Bài giảng Logic học - Chương 3: Phán đoán - Trường Đại học Thương mại

Chƣơng

3

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.1. Định nghĩa và đặc điểm phán đoán

3.1.1. Định nghĩa

Phán đoán là hình thức lôgíc của tư duy được hình thành trên cơ

sở liên kết các khái niệm với nhau để khẳng định hay phủ định sự

tồn tại của đối tượng, thuộc tính hay những mối liên hệ của nó.

3.1. Định nghĩa và đặc điểm phán đoán

3.1.2. Các đặc điểm của phán đoán

Phán đoán có đối tượng

1

phản ánh xác định

Phán đoán có nội dung

2

3

phản ánh xác định

Phán đoán có cấu trúc

logic xác định

Chân thực = 1

Giả dối = 0

Phán đoán luôn mang

một giá trị logic xác định

4

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.1.3. Hình thức ngôn ngữ biểu đạt phán đoán

Khái niệm

Phán đoán

Từ

Câu

Phán đoán chỉ diễn đạt dưới dạng

câu trần thuật bởi nó là câu đưa ra

thông tin mang ý nghĩa khẳng định

hay phủ định, thoả mãn được các

đặc điểm của phán đoán nhất là đặc

điểm về tính có giá trị lôgíc.

Những từ phản ánh một

đối tượng xác định thì

nó mới trở thành những

khái niệm logic.

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

Phân loại phán đoán

Phán đoán

Phán đoán phức

Phán đoán đơn

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

Phán đoán đơn là hình thức logic của tư duy phản ánh về sự tồn tại hoặc

không tồn tại của một thuộc tính khách quan nào đó của đối tượng.

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

a. Cấu trúc logic

Thuật ngữ

Chủ từ: S

Vị từ: P

Là bộ phận chỉ đối

tượng hay lớp đối

tượng mà phán đoán

phản ánh

Là bộ phận chỉ nội

dung (thuộc tính) mà

phán đoán phản ánh

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

Khẳng định

Là

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

Vị từ: P

Chủ từ: S

Hệ từ

Phủ định

Không là

Chất

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

a. Cấu trúc logic

(mọi, tất cả,toàn bộ)

Toàn thể: 

Vị từ: P

Hệ từ

Chủ từ: S

Lượng từ

(một số, phần lớn, đa số)

Bộ phận: 

Lượng

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

a. Cấu trúc logic

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

Vị từ: P

Hệ từ

Chủ từ: S

Lượng từ

Lƣu ý:

Tất cả những phán đoán nào mà có chủ từ là khái

niệm đơn nhất thì lượng ấy luôn là lượng toàn thể

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

a. Cấu trúc logic

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

Khẳng định

Là

Toàn thể: 

Lượng từ

Vị từ: P

Hệ từ

Chủ từ: S

Bộ phận: 

Không là

Phủ định

Lượng

Chất

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

b. Các kiểu phán đoán đơn

3.2.2. Cấu tạo của PĐ đơn

+ Phán đoán toàn thể phủ định:

(Lượng toàn thể, chất phủ định)

Ký hiệu: E

+ Phán đoán toàn thể khẳng định:

(Lượng toàn thể, chất khẳng định)

Ký hiệu: A

Công thức:  S không là P

Công thức:  S là P

+ Phán đoán bộ phận phủ định:

(Lượng bộ phận, chất phủ định)

Ký hiệu: O

+ Phán đoán bộ phận khẳng định:

(Lượng bộ phận, chất khẳng định)

Ký hiệu: I

Công thức:  S không là P

Công thức:  S là P

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

3.2.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán đơn

 Có 3 quy ƣớc:

- Gọi tập hợp các đối tượng thuộc ngoại diên của chủ từ là lớp S.

- Lớp P là tập hợp các đối tượng thuộc ngoại diên của vị từ

- Lớp S, P là tập hợp tất cả các đối tượng thỏa mãn cùng lúc 2 điều kiện:

+ Thuộc ngoại diên của chủ từ (thuộc S)

+ Được phản ánh ở trong vị từ P.

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2. Phán đoán đơn

3.2.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán đơn

Nếu SP trùng với ngoại diên của nó

Nếu SP tách rời ngoại diên của nó

Chu diên

+

Thuật

ngữ

Không chu diên

Nếu SP bị bao hàm trong ngoại diên của nó

-

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán đơn

+ Phán đoán A:  S là P

+ Phán đoán E:  S không P

-

P

+

S , P

S

P

S

+ Phán đoán O:  S không P

+ Phán đoán I:  S là P

-

S

-

S

-

+

S P

P

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.3. Tính chu diên của các thuật ngữ trong phán đoán đơn

Chủ từ của phán đoán toàn thể luôn luôn chu diên

Chủ từ của phán đoán bộ phận luôn không chu diên

Vị từ của phán đoán phủ định luôn luôn chu diên

Trong phán đoán khẳng định, P chỉ chu diên với điều kiện P<=S

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.4. Quan hệ giữa các phán đoán đơn trên hình vuông lôgíc

Chỉ xét các phán đoán giống nhau cả về chủ từ và vị từ, và quan hệ là

quan hệ về mặt giá trị lôgic

Đối lập trên

A

E

Chú thích: Các đỉnh của

hình vuông là các phán

đoán đơn A, E, I,O, còn

các cạnh và đường chéo

biểu thị quan hệ giữa

chúng.

I

O

Đối lập dưới

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.4. Quan hệ giữa các phán đoán đơn trên hình vuông lôgíc

Quan hệ mâu thuẫn

Quan hệ đối lập

Quan hệ

Lệ thuộc

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.4. Quan hệ giữa các phán đoán đơn trên hình vuông lôgíc

Quan hệ mâu thuẫn

Quan hệ mâu thuẫn: là quan hệ giữa những phán đoán khác nhau cả về chất,

lẫn lượng, thể hiện trên hai đường chéo của hình vuông, đó là quan hệ giữa

hai cặp phán đoán: A & O; E & I. Chúng không thể cùng chân thực hoặc

cùng giả dối, mà nhất thiết phải một chân thực, một giả dối.

Giá trị lôgic của các phán đoán đơn trong quan hệ mâu thuẫn như sau:

A = 1 O = 0

E = 1  I = 0

O = 1  A = 0

I = 1  E = 0

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.4. Quan hệ giữa các phán đoán đơn trên hình vuông lôgíc

Quan hệ lệ thuộc

Quan hệ lệ thuộc: là quan hệ giữa các phán đoán giống nhau về chất,

nhưng khác nhau về lượng. Đó là hai cặp phán đoán: (A&I), (E&O)

A = 1 I = 1

I = 0  A = 0

E = 1 O = 1

O = 0  E = 0

A = 0  I = ?

I = 1  A = ?

E = 0  O = ?

O = 1  E = ?

PHÁN ĐOÁN

Chƣơng 3

3.2.4. Quan hệ giữa các phán đoán đơn trên hình vuông lôgíc

Quan hệ đối lập

Quan hệ đối lập: là quan hệ giữa những phán đoán giống nhau về lượng,

nhưng khác nhau về chất. Đó là hai cặp phán đoán (A & E), (I & O).

A = 1 E = 0

E = 1  A = 0

A = 0  E = ?

E = 0  A =?

I = 0 O = 1

O = 0  I = 1

I = 1  O = ?

O= 1  I = ?