Kĩ năng quản lí xung đột trong quan hệ bạn bè của học sinh Trung học Phổ thông
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Kĩ năng quản lí xung đột trong quan hệ bạn bè
của học sinh trung học phổ thông
Nguyễn Thanh Hùng
TÓM TẮT: Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng kĩ năng quản lí xung đột
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế
32 Lê Lợi, thành phố Huế,
trong quan hệ bạn bè của học sinh trung học phổ thông. Dữ liệu thu thập được
từ 268 học sinh trung học phổ thông, tỉnh Thừa Thiên - Huế cho thấy kĩ năng
này của học sinh trung học phổ thông đang còn hạn chế. Trên cơ sở kết quả
nghiên cứu, một số kiến nghị đã được đề xuất nhằm hỗ trợ học sinh trung học
phổ thông nâng cao kĩ năng quản lí xung đột.
tỉnh Thừa Thiên - Huế, Việt Nam
Email: tuanhung[email protected]
TỪ KHÓA: Kĩ năng; quản lí xung đột; học sinh trung học phổ thông.
Nhận bài 16/12/2018 Nhận kết quả phản biện và chỉnh sửa 10/01/2019 Duyệt đăng 25/01/2019.
Các chiến lược được thể hiện rõ trong quy trình giải quyết
1. Đặt vấn đề
xung đột. Trên cơ sở cách tiếp cận đó, nghiên cứu đã sử
dụng bảng hỏi của McClellan (1997) để đánh giá kĩ năng
quản lí xung đột trong quan hệ bạn bè của HS THPT. Bảng
hỏi bao gồm 40 item nhằm xác định 10 thành tố: (1) Nhìn
nhận xung đột là quá trình tự nhiên và tích cực; (2) Thiết
lập bầu không khí trước khi giải quyết xung đột; (3) Làm
Ở lứa tuổi học sinh (HS) trung học phổ thông (THPT),
quan hệ bạn bè chiếm vị trí quan trọng nhất đối với các em
(Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng, 1999).
Các em có nhu cầu cao trong giao tiếp với bạn bè và chịu sự
tác động lớn của bạn bè trên mọi phương diện. Tuy nhiên,
cũng trong chính quan hệ này lại nảy sinh những xung đột
xuất phát từ sự khác biệt về quan điểm, tính cách, hứng rõ vấn đề xung đột; (4) Tập trung vào nhu cầu chứ không
thú..., và đòi hỏi các em phải biết cách quản lí xung đột phải điều mong muốn; (5) Giải quyết vấn đề trên cơ sở
hợp lí. Các cách giải quyết xung đột HS học được trong bình đẳng quyền lực; (6) Tập trung vào tương lai và học
quan hệ bạn bè có liên quan đến sự thành công trong các hỏi từ quá khứ; (7) Mở ra các phương án thay thế để đạt
mối quan hệ dài hạn hay ngắn hạn của các em (Thayer, lợi ích song phương; (8) Phát triển những bước khả thi
Updegraff & Delgado, 2008). Các nghiên cứu cho thấy kĩ có tính quyết định để hành động; (9) Lập thoả thuận đôi
năng quản lí xung đột liên quan đến việc duy trì tình bạn bên cùng có lợi; và (10) Các yếu tố khác. Mỗi yếu tố bao
ở tuổi vị thành niên (Hartup, 1993), sự thành công tại nơi gồm 4 item. Các item được đánh giá theo thang điểm: 1:
làm việc (Tjosvold, 1998). Một số tác giả cho rằng kĩ năng Hầu như không bao giờ; 2: Thỉnh thoảng; 3: Khá thường
quản lí xung đột là một trong những yếu tố quyết định quan xuyên; 4: Thường xuyên; 5: Hầu như luôn luôn. Bảng
trọng nhất của chất lượng tình bạn (Crohan, 1992; Laursen hỏi có 12 item nghịch, đó là: 1, 3, 13, 18, 22, 24, 26, 27,
& Collins 1994) và xung đột được xem là mối đe dọa lớn 31, 32, 33 và 35. Những item này cho điểm ngược lại: 5:
nhất cho tình bạn (Selman, 1980; dẫn theo DeBates, 1999). Hầu như không bao giờ; 4: Thỉnh thoảng; 3: Khá thường
Chính vì vậy, việc giáo dục cho HS trung học phổ thông kĩ xuyên; 2: Thường xuyên; 1: Rất thường xuyên. Tổng điểm
năng quản lí xung đột là hết sức cần thiết.
