Tài liệu Tăng cường năng lực pháp luật cho cán bộ, công chức cấp xã của tỉnh Lạng Sơn (Phần 1)

chØ ®¹o biªn so¹n:

- TS. U«ng Chu L-u

Uû viªn Trung -¬ng §¶ng, Bé tr-ëng Bé T- ph¸p

- TS. Vò §øc KhiÓn

Chñ nhiÖm Uû ban Ph¸p luËt Quèc héi

- TrÇn §¹i H-ng

Phã Tr-ëng ban th-êng trùc Ban Néi chÝnh trung -¬ng

- TrÇn Ng¸t

Phã BÝ th- th-êng trùc TØnh uû L¹ng S¬n

biªn so¹n:

- TS. NguyÔn §×nh §Æng Lôc

Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng (Chñ biªn)

- NguyÔn Huy Ng¸t

Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn H¶i Ninh

Phã Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng

4

- TS. Lª Thµnh Long

Phã Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

- ThS. §ång ThÞ Kim Thoa

Häc viÖn T- ph¸p

- ThS. §Æng Hoµng Oanh

Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn Minh Ph-¬ng

Bé T- ph¸p

Tham gia biªn so¹n:

- PGS.TS. Lª V¨n ¸i

- ThS. Lª Nh- Phong

- TS. Phan ChÝ HiÕu

- ThS. Hoµng Minh ChiÕn

- ThS. §Æng An Liªn

- ThS. Tr-¬ng ThÞ Hång Hµ

- CN. NguyÔn CÈm H¹nh

- ThS. Ng« Sü Giang

- PGS.TS. D-¬ng §¨ng Chinh

- CN. Ng« Minh TuÊn

5

Tµi liÖu nµy lµ s¶n phÈm cña TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt

cho c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· cña tØnh L¹ng S¬n do Ban Néi chÝnh trung -¬ng

chñ tr× thùc hiÖn. TiÓu dù ¸n nµy lµ mét hîp phÇn cña Dù ¸n VIE/02/015 vÒ

Hç trî thùc thi ChiÕn l-îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam

®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn n¨m 2020 do UNDP/Sida/DANIDA/NaUy/Ailen

tµi trî.

Tµi liÖu nµy sö dông cho c¸c líp tËp huÊn n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt c¸n

bé, c«ng chøc cÊp x· ë tØnh L¹ng S¬n do Dù ¸n VIE/02/015 tæ chøc vµ kh«ng

ph¶i lµ tµi liÖu gi¶ng d¹y chÝnh thøc cña bÊt kú c¸ nh©n, tæ chøc nµo.

6

Lêi giíi thiÖu

C¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së (x·, ph-êng, thÞ trÊn) lµ nh÷ng

ng-êi gÇn d©n nhÊt, s¸t d©n nhÊt. Trong ph¹m vi chøc n¨ng, nhiÖm

vô cña m×nh, c¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së chÝnh lµ nh÷ng ng-êi trùc

tiÕp truyÒn t¶i ph¸p luËt ®Õn víi nh©n d©n th«ng qua gi¶i quyÕt

c¸c c«ng viÖc liªn quan tíi quyÒn vµ lîi Ých cña nh©n d©n, ®ång thêi

còng lµ ng-êi thÊu hiÓu nhÊt nh÷ng t©m t-, nguyÖn väng cña nh©n

d©n, nh÷ng v-íng m¾c, bÊt cËp cña chÝnh s¸ch, ph¸p luËt khi ¸p

dông chóng trong thùc tÕ. Chñ tr-¬ng, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt dï cã

®óng ®¾n ®Õn mÊy nh-ng sÏ khã cã ®-îc hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cao nÕu

nh- kh«ng ®-îc triÓn khai thùc hiÖn bëi mét ®éi ngò c¸n bé, c«ng

chøc c¬ së cã n¨ng lùc ph¸p luËt tèt. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, do

nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan, n¨ng lùc ph¸p luËt

cña c¸n bé, c«ng chøc c¬ së nh×n chung cßn h¹n chÕ; mét sè c¸n bé,

c«ng chøc ch-a ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu cña nhiÖm vô, nhÊt lµ

trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, më réng

d©n chñ vµ x©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa cña

d©n, do d©n vµ v× d©n.

Do vËy, n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së lµ mét yªu cÇu bøc thiÕt nh»m gãp phÇn x©y dùng ®éi ngò c¸n

bé, c«ng chøc c¬ së trong s¹ch, v÷ng m¹nh, ®ñ kh¶ n¨ng thùc thi

chøc n¨ng, nhiÖm vô theo ®óng ph¸p luËt, b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých

hîp ph¸p cña c¸ nh©n, tæ chøc trªn ®Þa bµn.

