Tiểu luận Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất

A. lêi nãi ®Çu

Quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn

cña lùc l-îng s¶n xuÊt lµ qui luËt hÕt søc phæ biÕn trong c«ng cuéc x©y dùng

®Êt n-íc cña mçi quèc gia. Sù m©u thuÉn hay phï hîp gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt

vµ lùc l-îng s¶n xuÊt ®Òu cã ¶nh h-ëng rÊt lín t¬Ý nÒn kinh tÕ. Sù tæng hoµ

mèi quan hÖ gi÷a lùc l-îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt t¹o nªn mét nÒn

kinh tÕ cã lùc l-îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn kÐo theo mét quan hÖ s¶n xuÊt ph¸t

triÓn.

Nãi c¸ch kh¸c Quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ

tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt lµ mét ®iÒu kiÖn tÊt yÕu ®Ó ph¸t triÓn mét nÒn

kinh tÕ.

Do vËy, nghiªn cøu vÒ quy luËt nµy sÏ gióp cho mçi sinh viªn chóng

ta, ®Æc biÖt lµ sinh viªn khèi kinh tÕ, cã thªm nh÷ng hiÓu biÕt ban ®Çu vµ s©u

s¾c h¬n vÒ sù ph¸t triÓn cña n-íc ta còng nh- trªn thÕ giíi; hiÓu ®-îc quy

luËt vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ tõ ®ã cã thÓ gãp mét phÇn nhá bÐ cña m×nh

vµo sù nghiÖp x©y dùng n-íc nhµ sau nµy.

Do thêi gian cßn h¹n hÑp vµ sù hiÓu biÕt c¸c vÊn ®Ò ch-a s©u s¾c, ch¾c

ch¾n bµi viÕt cßn cã rÊt nhiÒu thiÕu sãt. Bëi vËy em mong ®-îc sù chØ b¶o,

phª ph¸n cña thÇy ®Ó cã thÓ söa ch÷a, kh¾c phôc nh÷ng mÆt kiÕn thøc cßn

yÕu cña m×nh vµ ®Ó bµi viÕt cã thÓ hoµn thiÖn h¬n.

1

B. néi dung

I. ®Æt vÊn ®Ò

Víi tÝnh c¸ch lµ ph¹m trï cña chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ph-¬ng thøc

s¶n xuÊt biÓu thÞ c¸ch thøc con ng-êi thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vËt chÊt ë

nh÷ng giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh cña x· héi loµi ng-êi. D-íi sù vËn ®éng

cña lÞch sö loµi ng-êi, còng nh- sù vËn ®éng cña mçi x· héi cô thÓ, sù thay

®æi vÒ ph-¬ng thøc s¶n xuÊt bao giê còng lµ sù thay ®æi cã tÝnh chÊt c¸ch

m¹ng. Trong sù thay ®æi ®ã, c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ, x· héi ®-îc chuyÓn sang

mét chÊt míi. Ph-¬ng thøc s¶n xuÊt lµ c¸i mµ nhê nã ng-êi ta cã thÓ ph©n

biÖt ®-îc sù kh¸c nhau cña nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c nhau. Mµ ph-¬ng

thøc s¶n xuÊt chÝnh lµ sù thèng nhÊt gi÷a lùc l-îng s¶n xuÊt ë mét tr×nh ®é

nhÊt ®Þnh vµ quan hÖ s¶n xuÊt t-¬ng øng. ®o còng chÝnh lµ quy luËt quan hÖ

s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

Do vËy, quy luËt trªn tr-íc hÕt lµ quy luËt kinh tÕ nh-ng h¬n thÕ n÷a

nã con lµ quy luËt c¬ b¶n nhÊt cña toµn bé ®êi sèng x· héi cña lÞch sö nh©n

lo¹i bëi v× nã lµ quy luËt cña b¶n th©n ph-¬ng thøc s¶n xuÊt. Sù t¸c ®éng cña

quy luËt nµy dÉn tíi sù thay ®æi cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt vµ kÐo theo sù

thay ®«Ø cua toµn bé ®êi sèng x· héi.

Víi nh÷ng lý do trªn, quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt

vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt cã ý nghÜa hÕt søc to lín. Tuy

nhiªn, viÖc n¾m b¾t ®-îc quy luËt nµy kh«ng ph¶i lµ ®¬n gi¶n, nhËn biÕt

®-îc mét quan hÖ s¶n xuÊt cã phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn

cña lùc l-îng s¶n xuÊt hay kh«ng hoµn toµn ph¶i phô thuéc vµo thùc tiÔn cña

s¶n xuÊt vµ kinh nghiÖm b¶n th©n. Víi nh÷ng chÝnh s¸ch, ®-êng lèi vµ chñ

tr-¬ng ®óng ®¾n, n¾m b¾t tèt quy luËt cña ®¶ng vµ nhµ n-íc, nÒn kinh tÕ, ®Æc

biÖt lµ kinh nhiÒu thµnh phÇn ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ, ®-a n-íc ta tõ mét

n-íc n«ng nghiÖp l¹c hËu ph¸t triÓn thµnh n-íc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp tiªn

tiÕn; gãp phÇn ®Èy nhanh nÒn kinh tÕ n-íc nhµ ®i sang mét h-íng kh¸c,

s¸nh vai cïng c¸c n-íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi.