càng cao chứng tỏ kĩ năng giải quyết xung đột của HS
Kĩ năng quản lí xung đột đóng vai trò rất quan trọng trong càng tốt.
việc duy trì mối quan hệ giữa các cá nhân (Hartup, 1993,
Bảng hỏi được tiến hành khảo sát trên 268 HS THPT,
Laursen và Collins 1994). Lứa tuổi HS THPT là thời kì phát trong đó 89 em lớp 10, 90 em lớp 11 và 89 em lớp 12 của
triển các kĩ năng xã hội trong các mối quan hệ bên ngoài
gia đình, trong đó có kĩ năng quản lí xung đột. Cách HS
giải quyết xung đột ở lứa tuổi này sẽ tác động lớn đến kĩ
năng giải quyết xung đột ở lứa tuổi trưởng thành (DeBates,
1999). Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã tiến hành
nghiên cứu thực trạng kĩ năng quản lí xung đột trong quan
hệ bạn bè của HS THPT, trên cơ sở đó đề xuất một số kiến
nghị nhằm nâng cao kĩ năng này cho HS.
tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết quả khảo sát được xử lí bằng
phần mềm SPSS 22.0. (Ghi chú: ĐTB: Điểm trung bình;
ĐLC: Độ lệch chuẩn; R: item nghịch; Giá trị trung bình
chung: 1 ≤ ĐTB ≤ 20).
2.2. Thực trạng kĩ năng giải quyết xung đột trong quan hệ bạn
bè của học sinh trung học phổ thông
2.2.1. Đánh giá chung về kĩ năng giải quyết xung đột trong quan
hệ bạn bè của học sinh trung học phổ thông
Kết quả khảo sát ở Bảng 1 cho thấy nhìn chung các thành
tố của kĩ năng giao tiếp ở mức trung bình, điểm số tập trung
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Khách thể và phương pháp nghiên cứu
Trong nghiên cứu này, kĩ năng quản lí xung đột được vào phương án “Khá thường xuyên”. Điều này chứng tỏ
hiểu là khả năng sử dụng các chiến lược khác nhau để kĩ năng giải quyết xung đột của HS THPT chưa cao (xem
ngăn ngừa hoặc giải quyết xung đột một cách có hiệu quả. Bảng 1).
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
60
Nguyễn Thanh Hùng
Durán, 2017; de Wied, Branje & Meeus, 2007).
Bảng 1: Kĩ năng giải quyết xung đột trong quan hệ bạn bè của
HS THPT
Nghiên cứu cũng đã tìm hiểu kĩ năng giải quyết xung đột
dưới lát cắt giới tính và khối học, song nhìn chung không
có sự khác biết về mặt thống kê giữa HS nam và HS nữ
(t=1.16; p>0.05), HS lớp 10, lớp 11 và lớp 12 (F=1.97;
p>0.05). Như vậy, các đối tượng HS đều gặp khó khăn ở
mức độ khá tương đồng ở kĩ năng giải quyết xung đột trong
quan hệ bạn bè.
STT
Các thành tố của kĩ năng
giải quyết xung đột
ĐTB
ĐLC
2.71
3.59
Nhìn nhận xung đột là quá trình tự nhiên 13.81
và tích cực
1
Thiết lập bầu không khí trước khi giải 12.44
quyết xung đột
2
3
4
2.2.2. Các biểu hiện của kĩ năng giải quyết xung đột trong quan
hệ bạn bè của học sinh trung học phổ thông
Làm rõ vấn đề xung đột
12.16
3.71
3.13
a. Nhìn nhận về xung đột là quá trình tự nhiên và tích cực
Khi xung đột xảy ra, việc nhìn nhận xung đột trong quan
hệ bạn bè là quá trình tự nhiên và tích cực có thể giúp HS
bình tĩnh và lựa chọn cách giải quyết xung đột hợp lí. Đây
là thành tố đầu tiên cần có khi tiến hành giải quyết xung
đột. Quá trình nhận thức sẽ định hướng cho việc đưa ra
những cách giải quyết xung đột phù hợp. Tuy nhiên, dữ
liệu ở Bảng 2 (cho thấy HS THPT vẫn còn hạn chế ở thành
tố này. Điều này thể hiện ở các phương án lựa chọn ở các
nhận định chủ yếu ở mức “Khá thường xuyên”. Vẫn còn
khá nhiều HS “thường xuyên” và “rất thường xuyên” nhìn
thấy “xung đột là một trải nghiệm tiêu cực” và “sợ đối đầu”
(tỉ lệ phần trăm lần lượt là 30.9%, 24.2%). Bên cạnh đó,
nhiều HS “hầu như không bao giờ” và “thỉnh thoảng” mới
nhận thấy “Khi giải quyết xong vấn đề xung đột, mối quan
hệ của tôi được cải thiện” và “Tôi cảm thấy xung đột sẽ
khiến mọi người bị tổn thương” (tỉ lệ phần trăm lần lượt là
44.0%, 31.7%) (xem Bảng 2).