NhËn thøc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò trªn trong bèi c¶nh ph¸t

triÓn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn

n¨m 2020 vµ c¨n cø vµo kh¶ n¨ng cña Dù ¸n, Ban ChØ ®¹o Dù ¸n

7

VIE/02/015 ®· chän tØnh L¹ng S¬n lµ ®Þa bµn ®Ó thùc hiÖn thÝ

®iÓm viÖc t¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së, giao cho Ban Néi chÝnh trung -¬ng lµ c¬ quan chñ tr× thùc hiÖn

TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc

c¬ së tØnh L¹ng S¬n.

Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cña TiÓu dù ¸n, C«ng ty t- vÊn

luËt Vision & Associates ®-îc lùa chän lµ ®¬n vÞ t- vÊn ®éc lËp

kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng

chøc c¬ së tØnh L¹ng S¬n. Trªn c¬ së nh÷ng ph©n tÝch, ®¸nh gi¸

cña ®¬n vÞ t- vÊn vµ nhu cÇu cña tØnh L¹ng S¬n, c¸c chuyªn gia

ph¸p luËt ®· ®-îc TiÓu dù ¸n cña Ban Néi chÝnh trung -¬ng tËp

hîp ®Ó x©y dùng bé tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së

cña tØnh L¹ng S¬n. Bé tµi liÖu nµy gåm n¨m tËp KiÕn thøc ph¸p

luËt vµ bèn tËp T×nh huèng ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së.

Do n¨ng lùc, thêi gian h¹n chÕ vµ khèi l-îng kiÕn thøc, c«ng

viÖc rÊt lín nªn bé tµi liÖu cã thÓ cßn khiÕm khuyÕt. Ban Qu¶n lý

Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng c¶m

¬n nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp vµ xin tr©n träng tiÕp thu ®Ó tiÕp tôc

hoµn thiÖn bé tµi liÖu nµy.

§-îc sù ®ång ý cña Ban Qu¶n lý Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu

dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng, Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p xuÊt b¶n

TËp 2 Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc kinh tÕ, tµi nguyªn

- m«i tr-êng vµ c¬ së h¹ tÇng trong bé s¸ch KiÕn thøc ph¸p

luËt dµnh cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cña tØnh L¹ng S¬n.

Xin tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc!

Th¸ng 3 n¨m 2007

Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p

8

preface

Officials and public servants at grassroots level (communes,

precincts, and towns) are the closest to ordinary people. Within

their scope of functions, and duties, they directly bring the laws

to the people through dealing with matters relating to the legiti-

mate rights and benefits of the people, at the same time, official and

public servant at grassroots level understand the most expectations

and needs of the peoples, understand well problems and shortcom-

ings of the States policies, laws and regulations in application in

the real life. Although policies and laws of the State are proper, its

implementation will be less effective if they are not applied by com-

petent public servants. However, because of various objective and

subjective reasons, capacity of officials and public servants at

grassroots level are limited, there are a part of them are not capa-

ble to meet with requirement, especially in the context of industri-

alisation, modernisation and building of a socialist rule of law

State of the people, for the people and by the people.

Accordingly, improvement of legal capacity for official and

public servants at grassroots level is a pressing need to contribute

to strengthen local staff to be qualified and capable to fulfill imple-

ment and enforce their duties and tasks as provided for by laws

and to protect legitimate rights and benefits of individuals and

organisation in the local area.

Aware of importance of the issue in the context of development

of a legal system for Viet Nam until 2010 and orientation up to 2020,

under the framework of Project VIE/02/015, Project Steering

9

Committee selected Lang Son province as the pilot site to imple-

ment a sub-project on strengthening the legal capacity for officials

and public servants at grassroots level and assigned Central

Internal Affairs Committee to deploy the sub-project.

In accordance with sub-project work plan, Vision & Associates-

an independent legal consultancy firm-was hired to conduct a

based-line survey and prepare an assessment report on current sta-

tus of legal capacity of officials and public servants in Lang Son

province. Based on this assessment and based on needs officials at

Lang Son province, legal consultants of the sub-project develop a

set of training materials for officials and public servants at grass-

roots level of Lang Son province. These materials comprise of five

volumes named Legal Knowledge for officials and public servants

at grassroots level and the other four volumes named Legal Case

Studies for officials and public servants at grassroots level.

Because of limit of time and complexity of work, the materials

will certainly have errors or mistakes. Management Unit of Project

VIE/02/015 and Sub-project of the Central Internal Affairs

Committee sincerely thank for any comments and opinions from

the readers to improve the materials.

With permission of Management Unit of Project VIE/02/015

and Sub-project of the Central Internal Affairs Committee, Judicial

Publishing House publishes Volume 2. titled State Management

on Economic Area, Natural Resources, Environment and

Infrastructure for Officials and Public Servants at Grassroots

Level of Lang Son Province.

We kindly introduce this book to the readers!