2

II- gi¶i quyÕt vÊn ®Ò

Kh¸i niÖm vÒ lùc l-îng s¶n xuÊt quan hÖ s¶n xuÊt vµ

quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ

tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt

A/ Kh¸i niÖm vÒ lùc l-îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt:

1/ Lùc l-îng s¶n xuÊt:

§Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt th× con ng-êi ph¶i dïng c¸c yÕu tè vËt chÊt vµ

kü thuËt nhÊt ®Þnh. Tæng thÓ c¸c nh©n tè ®ã lµ lùc l-îng s¶n xuÊt. Lùc l-îng

s¶n xuÊt biÓu hiÖn mèi quan hÖ gi÷a con ng-êi víi tù nhiªn. NghÜa lµ trong

qu¸ tr×nh thùc hiÖn s¶n xuÊt x· héi con ng-êi trinh phôc tù nhiªn b»ng c¸c

søc m¹nh hiÖn thùc cña m×nh suøc m¹nh ®ã ®-îc chñ nghÜa duy vËt lÞch sö

kh¸i qu¸t trong kh¸i niÖm lùc l-îng s¶n xuÊt. Tr×nh ®é lùc l-îng s¶n xuÊt

biÓu hiÖn tr×nh ®é chinh phôc tù nhiªn cña con ng-êi. Lùc l-îng s¶n xuÊt

nãi lªn n¨ng lùc thùc tÕ cña con ng-êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹o nªn cña

c¶i cho x· héi ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn cña con ng-êi.

Lùc l-îng s¶n xuÊt bao gåm ng-êi lao ®éng vµ kü n¨ng lao ®éng vµ

t- liÖu s¶n xuÊt. Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt c«ng cô lao ®éng t¸c ®éng vµo ®èi

t-îng lao ®éng ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt th× t- liÖu lao ®éng ®-îc hoµn thiÖn

nh»m ®¹t ®-îc n¨ng suÊt lao ®éng cao. Cßn trong t- liÖu lao ®éng tøc lµ tÊt

c¶ c¸c yÕu tè vËt chÊt mµ con ng-êi sö dông ®Ó t¸c ®éng vµo ®èi t-îng lao

®éng th× c«ng cô lao ®éng lµ yÕu tè quan träng nhÊt linh ho¹t nhÊt. Bëi vËy

khi c«ng cô lao ®éng ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é tin häc ho¸ ®-îc tù ®éng ho¸ th× vai

trß cña nã l¹i cµng quan träng. Trong mäi thêi ®¹i c«ng cô s¶n xuÊt lu«n lµ

yÕu tè ®«ng nhÊt cña lùc l-îng s¶n xuÊt. ChÝnh sù chuyÓn ®æi c¶i tiÕn vµ

hoµn thiÖn kh«ng ngõng cña nã ®· g©y lªn nh÷ng biÕn ®æi s©u s¾c trong toµn

bé t- liÖu s¶n xuÊt. Tr×nh ®é ph¸t triÓn c«ng cô lao ®éng lµ th-íc ®o tr×nh ®é

chinh phôc tù nhiªn cña con ng-êi. Tuy nhiªn LªNin viÕt: “Lùc l-îng s¶n

xuÊt hµng ®Çu cña toµn thÓ nh©n lo¹i lµ c«ng nh©n, ng-êi lao ®éng” cã thÓ

3

cãi yÕu tè quan träng nhÊt trong lùc l-îng s¶n xuÊt chÝnh lµ con ng-êi.

Trong thêi ®¹i ngµy nay khoa häc ®· ph¸t triÓn tíi møc trë thµnh nguyªn

nh©n trùc tiÕp cña nhiÒu biÕn ®æi to lín trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng nã ®· trë

thµnh lùc l-îng s¶n xuÊt trùc tiÕp. Nã võa lµ ngµnh s¶n xuÊt riªng võa th©m

nhËp vµo c¸c yÕu tè cÊu thµnh lùc l-îng s¶n xuÊt ®em l¹i thay ®æi vÒ chÊt

cho lùc l-îng s¶n xuÊt.

Khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i chÝnh lµ ®Æc ®iÓm thêi ®¹i cña s¶n

xuÊt nã hoµn toµn cã thÓ coi lµ ®Æc tr-ng cho lùc l-îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i.

2/ Kh¸i niÖm vÒ quan hÖ s¶n xuÊt:

§Ó tiÕn hµnh qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh con ng-êi ph¶i cã mèi quan

hÖ víi nhau. Tæng thÓ nh÷ng mèi quan hÖ nµy gäi lµ quan hÖ s¶n xuÊt. Nãi

c¸ch kh¸c quan hÖ s¶n xuÊt lµ quan hÖ gi÷a ng-êi víi ng-êi trong s¶n xuÊt.

Trong sù s¶n xuÊt ra ®êi sèng x· héi cña m×nh con ng-êi dï muèn hay

kh«ng còng buéc ph¶i duy tr× nh÷ng quan hÖ nhÊt ®Þnh víi nhau ®Ó trao ®æi

ho¹t ®éng s¶n xuÊt còng nh- kÕt qu¶ lao ®éng nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt nµy

mang tÝnh tÊt yÕu. Nh- vËy quan hÖ s¶n xuÊt do con ng-êi t¹o ra song nã

®-îc h×nh thµnh mét c¸ch kh¸ch quan kh«ng phô thuéc vµo ý muèn cña bÊt

kú ai. ViÖc ph¶i thiÕt lËp c¸c mèi quan hÖ trong s¶n xuÊt tù nã ®· lµ vÊn ®Ò

cã tÝnh quy luËt tÊt yÕu, kh¸ch quan cña sù vËn ®éng x· héi.

