Bài giảng Nhập môn chính sách công - Giới thiệu môn học

Ngoại tác

Nhập môn Chính sách Công

Ngoại tác (Externalities)

❖ Ngoại tác xảy ra khi một bên làm tăng (giảm) chi phí/lợi ích của

một (số) bên khác nhưng không thông qua giao dịch thị trường

(không được phản ánh qua giá cả).

❖ Ngoại tác làm thị trường thất bại vì lợi ích/chi phí cá nhân khác

lợi ích/chi phí xã hội dẫn đến phân bổ nguồn lực không đạt hiệu

quả Pareto.

Nhập môn Chính sách Công

Ngoại tác tích cực (Positive Externalities)

❖ Hoạt động tiêu dùng hay sản xuất của một cá nhân/tổ chức tạo lợi

ích cho người khác mà cá nhân/tổ chức tiêu dùng hay người sản

xuất đó không được trả tiền hay đền bù cho lợi ích mà mình tạo

ra.

❖ Nếu chỉ để thị trường quyết định, thì hoạt động tiêu dùng/sản xuất

có ngoại tác tích cực sẽ có mức thấp hơn là mức hiệu quả Pareto.

Nhập môn Chính sách Công

Ngoại tác tiêu cực (Negative Externalities)

❖ Hoạt động tiêu dùng hay sản xuất của một cá nhân/tổ chức tạo chi

phí cho người khác mà cá nhân/tổ chức tiêu dùng hay người sản

xuất đó không trả tiền hay đền bù cho chi phí tạo ra.

❖ Nếu chỉ để thị trường quyết định, thì hoạt động tiêu dùng/sản xuất

có ngoại tác tiêu cực sẽ có mức cao hơn là mức hiệu quả Pareto.

Nhập môn Chính sách Công

Hàng hóa công và ngoại tác

❖ Nhiều hàng hóa có đặc tính công (không thể loại trừ) là hàng hóa

và việc sản xuất và/hay tiêu dùng tạo ra ngoại tác.

❖ Ví dụ: trục trặc của tài nguyên sử dụng chung

(tragedy of the commons).

▪ Tài nguyên lâm sản/thủy sản

▪ Đường giao thông đông xe

Nhập môn Chính sách Công

Nội hóa ngoại tác (Internalizing Externalities)

❖ Nội hóa ngoại tác tính cực: Người tạo ngoại tác tích cực được

hưởng lợi ích của chính ngoại tác do mình tạo ra.

❖ Nội hóa ngoại tác tiêu cực: Người tạo ngoại tác tiêu cực phải chịu

chi phí của chính ngoại tác mà mình tạo ra.

Nhập môn Chính sách Công

Nhà nước can thiệp bằng thể chế

❖ Nhà nước trao quyền sở hữu ngoại tác cho một cá nhân/tổ chức tư

nhân (Định lý Coase).

❖ Nguồn tài nguyên dùng chung:

▪ Trục trặc là ở chỗ không ai có quyền sở hữu tài nguyên.

▪ Xác lập quyền sở hữu một cách rõ ràng đối với tài nguyên.

❖ Ngoại tác tiêu cực của tiếng ồn:

▪ Trục trặc là ở chỗ không ai có “quyền sở hữu” đối với “tiếng ồn”.

▪ Trao quyền tạo tiếng ồn cho một bên (bên tạo tiếng ồn hay bên chịu tiếng ồn) và

sau đó với cơ chế thị trường quyết định tiếng ồn ở mứ có hiệu quả Pareto.

❖ Hiệu quả Pareto đạt được trong điều kiện việc xác lập quyền sỡ hữu

không có chi phí giao dịch (transaction costs).

Nhập môn Chính sách Công

Nhà nước can thiệp bằng chính sách

❖ Đánh thuế/phí đối với ngoại tác tiêu cực (Pigouvian taxes)

▪ Mức thuế và phí bằng với mức chi phí biên của ngoại tác tiêu cực.

❖ Trợ giá ngoại tác tiêu cực

▪ Mức trợ giá bằng với mức lợi ích biên của ngoại tác tích cực.

Nhập môn Chính sách Công

Nhà nước can thiệp bằng quy định/điều tiết (regulation)

❖ Nhà nước quy định cụ thể các mức độ ngoại tác tiêu cực có thể

được tạo ra.

▪ Mức độ ô nhiễm

▪ Mức độ khai thác tài nguyên

❖ Thuận lợi:

▪ Giảm tính không chắc chắn

❖ Bất lợi:

▪ Phi hiệu quả khi những đối tượng tạo ngoại tác tiêu cực có các mức chi

phí biên khác nhau

▪ Không khuyến khích hành vi tự giảm ngoại tác tiêu cực xuống thấp hơn

mức quy định.

Nhập môn Chính sách Công

Nhà nước can thiệp bằng trực tiếp cung cấp

❖ Nhà nước trực tiếp thực hiện hoạt động có ngoại tác tích cực

▪ Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sản xuất các hàng hóa/dịch vụ trong

một ngành kinh tế mà nhờ đó các ngành kinh tế khác sẽ phát triển theo

(tác động lan tỏa).

❖ Thuận lợi:

▪ Giảm tính không chắc chắn

▪ Kết hợp với các mục tiêu can thiệp khác

❖ Bất lợi:

▪ Tính phi hiệu quả của DNNN.

Nhập môn Chính sách Công

Nhà nước tạo thị trường ngoại tác

❖ Thiết lập thị trường ở đó giấy phép (quyền) tạo ngoại tác được

mua bán

❖ Cách làm: Nhà nước kết hợp thể chế, điều tiết và thị trường để tạo

một hệ thống quy định giới hạn và mua bán (cap and trade

system):

▪ Quy định mức ngoại tác tiêu cực có thể được tạo ra.

▪ Mức ngoại tác này được phân bổ hay bán cho các doanh nghiệp tạo ngoại

tác dưới dạng giấy phép.

▪ Các doanh nghiệp này được phép mua bán giấy phép theo cơ chế thị

trường.

Nhập môn Chính sách Công

Bài giảng Nhập môn chính sách công - Giới thiệu môn học - Nguyễn Xuân Thành