Hanoi, March 2007

The Judicial Publishing house

10

MôC LôC

Trang

7

Lêi giíi thiÖu

Ch-¬ng I

ChÝnh quyÒn cÊp x·

15

trong qu¶n lý thuÕ vµ ng©n s¸ch nhµ n-íc

A. ChÝnh quyÒn cÊp x· trong qu¶n lý thuÕ

I. C¸c vÊn ®Ò chung vÒ thuÕ

15

20

II. Qu¶n lý c¸c lo¹i thuÕ ë cÊp x·

III. Mét sè vÊn ®Ò c¸n bé cÊp x· cÇn l-u ý trong c«ng t¸c qu¶n

lý thuÕ

62

66

IV. Danh môc v¨n b¶n ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ thuÕ

B. ChÝnh quyÒn cÊp x· trong qu¶n lý ng©n s¸ch nhµ n-íc 70

70

75

I. C¸c vÊn ®Ò chung vÒ ng©n s¸ch nhµ n-íc

II. Quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ ng©n s¸ch cÊp x·

III. Mét sè vÊn ®Ò cÊp x· cÇn l-u ý khi ¸p dông c¸c quy ®Þnh ph¸p

87

94

luËt vÒ ng©n s¸ch

IV. Danh môc v¨n b¶n ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ ng©n s¸ch nhµ n-íc

11

Ch-¬ng II

Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý nhµ n-íc

®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh

96

I. Nh÷ng vÊn ®Ò chung

II. Néi dung ph¸p luËt vÒ qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh 102

III. Nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh quyÒn cÊp x· cÇn l-u ý khi thùc hiÖn ph¸p

luËt vÒ qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi ho¹t ®éng ®¨ng ký kinh doanh

132

134

IV. Danh môc v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi ho¹t ®éng

kinh doanh

Ch-¬ng III

137

Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý ®Êt ®ai

I. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ qu¶n lý ®Êt ®ai

II. Quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ tr×nh tù, thñ tôc thùc hiÖn mét sè ho¹t ®éng

qu¶n lý ®Êt ®ai cã liªn quan ®Õn chÝnh quyÒn cÊp x·

148

III. Mét sè vÊn ®Ò cÇn l-u ý ®èi víi chÝnh quyÒn cÊp x· trong viÖc

191

193

¸p dông quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ qu¶n lý ®Êt ®ai

IV. Danh môc v¨n b¶n ph¸p luËt liªn quan ®Õn lÜnh vùc ®Êt ®ai

Ch-¬ng IV

Qu¶n lý nhµ n-íc

198

vÒ b¶o vÖ m«i tr-êng, b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng

I. Kh¸i niÖm

198

201

224

II. Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc b¶o vÖ m«i tr-êng

III. Qu¶n lý nhµ n-íc vÒ b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng

12

IV. VËn dông quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ b¶o vÖ m«i tr-êng vµ

b¶o vÖ, ph¸t triÓn rõng ë cÊp x·

247

257

VI. Danh môc v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt vÒ b¶o vÖ m«i tr-êng

vµ b¶o vÖ, ph¸t triÓn rõng

Ch-¬ng V

Qu¶n lý nhµ n-íc

vÒ x©y dùng vµ nhµ ë cña chÝnh quyÒn cÊp x·

260

I. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc x©y dùng

vµ nhµ ë

260

266

II. Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc x©y dùng vµ tr¸ch nhiÖm cña

chÝnh quyÒn cÊp x·

III. Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc nhµ ë vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh

quyÒn cÊp x·

301

324

IV. Danh môc v¨n b¶n ph¸p luËt trong lÜnh vùc x©y dùng vµ nhµ ë

Ch-¬ng VI

Qu¶n lý nhµ n-íc

329

vÒ giao th«ng vËn t¶i ë chÝnh quyÒn cÊp x·

I. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ qu¶n lý giao th«ng vËn t¶i

II. Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc giao th«ng ®-êng bé

III. Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc giao th«ng ®-êng s¾t

IV. Mét sè v¨n b¶n ph¸p luËt trong lÜnh vùc giao th«ng vËn t¶i

329

335

345

353

13

14

Ch-¬ng I. ChÝnh quyÒn cÊp x·

trong qu¶n lý thuÕ vµ ng©n s¸ch nhµ n-íc

Ch-¬ng I

CHÝNH QUYÒN CÊP X·

TRONG QU¶N Lý THUÕ Vµ NG¢N S¸CH NHµ N¦íC

A. CHÝNH QUYÒN CÊP X· TRONG QU¶N Lý THUÕ

I. C¸C VÊN §Ò CHUNG VÒ THUÕ

1. Kh¸i niÖm

ThuÕ (taxes) lµ mét kho¶n thu cña Nhµ n-íc ®èi víi c¸c tæ chøc

vµ mäi thµnh viªn trong x· héi, kho¶n thu ®ã mang tÝnh b¾t buéc,

kh«ng hoµn tr¶ trùc tiÕp, ®-îc ph¸p luËt quy ®Þnh.

