Trao đổi về chỉ số công khai minh bạch ngân sách ở Việt Nam
NGHIÊN CỨU-TRAO ĐỔI
TRAO ĐỔI VỀ CHỈ SỐ CÔNG KHAI MINH BẠCH
NGÂN SÁCH Ở VIỆT NAM
NGUYỄN THỊ CẨM NHUNG, ĐẶNG THỊ PHƯỢNG
Kết quả khảo sát toàn cầu về Chỉ số công khai ngân sách mở năm 2019 vừa được công bố cho thấy
điểm số công khai minh bạch ngân sách của Việt Nam đã tăng mạnh so với các kỳ đánh giá trước
đó. Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trên thế giới đang bị ảnh hưởng bị dịch bệnh Covid-19, việc
chỉ số công khai minh bạch ngân sách ở Việt Nam được các tổ chức minh bạch quốc tế đánh giá
cao có ý nghĩa quan trọng đến niềm tin của người dân và đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài đã
đang và sẽ đến đầu tư tại Việt Nam trong thời gian tới.
Từ khóa: Chỉ số công khai ngân sách mở, Bộ Tài chính, ngân sách nhà nước
hành thông qua Bảng hỏi ngân sách mở dựa trên 3 trụ
cột lớn là: (i) Công khai ngân sách; (ii) Sự tham gia
của công chúng; (iii) Giám sát của cơ quan lập pháp
và kiểm toán.
DISCUSSIONS OF THE BUDGET TRANSPARENCY INDEX
IN VIETNAM
Nguyen Thi Cam Nhung, Dang Thi Phuong
Việt Nam là một trong những quốc gia được IBP
khảo sát từ năm 2006. Đến năm 2012, IBP phối hợp
với Trung tâm hội nhập quốc tế (CDI) cùng tham
gia khảo sát, đánh giá về hoạt động công khai minh
bạch ngân sách của Việt Nam. CDI có trên 8 năm kinh
nghiệp làm việc trong lĩnh vực lập kế hoạch có sự
tham gia, minh bạch ngân sách, trách nhiệm giải trình
và sự tham gia của người dân tại Việt Nam. CDI chịu
trách nhiệm thực hiện khảo sát ngân sách mở tại Việt
Nam 2 năm 1 lần và theo dõi công khai ngân sách trực
tuyến hàng tháng tại Việt Nam.
Việc tham gia mạng lưới quốc tế về minh bạch
ngân sách cho CDI nhiều cơ hội trao đổi, chia sẻ kinh
nghiệm, nâng cao năng lực về minh bạch ngân sách
và trách nhiệm giải trình, đặc biệt là với công cụ ngân
sách công dân. CDI là một thành viên của Liên minh
Minh bạch Ngân sách của các tổ chức xã hội dân sự
tại Việt Nam, thực hiện việc vận động chính sách cho
Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) sửa đổi, bổ sung
hướng tới minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự
tham gia của người dân.
The results of the global survey on the Open budget
publicity index in 2019 show that Vietnam's budget
transparency score has increased sharply compared
to previous assessments. In the context that many
economies around the world are affected by the Covid-
19 epidemic, the budget transparency index in Vietnam
is highly appreciated by international transparency
organizations, which is important for people's beliefs
and especially foreign investors have been and will be
investing in Vietnam. The article discusses the positive
results achieved in publicizing budget transparency, from
which recommendations are made to promote budget
transparency in Vietnam, contributing to strengthening
trust and aꢀracting foreign investment. next time.
Keywords: Open budget publicity index, Ministry of Finance, state budget
Ngày nhận bài: 18/5/2020
Ngày hoàn thiện biên tập: 26/5/2020
Ngày duyệt đăng: 2/6/2020
Về sáng kiến thúc đẩy công khai minh bạch ngân sách
Để đảm bảo tính chính xác, minh bạch, khách
quan, từ năm 2015, IBP đề nghị Bộ Tài chính tham gia
Khảo sát ngân sách mở (OBS) là sáng kiến nhằm vào quá trình khảo sát để đưa ra ý kiến bình luận và
thúc đẩy công khai minh bạch ngân sách do Tổ chức cung cấp các tài liệu hỗ trợ trả lời các câu hỏi khảo sát.
