Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua gạo lúa mùa của người tiêu dùng đồng bằng sông Cửu Long
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH MUA GẠO LÚA MÙA CỦA
NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Nguyễn Thị Diễm Hằng1, Huỳnh Phước Linh2
Tóm tắt
Nghiên cứu này xem xét tác động của các yếu tố đến ý định mua gạo lúa mùa của người tiêu dùng bằng
việc khảo sát 320 người dân tại Đồng bằng sông Cửu Long. Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) được sử
dụng có điều chỉnh để đề xuất mô hình hồi quy. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích độ tin cậy
Cronbachs Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy bội, với phương tiện SPSS 20,0
nhằm phân tích dữ liệu. Kết quả xử lý hồi quy bội cho thấy, có 04 yếu tố tác động đến ý định mua gạo lúa
mùa của người dân, sắp theo thứ tự độ mạnh giảm dần: Sự quan tâm đến sức khoẻ và chất lượng (β =
0,32), Nhận thức về giá trị và chuẩn chủ quan (β = 0,283), Sự quan tâm đến môi trường (β = 0,247), và
nhận thức về sự sẵn có (β = 0,197). Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số chiến lược kinh doanh đối với các
doanh nghiệp kinh doanh gạo lúa mùa cũng như nhà sản xuất nhằm nâng cao năng lực bán hàng.
Từ khóa: Gạo lúa mùa, sức khỏe, môi trường, Đồng bằng sông Cửu Long, ý định mua
FACTORS AFFECTING THE CUSTOMERS’ INTENTION TO
BUY SEASONAL RICE AT MEKONG DETA
Abstract
This study examines the impacts of factors affecting consumers' intention to buy seasonal rice by surveying
320 people in Mekong Deta. The theory of planned behaviour (TPB) is used with adjustment to propose
regression models. The study uses Cronbach’s Alpha test for reliability, exploratory factor analysis (EFA)
and multiple regression analysis, using SPSS 20 to analyze data. The results of multiple regression
analysis show that there are 04 factors that impact people's intention to buy seasonal rice, in descending
order of strength: concern for health and quality (β = 0.32), Perception of subjective values and standards
(β = 0.283), Attention to the environment (β = 0.247), and awareness of availability (β = 0.197).
Accordingly, the study proposes some administrative implications for rice businesses as well as producers
in order to improve sales capacity.
Keywords: seasonal rice, health, environment, Mekong Delta, intention to buy.
JEL classification: P, P23, P25.
BVTV và chỉ số GI thấp (Phan Thị Dứt và cộng sự,
2014). Tuy nhiên thời gian gần đây, người tiêu
dùng quan tâm và lựa chọn sản phẩm gạo an toàn
và tốt cho sức khoẻ (Trịnh Phước Nguyên và cộng
sự, 2020). Tuy nhiên, đối với sản phẩm gạo lúa mùa
mặc dù là sản phẩm gạo an toàn tuy nhiên các
nghiên cứu về ý định mua sản phẩn chưa được
nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện.
Do vậy, việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến
ý định mua gạo lúa mùa là cần thiết, do đó nhóm
nghiên cứu tiến hành nghiên cứu “Các yếu tố ảnh
hưởng đến ý định mua gạo lúa mùa của người dân
vùng Đồng bằng sông Cửu Long”.
Nghiên cứu này sẽ giúp các doanh nghiệp
kinh doanh lương thực xác định được các yếu tố
ảnh hưởng đến ý định mua gạo lúa mùa. Từ kết
quả nghiên cứu này, các giải pháp hỗ trợ được
đưa ra để các doanh nghiệp định vị thương hiệu
của mình trên thị trường, thực hiện các giải pháp
sản xuất, phân phối và tiếp thị để cải thiện hiệu
quả kinh doanh, tăng doanh số. Nghiên cứu sẽ
chỉ ra các yếu tố tác động lên ý định mua gạo
lúa mùa trong hoạt động kinh doanh gạo an toàn
tại Việt Nam.
1. Đặt vấn đề
Trước những lo ngại về vấn đề thực phẩm bẩn
và gạo kém chất lượng hay tẩm ướp hương liệu
cùng với việc mức sống của người dân Việt Nam
ngày càng tăng đã làm gia tăng nhu cầu sử dụng
những sản phẩm sạch, đảm bảo an toàn cho sức
khỏe. Xu hướng tiêu dùng mới này đã giúp thị
trường thực phẩm hữu cơ tăng trưởng và phát triển
(Lê Thị Thùy Dung, 2017). Gạo Lúa mùa chúng
không chỉ đáp ứng nhu cầu về tiêu dùng an toàn mà
còn góp phần bảo vệ môi trường, cụ thể là ở Đồng
bằng sông Cửu Long đang được Chính phủ quan
tâm thông qua Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển
bền vững Đồng bằng sông Cửu Long nhằm thích
ứng với biến đổi khí hậu, lúa mùa có những đặc
tính phù hợp với việc canh tác thuận theo tự nhiên
do vậy, đây là tiềm năng cây lúa mùa có thể giải
quyết được bài toán khó cho vùng trồng lúa 3 vụ,
giúp phục hồi đất đai, hệ sinh thái, đa dạng sinh học
và thích ứng với biến đổi khí hậu (Lê Thanh Phong,
2019). Hiện nay, thị trường gạo lúa mùa không
những thơm ngon, được nhiều gia đình Việt Nam
ưa thích mà còn có công dụng giúp phục hồi đất và
đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và đặc biệt là
sản phẩm an toàn, không sử dụng hoá chất thuốc
23
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
càng mạnh thì khả năng thực hiện hành vi càng
cao”. Rezvan và cộng sự (2012) thì định nghĩa “ý
định là động lực của con người trong chính ý nghĩ
thực hiện hành vi của họ”.
2. Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Gạo lúa mùa
Theo ông Lê Thanh Phong (2019): “Lúa mùa
là loại cây sinh trưởng và phát triển theo mùa với
thời gian canh tác khoảng 6 tháng cho một vụ. Đây
là loại lương thực chủ yếu của Đồng bằng sông
Cửu Long cho đến khi có sự xuất hiện của loại lúa
cao sản vào thập niên 1960”. Cây lúa mùa có 2
nhóm chính là cây lúa mùa nổi và cây lúa mùa
nước sâu. Cây lúa mùa nổi có đặc tính vượt theo
nước, nghĩa là cây sẽ phát triển cao hơn so với
mực nước lũ. Còn cây lúa mùa nước sâu có đặc
tính là cây vẫn phát triển bình thường dưới mặt
nước trong điều kiện ngập nước không quá
100cm. Lúa mùa có hàng trăm loại giống khác
nhau điển hình như Tây đùm, Chật cụt, Nàng chi,
Nàng pha… Hiện nay, diện tích canh tác cây lúa
mùa còn rất hạn chế, chủ yếu phục vụ cho công
tác nghiên cứu và bảo tồn giống lúa. Hầu hết tập
trung ở Tri Tôn (An Giang), Mỹ An (Đồng Tháp),
Thanh Bình (Đồng Tháp).
Lý thuyết hành vi hợp lý được Fishbein và
Azjen (1975) khẳng định rằng ý định hành vi là nhân
tố dự đoán chính xác nhất về hành vi tiêu dùng của
một cá nhân. Đồng thời cho rằng ý định là nhân tố
chính dẫn đến hành vi, nó là chỉ báo cho việc con
người sẽ cố gắng đến mức nào, hay dự định sẽ dành
bao nhiêu nỗ lực vào việc thực hiện một hành vi cụ
thể. Như vậy, trong học thuyết mới này tác giả cho
rằng ý định thực hiện hành vi chịu ảnh hưởng bởi ba
nhân tố: (1) thái độ đối với hành vi, (2) chuẩn chủ
quan, (3) nhận thức kiểm soát hành vi.
Lý thuyết hành vi hợp lý (TRA) đã được
Ajzen tiếp tục nghiên cứu để khắc phục những
nhược điểm của lý thuyết này. Đến năm 1985,
Ajzen đã cho ra đời Lý thuyết hành vi có kế hoạch
(TPB). Đây được xem như là phần mở rộng của lý
thuyết hành vi hợp lý.
Lý thuyết TPB vẫn cho rằng hành vi của
người tiêu dùng là kết quả của ý định thực hiện
hành vi đó. Tức là ý định hành vi càng cao thì khả
năng thực hiện hành vi đó càng cao. Nhưng Ajzen
cũng đã bổ sung thêm nhận thức kiểm soát hành
vi (PBC) vào mô hình TRA để gia tăng khả năng
dự báo hành vi của mô hình.
Lúa mùa có những đặc tính ưu việt hơn các
giống lúa cao sản như khả năng phát triển sinh
khối, sự chống chịu với điều kiện bất lợi, đặc biệt
là thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu (Lê
Thanh Phong, 2019).
Gạo lúa mùa có các màu như đen, đỏ, nâu và
trắng với các đặc tính dinh dưỡng khác nhau tùy
theo mỗi loại. Gạo lúa mùa có màu nâu, đen và đỏ
có hàm lượng chất chống oxi hóa cao giúp làm
chậm quá trình oxi hóa trong cơ thể. Ngoài ra, gạo
lúa mùa còn chứa một số loại khoáng chất và
vitamin như B, D, E có lợi cho sức khỏe (Hồ
Thanh Bình, 2020). Do đó, đa phần những người
sử dụng gạo lúa mùa là những người có tiền sử
bệnh tiểu đường hay các loại bệnh cần hàm lượng
dinh dưỡng cao.
Do diện tích trồng cây lúa mùa đang rất hạn
chế nên lượng gạo lưu thông trên thị trường không
nhiều. Bên cạnh đó, đa phần người dân hiện nay
vẫn không biết cây lúa mùa nổi vẫn còn tồn tại nên
sản lượng tiêu thụ gạo vẫn chưa cao. Các sản
phẩm gạo lúa mùa lưu thông trên thị trường hiện
nay chủ yếu do các công ty thu mua từ nông dân,
qua quy trình sản xuất và sàn lọc kỹ lưỡng cho ra
các sản phẩm có giá bán cao và không phù hợp
với đa số người tiêu dùng
Nhận thức kiểm soát hành vi (PBC) đề cập đến
việc dễ dàng hay khó khăn trong việc thực hiện
hành vi do nó phản ánh những kinh nghiệm trong
quá khứ hay những trở ngại dự kiến sẽ gặp phải
trong quá trình thực hiện hành vi (Ajzen, 1991).
Niềm tin có được dựa trên các kinh nghiệm trong
quá khứ hoặc các thông tin cũ về hành vi từ những
tài liệu mà người tiêu dùng có được sẽ góp phần
ảnh hưởng đến việc có thực hiện hay không thực
hiện hành vi. Cũng theo TPB, càng có nhiều nguồn
lực và cơ hội thì cá nhân tin rằng họ có thể thực
hiện và ít gặp trở ngại trong việc thực hiện hành vi.