Nh- vËy, thuÕ gåm c¸c ®Æc ®iÓm sau:

- Lµ kho¶n trÝch nép b»ng tiÒn: c¸c ®èi t-îng nép thuÕ ph¶i nép

cho Nhµ n-íc kho¶n thuÕ b»ng tiÒn, chø kh«ng ph¶i b»ng hiÖn vËt,

- Kho¶n tiÒn nép b¾t buéc ®èi víi mäi ®èi t-îng nép thuÕ, cã

tÝnh c-ìng chÕ nhµ n-íc,

- Kho¶n thu kh«ng hoµn tr¶ trùc tiÕp, nh-ng hoµn tr¶ gi¸n

tiÕp cho ng-êi nép thuÕ th«ng qua c¸c kho¶n phóc lîi x· héi, phóc

lîi c«ng céng.

2. Ph©n lo¹i thuÕ

a) Ph©n lo¹i dùa theo tÝnh chÊt nghiÖp vô

- ThuÕ trùc thu

15

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 2: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc kinh tÕ, tµi nguyªn - m«i tr-êng...

ThuÕ trùc thu do ng-êi chÞu thuÕ trùc tiÕp nép cho Nhµ n-íc.

ThuÕ trùc thu trùc tiÕp ®iÒu tiÕt vµo thu nhËp hoÆc tµi s¶n cña

ng-êi nép thuÕ, vÝ dô: thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp, thuÕ thu nhËp

®èi víi ng-êi cã thu nhËp cao. Do thuÕ trùc thu trùc tiÕp ®iÒu tiÕt

vµo thu nhËp, tµi s¶n cña tæ chøc vµ c¸ nh©n, cã xem xÐt ®Õn hoµn

c¶nh, ®iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng ®ãng gãp cña ng-êi nép thuÕ, nªn cã

t¸c dông tèt trong viÖc ®iÒu hoµ thu nhËp, gãp phÇn gi¶m bít sù

chªnh lÖch vÒ thu nhËp vµ tµi s¶n gi÷a c¸c tÇng líp d©n c-. §©y

còng lµ -u ®iÓm næi bËt cña thuÕ trùc thu so víi thuÕ gi¸n thu.

Tuy nhiªn, thuÕ trùc thu l¹i cã h¹n chÕ lµ dÔ g©y ph¶n øng tõ

phÝa ng-êi nép thuÕ hoÆc dÔ x¶y ra t×nh tr¹ng trèn, lËu thuÕ nÕu

quy ®Þnh møc thuÕ suÊt cao. H¬n n÷a, viÖc theo dâi, tÝnh to¸n vµ

thu thuÕ rÊt phøc t¹p, ®Æc biÖt lµ thuÕ thu nhËp c¸ nh©n víi diÖn

thu thuÕ réng vµ ph©n t¸n. V× vËy, nÕu kh«ng cã biÖn ph¸p qu¶n

lý thu thuÕ hiÖu qu¶, th× dÔ dÉn ®Õn h¹n chÕ t¸c dông cña lo¹i thuÕ

nµy trong viÖc tËp trung sè thu ®Çy ®ñ, kÞp thêi vÒ cho ng©n s¸ch

nhµ n-íc.

- ThuÕ gi¸n thu

C¸c nhµ s¶n xuÊt, th-¬ng nh©n hoÆc ng-êi cung cÊp dÞch vô

nép thuÕ cho Nhµ n-íc th«ng qua viÖc céng thuÕ vµo gi¸ b¸n cho

ng-êi tiªu dïng chÞu, do vËy, thuÕ gi¸n thu lµ thuÕ ®¸nh vµo ng-êi

tiªu dïng. Do ®iÒu tiÕt mét c¸ch gi¸n tiÕp vµo thu nhËp cña ng-êi

tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô th«ng qua c¬ chÕ gi¸, nªn víi thuÕ

gi¸n thu, ng-êi chÞu thuÕ (ng-êi tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô) Ýt cã

c¶m gi¸c bÞ Nhµ n-íc ®¸nh thuÕ. Lo¹i thuÕ nµy còng Ýt g©y ra

nh÷ng ph¶n øng tõ phÝa ng-êi chÞu thuÕ mçi khi ChÝnh phñ cã chñ

tr-¬ng t¨ng thuÕ. ¦u ®iÓm næi bËt cña thuÕ gi¸n thu lµ cã kh¶

n¨ng ®¸p øng nguån thu kÞp thêi, æn ®Þnh cho ng©n s¸ch nhµ n-íc.