Quan hệ đối tác ngân sách quốc tế (IBP) thực hiện
định kỳ 2 năm/lần. Hoạt động này được bắt đầu từ qua tổ chức xã hội dân sự ở Việt Nam là CDI thực
năm 2006, đến nay đã được triển khai thực hiện tại hiện đánh giá và cung cấp bằng chứng để trả lời các
Từ đó đến nay, trong quá trình khảo sát, IBP đã thông
trên 100 quốc gia trên thế giới. Việc khảo sát được tiến câu hỏi khảo sát; đồng thời, mời đại diện Chính phủ
40
TÀI CHÍNH - Tháng 6/2020
các nước. Ở Việt Nam do Bộ Tài chính chủ trì phối tài liệu được IBP công nhận và tính điểm, riêng Báo
hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Kiểm toán Nhà nước, cáo ngân sách 6 tháng tạm thời chưa được tính điểm
Văn phòng Quốc hội tham gia bình luận và cung cấp do chưa đưa ra các thông tin định lượng về dự báo
tài liệu hỗ trợ trả lời các câu hỏi khảo sát.
NSNN cả năm.
Bên cạnh đó, nhằm tạo điều kiện cho người dân
được tiếp cận, tham gia xây dựng dự toán ngân sách
và giám sát quá trình quản lý, sử dụng NSNN, báo
cáo ngân sách công dân được xây dựng với ngôn
Kết quả điểm số công khai minh bạch
ngân sách của Việt Nam
Theo kết quả Khảo sát toàn cầu về Chỉ số công
khai ngân sách mở 2019 vừa được IBP công bố mới ngữ đơn giản, dễ hiểu. Đồng thời, Cổng thông tin
đây, điểm số công khai minh bạch ngân sách của Việt điện tử của Bộ Tài chính cũng đã mở chuyên mục
Nam đã tăng mạnh so với các năm trước. Cụ thể, kết Công khai ngân sách để công khai đầy đủ, kịp thời
quả điểm số công khai minh bạch ngân sách của Việt các tài liệu, số liệu về NSNN; chuyên mục Hỏi và
Nam năm 2019 đã có bước cải thiện so với kỳ đánh giá đáp để tiếp nhận và giải đáp kịp thời các ý kiến,
năm 2017, xếp hạng 77/117 nước, tăng 14 bậc, trong góp ý của người dân.
đó: đạt 38/100 điểm đối với trụ cột Công khai ngân
sách, tăng 23 điểm; 11/100 điểm đối với trụ cột Sự
Theo các chuyên gia kinh tế, kết quả đánh giá trên
một mặt thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn
tham gia của công chúng, tăng 4 điểm; 74/100 điểm thiện khung khổ pháp lý, chế độ, chính sách nhằm
đối với trụ cột Giám sát, tăng 2 điểm so với năm 2017. tăng cường công khai minh bạch ngân sách; mặt khác,
Theo IBP, Việt Nam được đánh giá đã có nhiều nỗ lực thể hiện sự hợp tác chủ động, tích cực của các cơ quan
và bước tiến đáng ghi nhận về mức độ công khai minh chức năng trong quá trình khảo sát của IBP.
bạch NSNN. Với việc áp dụng các quy định của Luật
Lợi ích đạt được từ Chỉ số công khai
minh bạch ngân sách
NSNN năm 2015 (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017),
phạm vi, đối tượng, nội dung và hình thức công khai
đã được mở rộng hơn so với trước đây.
Theo Tổng cục Thống kê, từ đầu năm 2020 đến
Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, việc công nay, dịch bệnh Covid-19 đã lan rộng trong phạm vi
khai số liệu và báo cáo thuyết minh về dự toán NSNN toàn cầu và tác động nghiêm trọng đến kinh tế thế
khi Chính phủ trình Quốc hội, kèm theo Báo cáo ngân giới nói chung và kinh tế Việt Nam nói riêng. Thị
sách công dân với ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu đã tạo trường vốn, thị trường tài chính thế giới đồng loạt
cơ hội để người dân nắm bắt thông tin, từ đó tăng
cường sự quan tâm và tham gia tích cực vào quá trình này sang nước khác để tránh gián đoạn nguồn cung
xây dựng, giám sát ngân sách. và sự phụ thuộc quá mức vào một nền kinh tế... Đã có
giảm mạnh, dịch chuyển dòng đầu tư FDI từ nước
Về mức độ công khai minh bạch ngân sách, Quốc khá nhiều tổ chức quốc tế uy tín đã đồng loạt hạ thấp
hội đã thông qua Luật NSNN năm 2015 (có hiệu lực dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm 2020,
từ năm ngân sách 2017) với những quy định về phạm trong đó OECD (tháng 3/2020) dự báo chỉ đạt 2,4%,
vi, đối tượng, nội dung và hình thức công khai được WB (tháng 3/2020) dự báo 2,5%, IMF (tháng 4/2020)
mở rộng hơn rất nhiều so với trước đây, chẳng hạn dự báo ở mức -3%; tăng trưởng của các nền kinh tế
như việc công khai số liệu và báo cáo thuyết minh về chủ chốt cũng được dự báo sụt giảm nghiêm trọng,
dự toán NSNN khi Chính phủ trình Quốc hội... Bên trong đó Mỹ chỉ còn 0,4% (dự báo của ADB tháng
cạnh đó, phải kể đến sự quan tâm, chỉ đạo sát sao 4/2020) hoặc có thể ở mức -5,9% (IMF, tháng 4/2020),
của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ trưởng, EU mức -1% (ADB, tháng 4/2020) hoặc thậm chí -7,2%
trưởng ngành và các cấp chính quyền địa phương đối (IMF, tháng 4/2020), Trung Quốc 2,3% (ADB, tháng
với công tác công khai ngân sách.