Tập trung vào nhu cầu chứ không phải 12.65
điều mong muốn
Giải quyết vấn đề trên cơ sở bình đẳng 12.62
về quyền lực
3.04
2.88
2.48
2.76
5
6
7
8
Tập trung vào tương lai và học hỏi từ 13.09
quá khứ
Mở ra các phương án thay thế để đạt lợi 13.16
ích song phương
Phát triển những bước khả thi có tính 12.07
quyết định để hành động
9
Lập thoả thuận đôi bên cùng có lợi
Các yếu tố khác
11.96
11.36
2.27
3.39
10
Trong thời gian vừa qua, những vụ bạo lực học đường có
xu hướng gia tăng. Các cuộc va chạm, đánh nhau của HS
trong các trường học đang ở mức báo động. Theo Báo Pháp
luật và Đời sống, dù chưa có thống kê đầy đủ về tỉ lệ bạo
lực học đường nhưng theo khảo sát gần đây của Bộ Giáo
dục và Đào tạo, cứ hơn 11.000 HS thì có một em bị buộc
thôi học vì đánh nhau, cứ 9 trường thì có một trường có HS
đánh nhau. Nạn bạo lực học đường đang gia tăng, đặc biệt
trong nhóm HS trung học cơ sở và THPT. Một trong những
nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là sự hạn chế của kĩ
năng giải quyết xung đột. Chính vì vậy, các nhà trường cần
có những biện pháp để nâng cao kĩ năng này cho HS THPT.
Trong nghiên cứu này, kĩ năng giải quyết xung đột thể
hiện rõ trong quá trình giải quyết xung đột. Khi hình thành
kĩ năng giải quyết xung đột cho HS, cần chú ý đến đầy đủ
các thành tố, từ việc giáo dục cách nhìn nhận tích cực về
quá trình xung đột; cách thiết lập bầu không khí trước khi
giải quyết xung đột; làm rõ vấn đề xung đột; tìm hiểu nhu
cầu của hai bên; cách giải quyết hướng đến thoả mãn nhu
cầu của hai bên và mối quan hệ lâu dài; giải quyết vấn đề
trên cơ sở bình đẳng quyền lực, tính đến những phương án
Bảng 2: Biểu hiện của thành tố nhìn nhận xung đột là quá trình
tự nhiên và tích cực
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1R
Tôi thấy xung đột là một trải nghiệm tiêu 3.38
cực.
1.53
2
Khi giải quyết xong vấn đề xung đột, mối 3.24
quan hệ của tôi được cải thiện.
1.46
3R
Tôi sợ đối đầu.
3.66
1.33
1.44
4
Tôi cảm thấy xung đột sẽ khiến mọi người 3.53
bị tổn thương.
Trung bình chung
13.81
2.71
Trong giáo dục kĩ năng giải quyết xung đột cho HS THPT,
cần tác động đến nhận thức của HS giúp HS thay đổi nhận
thay thế và lập thoả thuận để đôi bên đều cảm giác “thắng”. thức về xung đột, nhìn nhận xung đột theo hướng tích cực:
Mục tiêu của giải quyết xung đột không chỉ giải quyết được Xung đột không hẳn là trải nghiệm tiêu cực; khi giải quyết
vấn đề xung khắc mà các mối quan hệ được thiết lập và duy xong vấn đề xung đột, các mối quan hệ sẽ được cải thiện
trì bền vững, chính vì vậy, HS cần được dạy về các kĩ năng hơn vì đây là cơ hội để mọi người hiểu nhau hơn và điều
cảm xúc - xã hội như: Quản lí cảm xúc, kĩ năng lắng nghe, chỉnh mọi hành vi của nhau cho phù hợp.
kĩ năng đồng cảm, kĩ năng giao tiếp không bạo lực... Nhiều
nghiên cứu đã cho thấy có mối quan hệ giữa các kĩ năng
b. Thiết lập bầu không khí trước khi giải quyết xung đột
Khởi đầu với việc tạo dựng bầu không khí có tác dụng
này với kĩ năng giải quyết xung đột (Leung, 2010; Nose & thúc đẩy quan hệ đối tác và giải quyết vấn đề hiệu quả. Dữ
Số 13 tháng 01/2019
61
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Bảng 3: Biểu hiện của thành tố thiết lập bầu không khí trước khi Bảng 4: Biểu hiện của thành tố làm rõ vấn đề xung đột
giải quyết xung đột
STT Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1
2
Tôi thường nói rõ cảm xúc của mình khi 3.05
giải quyết xung đột.
