Bài giảng Logoc học đại cương - Chương 3: Phán đoán

Nội dung chính:

 Khái niệm phán đoán, đặc trưng của phán đoán, quan

hệ giữa phán đoán và câu.

 Cấu trúc của phán đoán đơn và các loại phán đoán đơn

cơ bản.

 Tính chu diên của các thuật ngữ trong các phán đoán

đơn cơ bản.

 Quan hệ của các phán đoán đơn cơ bản.

 Phán đoán phức, cấu trúc và các loại phán đoán phức.

63

 Mục đích: Giúp sinh viên

- Hiểu và trình bày chính xác định nghĩa phán đoán, các

đặc trưng của phán đoán.

- Phân biệt được các phán đoán đơn cơ bản dựa trên công

thức của chúng.

- Xác định được tính chu diên của từng thuật ngữ trong

phán đoán đơn, giá trị chân lý của từng phán đoán đó.

- Xác định được quan hệ của các phán đoán đơn cơ bản

và tìm được các phán đoán còn lại trong hình vuông

logic.

- Định nghĩa chính xác phán đoán phức, cấu trúc của

phán đoán phức.

- Phân biệt được các loại phán đoán phức theo liên hệ từ.

64

1.1. Định nghĩa

Phán đoán là hình thức của tư duy trên cơ sở liên kết các

khái niệm để khẳng định hay phủ định về sự tồn tại của

đối tượng, có hay không có thuộc tính hay quan hệ nào

đó thuộc về đối tượng.

Ví dụ: Một số sinh viên lớp này là sinh viên ưu tú.

65

Đặc trưng của mỗi phán đoán quy định về chất, lượng và

giá trị logic.

- Chất của phán đoán có thể là khẳng định hay phủ định

(thừa nhận hay không thừa nhận) một thuộc tính hay quan

hệ nào đó của đối tượng.

- Lượng của phán đoán là phạm vi ngoại diên của khái

niệm. Lượng của phán đoán có hai loại: lượng toàn thể -

kí hiệu là  (All) và lượng bộ phận kí hiệu là  (Exist)

- Giá trị logic của phán đoán chỉ sự nhận thức, nhận định,

dự báo của con người về đối tượng, giá trị logic của phán

đoán có thể chân thực hoặc giả dối.

Ví dụ: Đồng là kim loại không dẫn điện (chất: phủ định,

lượng: toàn thể, giá trị logic: giả dối)

66

Sự khác nhau giữa câu và phán đoán:

- Thành phần của phán đoán và thành phần của câu

không giống nhau.

- Kết cấu logic của tư tưởng và kết cấu ngữ pháp của câu

không giống nhau do kết cấu ngữ pháp phụ thuộc vào

ngôn ngữ của từng dân tộc

Câu chỉ là phán đoán khi:

- Khẳng định hay phủ định dấu hiệu, thuộc tính nào đó

của đối tượng tư tưởng.

- Phải xác định được giá trị logic của phán đoán qua câu

đó là chân thực hay giả dối

67

- Phán đoán được cấu thành từ nhiều khái niệm.

- Phán đoán cho ta hiểu biết về thuộc tính nào đó của đối

tượng còn khái niệm cho ta hiểu biết tương đối trọn vẹn

về đối tượng.

- Phán đoán có quan hệ chặt chẽ với câu

68

2.1. Định nghĩa và cấu trúc của phán đoán đơn

Phán đoán đơn là phán đoán chỉ có một chủ từ và một vị

từ được tạo thành từ sự liên kết các khái niệm.

Ví dụ: Việt Nam là nước Xã hội chủ nghĩa.

69

- Chủ từ là khái niệm về đối tượng của tư tưởng mà ta

đang tư duy về nó, ký hiệu là S (Subjectum).

- Vị từ là khái niệm chỉ thuộc tính hay dấu hiệu của đối

tượng thể hiện nội dung tư duy của con người về đối

tượng, ký hiệu là P (Praedicatum).

- Liên hệ từ là từ nối giữa S và P phản ánh quan hệ giữa

đối tượng và thuộc tính của đối tượng, nó biểu thị bằng

các từ là, không là, thực chất là, không phải là...

- Lượng từ gồm có lượng từ toàn thể và lượng từ bộ phận

để chỉ phán đoán có liên quan đến toàn bộ hay một

phần ngoại diên của khái niệm biểu thị chủ từ.