4/2020) hoặc 1,2% (IMF, tháng 4/2020), Nhật Bản
Cho đến nay, Bộ Tài chính đã thực hiện công bố 8 -1,5% (ADB, tháng 4/2020) hoặc thậm chí -5,2% (IMF,
tài liệu ngân sách chủ chốt cần được công khai theo tháng 4/2020).
thông lệ quốc tế, bao gồm: (1) Định hướng xây dựng
Trong bối cảnh đó, Việt Nam vừa thực hiện kiểm
ngân sách; (2) Dự thảo dự toán ngân sách trình Quốc soát tốt dịch bệnh, vừa đẩy mạnh hoạt động khôi
hội; (3) Dự toán ngân sách được Quốc hội quyết định; phục, phát triển kinh tế-xã hội. Tăng trưởng kinh
(4) Báo cáo ngân sách công dân; (5) Báo cáo ngân sách tế mặc dù có bị suy giảm (GDP quý I/2020 chỉ tăng
quý; (6) Báo cáo ngân sách 6 tháng; (7) Báo cáo ngân 3,81% so với kế hoạch cả năm đề ra là 6,8%), nhưng
sách cuối năm; (8) Báo cáo kiểm toán; trong đó 7/8
vẫn là điểm sáng trong khu vực và trên thế giới. Nền
41
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
tảng kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh thời gian tới, Bộ Tài chính tiếp tục chỉ đạo các đơn vị
tế tiếp tục được duy trì ổn định, tạo thuận lợi cho trong ngành Tài chính thực hiện tốt các nhiệm vụ, giải
phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội sau khi dịch pháp sau:
bệnh kết thúc. Chính phủ đã chủ động cập nhật,
thông tin kịp thời tình hình và biện pháp phòng
Thứ nhất, rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung
các quy định pháp lý về công khai tài chính-NSNN,
chống dịch bệnh cho người dân; gặp gỡ, trao đổi hướng tới chuẩn mực quốc tế như: công khai các quỹ
với các doanh nghiệp để nắm bắt khó khăn và có tài chính nhà nước ngoài ngân sách, công khai chi tiết
đánh giá đầy đủ, toàn diện tác động của dịch bệnh kế hoạch tài chính – NSNN 3 năm, công khai các dự
Covid-19 tới nền kinh tế và cân đối ngân sách, từ đó báo về tình hình thực hiện NSNN cả năm từ giữa năm
ban hành và chỉ đạo thực hiện các giải pháp, chính ngân sách…
sách hỗ trợ doanh nghiệp, người dân vượt qua khó
khăn do đại dịch gây ra.
Thứ hai, thực hiện tốt công tác công khai NSNN,
đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công
Những nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong điều khai ngân sách, tạo điều kiện tối đa cho người dân
hành nền kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm cân được tiếp cận và khai thác thông tin NSNN.