Tuy nhiªn, thuÕ gi¸n thu còng cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh, ®ã

lµ do thuÕ gi¸n thu ®-îc tÝnh trªn gi¸ c¶ hµng ho¸, dÞch vô, kh«ng

16

Ch-¬ng VI. Qu¶n lý nhµ n-íc

vÒ giao th«ng vËn t¶i ë chÝnh quyÒn cÊp x·

tÝnh tíi ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh cña ®èi t-îng chÞu thuÕ, v× vËy,

kh«ng b¶o ®¶m ®-îc sù c«ng b»ng x· héi, thËm chÝ cßn mang tÝnh

luü tho¸i. Cã nghÜa lµ, bÊt kÓ ng-êi tiªu dïng giµu hay nghÌo, cã

thu nhËp cao hay thÊp, nÕu cïng tiªu dïng mét l-îng hµng ho¸,

dÞch vô nh- nhau, th× cïng ph¶i chÞu mét møc ®iÒu tiÕt thuÕ nh-

nhau. Sè thuÕ nµy nÕu so víi thu nhËp cña ng-êi giµu vµ ng-êi

nghÌo th× râ rµng chóng mang tÝnh luü tho¸i.

b) Ph©n lo¹i theo ®èi t-îng ®¸nh thuÕ

- ThuÕ ®¸nh vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh, dÞch vô, nh-:

thuÕ doanh thu, thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng...

- ThuÕ ®¸nh vµo hµng ho¸, nh-: thuÕ nhËp khÈu, thuÕ tiªu thô

®Æc biÖt...

- ThuÕ ®¸nh vµo thu nhËp, nh-: thuÕ lîi tøc, thuÕ thu nhËp ®èi

víi ng-êi cã thu nhËp cao...

- ThuÕ ®¸nh vµo tµi s¶n, nh-: thuÕ nhµ ®Êt, thuÕ sö dông ®Êt

n«ng nghiÖp...

3. C¸c yÕu tè cÊu thµnh mét s¾c thuÕ

a) Tªn gäi

Tªn gäi cña mçi s¾c thuÕ thÓ hiÖn ®èi t-îng t¸c ®éng cña s¾c

thuÕ hoÆc môc tiªu cña viÖc ¸p dông s¾c thuÕ ®ã; vÝ dô: thuÕ thu

nhËp doanh nghiÖp lµ thuÕ ®¸nh trªn doanh thu cña doanh nghiÖp.

b) §èi t-îng nép thuÕ vµ ®èi t-îng ®-îc miÔn nép thuÕ

Tæ chøc, c¸ nh©n cã nghÜa vô hoÆc ®-îc miÔn ph¶i nép thuÕ

theo quy ®Þnh cña luËt thuÕ.

c) §èi t-îng chÞu thuÕ vµ ®èi t-îng kh«ng ph¶i chÞu thuÕ

Lµ lo¹i hµng ho¸ ph¶i nép thuÕ vµ lo¹i hµng ho¸ kh«ng ph¶i

nép thuÕ.

17

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 2: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc kinh tÕ, tµi nguyªn - m«i tr-êng...

d) C¬ së tÝnh thuÕ

YÕu tè nµy lµ c¨n cø x¸c ®Þnh ®Ó tÝnh thuÕ. Tuú theo môc ®Ých

vµ tÝnh chÊt cña tõng s¾c thuÕ, c¬ së tÝnh thuÕ cã thÓ lµ c¸c kho¶n

thu nhËp nhËn ®-îc trong kú tÝnh thuÕ cña mét tæ chøc, c¸ nh©n

(vÝ dô: c¬ së tÝnh thuÕ thu nhËp lµ tæng thu nhËp chÞu thuÕ trong

kú); hoÆc cã thÓ lµ tæng trÞ gi¸ hµng ho¸, dÞch vô tiªu thô trong kú

(vÝ dô: c¬ së tÝnh thuÕ doanh thu lµ tæng doanh thu trong kú tÝnh

thuÕ; c¬ së tÝnh thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng ®èi víi hµng ho¸ s¶n xuÊt

trong n-íc lµ gi¸ b¸n ch-a cã thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng...).

®) Møc thuÕ

Møc thu ®-îc Ên ®Þnh b»ng mét møc tuyÖt ®èi trªn c¬ së tÝnh

thuÕ; vÝ dô: møc thuÕ m«n bµi thu ®èi víi c¸c doanh nghiÖp cã quy

m« vèn trªn 10 tû ®ång lµ 3 triÖu ®ång/n¨m.

e) ThuÕ suÊt

ThuÕ suÊt lµ yÕu tè quan träng nhÊt cña mét s¾c thuÕ, cã thÓ

nãi, ®ã lµ linh hån cña mét s¾c thuÕ, ph¶n ¸nh yªu cÇu vµ møc ®é

®éng viªn cña Nhµ n-íc trªn mét c¬ së tÝnh thuÕ. ThuÕ suÊt chia

ra c¸c lo¹i sau:

- ThuÕ suÊt nhÊt ®Þnh: thuÕ suÊt ®-îc x¸c ®Þnh b»ng mét tû lÖ

phÇn tr¨m nhÊt ®Þnh trªn c¬ së tÝnh thuÕ, kh«ng thay ®æi theo quy

m« cña c¬ së tÝnh thuÕ. VÝ dô: thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp quy

®Þnh thuÕ suÊt 28% trªn thu nhËp chÞu thuÕ.