Ngoài ra, Ajzen cũng cho rằng nhân tố nhận thức
kiểm soát hành vi (PBC) cũng có thể ảnh hưởng
trực tiếp đến hành vi của cá nhân nếu họ chính xác
trong cảm nhận về mức độ kiểm soát của mình.
Shaharudin, Pani, Mansor, và Elias (2010) đã
kết luận yếu tố tác động đến ý định mua thực phẩm
hữu cơ của người tiêu dùng là giá trị cảm nhận và
ý thức sức khỏe. Người tiêu dùng càng quan đến
sức khoẻ của mình thì ý định mua thực phẩm hữu
cơ, an toàn ngày càng nhiều. Nghiên cứu này phù
hợp với các nghiên cứu của Effendi (2015),
Nguyễn Thị Ngọc Diệu (2019), Lê Thị Thùy
Dung (2017), Alamsyah (2015), Trịnh Phước
Nguyên và cộng sự (2020), Nguyễn Thanh Hoà
Bình và cộng sự (2017).
2.1.2. Ý định mua
Theo Ajzen (1991) cho rằng ý định được giả
định để nắm bắt các yếu tố động lực ảnh hưởng
đến một hành vi, chúng là những dấu hiệu cho
thấy con người sẵn sàng cố gắng như thế nào để
thực hiện hành vi. Ngoài ra, Azjen (1991) cũng bổ
sung thêm rằng “ý định tham gia vào một hành vi
24
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
Ngoài ra, chuẩn chủ quan là áp lực mà xã hội
đặt lên mỗi người khi cân nhắc có thực hiện hay
không thực hiện một hành vi. Trong các nghiên
cứu của Wang và cộng sự (2019), Nguyễn Phong
Tuấn (2011); Lê Thuỳ Hương (2014), Hồ Thị
Diệp Quỳnh Châu (2015), Effendi (2015);
Mingyan Yang (2014) cũng đã khẳng định nó có
ảnh hưởng thuận chiều giữa chuẩn chủ quan và ý
định mua thực phẩm hữu cơ cũng như mua sản
phẩn an toàn.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh Chất lượng
sản phẩm luôn được người tiêu dùng quan tâm khi
mua sản phẩm. Yếu tố này đóng vai trò quan trọng
trong việc hình thành ý định mua sản phẩm của
người tiêu dùng. Vì thế, nhiều nghiên cứu đã đưa
yếu tố này vào kiểm định sự ảnh hưởng của nó đến
ý định mua thực phẩm hữu cơ và rau an toàn
(Nguyen Thi Ngoc Dieu & Trinh Phuoc Nguyen,
2019), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015), Nguyễn
Văn Thuận (2011), Nguyễn Thanh Hoà Bình và
cộng sự (2017) đều khẳng định có tác động tích
cực đến ý định mua hàng.
cao hơn giá thực phẩm thông thường. Các nghiên
cứu của Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015), Nguyễn
Văn Thuận (2011), Lê Thị Thùy Dung (2017)
cũng chỉ ra rằng yếu tố nhận thức về giá có ảnh
hưởng tích cực đến ý định thực phẩm hữu cơ, an
toàn nghĩa là người tiêu dùng cho rằng giá phù
hợp với chất lượng thì sẽ làm tăng ý định mua
Theo Lê Thùy Hương (2014) cho rằng sự quan
tâm tới môi trường là niềm tin, thái độ quan điểm
và mức độ bận tâm của cá nhân với môi trường.
Các nghiên cứu về ý định mua các sản phẩm thân
thiện môi trường của người tiêu dùng thì sự quan
tâm đến môi trường cũng có tác động đến ý định
của họ như các nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc
Diệu (2019), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015).
Một sản phẩm khi không được phân phối
rộng rãi sẽ ảnh hưởng xấu đến khả năng tiếp cận
của khách hàng đối với sản phẩm đó. Vì thế, trong
các nghiên cứu trước thì yếu tố nhận thức về sự
sẵn có luôn xuất hiện trong mô hình như là một
yếu tố gây cản trở ý định mua thực phẩm hữu cơ.
Hơn nữa, thực phẩm hữu cơ càng có mặt ở nhiều
nơi thì người tiêu dùng càng có nhiều ý định mua
chúng (Lê Thùy Hương, 2014), Hồ Thị Diệp
Quỳnh Châu (2015).
Giá là số tiền người mua phải trả để có được
sản phẩm hay dịch vụ (Philip Kotler, 2017), người
tiêu dùng thường nhận thức giá thực phẩm hữu cơ
Bảng 1: Thang đo nháp các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua gạo lúa mùa
của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Cửu Long
Tên biến
Nguồn
Kỳ vọng
Sự quan tâm đến sức khoẻ
Effendi và cộng sự (2002) Nguyễn Thị Ngọc
Diệu (2019), Lê Thị Thùy Dung (2017), Alamsyah
(2015) Trịnh Phước Nguyên và cộng sự (2020), Khan
(2012), Nguyễn Thanh Hoà Bình và cộng sự (2017).