70

Công thức tổng quát của phán đoán đơn là:

,  S là (không là) P

71

Căn cứ theo nội hàm của vị từ :

- Phán đoán thuộc tính (VD: Cô gái này đẹp)

- Phán đoán quan hệ (VD: Bạn Minh học giỏi hơn bạn

Hùng)

- Phán đoán tồn tại (VD: Ngày nay vẫn tồn tại những kẻ

giết người)

72

Căn cứ vào tính chất của liên hệ từ

- Phán đoán khẳng định (VD: Sông Hồng có nhiều phù sa)

- Phán đoán phủ định (VD: Đa số sinh viên không phải là

đảng viên)

73

Căn cứ vào lượng từ đề cập ở chủ từ:

- Phán đoán chung (VD: Kim loại dẫn điện)

- Phán đoán riêng (bộ phận) (VD: Một số động vật sống

dưới nước)

- Phán đoán đơn nhất (VD: Hà Nội là thủ đô của nước

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam)

74

Căn cứ vào mức độ hiểu biết về mối liên hệ giữa đối

tượng và thuộc tính của đối tượng

- Phán đoán khả năng (VD: Trên Sao hỏa có thể có sự

sống)

- Phán đoán thực (VD: Vệ tinh VINASAT1 đang bay)

- Phán đoán tất yếu (VD: Nước sôi ở 100^oC)

75

- Phán đoán khẳng định chung là phán đoán khẳng định,

thừa nhận toàn bộ lớp đối tượng có cùng thuộc tính nào

đó.

Ký hiệu là A (hoặc a) viết tắt của từ affirmo – khẳng

định.

Công thức: Mọi S là P (SaP).

Lượng hóa theo ngôn ngữ logic vị từ: x (S(x) → P(x))

Ví dụ: Mọi người dân Việt Nam đều yêu lao động

76

- Phán đoán khẳng định bộ phận (khẳng định riêng) là

phán đoán phản ánh một nhóm, một bộ phận lớp đối

tượng có chung một thuộc tính nào đó.

Ký hiệu là I (i).

Công thức: Một số S là P (SiP).

Lượng hóa theo ngôn ngữ logic vị từ: x (S(x)

٨

P(x))

Ví dụ: Đại bộ phận người Việt Nam đều yêu lao động

77

- Phán đoán phủ định chung là phán đoán phản ánh toàn

bộ lớp đối tượng không có thuộc tính nào đó.

Ký hiệu là E (e) viết tắt của từ nego – phủ định.

Công thức: Mọi S không là P (SeP).

Lượng hóa theo ngôn ngữ logic vị từ: x (S(x) → ~ P(x))

Ví dụ: Tất cả các cuốn sách đều không hay

78

- Phán đoán phủ định bộ phận (phủ định riêng) là phán

đoán phản một nhóm, một bộ phận lớp đối tượng

không có thuộc tính nào đó.

Ký hiệu là O (o).

Công thức: Một số S không là P (SoP).

Lượng hóa theo ngôn ngữ logic vị từ: x (S(x)

٨

~ P(x))

Ví dụ: Đa số sinh viên không phải nhà thơ

79

Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán là khi

trong phán đoán đó đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp tới

tất cả đối tượng thuộc ngoại diên của thuật ngữ ấy

trong mối quan hệ với thuật ngữ còn lại của phán đoán.

Thuật ngữ chu diên ký hiệu là dấu cộng (+). Ngược lại,

nếu thuật ngữ chỉ đề cập tới một phần đối tượng thuộc

ngoại diên khái niệm ấy trong mối quan hệ với thuật

ngữ còn lại của phán đoán thì thuật ngữ đó không chu

diên. Thuật ngữ không chu diên ký hiệu là dấu trừ (-).

80

Quan hệ giữa S và P tồn tại hai quan hệ là quan hệ bao

hàm và quan hệ đồng nhất.

+ Quan hệ đồng nhất: S⁺P⁺

Ví dụ: Sông Hồng là sông lớn nhất miền Bắc Việt Nam

+ Quan hệ bao hàm: S⁺P^-

Ví dụ: Tất cả động vật có vú là động vật

81

Quan hệ giữa S và P tồn tại hai quan hệ là quan hệ giao

nhau và quan hệ bao hàm

+ Quan hệ giao nhau: S^-P^-

Ví dụ: Một số giáo viên là anh hùng lao động

+ Quan hệ bao hàm: S^-P⁺

Ví dụ: Một số cuộc chiến tranh là chiến tranh chính nghĩa

82

Bài giảng Logoc học đại cương - Chương 3: Phán đoán - Trần Thị Hà Nghĩa