Víi tÝnh chÊt lµ nh÷ng quan hÖ kinh tÕ kh¸ch quan kh«ng phô thuéc

vµo ý muèn cña con ng-êi, quan hÖ s¶n xuÊt lµ nh÷ng quan hÖ mang tÝnh vËt

chÊt cña ®êi sèng x· héi. Quan hÖ s¶n xuÊt lµ h×nh thøc x· héi cña lùc l-îng

s¶n xuÊt vµ lµ c¬ së cña ®êi sèng x· héi.

Quan hÖ s¶n xuÊt gåm 3 mÆt:

- Quan hÖ së h÷u vÒ t- liªu s¶n xuÊt tøc lµ quan hÖ gi÷a ng-êi víi t-

liÖu s¶n xuÊt. TÝnh chÊt cña quan hÖ s¶n xuÊt tr-íc hÕt ®-îc quy ®Þnh bëi

quan hÖ së h÷u ®èi víi t- liÖu s¶n xuÊt – BiÓu hiÖn thµnh chÕ ®é së h÷u.

trong hÖ thèng c¸c quan hÖ s¶n xuÊt th× quan hÖ së h÷u vÒ t- liÖu s¶n xuÊt cã

vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi c¸c quan hÖ x· héi kh¸c.

4

Trong c¸c h×nh th¸i kinh tÕ x· héi mµ loµi ng-êi ®· tõng tr¶i qua, lÞch

sö ®· ®-îc chøng kiÕn sù tån t¹i cña 2 lo¹i h×nh së h÷u c¬ b¶n ®èi víi t- liÖu

s¶n xuÊt: së h÷u t- nh©n vµ së h÷u c«ng céng. Së h÷u c«ng céng lµ lo¹i h×nh

mµ trong ®ã t- liÖu s¶n xuÊt thuéc vÒ mäi thµnh viªn cña céng ®ång. Do t-

liÖu s¶n xuÊt lµ tµi s¶n chung cña c¶ céng ®ång nªn c¸c quan hÖ x· héi trong

s¶n xuÊt vµ trong ®êi sèng x· héi nãi chung trë thµnh quan hÖ hîp t¸c gióp

®ì nhau. Ng-îc l¹i trong c¸c chÕ ®é t- h÷u do t- liÖu s¶n xuÊt chØ n»m trong

tay mét sè ng-êi nªn cña c¶i x· héi kh«ng thuéc vÒ sè ®«ng mµ thuéc vÒ

mét sè Ýt ng-êi c¸c quan hÖ x· héi do vËy bÊt b×nh ®¼ng.

- Quan hÖ tæ chøc vµ qu¶n lý kinh doanh s¶n xuÊt: Tøc lµ quan hÖ

gi-u· ng-êi víi ng-êi trong s¶n xuÊt vµ trong trao ®æi vËt chÊt cña c¶i.

Trong hÖ thèng c¸c quan hÖ s¶n xuÊt c¸c quan hÖ vÒ mÆt tæ chøc qu¶n lý s¶n

xuÊt lµ c¸c quan hÖ cã kh¶ n¨ng quyÕt ®Þnh mét c¸ch quy m« tèc ®é hiÖu

qu¶ vµ xu h-íng mçi nÒn s¶n xuÊt cô thÓ ®i ng-îc l¹i c¸c quan hÖ qu¶n lý vµ

tæ chøc cã thÓ lµm biÕn d¹ng quan hÖ së h÷u ¶nh h-ëng tiªu cùc ®Õn kinh tÕ

x· héi.

Quan hÖ ph©n phèi s¶n xuÊt s¶n phÈm tøc lµ quan hÖ chÆt trÏ víi nhau

cïng môc tiªu chung lµ sö dông hîp lý vµ cã hiÖu qña t- liÖu s¶n xuÊt ®Ó

lµm cho chóng kh«ng ngõng ®-îc t¨ng tr-ëng, thóc ®Èy t¸i s¶n xuÊt më réng

n©ng cao phóc lîi cho ng-êi lao ®éng. Bªn c¹nh c¸c quan hÖ vÒ mÆt tæ chøc

qu¶n lý,trong hÖ thèng quan hÖ s¶n xuÊt, c¸c quan hÖ vÒ mÆt ph©n phèi s¶n

phÈm lao ®éng còng lµ nh÷ng nh©n tè cã ý nghÜa hÕt søc to lín ®èi víi sù

vËn ®éng cña toµn bé nÒn kinh tÕ. Quan hÖ ph©n phèi cã thÓ thóc ®Èy tèc ®é

vµ nhÞp ®iÖu cña s¶n xuÊt nh-ng ng-îc l¹i nã cã kh¶ n¨ng k×m h·m s¶n xuÊt

k×m h·n sù ph¸t triÓn cña x· héi

Nªu xÐt riªng trong ph¹m vi mét quan hÖ s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh th× tÝnh

chÊt së h÷u quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt cña qu¶n lý vµ ph©n phèi. MÆt kh¸c trong

mçi h×nh th¸i kinh tÕ x· héi nhÊt ®Þnh quan hÖ s¶n xuÊt thèng trÞ bao giê

còng gi÷ vai trß chi phèi c¸c quan hÖ s¶n xuÊt kh¸c, Ýt nhiÒu c¶i biÕn chóng

5

®Ó ch¼ng nh÷ng chung kh«ng ®èi lËp mµ phôc vô ®¾c lùc cho sù tån t¹i vµ

ph¸t triÓn cña kinh tÕ x· héi míi.