Wang và cộng sự (2019), Nguyễn Phong Tuấn (2011);
Lê Thuỳ Hương (2014), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu
(2015), Effendi (2015); Mingyan Yang (2014)
Woese K, Lange D, Boess C, Bogl KW (1997) trích
dẫn bởi Lê Thuỳ Hương (2014), Mingyan Yang và
cộng sự (2014)
+
SK
Chuẩn chủ quan
+
+
CQ
CL
Nhận thức về chất lượng
Nhận thức về giá
Nguyễn Văn Thuận (2011), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu
(2015), Lê Thị Thùy Dung (2017)
Lê Thùy Hương (2014), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu
(2015), Nguyễn Thị Ngọc Diệu (2019)
Lê Thùy Hương (2014), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu
(2015), Trịnh Phước Nguyên (2020)
Dickieson & Arkus (2009), Mingyan Yang (2014)
+
+
+
GQ
MT
Sự quan tâm đến môi trường
Nhận thức về sự sẵn có
Ý định mua
SC
YD
H2: Chuẩn mực chủ quan có tác động thuận
chiều đến ý định mua gạo lúa mùa
2.2 Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
Dựa vào lý thuyết hành vi có kế hoạch của
Ajzen (1991)] và các công trình, nghiên cứu trước
đây, tác giả đã đề xuất mô hình nghiên cứu có dạng:
Ý định mua gạo lúa mùa = f(Sự quan tâm đến
sức khoẻ, Chuẩn chủ quan, Nhận thức về chất
lượng, Nhận thức về giá, Sự quan tâm đến môi
trường, Nhận thức về sự sẵn có) cùng với các giả
thuyết nghiên cứu:
H3: Người tiêu dùng càng quan tâm đế chất
lượng gạo lúa mùa thì càng có ý định mua gạo lúa
mùa. H4: Nhận thức về giá gạo lúa mùa cao ảnh
hưởng thuận chiều đến ý định mua gạo lúa mùa.
H5: Người tiêu dùng càng quan tâm đến môi
trường thì càng có ý định mua gạo lúa mùa.
H6: Người tiêu dùng càng nhận thức rằng
gạo lúa mùa sẵn có trên thị trường thì họ càng có
ý định mua gạo lúa mùa.
H1: Người tiêu dùng càng quan tâm đến sức
khoẻ thì càng có ý định mua gạo lúa mùa
25
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
H1+
Sự quan tâm đến sức khỏe
H2+
Chuẩn chủ quan
+
Nhận thức về chất lượng
Ý định mua
H4+
gạo lúa mùa
Nhận thức về giá
H5+
Sự quan tâm đến môi trường
Nhận thức về sự sẵn có
H6+
Hình 1: Mô hình nghiên cứu đề xuất
3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu
3. Phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp phân tích được sử dụng
trong việc giải quyết các mục tiêu, kiểm định
các giả thuyết nghiên cứu của đề tài, cụ thể
gồm: phương pháp thống kê mô tả, phân tích
nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy
tuyến tính bội.
4. Kết quả và thảo luận
4.1. Phân tích độ tin cậy của thang đo thông
qua hệ số Cronbach’alpha
Theo Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng
Ngọc (2008), hệ số Cronbach’s Alpha có mức
giá trị từ 0,8 đến gần bằng 1 biểu thị thang đo
lường rất tốt: từ 0,7 đến gần bằng 0,8 biểu thị
thang đo lường sử dụng được và Cronbach’s
Alpha có giá trị từ 0,6 trở lên là có thể sử dụng
được trong trường hợp khái niệm đang đo lường
là mới hoặc mới đối với người trả lời trong bối
cảnh nghiên cứu.
3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
Đơn vị mẫu: người tiêu dùng gạo lúa mùa tại
13 tỉnh ĐBSCL.
Cở mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp
phân tích nhân tố khám phá (EFA), theo Hair và
ctv (2006) cho rằng để sử dụng EFA, kích thước
mẫu tối thiểu phải là 50, tốt hơn là 100 và tỉ lệ
quan sát / biến đo lường từ 5:1. Vì vậy, với 24 biến
quan sát, để tiến hành EFA cỡ mẫu tối thiểu phải
là: n = 24 x 5 = 120 quan sát. Tuy nhiên, tác giả
chọn cỡ mẫu là 320 quan sát để tăng độ tin cậy.
Phương pháp chọn mẫu: Nhóm tác giả sử
dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện những
người tiêu dùng gạo lúa mùa với tiêu thức phân
tầng theo vùng địa lý bằng bảng hỏi soạn sẵn cụ
thể: Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp mỗi tỉnh
30 mẫu (đây là những vùng trồng gạo lúa mùa
và người tiêu dùng sử dụng nhiều); các tỉnh còn
lại 23 mẫu.