đối thu chi ngân sách, linh hoạt trong điều hành chính
Thứ ba, kết quả đánh giá cũng chỉ ra hạn chế của
sách tài khóa, chính sách tiền tệ... đã được các tổ chức Việt Nam hiện nay là điểm số đối với trụ cột “Sự tham
quốc tế ghi nhận. Mới đây, ngày 21/5/2020, Tổ chức gia của công chúng” còn thấp. Do vậy, các cơ quan
xếp hạng tín nhiệm S&P Global Ratings (S&P) thông chức năng cần rút kinh nghiệm trong việc thông tin,
báo tiếp tục duy trì xếp hạng tín nhiệm quốc gia của tuyên truyền cho người dân, đảm bảo đầy đủ, kịp thời
Việt Nam ở mức BB, triển vọng Ổn định. Việc S&P xếp hơn và có giải pháp khuyến khích người dân tham gia
hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam ở mức BB phản chủ động, tích cực hơn trong việc hoạch định chính
ánh đánh giá của tổ chức này về tiềm năng phục hồi sách tài chính-NSNN.
mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam sau khoảng thời
Thứ tư, tăng cường việc kiểm tra, giám sát việc
gian giảm tốc do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. thực hiện công khai ngân sách của các bộ/ngành, địa
Tổ chức này nhận định, thành tựu tăng trưởng vững phương, các đơn vị sử dụng ngân sách, các tổ chức
chắc của Việt Nam trong những năm qua sẽ tiếp tục được NSNN hỗ trợ, đảm bảo thực hiện đúng theo quy
hỗ trợ duy trì định mức tín nhiệm quốc gia của Việt
Nam. Triển vọng tín nhiệm của Việt Nam được duy
định của Luật NSNN.
Thứ năm, phối hợp tích cực với các cơ quan
trì ở mức Ổn định thể hiện nhận định nền kinh tế sẽ thông tấn báo chí, các tổ chức xã hội dân sự, các tổ
phục hồi nhanh chóng và cân bằng khi đại dịch toàn chức đoàn thể thực hiện tốt công tác tuyên truyền
cầu được kiểm soát, với khu vực xuất khẩu và tổng cầu để nâng cao hiểu biết và thu hút sự quan tâm của
nội địa là động lực tăng trưởng chính giúp dự báo tăng người dân đối với hoạt động công khai NSNN, giúp
trưởng của Việt Nam cao hơn hẳn mức bình quân của
người dân thực hiện tốt vai trò kiểm tra, giám sát
các quốc gia đồng hạng tín nhiệm. Trong kịch bản đại trong quá trình quản lý, sử dụng NSNN của các
dịch trên toàn cầu được cơ bản kiểm soát vào cuối năm ngành, các cấp.
2020 hoặc đầu năm 2021, S&P dự báo tăng trưởng GDP
Tài liệu tham khảo:
thực của Việt Nam sẽ hồi phục trong năm 2021 và từ
năm 2022 sẽ tiến gần tốc độ phát triển Việt Nam đã xác 1. Quốc hội (2015), Luật Ngân sách nhà nước sửa đổi năm 2015;
lập trong dài hạn từ 6,0%-7,0%...
2. Tuệ Anh (2020), Chỉ số công khai minh bạch ngân sách tăng mạnh, Việt Nam
Việc chỉ số công khai minh bạch ngân sách tăng
tạo sức hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài, Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính;
mạnh, niềm tin về triển vọng thông qua xếp hạng tín 3. Bùi Dương (2020), S&P khẳng định hệ số tín nhiệm quốc gia của Việt Nam ở
nhiệm quốc gia của Việt Nam ở mức cao..., củng cố mức BB, triển vọng Ổn định, Tạp chí điện tử Tài chính;
niềm tin của người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là các 4. Minh Khang (2020), Điểm số công khai minh bạch ngân sách của Việt Nam
nhà đầu tư nước ngoài, tạo cơ sở để thu hút thêm các tăng mạnh, Tạp chí điện tử Tài chính;
dòng vốn trong và ngoài đầu tư vào Việt Nam. Việt 5. Một số website: mof.gov.vn, cdivietnam.org...
Nam sẽ tiếp tục là địa điểm an toàn, hấp dẫn các nhà
đầu tư nước ngoài trong thời gian tới.
Thông tin tác giả:
Nguyễn Thị Cẩm Nhung, Đặng Thị Phượng
Khoa Ngoại Ngữ, Trường Đại học Tài chính - Quản trị kinh doanh
Email: nguyencamnhung.1810@gmail.com, [email protected]
Giải pháp công khai ngân sách nhà nước
Để thực hiện tốt công tác công khai NSNN, trong
42
3 trang
12220
Free
Bạn đang xem tài liệu "Trao đổi về chỉ số công khai minh bạch ngân sách ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- trao_doi_ve_chi_so_cong_khai_minh_bach_ngan_sach_o_viet_nam.pdf