B/ Quy luËt vÒ quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ

tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt:

1/ TÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt:

a/ TÝnh chÊt:

TÝnh chÊt cña lùc l-îng s¶n xuÊt lµ tÝnh chÊt cña tu liÖu s¶n xuÊt vµ

lao ®éng. Khi nÒn s¶n xuÊt ®-îc thùc hiÖn víi nh÷ng c«ng cô ë tr×nh ®é phæ

th«ng, lùc l-îng s¶n xuÊt chñ yÕu mang tÝnh chÊt c¸ nh©n. Khi tr×nh ®é s¶n

xuÊt ®¹t tíi tr×nh ®é c¬ khÝ ho¸, lùc l-îng s¶n xuÊt ®ßi hái ph¶i ®-îc vËn

®éng cho sù hîp t¸c x· héi réng r·i trªn c¬ së chuyªn m«n ho¸. TÝnh chÊt tù

cÊp tù tóc c« lËp cña nÒn s¶n xuÊt nhá lóc ®ã ph¶i ®-îc thay thÕ bëi tÝnh chÊt

x· héi ho¸.

b/ Tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt:

Lùc l-îng s¶n xuÊt lµ yÕu tè cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®èi víi sù ph¸t

triÓn cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt: Tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt trong tõng

giai ®o¹n cña lÞch sö loµi ng-êi thÓ hiÖn tr×nh ®é chinh phôc tù nhiªn cña

loµi ng-êi trong giai ®o¹n ®ã. Kh¸i niÖm tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt nãi

lªn kh¶ n¨ng cña con ng-êi th«ng qua viÖc sö dông c«ng cô lao ®éng thùc

hiÖn qu¸ tr×nh c¶i biÕn tù nhiªn nh»m ®¶m b¶o cho sù sinh tån vµ ph¸t triÓn

cña m×nh. Tr×nh ®é lùc l-îng s¶n xuÊt thÓ hiÖn ë: Tr×nh ®é c«ng cô lao

®éng, tr×nh ®é qu¶n lý x· héi tr×nh ®é øng dông khoa häc kü thuËt vµo s¶n

xuÊt, kinh nghiÖm vµ kü n¨ng cña con ng-êi vµ tr×nh ®é ph©n c«ng lao ®éng.

Trªn thùc tÕ tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt kh«ng t¸ch

biÖt nhau

B/ Quy luËt vÒ quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t

triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt:

Quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l-îng s¶n xuÊt lµ hai mÆt cña ph-¬ng thøc

s¶n xuÊt, sù t¸c ®éng lÉn nhau gi÷a lùc l-îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt

6

biÓu hiªn mèi quan hÖ mang tÝnh chÊt biÖn chøng. ChÝnh sù thèng nhÊt vµ

t¸c ®éng gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l-îng s¶n xuÊt ®· h×nh thµnh nªn quy

luËt vÒ sù phï hîp gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×ng ®é ph¸t triÓn

cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

Lùc l-îng s¶n xuÊt lµ nh©n tè th-êng xuyªn biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn.

Ng-îc l¹i quan hÖ s¶n xuÊt th-êng cã tÝnh æn ®Þnh trong mét thêi gian dµi.

Sù biÕn ®éi cña lùc l-îng s¶n xuÊt cã nhiÒu nguyªn nh©n:

- B¶n th©n ng-êi lao ®éng th× nh÷ng kü n¨ng vµ kinh nghiÖm kh«ng

ngõng tÝch luü vµ t¨ng lªn.

- B¶n th©n tri thøc khoa häc trÝ thøc c«ng nghÖ trë thµnh lùc l-îng s¶n

xuÊt trùc tiÕp.

- Sù æn ®Þnh cña quan hÖ s¶n xuÊt lµ nhu cÇu kh¸ch quan ®Ó cã thÓ s¶n

xuÊt ®-îc.

ChÝnh v× vËy mµ sù ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt ®Õn mét giíi h¹n

nhÊt ®Þnh sÏ ®Æt ra nhu cÇu xo¸ bá quan hÖ s¶n xuÊt cò vµ hiÖn cã. ViÖc xo¸

bá quan hÖ s¶n xuÊt cò thay nã b»ng mét quan hÖ s¶n xuÊt míi còng cã

nghÜa lµ diÖt vong c¶ mét ph-¬ng thøc s¶n xuÊt lçi thêi vµ sù ra ®êi cña mét

ph-¬ng thøc s¶n xuÊt míi. Sù xo¸ bá c¸c h×nh thøc quan hÖ s¶n xuÊt hiÖn cã

kh«ng ph¶i lµ tù th©n mµ ph¶i th«ng qua mét ph-¬ng thøc chÝnh trÞ vµ ph¸p

quyÒn mµ ph-¬ng thøc ph¸p quyÒn lµ trùc tiÕp. Nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt cò

vµ hiÖn cã tõ chç lµ h×nh thøc kinh tÕ cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o duy tr× khai th¸c,

ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt giê ®©y trë thµnh nh÷ng h×nh thøc k×m h·m

sù ph¸t triÓn ®ã nh- C¸cM¸c ®· nhËn ®Þnh “Tõ mét giai ®o¹n ph¸t triÓn nµo

®ã cña chóng c¸c lùc l-îng s¶n xuÊt vËt chÊt cña x· héi m©u thuÉn víi

nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt hiÖn cã trong ®ã tõ tr-íc ®Õn nay c¸c lùc l-îng s¶n

xuÊt vÉn tiÕp tôc ph¸t triÓn. Tõ chç lµ nh÷ng h×nh thøc ph¸t triÓn cña lùc

l-îng s¶n xuÊt nh÷ng quan hÖ Êy trë thµng nh÷ng xiÒng xÝch cña c¸c lùc

l-îng s¶n xuÊt. Khi ®ã b¾t ®Çu thêi ®¹i mét cuéc C¸ch m¹ng x· héi”§ã

7

còng chÝnh lµ néi dung quy luËt vÒ sù phï hîp cña quan hÖ s¶n xuÊt víi tr×nh

®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

Thùc tiÔn cho thÊy r»ng lùc l-îng s¶n xuÊt chØ cã thÓ ph¸t triÓn khi cã

mét quan hÖ s¶n xuÊt hîp lý ®ång bé phï hîp víi nã. quan hÖ s¶n xuÊt l¹c

hËu h¬n hoÆc tiªn tiÕn h¬n mét c¸ch gi¶ t¹o còng sÏ k×m h·m sù ph¸t triÓn

cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Khi m©u thuÉn gi÷a lùc l-îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ

s¶n xuÊt ®· béc lé gay g¾t ®ßi hái ph¶i gi¶i quyÕt nh-ng cßn lùc l-îng s¶n

xuÊt ng-êi kh«ng ph¸t hiÖn ®-îc còng nh- m©u thuÉn ®-îc ph¸t hiÖn mµ

kh«ng gi¶i quyÕt ®-îc hoÆc gi¶i quyÕt mét c¸ch sai lÇm th× t¸c dông k×m

h·m cña quan hÖ s¶n xuÊt sÏ trë thµnh nh©n tè ph¸ ho¹i ®èi víi lùc l-îng s¶n

xuÊt.

Tuy nhiªn bªn c¹nh ®ã, chóng ta kh«ng nªn tuyÖt ®èi ho¸ vai trß cña

lùc l-îng s¶n xuÊt mµ bá qua sù t¸c ®éng trë l¹i cña quan hÖ s¶n xuÊt ®èi víi

nã khi gi÷a chóng cã sù phï hîp. §«i khi sù ph¸t triÓn chÖch h-íng cña quy

luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc

l-îng s¶n xuÊt lµ do yÕu tè chñ quan, chø kh«ng ph¶i do tÝnh chÊt ®Æc thï

cña quy luËt ®ã.

Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®· chøng minh vai trß quyÕt ®Þnh cña lùc

l-îng s¶n xuÊt ®èi víi quan hÖ s¶n xuÊt song nã còng chØ râ r»ng quan hÖ

s¶n xuÊt bao giê còng thÓ hiÖn tÝnh ®éc lËp t-¬ng ®èi víi lùc l-îng s¶n xuÊt.

Quan hÖ s¶n xuÊt t¸c ®éng trë l¹i lùc l-îng s¶n xuÊt , nã lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh

lµ tiÒn ®Ò cho lùc l-îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn khi nã phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t

triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Nã lµm nhiÖm vô chØ ra môc tiªu b-íc ®i vµ t¹o

quy m« thÝch hîp cho lùc l-îng s¶n xuÊt ho¹t ®éng, còng nh- ®¶m b¶o lîi

Ých chÝnh ®¸ng cho ng-êi lao ®éng ph¸t huy tÝnh tÝch cùc s¸ng t¹o cho con

ng-êi lµ nh©n tè quan träng vµ quyÕt ®Þnh trong lùc l-îng s¶n xuÊt.

Së dÜ quan hÖ s¶n xuÊt cã thÓ t¸c ®éng m¹nh mÏ trë l¹i ®èi víi lùc

l-îng s¶n xuÊt v× nã quyÕt ®Þnh môc ®Ých s¶n xuÊt, quy ®Þnh hÖ thèng qu¶n

lý s¶n xuÊt vµ qu¶n lý x· héi quy ®Þnh ph©n phèi vµ phÇn cña c¶i Ýt hay

nhiÒu mµ ng-êi lao ®éng ®-îc h-ëng. Do ®ã nã t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn hoÆc

8

kÝch thÝch hoÆc h¹n chÕ sù ph¸t triÓn cña c«ng cô s¶n xuÊt ¸p dông thµnh tùu

khoa häc vµ s¶n xuÊt hîp t¸c ph©n c«ng lao ®éng.

C/ Sù vËn dông quy luËt vµo sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt

Nam:

Sù nghiÖp ®· ®æi míi cña ViÖt Nam ®-îc b¾t ®Çu ngay tõ gi÷a nh÷ng

n¨m 80 vµ ®-îc triÓn khai m¹nh mÏ trªn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc tõ ®ã ®Õn nay.