Bảng 2: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha lần cuối
Trung bình thang đo Phương sai thang đo
nếu loại biến nếu loại biến
Tương quan
biến tổng
Cronbach’s Alpha nếu
loại biến
Biến quan sát
Sự quan tâm đến sức khoẻ Cronbach’s Alpha tổng = 0,879
SK1
SK2
SK3
7,81
7,92
8,03
2,636
2,388
2,52
0,77
0,795
0,739
0,828
0,804
0,855
Chuẩn chủ quan Cronbach’s Alpha tổng = 0,891
CQ1
CQ2
CQ3
6,57
6,59
6,50
2,904
3,095
2,997
0,805
0,777
0,777
0,828
0,853
0,853
Nhận thức về chất lượng Cronbach’s Alpha tổng = 0,858
CL1
CL2
CL3
7,60
7,71
7,83
2,473
2,208
2,383
0,74
0,771
0,692
0,798
0,764
0,841
Nhận thức giá Cronbach’s Alpha tổng = 0,857
GQ1
GQ2
GQ3
6,62
6,66
6,63
2,688
2,866
2,679
0,745
0,713
0,734
0,786
0,816
0,797
Sự quan tâm đến môi trường Cronbach’s Alpha tổng = 0,825
MT1
MT2
7,94
8,45
2,066
2,518
0,791
0,472
0,65
0,821
26
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
Bảng 2: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha lần cuối (tiếp)
MT3
8,02
1,953
0,819
0,615
Nhận thức sự sẵn có Cronbach’s Alpha tổng = 0,899
SC1
SC2
SC3
SC4
9,69
9,74
9,72
6,157
5,722
6,057
5,957
0,758
0,838
0,771
0,734
0,876
0,846
0,871
0,885
9,6094
Ý định mua gạo lúa mùa Cronbach’s Alpha tổng = 0,853
YD1
YD2
YD3
YD4
YD5
14,03
14,43
14,45
14,27
14,58
7,993
7,594
7,558
7,52
0,603
0,634
0,693
0,701
0,699
0,839
0,831
0,816
0,814
0,814
7,26
Bảng trên cho chúng ta thấy hệ số Cronbach’s
Alpha tổng luôn lớn hơn 0,6 nên các thang đo đạt
yêu cầu thống kê. Ngoài ra, hệ số tương quan biến
tổng đều lớn hơn 0,3 trong các nhóm yếu tố nên các
biến này đều được chấp nhận và có độ tin cậy.
4.2. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
4.2.1. Các biến độc lập
Kết quả kiểm định sự tương quan giữa các nhân
tố, ta có KMO = 0,714 > 0,5; Sig, kiểm định của
Bartlett’s Test = 0,000 < 0,05. Ngoài ra, các biến có
tương quan với nhau và hoàn toàn phù hợp với phân
tích nhân tố khám phá. Tiếp theo là kết quả ma trận
nhân tố thực hiện với phép xoay Varimax được thể
hiện trong bảng sau:
Bảng 3: Kết quả ma trận nhân tố đã xoay (hiệu chỉnh lần cuối)
Nhóm nhân tố
Nhân tố
1
2
3
4
CQ1 (Người thân khuyên tôi nên dùng gạo lúa mùa)
CQ2 (Bạn bè, đồng nghiệp giới thiệu tôi nên mua gạo lúa mùa)
CQ3 (Các thành viên trong gia đình mong muốn tôi sẽ mua gạo lúa
mùa cho gia đình)
0,867
0,860
0,852
GQ1 (Giá của gạo lúa mùa phù hợp với lợi ích của nó)
GQ2 (Giá gạo lúa mùa là quan trọng đối với tôi)
GQ3 (Tôi nghĩ gạo lúa mùa không đắt hơn gạo thông thường)
SK2 (Tôi quan tâm đến lượng chất dinh dưỡng trong gạo dùng hàng
ngày)
0,828
0,823
0,805
0,896
CL2 (Tôi nghĩ gạo lúa mùa có chất lượng cao hơn gạo thông thường)
SK1 (Tôi nghĩ sức khỏe rất quan trọng trong cuộc sống)
SK3 (Tôi thường chọn loại có lợi cho sức khoẻ)
CL1 (Tôi nghĩ gạo lúa mùa là loại gạo có chất lượng tốt)
CL3 (Tôi nghĩ tiêu dùng gạo lúa mùa sẽ nâng cao chất lượng cuộc
sống)
0,846
0,839
0,829
0,797
0,766
SC2 (Có nhiều cửa hàng bán gạo lúa mùa)
SC3 (Các cửa hàng bán gạo lúa mùa thuận tiện cho việc đi lại)
SC4 (Gạo lúa mùa dễ tìm thấy ở các cửa hàng, siêu thị, chợ và khu
phố)
SC1 (Gạo lúa mùa luôn có sẵn trên thị trường)
MT3 (Tôi tin rằng gạo lúa mùa thân thiện với môi trường)
MT1 (Tôi có biết các vấn đề về môi trường: ô nhiễm môi trường
nước và không khí, biến đổi khí hậu, tình trạng xâm nhập mặn, sự
suy thoái đất và diện tích canh tác…)
0,890
0,847
0,843
0,826
0,936
0,907
MT2 (Tôi luôn quan tâm đến khía cạnh môi trường khi lựa chọn
gạo)
0,657
Eiginvalue
7,389
3,205
2,195
1,771
Cumulative (%)
38,887
55,757
67,312
76,633
Bảng kết quả phân tích nhân tố cho thấy có
tất cả 19/19 biến đạt yêu cầu trong EFA, nếu xét
theo tiêu chuẩn Eiginvalue trong phân tích là
1,771> 1 thì 19/19 biến quan sát được rút lại thành
4 nhân tố. Trong bảng này ta cũng thấy được
phương sai cộng dồn Comulative bằng 76,633%
>50% nên 4 nhân tố được rút ra giải thích được
gần 77% biến thiên của dữ liệu. Hệ số tải nhân tố
của tất cả các biến đều lớn hơn 0,5 và đáp ứng đầy
đủ điều kiện nghiên cứu này yêu cầu.