- ThuÕ suÊt luü tiÕn: thuÕ suÊt t¨ng dÇn theo sù t¨ng lªn cña

c¬ së tÝnh thuÕ (th-êng lµ thu nhËp chÞu thuÕ hoÆc trÞ gi¸ tµi s¶n

chÞu thuÕ). Cã hai lo¹i thuÕ suÊt luü tiÕn:

+ ThuÕ suÊt luü tiÕn tõng phÇn: biÓu thuÕ gåm nhiÒu bËc, øng

víi mçi bËc lµ mét møc thuÕ suÊt t-¬ng øng, theo ®ã, thuÕ suÊt

t¨ng dÇn theo tõng bËc thuÕ. ThuÕ ®-îc tÝnh tõng phÇn theo bËc

thuÕ vµ møc thuÕ suÊt t-¬ng øng cña tõng bËc, sè thuÕ ph¶i nép

18

Ch-¬ng VI. Qu¶n lý nhµ n-íc

vÒ giao th«ng vËn t¶i ë chÝnh quyÒn cÊp x·

lµ tæng sè thuÕ tÝnh cho tõng bËc.

+ ThuÕ suÊt luü tiÕn toµn phÇn: biÓu thuÕ còng gåm nhiÒu bËc,

øng víi mçi bËc lµ mét møc thuÕ suÊt vµ thuÕ suÊt còng t¨ng dÇn

theo sù t¨ng cña c¬ së tÝnh thuÕ. Kh¸c víi thuÕ suÊt luü tiÕn tõng

phÇn, sè thuÕ ph¶i nép ®-îc tÝnh b»ng c¸ch lÊy toµn bé c¬ së tÝnh

thuÕ ¸p dông møc thuÕ suÊt t-¬ng øng.

g) BiÓu thuÕ

Lµ b¶ng tæng hîp c¸c thuÕ suÊt hoÆc møc thuÕ nhÊt ®Þnh trong

mét s¾c thuÕ.

4. ChÕ ®é miÔn, gi¶m thuÕ

MiÔn, gi¶m thuÕ lµ yÕu tè ngo¹i lÖ ®-îc quy ®Þnh trong mét sè

s¾c thuÕ, theo ®ã, quy ®Þnh cô thÓ c¸c tr-êng hîp, ®èi t-îng nép

thuÕ ®-îc phÐp miÔn thuÕ hoÆc gi¶m bít nghÜa vô thuÕ so víi

th«ng th-êng v× mét sè lý do kh¸ch quan bÊt kh¶ kh¸ng nh- thiªn

tai, ®Þch ho¹ hoÆc tai n¹n bÊt ngê hoÆc v× mét sè lý do nh»m thùc

hiÖn chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi cña Nhµ n-íc..., ®ång thêi, còng

cã quy ®Þnh vÒ ®iÒu kiÖn, thñ tôc, thÈm quyÒn xÐt miÔn, gi¶m thuÕ.

5. Tr¸ch nhiÖm, nghÜa vô cña ®èi t-îng nép thuÕ

YÕu tè nµy quy ®Þnh tr¸ch nhiÖm, nghÜa vô cña ®èi t-îng nép

thuÕ trong qu¸ tr×nh thi hµnh luËt thuÕ; vÝ dô: nghÜa vô vÒ ®¨ng

ký, kª khai, thu nép thuÕ; nghÜa vô vÒ thùc hiÖn chÕ ®é kÕ to¸n,

ho¸ ®¬n, chøng tõ...

6. Thñ tôc thu nép

Quy ®Þnh râ h×nh thøc thu nép, thñ tôc thu nép, thêi gian thu

nép... nh»m b¶o ®¶m sù minh b¹ch, râ rµng cña chÝnh s¸ch, t¹o c¬

së ph¸p lý ®Ó xö lý c¸c tr-êng hîp vi ph¹m luËt thuÕ.

19

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 2: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc kinh tÕ, tµi nguyªn - m«i tr-êng...

7. Kh¸i qu¸t vÒ bé m¸y qu¶n lý thu thuÕ

Tæ chøc qu¶n lý thu thuÕ hiÖn hµnh ®-îc chia thµnh hai hÖ

thèng chñ yÕu sau:

- HÖ thèng h¶i quan thuéc Bé Tµi chÝnh gåm 3 cÊp lµ Tæng côc

H¶i quan (cÊp trung -¬ng), Côc H¶i quan tØnh, thµnh phè thuéc

trung -¬ng (cÊp tØnh vµ t-¬ng ®-¬ng) vµ Chi côc H¶i quan. HÖ

thèng h¶i quan ®¶m nhiÖm viÖc qu¶n lý thu thuÕ ®èi víi hµng ho¸

xuÊt, nhËp khÈu nh-: thuÕ xuÊt khÈu, thuÕ nhËp khÈu; thuÕ tiªu

thô ®Æc biÖt hµng nhËp khÈu; thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng hµng nhËp

khÈu; thuÕ thu nhËp ®èi víi hµng lµ quµ biÕu, quµ tÆng v-ît qu¸

tiªu chuÈn miÔn thuÕ.