Qu¸ tr×nh ®æi míi ®· ®-a l¹i nhiÒu thµnh tùu to lín, nh-ng ®ång thêi còng

®Æt ra nhiÒu lý luËn quan träng mµ viÖc ¸p dông quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt

phô thuéc vµo tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt vµo viÖc

gi¶i quyÕt chóng mét c¸ch ®óng ®¾n sÏ lµ c¬ së hÕt søc cÇn thiÕt cho viÖc

tiÕp tôc ho¹ch ®Þnh vµ ®Èy nhanh sù nghiÖp ®æi míi, còng nh- sù nghiÖp x©y

dùng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam.

ViÖt Nam ®· x©y dùng chñ nghÜa x· héi ®-îc h¬n 30 n¨m ë miÒn B¾c

vµ h¬n 10 n¨m trªn ph¹m vi toµn quèc nÕu tÝnh ®Õn thêi ®iÓm b¾t ®Çu ®æi

míi. Ng«i nhµ x· héi chñ nghÜa mµ chóng ta muèn x©y dùng cã thÓ cã nhiÒu

®Æc tr-ng, nh-ng cã hai ®Æc tr-ng chÊt l-îng quan träng nhÊt mµ døt kho¸t

chóng ta ph¶i ®Æt ®Õn, ®ã lµ võa giµu cã h¬n, võa c«ng b»ng h¬n so víi trong

chñ nghÜa t- b¶n. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh ®i lªn chñ nghÜa x· héi th× nÒn

kinh tÕ s¶n xuÊt cña n-íc ta l¹i chËm ph¸t triÓn, ®êi sèng nh©n d©n cßn gÆp

nhiÒu khã kh¨n. Sù khã kh¨n nµy cã thÓ cã nhiÒu nguyªn nh©n, nh-ng cã lÏ

mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng nhÊt lµ: kh«ng n¾m v÷ng quy luËt

quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng

s¶n xuÊt.

NghÞ quyÕt §¹i héi VIII ®· chØ râ nh÷ng yÕu kÐm, khuyÕt ®iÓm:

NÒn kinh tÕ ph¸t triÓn ch-a v÷ng ch¾c, hiÖu qu¶ vµ søc m¹nh tranh

chÊp. NhÞp ®é t¨ng tr-ëng tæng s¶n phÈm trong n-íc (GDP) nhÞp ®é t¨ng gi¸

trÞ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, dÞch vô, kim ng¹ch xuÊt khÈu, nhËp khÈu… kh«ng

®¹t chØ tiªu ®Ò ra. Nh×n chung, n¨ng xuÊt lao ®éng thÊp, chÊt l-îng s¶n phÈm

ch-a tèt, gi¸ thµnh cao. NhiÒu s¶n phÈm n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, thñ c«ng

9

nghiÖp thiÕu thÞ tr-êng tiªu thô trong c¶ n-íc vµ n-íc ngoµi. HÖ thèng tµi

chÝnh-ng©n hµng cßn yÕi kÐm vµ thiÕu lµnh m¹nh. C¬ cÊu kinh tÕ chuyÓn

dÞch chËm. C¬ cÊu ®Çu t- ch-a hîp lý, ®Çu t- cßn ph©n t¸n, l·ng phÝ vµ thÊt

tho¸t nhiÒu. NhÞp ®é thu hót ®Çu t- trùc tiÕp cña n-íc ngoµi gi¶m, c«ng t¸c

qu¶n lý, ®iÒu hµnh c«ng t¸c nµy cßn nhiÒu v-íng m¾c vµ thiÕu sãt. Quan hÖ

mét sè mÆt ch-a phï hîp. Kinh tÕ nhµ n-íc ch-a ®-îc cñng cè t-¬ng xøng

víi vai trß chØ ®¹o, ch-a cã chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ trong viÖc s¾p xÕp, ®æi míi

vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhµ n-íc.

Mét sè vÊn ®Ò v¨n ho¸-x· héi bøc xóc vµ gay g¾t chËm ®-îc gi¶i

quyÕt. Tû lÖ thÊt nghiÖp ë thµnh thÞ vµ n«ng th«n cßn ë møc cao. C¸c ho¹t

®éng khoa häc vµ c«ng nghÖ ch-a ®-îc ®¸p øng tèt yªu cÇu cña sù nghiÖp

c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, x©y dùng vµ b¶o vÖ tæ quèc.

C¬ chÕ chÝnh s¸ch kh«ng ®ång bé vµ ch-a t¹o ®éng lùc m¹nh ®Ó ph¸t

triÓn. Mét sè c¬ chÕ, chÝnh s¸ch cßn thiÕu, ch-a nhÊt qu¸n, ch-a s¸t víi cuéc

sèng, thiÕu tÝnh kh¶ thi. NhiÒu cÊp, ngµnh ch-a thay thÕ, söa ®æi nh÷ng quy

®Þnh vÒ qu¶n lý nhµ n-íc kh«ng cßn phï hîp, ch-a bæ sung nh÷ng c¬ chÕ,

chÝnh s¸ch míi cã t¸c dông gi¶i phãng m¹nh mÏ lùc l-îng s¶n xuÊt. Trong

thêi kú qu¸ ®é ®i lªn chñ nghÜa x· héi tõ mét x· héi tiÒn t- b¶n chñ nghÜa,

nhµ n-íc ta ®· kh«ng thÊy râ b-íc ®i cã tÝnh quy luËt trªn con ®-êng tiÕn

lªn chñ nghÜa x· héi nªn ®· tiÕn hµnh ngay cuéc c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa ®èi

t¹o x· héi chñ nghÜa, ®-a quan hÖ s¶n xuÊt ®i tr-íc më ®-êng cho lùc l-îng

s¶n xuÊt ph¸t triÓn. ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ ®-a quan hÖ s¶n xuÊt ®i tr-íc ®Ó t¹o