1.49
1
Trước một cuộc thảo luận về vấn đề 3.09
xung đột, tôi thường cố gắng sắp xếp
để cả hai bên đều thuận tiện về mặt
thời gian và hoàn cảnh.
1.45
Khi xảy ra vấn đề xung đột, tôi thường 3.26
đưa ra các câu hỏi để làm rõ những vấn
đề mình chưa chắc chắn.
1.37
1.38
2
3
Tôi cảm thấy nơi xung đột nảy sinh 2.85
cũng rất quan trọng.
1.39
1.41
3
Tôi thường cố nắm bắt việc nhìn nhận 3.16
tiêu cực và tích cực của mình về chính
bản thân có thể ảnh hưởng đến cách giải
quyết xung đột của mình ra sao.
Khi họp mặt để bàn bạc về vấn đề xung 3.29
đột, tôi thường cố gắng làm mọi người
cảm thấy thoải mái.
4
Khi nảy sinh xung đột, phản ứng của tôi 2.69
thường phụ thuộc vào việc tôi cho rằng
bên còn lại nhìn nhận thế nào về mình.
1.37
3.71
4
Khi bắt đầu một cuộc thảo luận về 3.21
vấn đề xung đột với một bên khác,
tôi thường lựa chọn lời phát biểu mở
đầu thật cẩn thận nhằm thiết lập các kì
vọng thực tế mang tính tích cực.
1.42
Trung bình chung
12.16
phương án để giải quyết. Tuy nhiên, thực tế khảo sát cho
thấy còn khá nhiều HS gặp lúng túng trong việc xác định
nguyên nhân của các xung đột, khi đối mặt với các xung đột
các em vẫn còn những phản ứng tiêu cực. Rất nhiều HS cho
rằng “Thường xuyên” “khi nảy sinh xung đột, phản ứng của
tôi thường phụ thuộc vào việc tôi cho rằng bên còn lại nhìn
nhận thế nào về mình”. Nguyên nhân của các xung đột có
từ nhiều phía, tuy nhiên khi xảy ra xung đột, bản thân HS
phải nhìn nhận lại chính mình.
d. Tập trung vào nhu cầu chứ không phải điều mong muốn
Ở trong bước này, cả hai bên cần nhận biết nhu cầu của
nhau trong tình huống nảy sinh xung đột. Xung đột chỉ giải
quyết hiệu quả khi đặt trọng tâm vào nhu cầu chứ không
phải những đòi hỏi, ham muốn cá nhân. Thực tế, nhu cầu
thật sự và mong muốn cá nhân trong giải quyết xung đột là
khác nhau. Nếu tập trung vào những mong muốn cá nhân,
con người có khuynh hướng đòi hỏi người khác phải đáp
ứng. Trong thành tố này, HS hạn chế nhất ở biểu hiện: “Khi
xảy ra xung đột, tôi thường cố phân biệt giữa nhu cầu chính
yếu và mong muốn thứ yếu”. Chỉ có 37.6% HS “thường
xuyên” và “rất thường xuyên” (xem Bảng 5).
Ngoài ra, số liệu ở Bảng 5 cho thấy còn nhiều HS chưa
thực hiện thường xuyên những hành động nhằm làm rõ nhu
cầu của hai bên như: “Để không làm tổn hại mối quan hệ,
tôi có thể tạm thời bỏ qua những ham muốn ít quan trọng
của bản thân”, “Tôi thấy cần phải xem xét kĩ nhu cầu của
mọi bên liên quan nếu muốn mối quan hệ được lâu dài”.
Thậm chí, không ít HS chỉ tập trung vào nhu cầu của bản
thân mà không coi trọng nhu cầu của bạn bè: “Tôi cảm thấy
điều quan trọng duy nhất là nhu cầu của bản thân”.