- HÖ thèng thuÕ nhµ n-íc thuéc Bé Tµi chÝnh gåm 4 cÊp: Tæng

Côc thuÕ (cÊp trung -¬ng); Côc ThuÕ tØnh, thµnh phè trùc thuéc

trung -¬ng (cÊp tØnh); Chi côc ThuÕ quËn, huyÖn, thÞ x·, thµnh

phè thuéc tØnh (cÊp huyÖn); vµ Tr¹m, ®éi thuÕ x·, ph-êng, thÞ trÊn

(cÊp x·). HÖ thèng thuÕ nhµ n-íc ®¶m nhiÖm viÖc qu¶n lý thu tÊt

c¶ c¸c lo¹i thuÕ ®èi víi c¸c c¬ së s¶n xuÊt, kinh doanh ë trong n-íc,

kÓ c¶ c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t- n-íc ngoµi.

II. QU¶N Lý C¸C LO¹I THUÕ ë CÊP X·

QuyÕt ®Þnh sè 1751/TCT/Q§/NV6 ngµy 30/12/2002 cña Tæng

Côc tr-ëng Tæng côc ThuÕ quy ®Þnh: Chi côc ThuÕ trùc tiÕp ký hîp

tæ chøc thu mét sè kho¶n thuÕ ph¸t sinh trªn ®Þa bµn x·, ph-êng,

thÞ trÊn, gåm n¨m lo¹i:

- ThuÕ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp;

- ThuÕ nhµ, ®Êt;

20

Ch-¬ng VI. Qu¶n lý nhµ n-íc

vÒ giao th«ng vËn t¶i ë chÝnh quyÒn cÊp x·

- ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng ®èi víi hé kinh doanh c«ng th-¬ng nghiÖp,

dÞch vô ngoµi quèc doanh: hé kinh doanh nép thuÕ kho¸n æn ®Þnh

hé khai th¸c thñy, h¶i s¶n vµ c¸c hé s¶n xuÊt, kinh doanh thêi vô,

v·ng lai; hé cho thuª nhµ;

- ThuÕ thu nhËp doanh nghiÖp cã ®èi t-îng chÞu thuÕ t-¬ng tù

thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng nªu trªn;

- ThuÕ m«n bµi cã ®èi t-îng chÞu thuÕ t-¬ng tù thuÕ gi¸ trÞ gia

t¨ng nªu trªn.

2. ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng

a) Kh¸i niÖm

ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng (VAT) lµ mét lo¹i thuÕ gi¸n thu ®¸nh vµo

tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô. §-îc gäi lµ thuÕ VAT v× thùc chÊt thuÕ

sè thuÕ tÝnh trªn gi¸ b¸n cho ng-êi tiªu dïng cuèi cïng.

ThuÕ VAT do ng-êi tiªu dïng cuèi cïng chÞu, c¬ së s¶n xuÊt

ng-êi tiªu dïng th«ng qua viÖc céng thuÕ vµo gi¸ b¸n mµ ng-êi

tiªu dïng ph¶i thanh to¸n khi mua hµng ho¸, dÞch vô.

b) §èi t-îng chÞu thuÕ VAT

§èi t-îng chÞu thuÕ VAT lµ hµng ho¸, dÞch vô dïng cho s¶n

xuÊt, kinh doanh vµ tiªu dïng ë ViÖt Nam (bao gåm c¶ hµng hãa,

t-îng kh«ng chÞu thuÕ VAT.

L-u ý: Trong sè c¸c nhãm ®èi t-îng kh«ng thuéc diÖn chÞu

thuÕ VAT cã liªn quan ®Õn hé kinh doanh nhá lµ hµng ho¸ cña hé

21

kiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 2: Qu¶n lý nhµ n-íc trong lÜnh vùc kinh tÕ, tµi nguyªn - m«i tr-êng...

thiÓu do Nhµ n-íc quy ®Þnh ®èi víi c«ng chøc nhµ n-íc.

c) §èi t-îng nép thuÕ VAT

nghÒ, h×nh thøc, tæ chøc kinh doanh (gäi chung lµ c¬ së kinh

vô tõ n-íc ngoµi chÞu thuÕ VAT (gäi chung lµ ng-êi nhËp khÈu).