®Þa bµn réng r·i, thóc ®Èy lùc l-îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. §iÒu ®ã lµ hoµn toµn

ph¶i thiÕt lËp quan hÖ s¶n xuÊt míi víi nh÷ng h×nh thøc vµ b-íc ®i phï hîp

vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt.Nh÷ng chÝnh s¸ch míi cña ®¶ng

vµ nhµ n-íc ®· thóc ®Èy nÒn kinh tÕ n-íc ta ph¸t triÓn mét c¸ch m¹nh mÏ.Sù

thóc ®Èy nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn theo ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa ®·

10

®-a nÒn kinh tÕ n-íc ta sang mét b-íc ®i míi. Mäi ng-êi ®-îc tù do kinh

doanh bu«n b¸n, c¸c doanh nghiÖp kinh doanh hîp t¸c vµ c¹nh tranh víi

nhau mét c¸ch b×nh ®¼ng tr-íc ph¸p luËt…TÊt c¶ ®Òu nh»m vµo môc tiªu

duy nhÊt lµ thóc ®Èy nÒn kinh tÕ n-íc nhµ.

§Ó lµm râ h¬n vÒ nÒn kinh tÕ n-íc ta trong thêi kú qu¸ ®é, chóng ta sÏ

VI, §¶ng ta ®· nhËn ®Þnh:"…Lùc l-îng s¶n xuÊt bÞ k×m h·m kh«ng chØ

trong tr-êng hîp quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu, mµ c¶ khi quan hÖ s¶n xuÊt ph¸t

triÓn kh«ng ®ång bé, cã nh÷ng yÕu tè ®i qu¸ xa so víi tr×nh ®é cña lùc l-îng

s¶n xuÊt ( §¶ng céng s¶n ViÖt Nam. V¨n kiÖn ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn

thø VI. Nxb sù thËt, HN, 1987, tr.57)Trong qu¸ tr×nh tiÕn lªn chñ nghÜa x·

héi ph¶i kÓ ®Õn yÕu tè chñ quan cña viÖc ®¶ng l·nh ®¹o, Nhµ n-íc ph¸t ®éng

tÝnh tÝch cùc x· héi cña quÇn chóng b»ng nh÷ng lîi Ých vËt chÊt vµ tinh thÇn

yªu n-íc vèn cã cña hä. Tuy nhiªn, theo nhËn ®Þnh trªn cña ®¶ng, ta thÊy

r»ng, kh«ng thÓ cho r»ng nh÷ng yÕu tè tiªn tiÕn cña quan hÖ s¶n xuÊt m·i lµ

tiÒn ®Ò sù thóc ®Èy phï hîp gi÷a lùc l-îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt.

Chóng chØ t¸c ®éng tÝch cùc trong mét thêi gian ng¾n vµ cuèi cïng, vÉn ph¶i

triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

Thùc tr¹ng nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña n-íc ta trong thêi gian

chuÈn bÞ vµo nh÷ng n¨m ®Çu b-íc vµo qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i

ho¸ n«ng nghiÖp, n«ng th«n ®· lµm râ nhËn ®Þnh trªn cña ®¶ng. T¹i thêi

®iÓm ®ã nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp kh«ng æn ®Þnh, nhiÒu n¬i, nhiÒu vïng

lùc l-îng s¶n xuÊt theo h-íng tÊt yÕu chuyÓn tõ s¶n xuÊt nhá lªn s¶n xuÊt

11

nhá kh«ng thÓ nµo tån t¹i nh- cò, nã buéc ph¶i thay ®æi. Nh×n l¹i qu¸ tr×nh

cÇn thiÕt cña quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t

triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

t¸c, liªn kÕt C«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, doanh nghiÖp nhµ n-íc vµ kinh tÕ

hé n«ng th«n, ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh trang tr¹i quy m« phï hîp trªn tõng

®Þa bµn" (§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖn §¹i héi §¹i biÓu toµn quèc

lÇn thø IX, Nxb chÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi 2001, tr. 32). Trong s¶n xuÊt

n«ng nghiÖp, sù ®a d¹ng cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®· t¹o ra c¬ chÕ qu¶n lý

víi nhiÒu h×nh thøc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp míi phï hîp víi nh÷ng quan ®iÓm

®æi míi kh«ng ngõng cña §¶ng vµ nhê ®ã, t¹o ra sù biÕn ®æi míi trong c¸c

Hîp t¸c x· n«ng nghiÖp trªn c¶ ba mÆt cña quan hÖ s¶n xuÊt. §iÒu ®ã cµng

kh¼ng ®Þnh ý nghÜa to lín cña quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh

chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt.