Trung bình chung
12.44
3.59
liệu ở Bảng 3 cho thấy HS còn hạn chế về vấn đề này. Nhiều
HS “hầu như không bao giờ” và “thỉnh thoảng” mới nhận
thấy “Tôi cảm thấy nơi xung đột nảy sinh cũng rất quan
trọng”, “Trước một cuộc thảo luận về vấn đề xung đột, tôi
thường cố gắng sắp xếp để cả hai bên đều thuận tiện về mặt
thời gian và hoàn cảnh”, “Khi họp mặt để bàn bạc về vấn
đề xung đột, tôi thường cố gắng làm mọi người cảm thấy
thoải mái” và “Khi bắt đầu một cuộc thảo luận về vấn đề
xung đột với một bên khác, tôi thường lựa chọn lời phát
biểu mở đầu thật cẩn thận nhằm thiết lập các kì vọng thực
tế mang tính tích cực” (tỉ lệ phần trăm lần lượt là: 49.7%,
43.6%, 38.1% và 34.7%) (xem Bảng 3).
Giáo dục kĩ năng xung đột trong quan hệ bạn bè cần
hướng dẫn cho các em biết cách lựa chọn không gian và
thời gian phù hợp với hai bên, tạo không khí thoải mái và
cân nhắc những lời mở đầu một cách cẩn thận để giảm thiểu
căng thẳng cho hai bên.
c. Làm rõ vấn đề xung đột
Đặc trưng của thành tố này là khi giải quyết xung đột, HS
có thể tách bản thân mình ra khỏi vấn đề xung đột để nhìn
nhận vấn đề một cách thấu đáo, toàn diện cũng như chấp
nhận các cảm xúc thực của mình trong tình huống (xem
Bảng 4).
Tương tự như ở các thành tố trên, thành tố “Làm rõ vấn
đề xung đột” của HS còn hạn chế. 45.2% HS cho rằng “hầu
như không bao giờ” và “thỉnh thoảng” “nói rõ cảm xúc của
mình khi giải quyết xung đột”. Tỉ lệ phần trăm lựa chọn các
phương án này ở các nhận định “Khi xảy ra vấn đề xung
đột, tôi thường đưa ra các câu hỏi để làm rõ những vấn đề
mình chưa chắc chắn”, “Tôi thường cố nắm bắt việc nhìn
nhận tiêu cực và tích cực của mình về chính bản thân có thể
ảnh hưởng đến cách giải quyết xung đột của mình ra sao”
chiếm khá cao (36.2% và 37.3%). Trong giải quyết xung
đột, nếu bản thân mỗi HS nhận thấy nguyên nhân dẫn đến
e. Giải quyết vấn đề trên cơ sở bình đẳng quyền lực
Thành tố này hướng tới tạo dựng quyền lực ngang hàng
để mang lại quan hệ lâu dài, qua đó mở ra hướng giải quyết
xung đột hiệu quả hơn. Nhìn một cách tổng quát, HS vẫn
còn hạn chế nhiều ở thành tố này. Song nếu xét ở các biểu
hiện cụ thể thì thu được kết quả đáng khích lệ: Khá nhiều
xung đột là do đâu, thì rất thuận lợi trong việc tiếp cận các HS không cho rằng “Tôi cảm thấy việc chế ngự người khác
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
62
Nguyễn Thanh Hùng
Bảng 5: Biểu hiện của thành tố tập trung vào nhu cầu chứ không Bảng 7: Biểu hiện của thành tố tập trung vào mối quan hệ tương lai
phải điều mong muốn
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1.42
1.31
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1
Tôi dễ dàng tha thứ.
3.12
1R
Tôi cảm thấy điều quan trọng duy nhất là 3.37
nhu cầu của bản thân.
1.35
2R
Tôi thường nhắc đến những vấn đề trong 3.50
quá khứ khi xung đột xảy ra.
2
3
4
Tôi thấy cần phải xem xét kĩ nhu cầu của 3.21
mọi bên liên quan nếu muốn mối quan hệ
được lâu dài.
1.44
1.44
1.38
3.13
3
Khi giải quyết xung đột, tôi thường cân 2.91
nhắc về tương lai của các mối quan hệ
lâu dài.
1.35
Khi xảy ra xung đột, tôi thường cố phân 2.95
biệt giữa nhu cầu chính yếu và mong
muốn thứ yếu.
4R
Khi xảy ra xung đột, tôi thường cố lấn át 3.55
bên còn lại.
1.39
2.88
Trung bình chung
13.09
Để không làm tổn hại mối quan hệ, tôi có 3.12
thể tạm thời bỏ qua những ham muốn ít
quan trọng của bản thân.
Bảng 8: Biểu hiện của thành tố mở ra các phương án thay thế để
đạt lợi ích song phương
Trung bình chung
12.65
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
Bảng 6: Biểu hiện của thành tố giải quyết vấn đề trên cơ sở bình
đẳng quyền lực
1
Tôi thường sẵn sàng lắng nghe các 3.24
phương án thay thế.