Nh- vËy, c¸c hé kinh doanh c«ng th-¬ng nghiÖp, dÞch vô c¸ thÓ

lµ ®èi t-îng nép thuÕ VAT.

d) C¨n cø tÝnh thuÕ

- Ph-¬ng ph¸p tÝnh thuÕ

LuËt thuÕ VAT hiÖn hµnh quy ®Þnh 2 ph-¬ng ph¸p tÝnh thuÕ

lµ ph-¬ng ph¸p khÊu trõ thuÕ vµ ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp trªn VAT.

Ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp trªn VAT ¸p dông cho c¸c hé kinh doanh

c«ng th-¬ng nghiÖp, dÞch vô c¸ thÓ.

ChÝnh quyÒn cÊp x· chØ ®-îc uû nhiÖm thu ®èi víi c¸c hé kinh

doanh c«ng th-¬ng nghiÖp, dÞch vô c¸ thÓ (hé kinh doanh c¸ thÓ),

nªn chóng t«i chØ giíi thiÖu ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp trªn VAT. Ph-¬ng

ph¸p nµy ¸p dông ®èi víi 2 nhãm liªn quan ®Õn hé kinh doanh c¸

mua, b¸n vµng, b¹c, ®¸ quý, ngo¹i tÖ.

- C«ng thøc x¸c ®Þnh sè thuÕ VAT ph¶i nép theo ph-¬ng ph¸p

trùc tiÕp trªn VAT:

Sè thuÕ VAT

ph¶i nép

Gi¸ trÞ gia t¨ng cña

hµng hãa, dÞch vô chÞu thuÕ

ThuÕ suÊt thuÕ VAT cña

hµng hãa, dÞch vô ®ã

=

x

Gi¸ trÞ gia t¨ng cña hµng ho¸, dÞch vô cã thÓ ®-îc x¸c ®Þnh

22

Ch-¬ng VI. Qu¶n lý nhµ n-íc

vÒ giao th«ng vËn t¶i ë chÝnh quyÒn cÊp x·

theo mét trong 3 c¸ch tïy theo møc ®é thùc hiÖn chÕ ®é sæ s¸ch kÕ

to¸n, hãa ®¬n, chøng tõ; gåm:

C¸ch 1: §èi víi c¬ së kinh doanh ®· thùc hiÖn ®Çy ®ñ viÖc mua,

b¸n hµng ho¸, dÞch vô cã ho¸ ®¬n, chøng tõ, ghi chÐp sæ s¸ch kÕ

to¸n th×, gi¸ trÞ gia t¨ng cña hµng ho¸, dÞch vô ®-îc x¸c ®Þnh c¨n

cø vµo gi¸ mua, gi¸ b¸n ghi trªn chøng tõ:

Gi¸ trÞ gia t¨ng

cña hµng hãa, dÞch vô

= Doanh sè cña hµng hãa,

dÞch vô b¸n ra

x

Gi¸ vèn cña hµng hãa,

dÞch vô b¸n ra

Doanh sè hµng hãa, dÞch vô b¸n ra bao gåm c¶ c¸c kho¶n phô

thu, phÝ thu thªm ngoµi gi¸ b¸n mµ c¬ së kinh doanh ®-îc h-ëng,

Gi¸ vèn cña hµng hãa, dÞch vô b¸n ra bao gåm c¶ c¸c kho¶n

thuÕ vµ phÝ ®· tr¶ tÝnh trong gi¸ thanh to¸n hµng hãa, dÞch vô

mua vµo. Tr-êng hîp c¬ së kinh doanh kh«ng h¹ch to¸n ®-îc

doanh sè vËt t-, hµng ho¸, dÞch vô mua vµo t-¬ng øng víi doanh

sè hµng b¸n ra th×:

Gi¸ vèn

hµng b¸n ra

Doanh sè

tån ®Çu kú

Doanh sè

mua trong kú

Doanh sè

tån cuèi kú

=

+

-

C¸ch 2: §èi víi c¬ së kinh doanh ®· thùc hiÖn ®Çy ®ñ ho¸ ®¬n,

chøng tõ b¸n hµng hãa, dÞch vô, x¸c ®Þnh ®-îc ®óng doanh thu b¸n

hµng hãa, dÞch vô theo ho¸ ®¬n b¸n hµng ho¸, dÞch vô nh-ng

kh«ng cã ®ñ ho¸ ®¬n mua hµng hãa, dÞch vô, th× gi¸ trÞ gia t¨ng

cña hµng ho¸, dÞch vô ®-îc x¸c ®Þnh b»ng c«ng thøc:

Gi¸ trÞ gia t¨ng

cña hµng hãa, dÞch vô

Doanh thu cña hµng hãa,

dÞch vô b¸n ra

Tû lÖ % gi¸ trÞ gia t¨ng

tÝnh trªn doanh thu

=

x

thùc hiÖn ch-a ®Çy ®ñ ho¸ ®¬n mua, b¸n hµng ho¸, dÞch vô th× c¬

quan thuÕ c¨n cø vµo t×nh h×nh kinh doanh cña tõng hé Ên ®Þnh

23