông Luật

Dân Luật

So sánh giữa hai hệ thống pháp luật Civil Law – Common Law

CIVIL LAW

COMMON LAW

-Nguồn gốc dựa trên Luật La Mã -Nguồn gốc dựa trên các tục lệ

(Corpus Juris Civillis –

Justinian)

-Lập pháp được coi là nguồn -Phán quyết của Tòa án từ các vụ

chính của luật (Văn bản QPPL) việc được coi là nguồn luật chính

-Tòa án chỉ là cơ quan tư pháp -Tòa án là thuộc nhóm quyền lực

chỉ có quyền áp dụng pháp luật về tư pháp, ban hành luật qua các

bản án – án lệ (Case law), lâu

dần trở thành tiền lệ pháp

(Precendent)

-Thẩm phán được đào tạo và -Thẩm phán được lựa chọn từ

thăng tiến độc lập so với Luật sư các Luật sự giỏi và có danh tiếng

Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 2 - Ngô Minh Tín