1.40
2R
3R
Tôi thường cảm thấy chỉ có duy nhất 3.63
một cách để giải quyết vấn đề.
1.33
1.30
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1
Tôi thường chia sẻ thái độ tích cực của 3.08
mình với hi vọng người khác cũng sẽ làm
tương tự.
1.46
Khi xử lí xung đột, thường có những 3.40
định kiến về bên còn lại mà tôi không
hề muốn xóa đi.
2R
3
Tôi cảm thấy việc chế ngự người khác để 3.84
đạt được điều mình mong muốn là cần
thiết.
1.33
1.26
4
Tôi có thể chấp nhận chỉ trích từ các 2.88
bên còn lại.
1.35
2.48
Tôi hiểu được bên còn lại cũng cần cảm 2.59
thấy rằng mình có khả năng kiểm soát
xung đột.
Trung bình chung
13.16
đến cách giải quyết hướng đến mối quan hệ trong tương lai.
Điều này thể hiện ở dữ liệu: Số lượng HS lựa chọn phương
án “hầu như không bao giờ” và “thỉnh thoảng” ở nhận định
ở nhận định “Khi giải quyết xung đột, tôi thường cân nhắc
về tương lai của các mối quan hệ lâu dài” và “Tôi dễ tha
thứ” chiếm tỉ lệ khá nhá lớn, lần lượt là 44.8% và 42.2%
(xem Bảng 7).
Ngoài ra, một bộ phận HS vẫn còn “thường nhắc đến
những vấn đề trong quá khứ khi xung đột xảy ra” và
“thường cố lấn át bên còn lại” khi giải quyết xung đột.
Học từ những kinh nghiệm trong quá khứ là điều cần thiết,
tuy nhiên điều này không đồng nghĩa với việc nhắc những
chuyện cũ liên quan đến xung đột đã xảy ra. Điều này có
thể khiến cho xung đột thêm trầm trọng. Thêm vào đó,
thái độ lấn át bên còn lại có thể khiến đối phương phản
ứng mạnh mẽ hơn.
4
Tôi tin rằng không nên tồn tại khái niệm 3.11
“người trên - kẻ dưới” trong xung đột.
1.58
3.04
Trung bình chung
12.62
để đạt được điều mình mong muốn là cần thiết”. Điều này
thể hiện qua dữ liệu 67.1% HS “hầu như không bao giờ” và
“thỉnh thoảng” cảm thấy như vậy (xem Bảng 6).
Tuy nhiên, vẫn còn không ít HS chưa tin tưởng rằng
“không nên tồn tại khái niệm “người trên - kẻ dưới” trong
xung đột” và “chia sẻ thái độ tích cực của mình với hi vọng
người khác cũng sẽ làm tương tự”.
Nhiều người cho rằng xung đột chỉ được giải quyết khi
áp đảo được đối phương. Song thực tế cho thấy với phương
cách này, mối quan hệ giữa hai bên sẽ không được bền
vững. Mọi vấn đề sẽ giải quyết ổn thoả khi cả hai bên cảm
thấy mình ngang bằng về mặt quyền lực và họ có thể nói
rõ những cảm xúc, nhu cầu thực sự của bản thân cũng như
g. Mở ra các phương án thay thế để đạt lợi ích song phương
Đặc trưng của thành tố này là quá trình giải quyết xung
các phương án giải quyết. Đây chính là cơ sở cho mối quan đột hướng tới nhiều phương án thay thế để đảm bảo lợi ích
hệ lâu bền.
f. Tập trung vào mối quan hệ tương lai
của hai bên. Để đạt được điều này, đòi hỏi HS phải biết lắng
nghe các phương án thay thế và thậm chí có thể chấp nhận
Thành tố này nhấn mạnh nhu cầu học hỏi từ các sự kiện sự chỉ trích của bên còn lại về phương án của mình để từ
trong quá khứ, đồng thời chú trọng các định hướng cho đó cùng nhau thảo luận, trao đổi để tìm ra phương án khả
tương lai. Dữ liệu ở Bảng 7 cho thấy nhiều HS chưa nghĩ thi. Tuy nhiên, dữ liệu ở Bảng 8 chỉ ra rằng HS còn hạn chế
Số 13 tháng 01/2019
63
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Bảng 9: Biểu hiện của thành tố phát triển những bước khả thi có
tính quyết định để hành động
STT
Biểu hiện
ĐTB
ĐLC
1
Với tôi, thắng cả cuộc chiến quan trọng 2.94
hơn nhiều so với thắng một trận đánh.