Trong bảng này ta thấy, trên cơ sở sở 6 nhóm
biến độc lập, chúng ta đưa vào mô hình thì được
nhóm thành 4 nhóm nhân tố, có sự nhập vào của 02
nhóm biến là: các nhóm biến thuộc Chuẩn chủ quan
27
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
và Nhận thức về giá được nhóm cùng vào. Do hiện
nay, gạo lúa mùa đang được phục hồi dần, sản lượng
chưa nhiều, sự quảng bá về sản phẩm chưa lớn. Do
đó, nhóm nghiên cứu đã nhóm này thành nhân tố
Nhận thức về giá trị và chuẩn chủ quan
Nhóm biến thứ hai nhập vào là nhóm biến
Nhận thức về sức khoẻ và Nhận thức về chất lượng
nhóm vào cùng một nhóm do đó nhóm nghiên cứu
đã nhóm này thành nâhn số Sự quan tâm đến sức
khoẻ và chất lượng gạo
4.2.2 Biến phụ thuộc
Ta có kết quả kiểm định hệ số KMO = 0,848>
0,5; Sig, kiểm định Bartlett’s Test = 0,000< 0,05, do
vậy các biến có tương quan với nhau và hoàn toàn
phù hợp với phân tích nhân tố khám phá.
Bảng 4: Kết quả ma trận nhân tố
Nhóm nhân tố
1
Biến quan sát
YD5 (Tôi chắc chắn mua gạo lúa mùa trong lần mua gạo tiếp theo)
YD4 (Tôi dự định mua gạo lúa mùa trong thời gian sắp tới)
YD3 (Tôi có kế hoạch tăng lượng gạo lúa mùa trong tổng lượng gạo tôi mua)
YD2 (Tôi có kế hoạch bắt đầu mua gạo lúa mùa)
0.822
0.821
0.815
0.768
YD1 (Tôi sẽ tìm hiểu về gạo lúa mùa)
0.742
Từ bảng kết quả ma trận nhân tố trên, có thể
thấy cả ba biến quan sát đều có hệ số tải nhân tố lớn
hơn 0,5 và đạt yêu cầu trong phân tích nhân tố.
Mô hình nghiên cứu được xây dựng lại như
sau:
H1+
Sự quan tâm đến sức khỏe và chất lượng
H2+
H3+
Ý định mua
gạo lúa mùa
Nhận thức về giá trị và chuẩn chủ quan
Sự quan tâm đến môi trường
Nhận thức về sự sẵn có
H4+
Hình 2: Mô hình nghiên cứu điều chỉnh
Các giả thuyết nghiên cứu được điều chỉnh 4.2.3 phân tích hồi quy tuyến tính bội
như sau:
Kết quả tổng hợp cho thấy, hệ số xác định R2
= 0,530 và hệ số R2 hiệu chỉnh trong mô hình là
0,524. Bên cạnh đó, kiểm định F thấy mức ý nghĩa
Sig = 0,000 điều này cho thấy rằng độ thích hợp
của mô hình là 52,4% hay nói cách khác các biến
độc lập giải thích được 52,4% phương sai của biến
phụ thuộc. Ngoài ra kiểm định Durbin-Watson là
2,114 chứng tỏ không có tự tương quan. Hệ số
phóng đại phương sai VIF < 2 cho thấy các biến
độc lập không có quan hệ chặt chẽ với nhau nên
không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
H1: Người tiêu dùng càng quan tâm đến sức
khoẻ và chất lượng thì càng có ý định mua gạo lúa
mùa.
H2: Nhận thức về giá trị và chuẩn mực chủ
quan có tác động thuận chiều đến ý định mua gạo
lúa mùa.
H3: Người tiêu dùng càng quan tâm đến môi
trường thì càng có ý định mua gạo lúa mùa.
H4: Người tiêu dùng càng nhận thức rằng
gạo lúa mùa sẵn có trên thị trường thì họ càng có
ý định mua gạo lúa mùa.
Bảng 5: Bảng ANOVA của mô hình
Tổng bình phương
df
4
315
319
Trung bình bình phương
19,326
0,218
F
Sig.
Hồi quy
Còn lại
Total
77,302
68,568
145,870
88,781
,000b
Bảng 5 cho thấy Sig. = 0,00 nhỏ hơn 0,05 nên
mô hình hồi quy tuyến tính được xây dựng phù hợp
với tổng thể.
Để xem xét mức độ ảnh hưởng của từng nhân
tố đến biến phụ thuộc ý định mua ta xem xét bảng
trọng số hồi quy sau:
28
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
Bảng 6: Bảng trọng số hồi quy (Coefficientsa)
Hệ số hồi
quy chuẩn
hóa
Hệ số hồi quy chưa chuẩn
Đa cộng tuyến
hóa
Model
T
Sig,
B
Std, Error
0,192
0,038
0,036
0,040
Beta
T
VIF
Constant
CQGQ
SC
MT
SKCL
0,147
0,238
0,166
0,236
0,297
0,764
6,321
4,673
5,915
7,186
0,764
0,000
0,000
0,000
0,000
0,283
0,197
0,247
0,320
0,746
0,839
0,858
0,751
1,341
1,191
1,165
1,332
0,041
Từ kết quả hồi quy trên, ta có hàmhồi quy được
viết lại như sau: YĐMH = 0,320*SKCL +
0,283*CQGQ + 0,247*MT + 0,197*SC
Xem xét bảng trọng số hồi quy chúng ta thấy
có bốn nhân tố là SKCL, CQGQ, MT và SC có tác
động cùng chiều vào biến phụ thuộc YĐMH vì
trọng số hồi quy Beta của bốn nhân tố này có ý
nghĩa thống kê (p < 0,05).
