Sổ tay Hướng dẫn tiếp cận thị trường châu Âu cho nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam
SỔ TAY
HƯỚNG DẪN TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU
CHO NHÀ XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM
NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI
Biên soạn
Chuyên gia EU-MUTRAP:
• Joost Pierrot
• Nguyễn Viết Vinh
• Phan Hữu Đễ
• Nguyễn Ngọc Sơn
Sổ tay này được xây dựng với sự hỗ trợ tài chính của Liên minh châu Âu.
Quan điểm trong sổ tay là của các tác giả, không phản ánh ý kiến chính thức
của Liên minh châu Âu hay của Bộ Công Thương.
3
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
GIỚI THIỆU
6
PHẦN 1: YÊU CẦU TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA CHÂU ÂU ĐỐI VỚI CÀ PHÊ NHÂN 7
1.1. Truy xuất nguồn gốc
1.2. Chất gây nhiễm
1.3. Ghi nhãn
1.4. Cam kết trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR)
1.5. Chứng nhận phát triển bền vững (UTZ, RFA, 4C, Organic, Fairtrade)
7
7
8
8
9
PHẦN 2: YÊU CẦU TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU ĐỐI VỚI CÀ PHÊ RANG XAY
VÀ HÒA TAN
11
11
12
13
13
15
15
15
2.1. Yêu cầu an toàn thực phẩm và kiểm soát sức khỏe chung
2.2. Truy xuất nguồn gốc
2.3. Chất gây nhiễm
2.4. Ghi nhãn
2.5. Chứng nhận an toàn thực phẩm
2.6. Cam kết Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
2.7. Chứng nhận bền vững (UTZ, RFA, 4C, Organic, Fairtrade)
PHẦN 3: HỎI ĐÁP CÁC VẤN ĐỀ THỰC TIỄN XUẤT KHẨU CÀ PHÊ VÀO THỊ TRƯỜNG
CHÂU ÂU 16
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
B2B
Hình thức giao dịch Doanh nghiệp với Doanh nghiệp
BRC
Hiệp hội Bán lẻ Anh quốc
COLEACP
COTECA
CSR
Ủy ban Hợp tác Âu Phi Mỹ la tinh Thái Bình dương về nông nghiệp bền vững
Hội chợ ngành Cà phê, Chè, Cacao quốc tế
Trách nhiệm Xã hội của Doanh nghiệp
CTC
Coꢀee, Tea and Cocoa
DNNVV
ECC
Doanh nghiệp nhỏ và vừa
Hợp đồng Cà phê mẫu của EU
EFSA
EVFTA
FAO
Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu
Hiệp định tự do thương mại Việt Nam - EU
Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên Hiệp quốc
Tổ chức Chứng nhận quốc tế về Thương mại công bằng
Quy trình Thực hành Sản xuất Nông nghiệp Tốt
Tiêu chuẩn Thực hành Sản xuất tốt
FLO
GAP
GMP
HACCP
ICO
Hệ thống Phân tích Nguy cơ và các điểm Kiểm soát Tới hạn
Tổ chức Cà phê thế giới
IFOAM
IFS
Liên đoàn quốc tế về phát triển nông nghiệp hữu cơ
Hệ thống Tiêu chuẩn Chuyên ngành Quốc tế (trong đó có thực phẩm)
ISO26000 Hệ thống tiêu chuẩn ISO về trách nhiệm xã hội
ITC
Trung tâm Thương mại Quốc tế
Tài liệu Hướng dẫn Tiếp cận Thị trường
Dự án Hỗ trợ Chính sách Đầu tư và Thương mại của Châu Âu
Ochratoxin A
MAG
MUTRAP
OTA
PAH
Poly-aromic hydrocarbon
RASFF
Hệ thống Cảnh báo Nhanh của EU vể Cơ sở Dữ liệu Thực Phẩm và Thức ăn
(EU’s Rapid Alert System for Food and Feed database)
Tiêu chuẩn Nông nghiệp Bền vững của Liên minh Mưa Rừng (Rain Forest Alliance)
Hệ thống tiêu chuẩn về giải trình trách nhiệm xã hội
Hiệp hội Cà phê Đặc sản Châu Âu
RFA
SA8000
SCAE
UTZ
Chương trình Phát triển Bền vững cho cà phê, cacao, chè
Hiệp hội Cà phê Cacao Việt Nam
VICOFA
5
GIỚI THIỆU
Xuất khẩu cà phê luôn là một động lực chính cho sự phát triển kinh tế và xã hội
của Việt Nam trong đó xuất khẩu vào các thị trường châu Âu chiếm thị phần lớn
nhất - 43,07% - trong tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam. Xuất khẩu cà
phê dự kiến sẽ tăng trong những năm tới khi nhu cầu cà phê robusta của khách
hàng ngày càng tăng. Tuy nhiên, châu Âu cũng được biết đến là một thị trường
yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và các đòi hỏi phức tạp khác của
khách hàng, chẳng hạn như sản xuất cà phê bền vững. Đây là một thách thức
đối với các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam, trong đó có các doanh nghiệp nhỏ
và vừa (DNNVV) khi khai thác tiềm năng thị trường EU, đặc biệt là trong bối
cảnh Hiệp định thương mại tự do EVFTA mới được ký kết. Thành công tại các thị
trường châu Âu đòi hỏi không chỉ là nghiên cứu thị trường một cách bài bản mà
còn phải có hành động thích hợp để đáp ứng yêu cầu thị trường và chuẩn bị tốt
cho việc xuất khẩu.
