Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 5

Dành cho sinh viên không chuyên ngành Luật, khối ngành

Khoa học Tự nhiên

Thạc sĩ: Ngô Minh Tín

Email: [email protected]

Bài 5. Các ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt

Nam

I. Giới thiệu chung

II. Giới thiệu ngành luật hiến pháp

III. Giới thiệu ngành luật hình sự, tố tụng hình sự

IV. Giới thiệu ngành luật hành chính, tố tụng hành

chính

V. Giới thiệu ngành luật dân sự, tố tụng dân sự

Pháp luật điều

chỉnh các quan

hệ xã hội trong

nhiều lĩnh vực

khác nhau

Ngành luật là tổng

thể các QPPL

điều chỉnh một

QHXH có cùng

tính chất thuộc

một lĩnh vực nhất

định của đời sống

xã hội

Mỗi ngành luật có

một đối tượng

điều chỉnh riêng

và phương pháp

điều chỉnh đặc

thù.

1. Luật nhà nước (Luật Hiến

pháp)

2. Luật hành chính,

3. Luật tố tụng hành chính

4. Luật hình sự,

5. Luật tố tụng hình sự

6. Luật dân sự,

Theo truyền thống, hệ thống

pháp luật Việt Nam được phân

chia thành 12 ngành luật với

12 lĩnh vực xã hội khác nhau.

Sự phân chia này có tính chất

tương đối và chỉ có giá trị trong

nghiên cứu luật học

7. Luật tố tụng dân sự

8. Luật tài chính

9. Luật lao động

10.Luật hôn nhân và gia đình

11.Luật đất đai

12.Luật kinh tế

1.Giới thiệu chung

2.Lịch sử lập hiến Việt Nam

3.Giới thiệu một số nội dung Hiến pháp năm 2013

4.Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam

1. Giới thiệu chung

Lý luận chung về Hiến pháp

- Sự ra đời của HP không gắn liền với sự ra đời của nhà nước.

Chỉ có những nhà nước dân chủ mới có HP

- Để xã hội có dân chủ thì phải phân QLNN thành: Lập pháp,

hành pháp, tư pháp, trong đó mỗi CQNN nắm giữ một thứ quyền

để hạn chế độc quyền và kiểm soát lẫn nhau.

- Quan hệ giữa NN và nhân dân là quan hệ 2 chiều, trong xã hội

muốn có dân chủ phải có: phân quyền và nhân quyền

- Phân quyền và nhân quyền phải được ghi nhận và đảm bảo

trong thực thế bằng văn bản pháp luật có tính tối cao=> Hiến

pháp

- Hiến pháp là một văn bản mang tính nhân văn sâu sắc vì nó hạn

chế QLNN và bảo đảm cho quyền con người được thực thi.

1.Giới thiệu chung

Luật Hiến pháp (Luật nhà nước) là một ngành luật trong

hệ thống pháp luật VN, bao gồm tổng thể các QPPL điều

chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản cấu thành Nhà nước

CHXHCN Việt Nam.

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

• về chế độ chính trị

Chế

• về chế độ kinh tế

định

• về văn hóa, giáo dục, khoa học

• về bảo vệ Tổ quốc

Chế

định

• về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của CD

• về bộ máy nhà nước

• về các biểu tượng của nhà nước

Chế

định

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

Chế độ chính trị

Nguồn gốc, các

hình thức thực

hiện QLNN

Bản chất, mục

đích của nhà

nước

Vị trí, vai trò

của các bộ phận

chính trị

Về dân tộc, tôn

giáo chính sách

đối ngoại

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

Chế độ kinh tế

Mục đích,

chính sách

KT

Các hình

thức sở hữu

Các thành

viên kinh tế

Nguyên tắc

quản lý KT

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

Quyền con người, quyền, nghĩa vụ của CD

Quyền cơ bản

của con người

Quyền và nghĩa

vụ của CD

Quốc tịch VN

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

Tổ chức và hoạt động của BMNN

Chính

phủ,

thủ

tướng

CP

Chủ

tịch

nước

TAND,

VKSN

D

Cơ quan

địa

phương

Nguyên Chế độ

tắc bầu cử

Quốc

hội

1.Giới thiệu chung

Các quan hệ xã hội cơ bản được điều chỉnh bởi luật hiến pháp

Các biểu tượng

của Nhà nước

Quốc Quốc Quốc Quốc

Thủ đô

kỳ

huy

ca

khánh

1.Giới thiệu chung

Cơ sở phân biệt HP với các văn bản pháp luật khác:

Chủ thể ban hành, trình tự thông qua, sửa đổi, bổ sung

-Chủ thể ban hành: toàn dân (trưng cầu dân ý)/cơ quan dân cử

(Quốc hội, Nghị viện, Hội nghị lập hiến)

-Trình tự thủ tục thông qua: (ở VN 2/3 ĐBQH thông qua)

-Trình tự sửa đổi, bổ sung:

VN: 2/3 ĐBQH đồng ý sửa đổi

Mỹ: 2/3 Hạ nghị sĩ, 2/3 Thượng nghị sĩ, 50 tiểu Bang phê

chuẩn(3/4)

Nga: 2/3 Duma (Hạ viện), 3/4 Hội đồng liên bang (Thượng viện)

chỉ sửa đổi từ Chương 3 -> 8, Chương 1,2 không được sửa

1.Giới thiệu chung

Cơ sở phân biệt HP với các văn bản pháp luật khác:

HP quy định cả ba nội dung về lập pháp, hành pháp và tư pháp:

- HP là văn bản QPPL duy nhất quy định một lúc cả 3 nội dung của

QLNN là lập pháp, hành pháp và tư pháp

Phạm vi điều chỉnh rộng, mức độ điều chỉnh khái quát, cô đọng:

-Phạm vi điều chỉnh rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống xã hội

-Chỉ điều chỉnh các vấn đề cơ bản, quan trọng nhất, mang tính nguyên

tắc nhất

Giá trị pháp lý cao nhất:

-Các văn bản QPPL không được trái HP.

-HP là “xương sống” của toàn bộ HTPL, là luật “gốc”, luật “mẹ”, luật

“cơ bản”

2. Lịch sử lập hiến Việt Nam

Khái quát chung về lịch sử hiến pháp trên thế giới:

-Hiến pháp Mỹ (1787) là bản HP thành văn đầu tiên trên thế giới.

-Giai đoạn 1: 1787 – 1917: phạm vi HP hẹp ở phân quyền và

quyền công dân, tồn tại ở một số nước Anh, Mỹ, Pháp, Đức, Nhật.

-Giai đoạn 2: 1917-1945: xuất hiện HP các nước XHCN, không

thừa nhận phân quyền, mở rộng phạm vi điều chỉnh sang kinh tế,

văn hóa, giáo dục, an ninh quốc phòng

-Giai đoạn 3: 1945-1990: HP được thừa nhận rộng rãi trên toàn cầu

với sự phát triển về góc độ lý luận, nghiên cứu, giảng dạy trong các

trường ĐH

-Giai đoạn 4: 1990 đến nay: Liên xô sụp đổ, HP ở các quốc gia có

sự điều chỉnh hợp lý

2. Lịch sử lập hiến Việt Nam

Các bản hiến pháp

Thời gian thông qua

Hiến pháp năm 1946

Hiến pháp năm 1959

Hiến pháp năm 1980

Hiến pháp năm 1992

Hiến pháp năm 2013

9/11/1946 (Hiện nay nước ta lấy ngày 9/11

hàng năm là ngày PL Nước CHXHCN VN)

31/12/1959

18/12/1980

15/4/1992 (Được sửa đổi, bổ sung bằng Nghị

quyết 51/2001/QH10 ngày 25/12/2001)

28/11/2013 (Hiệu lực 1/1/2014)

3. Giới thiệu Hiến pháp năm 2013

3.1. Bối cảnh lịch sử

3.2. Quá trình xây dựng và ban hành

3.3. Cấu trúc Hiến pháp 2013

3.4. Những nội dung cơ bản của Hiến

pháp 2013

Bài giảng Pháp luật đại cương - Tuần 5 - Ngô Minh Tín