Nếu xem xét mức độ tác động của bốn nhân
tố này lên biến phụ thuộc YĐMH, chúng ta có lần
lượt thứ tự tác động từ cao đến thấp của từng nhân
tố tương ứng với mức beta chuẩn hóa như sau:
SKCL (β = 0,320), CQGQ (β = 0,283), MT (β =
0,247) và SC (β = 0,197).
Như vậy với các giả thuyết nghiên cứu ở mô
hình hiệu chỉnh chúng ta nhận thấy 4 yếu tố đều
có tác động cùng chiều phù hợp với giả thuyết
nghiên cứu đề ra.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự quan tâm đến
sức khoẻ và chất lượng sản phẩm có tác động cùng
chiều và mạnh nhất đế ý định mua gạo của người
tiêu dùng, điều này phù hợp với các nghiên cứu
trước đây của của Effendi và cộng sự (2002),
Mingyan Yang và cộng sự (2014), Alamsyah
(2015), Lê Thị Thùy Dung (2017), Nguyễn Thanh
Hoà Bình và cộng sự (2017), Nguyễn Thị Ngọc
Diệu (2019), Trịnh Phước Nguyên và cộng sự
(2020) do nhu cầu cuộc sống ngày càng tăng, đời
sống người dân ngày càng nâng lên thì nhu cầu
bảo vệ sức khoẻ để duy trì chất lượng cuộc sống
được người dân quan tâm rất nhiều, họ chú trọng
nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm vì gạo là mặt
hàng được tiêu dùng hàng ngày.
Nhân tố chuẩn chủ quan và giá sản phẩm có
tác động cùng chiều đến ý định mua gạo với mức
độ tác động lớn thứ 2, kết quả này phù hợp với các
nghiên cứu trước đây của các tác giả Mingyan
Yang (2014), Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015),
Effendi (2015); Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015),
Lê Thị Thùy Dung (2017), Wang và cộng sự
(2019) điều này cho thấy người tiêu dùng có
chuẩn chủ quan của mình về gạo và nhận thức về
giá sản phẩm càng nhiều thì ý định mua gạo của
họ càng cao.
sản phẩm gạo lúa mùa bởi người tiêu dùng đánh
giá sản phẩm này thân thiện với môi trường và
kênh phân phối phù hợp với người tiêu dùng. Các
nghiên cứu trước đây của Lê Thùy Hương (2014),
Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu (2015), Trịnh Phước
Nguyên (2020) cũng có cùng nhận định. Với kết
quả nghiên cứu này cho chúng ta thấy được rằng,
ý thức tiếp cận sản phẩm thân thiện môi trường
được người tiêu dùng rất quan tâm để cân nhắc
mua sản phẩm nhiều hơn đồng thời sự thuận tiện
trong các kênh phân phối cũng giúp họ tiếp cận
sản phẩm và sử dụng sản phẩm nhiều hơn.
5. Kết luận và các khuyến nghị
Nghiên cứu được thực hiện qua hai bước:
định tính và định lượng. Kết quả nghiên cứu định
lượng với kích thước mẫu hợp lệ là 320 đã cho
thấy các thang đo đã đảm bảo độ tin cậy, độ giá trị
cho phép và 06 giả thuyết nghiên cứu sau khi phân
tích EFA đã nhóm lại thành 4 giả thuyết nghiên
cứu được cấp nhận đưa vào mô hình. Kết quả phân
tích hồi quy tuyến tính bộ cho thấy 04 giả thuyết
tác động cùng chiều đến Ý định mua gạo lúa mùa
của người tiêu dùng, xếp theo mức tác động giảm
dần: Sự quan tâm đến sức khoẻ và chất lượng (β
= 0,320), Nhận thức về giá và chuẩn chủ quan (β
= 0,283), Sự quan tâm đến môi trường (β = 0,247),
và nhận thức về sự sẵn có (β = 0,197).
Nghiên cứu đã chỉ ra sự quan tâm đến sức
khoẻ và chất lượng tác động mạnh nhất và cùng
chiều với ý định mua gạo lúa mùa do người tiêu
dùng. do đời sống nâng cao, người tiêu dùng quan
tâm đến sức khoẻ và chất lượng sản phẩm nhiều
hơn đặc biệt là chú trọng đến những sản phẩm an
toàn và bổ dưỡng.
Ngoài ra, Nhận thức về giá và chuẩn chủ
quan sản phẩm là nhân tố có ảnh hưởng đến ý định
mua gạo lúa mùa của người dân. Hơn thế nữa,
nghiên cứu cũng chỉ ra yếu tố tác động nữa đó
chính sự quan tâm môi trường của người tiêu dùng
càng lớn thì ý định mua gạo lúa mùa càng cao.
Đồng thời, nhận thức về sự sẵn có, tiện lợi là yếu
tố tác động đến ý định mua hàng của người dân
đối với sản phẩm gạo lúa mùa này.
Do vậy các doanh nghiệp kinh doanh gạo lúa
mùa quan tâm đến các đến đối tượng sử dụng gạo
lúa mùa là những người có quan tâm đến sức khỏe
Nhân tố sự quan tâm đến môi trường và nhận
thức sự sẵn có tác động cùng chiều với ý định mua
29
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH SỐ 17 (2021)
của bản thân, gia đình, chất lượng sản phẩm đồng
thời họ quan tâm giá sản phẩm tốt và đến yếu tố
môi trường trong hành vi mua sắm của mình.