1.50
2
Tôi thường cố giải quyết vấn đề xung đột 3.11
một cách triệt để và thực sự hơn là dàn
xếp một thỏa thuận tạm thời.
1.41
1.43
3R
4R
Khi đối phó với vấn đề xung đột, tôi 3.00
thường có sẵn giải pháp để mang lại kết
quả cần thiết.
(Ghi chú: C.33. Với tôi, thành công nghĩa là “tôi
thắng - anh thua”; C.34. Khi nảy sinh xung đột với người
khác, tôi thường yêu cầu người đó giải thích về vị trí của họ
để biết được những mối quan tâm của họ; C.35. Tôi thường
mặc cả, đưa ra những đòi hỏi trong giải quyết xung đột;
C.36. Khi xung đột sắp sửa được giải quyết, tôi thường quan
tâm đến việc nhu cầu của bên còn lại cũng như của bản thân
có được đáp ứng hay không)
Tôi cảm thấy mình cần phải kiểm soát 3.02
cuộc tranh luận.
1.40
2.76
Trung bình chung
12.07
về những vấn đề này. 44.4% HS “hầu như không bao giờ”
và “thỉnh thoảng” “chấp nhận chỉ trích từ các bên còn lại”.
Một số HS chia sẻ rằng rất khó chấp nhận những lời góp ý,
nhận xét của người khác bởi lúc đó lòng tự trọng của bản
thân cao, muốn chứng tỏ cho người khác thấy phương án
mình đưa ra là đúng và hợp lí. Thêm vào đó, khi người khác
nhận xét, đánh giá không tốt về phương án của mình đưa ra,
có cảm giác như bản thân đang bị người khác coi thường,
hạ thấp. Vì thế, phản ứng phổ biến là cãi lại, cố gắng bảo vệ
quan điểm của mình (xem Bảng 8).
Biểu đồ 1: Biểu hiện của thành tố lập thoả thuận đôi bên
cùng có lợi
h. Phát triển những bước khả thi có tính quyết định để
hành động
Vấn đề cốt lõi ở thành tố này là hướng tới các mục tiêu
thực tế để giải quyết vấn đề một cách triệt để, tối ưu chứ
không phải là giải quyết tạm thời. Các mục tiêu này chỉ
thiết lập tốt khi cả hai bên cùng ngồi lại, trao đổi với nhau.
Bảng dữ liệu 9 dưới đây cho thấy rõ các biểu hiện của thành
tố này (xem Bảng 9).
(Ghi chú: C.37. Tôi thường bộc lộ cơn giận theo cách chỉ
để thể hiện cảm xúc của tôi mà không đánh giá, phán xét
đối phương; C.38. Khi gặp phải các vấn đề xung đột khó
giải quyết, tôi sẽ cân nhắc việc yêu cầu người giúp đỡ từ
một bên thứ ba; C.39. Tôi thường bỏ qua cơn giận của đối
phương để nhằm tập trung vào các vấn đề thực tế đối với
xung đột; C.40. Tôi thấy đôi khi các bên cần phải đồng
thuận rằng quan điểm của nhau về các vấn đề cụ thể trong
một vụ xung đột là trái ngược và việc tiếp tục tranh cãi sẽ
chẳng đi đến đâu)
i. Lập thoả thuận đôi bên cùng có lợi
Kết thúc quá trình giải quyết xung đột là những thoả
thuận được hình thành. Thoả thuận tốt nhất là thoả mãn nhu
cầu của hai bên hay nói cách khác cả hai bên đều cảm thấy
“thắng lợi”. Đây chính là cơ sở để xây dựng mối quan hệ
lâu dài. Kết quả khảo sát ở Biểu đồ 1 cho thấy khá nhiều
HS nhận thức được điều này. 66.1% HS “hầu như không
bao giờ” và “thỉnh thoảng” quan niệm: “Với tôi, thành công
nghĩa là “tôi thắng - anh thua” (xem Biểu đồ 1).
Tuy nhiên, dữ liệu khảo sát cũng cho thấy HS còn những
hạn chế trong thành tố này như: Nhiều HS vẫn “thường mặc
cả, đưa ra những đòi hỏi trong giải quyết xung đột”; chưa
thường xuyên “yêu cầu người đó giải thích về vị trí của họ
để biết được những mối quan tâm của họ” và “quan tâm
đến việc nhu cầu của bên còn lại cũng như của bản thân có
được đáp ứng hay không”.