Nh-ng dùa vµo tiªu chuÈn nµo ®Ó kh¼ng ®Þnh r»ng quan hÖ s¶n xuÊt

phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Tr-íc hÕt sù phï hîp

®ã thÓ hiÖn ë chç, hiÖu qu¶ s¶n xuÊt ngµy cµng cao (n¨m sau cao h¬n n¨m

tr-íc), mÆc dï ®Êt bÞ thiªn tai nhiÒu bÒ vµ Ýt nhiÒu chÞu ¶nh h-ëng cña t×nh

tr¹ng suy tho¸i kinh tÕ trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. §iÒu quan träng n÷a,

khi nãi quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi lùc l-îng s¶n xuÊt kh«ng thÓ kh«ng

Nh- vËy thùc tr¹ng nÒn kinh tÕ cã ph¸t triÓn kh«ng? Lùc l-îng s¶n

xuÊt cã ph¸t triÓn kh«ng ®ã chÝnh lµ tiªu thøc ®Ó ®¸nh gi¸ sù phï hîp cña

quan hÖ s¶n xuÊt vµo tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l-îng s¶n xuÊt. Mét quy

luËt cã ý nghÜa hÕt søc quan träng trong viÖc thóc ®Èy nÒn kinh tÕ cña mçi

quèc gia.

12

III/ KÕt luËn vµ gi¶i ph¸p

1/ KÕt luËn:

Quy luËt cña quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t

triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt lµ quy luËt hÕt søc phæ biÕn. Tuy nhiªn kh«ng

ph¶i bÊt cø lóc nµo còng cã sù phï hîp ®ã. Do vËy, ph¶i n¾m b¾t tèt quy

chóng ta cã thÓ ¸p dông vµo tõng tr-êng hîp cô thÓ. Quy luËt quan hÖ s¶n

xuÊt phï hîp víi tr×nh ®é lùc l-îng s¶n xuÊt cßn lµ quy luËt phæ biÕn trong

loµi ng-êi tõ chÕ ®é c«ng x· nguyªn thuû qua chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ, chÕ

®é phong kiÕn, chÕ ®é t- b¶n chñ nghÜa vµ ®Õn x· héi céng s¶n t-¬ng lai lµ

do sù t¸c ®éng cña hÖ thèng c¸c quy luËt x· héi, trong ®ã quy luËt quan hÖ

s¶n xuÊt phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt lµ quy luËt c¬

quan hÖ s¶n xuÊt l¹i th-êng cã tÝnh æn ®Þnh song sù æn ®Þnh ®ã chØ lµ t¹m

thêi vµ còng cÇn cã sù thay ®æi cho phï hîp. NÕu quan hÖ s¶n xuÊt kh«ng cã

nh÷ng sù thay ®æi cho phï hîp th× nã sÏ k×m h·m sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt.

Nh- vËy, trong viÖc x¸c lËp hoµn thiÖn, thay ®æi quan hÖ s¶n xuÊt cÇn

ph¶i c¨n cø vµo thùc tr¹ng cña c¸c lùc l-îng s¶n xuÊt hiÖn cã vÒ mÆt tÝnh

c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë n-íc ta hiÖn nay cña qu¸ tr×nh c¶i c¸ch

cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc hiÖn nay).

2/ Gi¶i ph¸p:

C¶i t¹o x· héi chñ nghÜa ph¶i lu«n lu«n thÊu suèt ®Æc ®iÓm cña qu¸

tr×nh tiÕn tõ s¶n xuÊt nhá lªn s¶n xuÊt lín x· héi chñ nghÜa lµ quan hÖ s¶n

xuÊt vµ lùc l-îng s¶n xuÊt lu«n lu«n g¾n bã víi nhau, thóc ®Èy nhau cïng

ph¸t triÓn. Ph¶i coi träng nh÷ng h×nh thøc kinh tÕ trung gian, qu¸ ®é tõ thÊp

dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt, t¹o ra lùc l-îng s¶n xuÊt míi trªn c¬ së ®ã tiÕp

13

tôc ®-a quan hÖ s¶n xuÊt lªn h×nh thøc, quy m« thÝch hîp ®Ó cho lùc l-îng

s¶n xuÊt ph¸t triÓn.

hîp t¸c, liªn kÕt c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, doanh nghiÖp nhµ n-íc vµ

kinh tÕ hé n«ng th«n, ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh trang tr¹i víi quy m« phï hîp

réng, c¸c h×nh th¸i kinh tÕ hîp t¸c ë n«ng th«n, kinh tÕ trang tr¹i, më mang

nhanh c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n theo nhiÒu tr×nh ®é quy m« c«ng nghÖ.

Víi kiÕn thøc cña mét sinh viªn em chØ phÇn nµo ®Ò cËp ®-îc mét sè

khÝa c¹nh cña vÊn ®Ò. Em mong cã sù gãp ý cña thÇy c« nh»m gióp em hiÓu

râ h¬n vÒ vÊn ®Ò nµy. Cuèi cïng em xin cam kÕt tÊt c¶ nh÷ng g× em viÕt trªn

d-íi. Em xin c¶m ¬n thÇy TrÇn Ngäc Linh ®· gióp em hoµn thµnh tiÓu luËn

nµy.

14

Danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o

- Gi¸o tr×nh triÕt häc M¸c-LªNin (Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia).

- T¹p trÝ triÕt häc (2002).

- V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn VI.

- V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn VIII.

- V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn IX.

15