Ngoài ra, họ quan tâm đến như hệ thống phân
phối thuận tiện cho việc mua sắm của họ. Chính
vì thế, khi doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh
doanh chú ý đến các yếu tố trên nhằm định hình
nhóm khách hàng và kế hoạch quảng bá sao cho
phù hợp. Vì thế, doanh nghiệp cần tìm cách để sản
phẩm gạo lúa mùa có thể đến tay người tiêu dùng
một cách dễ dàng hơn. Nên mở rộng kênh phân
phối đến các siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các chợ.
Càng gia tăng mật độ phân phối thì doanh nghiệp
càng dễ tiếp cận đến nhiều đối tượng khách hàng
khác nhau giúp gia tăng khả năng mua hàng của
người tiêu dùng. Đồng thời có thể kết hợp các
thêm các chương trình tư vấn dinh dưỡng kèm bán
hàng nhằm nâng cao hiểu biết của người tiêu dùng
về sức khỏe đồng thời nhấn mạnh những lợi ích
về sức khỏe mà gạo lúa mùa mang lại. Về vấn đề
môi trường, các doanh nghiệp nên thực hiện các
chương trình nhằm nâng cao nhận thức của người
tiêu dùng về vấn đề ô nhiễm môi trường. Từ đó
giới thiệu lợi ích của gạo lúa mùa góp phần giúp
phục hồi đất và biến đổi khí hậu, giảm ô nhiễm
môi trường nước và xâm nhập mặn… Sử dụng gạo
lúa mùa không chỉ tốt cho bản thân mà còn tốt cho
môi trường.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Ajzen I. (1991). The theory of planned behaviour. Organizational behaviour and human decision
processes, 50, 179–211.
[2]. Alamsyah, D. P., & Angliawati, R. Y. (2015). Buying Behavior Of Organic Vegetables Product: The
Effects Of Perceptions Of Quality And Risk. International Journal of Scientific and Technology Reseach,
4(12), 28–35.
[3]. Dickieson, J., Arkus, V., & Wiertz, C. (2009). Factors that influence the purchase of organic food: A
study of consumer behaviour in the UK [Msc in Management (Hornor)]. Cass Business School.
[4]. Fishbein, M., & Ajzen I. (1975). Belief, attitude, intention and behavior. An introduction to theory
and research reading.
[5]. Hồ Thanh Bình. (2020). Chất lượng và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng từ gạo lúa mùa nổi (Oryza
sativa sp). Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ.
[6]. Hồ Thị Diệp Quỳnh Châu. (2015). Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua thực phẩm hữu cơ của người
tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn Thạc sĩ, Trường ĐH Mở TP.Hồ Chí Minh.
[7]. Lê Thị Thùy Dung. (2017). Các nhân tố tác động đến ý định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu
dùng tại thành phố Đà Nẵng. Luận văn Thạc sĩ. Đại học Kinh tế Đà Nẵng.
[8]. Ihsan Effendi. (2015). Analysis of Consumer Behavior of Organic Food in North. Sumatra Province,
Indonesia, Journal of Business and Management, 4(1), 44–58.
[9]. Lê Thùy Hương. (2014). Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua thực phẩm an toàn của
cư dân đô thị—Lấy ví dụ tại Thành Phố Hà Nội [Luận án Tiến Sĩ]. Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.
[10]. Hoàng Trọng, & Chu Nguyễn Mộng Ngọc. (2008). Phân tích dữ liệu nghiên cứu với SPSS. Nhà xuất
bản Hồng Đức.
[11]. Lê Thanh Phong. (2019, April 13). Cây lúa mùa, bài toán nông nghiệp ĐBSCL. Thời Báo Kinh Tế
[12]. Mingyan Yang. (2014). Consumer Attitude and Purchase Intention towards Organic Food A
quantitative study of China. Linnӕus University.
[13]. Nguyen, P. T. (2011). A comparative Study of the intention to buy organic food between consumers
in northern and sourthern of Vietnam. AU-GSB e-JOURNAL, 4(2), 100–111.
[14]. Nguyễn Thanh Hoà Bình, Trần Trọng Nghĩa, & Trương Minh Hùng. (2017). Các nhân tố tác động
đến ý định lựa chọn mua gạo thương hiệu của người tiêu dùng miền Đông Nam Bộ. Tạp Chí Khoa Học
Lạc Hồng, 11/2017, 18–23.
[15]. Nguyen Thi Ngoc Dieu, & Trinh Phuoc Nguyen. (2019). Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua rau
an toàn của người dân An Giang. Tạp Chí Kinh Tế Châu A Thái Bình Dương, 5(2019), 25–27.
Thông tin tác giả:
Ngày nhận bài: 24/04/2021
Ngày nhận bản sửa: 13/05/2021
Ngày duyệt đăng: 30/05/2021
1. Nguyễn Thị Diễm Hằng
- Đơn vị công tác: Khoa Kinh tế -QTKD - Trường ĐH An Giang ,VNU-HCM
2. Huỳnh Phước Linh
- Đơn vị công tác: Khoa Kinh tế -QTKD - Trường ĐH An Giang ,VNU-HCM
30
8 trang
23180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua gạo lúa mùa của người tiêu dùng đồng bằng sông Cửu Long", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_yeu_to_anh_huong_den_y_dinh_mua_gao_lua_mua_cua_nguoi_ti.pdf