Biểu đồ 2: Các yếu tố khác
vào vấn đề cần giải quyết chứ không phải cảm xúc; chấp
nhận sự khác biệt giữa hai bên; nhờ người thứ ba giúp đỡ
khi cần thiết. Dữ liệu ở Biểu đồ 2 cho thấy HS còn hạn chế
ở những khả năng này. Phần lớn điểm trung bình ở các nhận
định đều dưới 3 điểm (Xem Biểu đồ 2).
k. Các yếu tố khác
Để giải quyết xung đột thành công và hướng tới mối quan
hệ lâu dài, HS cần phải biết cách bộc lộ cơn giận phù hợp,
3. Kết luận
Kĩ năng quản lí xung đột tác động lớn đến tính chất các
tránh phán xét, đánh giá đối phương khi tức giận; tập trung mối quan hệ bạn bè ở lứa tuổi HS THPT. Kết quả khát sát
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
64
Nguyễn Thanh Hùng
cho thấy nhìn chung kĩ năng mềm này của HS còn hạn chế, về tầm quan trọng và các thành tố cấu thành nên kĩ năng
cần phải rèn luyện và cải thiện nhiều để có thể giải quyết quản lí xung đột; (2) Tập huấn kĩ năng quản lí xung đột
hiệu quả các xung đột trong quan hệ bạn bè. Để nâng cao trong quan hệ bạn bè cho HS THPT dưới sự hướng dẫn của
kĩ năng quản lí xung đột cho HS THPT, các nhà trường cần chuyên gia; (3) Phát triển các kĩ năng cảm xúc - xã hội liên
lưu ý một số biện sau như: (1) Nâng cao nhận thức cho HS quan đến kĩ năng quản lí xung đột cho HS.
Tài liệu tham khảo
[1] Crohan, S. E., (1992), Marital happiness and spousal
consensus on beliefs about marital conflict:
[7] Laursen, B., & Collins, W. A., (1994), Interpersonal
conflict during adolescence, Psychological Bulletin, 115,
197-209.
[8] Leung, Y.F., (2010), Conflict management and emotional
intelligence, DBA thesis, Southern Cross University,
Lismore, NSW.
[9] Nose, M. & Durán, M., (2017), Increasing Empathy
and Confict Resolution Skills through Nonviolent
Communication (NVC) Training in Latino Adults and
Youth, Nursing and Health Professions Faculty Research
nursing_fac/120
[10] McClellan, J., (1997), Guideline for conflict resolution:
Learning from the survey. Available from http://www.
qvctc.commnet.edu/classes/ssci121/ lrnsrvy.html
[11] Tjosvold, D., (1998), Cooperative and competitive
goal approach to conflict: Accomplishments and
challenges, Applied Psychology: An International
Review, 47, 285-342.
A
longitudinal investigation, Journal of Social and Personal
Relationships, 9, 89-102.
[2] DeBates, Debra Ann, (1999), Adolescents and conflict
with peers: relationships between personality factors and
conflict resolution strategies. Retrospective Theses and
[3] de Wied, M., Branje, S. J.T., and Meeus, W. H.J., (2007),
Empathy and Conflict Resolution in Friendship Relations
Among Adolescents. Aggressive Behavior, 33, 48-55.
[4] Đời sống và Pháp luật, Bạo lực học đường, Truy cập
kien/538/bao-luc-hoc-duong.html
[5] Hartup, W. W., (1993), Adolescents and their friends. In
B. Laursen (Ed.), New directions for child development:
Close friendships in adolescence (pp. 3-22), San
Francisco: Jossey-Bass Publishers.
[6] Lê Văn Hồng - Lê Ngọc Lan - Nguyễn Văn Thàng,
(1999), Tâm lí học lứa tuổi và Tâm lí học sư phạm, NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội.
CONFLICT MANAGEMENT SKILLS IN THE FRIENDSHIP OF HIGH SCHOOL
STUDENTS
Nguyen Thanh Hung
Hue University of Education - Hue University
33 Le Loi, Hue city, Thua Thien - Hue province, Vietnam
Email: tuanhung[email protected]
ABSTRACT:Thepurposeofthisstudywastoexaminetheconflictmanagement
skills in the friendship of high school students. The data collected from 268
high school students in Thua Thien Hue province showed that this skill
of high school students was still limited. Based on the research results, a
number of recommendations were also proposed to support high school
students to improve their conflict management skills.
KEYWORDS: Skills; conflict management; high school students.
Số 13 tháng 01/2019
65
6 trang
16420
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kĩ năng quản lí xung đột trong quan hệ bạn bè của học sinh Trung học Phổ thông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ki_nang_quan_li_xung_dot_trong_quan_he_ban_be_cua_hoc_sinh_t.pdf