Các doanh nghiệp xuất khẩu có thể tự tiếp cận nhiều kênh thông tin thị trường
quốc gia và quốc tế khác nhau, tuy nhiên họ vẫn cần thông tin chuyên sâu dễ
hiểu, dễ chuyển hóa thành hành động. Trước nhu cầu này, Dự án Hỗ trợ Chính
sách Thương mại và Đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP) với mục đích tăng cường
thương mại EU-Việt Nam đã phối hợp với Hiệp hội Cà phê Việt Nam (VICOFA) để
xây dựng một tài liệu hướng dẫn hữu ích về các yêu cầu tiếp cận thị trường châu
Âu (Hướng dẫn Tiếp cận Thị trường, hay viết tắt là MAG).
Tài liệu hướng dẫn MAG sẽ cung cấp thông tin cho các nhà sản xuất và xuất
khẩu cà phê Việt Nam về những yêu cầu thị trường quan trọng được áp dụng
đối với toàn chuỗi cung ứng cà phê và cà phê nhập khẩu vào thị trường châu
Âu. MAG cũng sẽ gợi ý những hành động cần thiết để đáp ứng các yêu cầu này
cũng như tăng cường năng lực cạnh tranh xuất khẩu cho doanh nghiệp. Trên
tinh thần đó, MAG bao gồm 3 phần:
Phần 1: Yêu cầu tiếp cận thị trường châu Âu đối với cà phê nhân
Phần 2: Yêu cầu tiếp cận thị trường châu Âu đối với cà phê rang xay và hòa tan
Phần 3: Hỏi đáp về Các vấn đề thực tiễn liên quan đến cà phê xuất khẩu vào châu Âu.
Tất cả các thông tin đầu vào được biên soạn trên cơ sở rà soát các yêu cầu về
tiếp cận thị trường châu Âu, bao gồm cả các yêu cầu của người mua và yêu cầu
pháp lý, các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế, và quan trọng nhất là ý kiến từ các
chuyên gia châu Âu, các nhà nhập khẩu và các hiệp hội ngành hàng ở châu Âu.
6
PHẦN 1: YÊU CẦU TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA CHÂU ÂU
ĐỐI VỚI CÀ PHÊ NHÂN
1.1. Truy xuất nguồn gốc
Do sự gia tăng lo ngại về an toàn và sức khỏe người tiêu dùng, “truy xuất
nguồn gốc” về cơ bản là một yêu cầu chung được áp dụng đối với các nhà
nhập khẩu châu Âu và các nhà xuất khẩu Việt Nam về cà phê nhân hoặc cà phê
đã chế biến (tức là rang xay hoặc hòa tan). Theo quy định chung này, các sản
phẩm là “thực phẩm” phải được theo dõi trong suốt toàn bộ chuỗi cung ứng
để đảm bảo an toàn thực phẩm, cho phép hành động thích hợp trong trường
hợp thực phẩm không an toàn và hạn chế nguy cơ nhiễm độc.
Một lý do khác cho yêu cầu truy tìm nguồn gốc là khách hàng châu Âu (bao
gồm nhà nhập khẩu, nhà rang xay và người tiêu dùng) muốn biết chính xác về
người nông dân sản xuất cà phê mà họ đã mua, nơi ở của những người nông
dân này và cách thức sản xuất cà phê về các khía cạnh điều kiện xã hội, môi
trường và kinh tế. Nói cách khác, khách hàng châu Âu muốn biết việc sản xuất
cà phê trong toàn bộ chuỗi giá trị có bền vững không. Vì vậy, việc có một hệ
thống truy xuất nguồn gốc sẽ là lợi thế tạo sự tin cậy cho khách hàng và ổn
định thị phần tại thị trường châu Âu. Xem thêm về chứng nhận sản xuất bền
vững tại phần 1.5. và gợi ý hành động cho nhà xuất khẩu tại phần 2.2.
1.2. Chất gây nhiễm
Cũng do lo ngại về sức khỏe người tiêu dùng và an toàn thực phẩm, cơ quan
chức năng châu Âu giảm thiểu rủi ro bằng cách thiết lập mức tối đa các chất
độc để kiểm soát mối nguy hiểm vi sinh và hóa học trong các chuỗi cung ứng
và, do đó, giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe người tiêu dùng. Cà phê không được
xuất khẩu sang các thị trường châu Âu nếu nhiễm độc vượt mức cho phép.
Các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam có trách nhiệm tuân thủ các mức độ theo
yêu cầu của luật pháp EU. Danh mục mức tối đa của chất độc từng loại sản
phẩm được công bố trên trang web hỗ trợ xuất khẩu (Export Helpdesk) của
châu Âu căn cứ trên cơ sở khoa học được cung cấp bởi Cơ quan An toàn thực
phẩm châu Âu (EFSA). Hiện nay, các loại chất độc sau đã từng nằm trong danh
sách kiểm tra (theo Quy định EC số 1881/2006):
• Độc tố nấm (Aflatoxin, Ochratoxin A, độc tố nấm Fusarium, Patulin) có nguồn
gốc từ nấm mốc
• Poly-hydrocarbon (PAH) (chỉ liên quan đến cà phê rang)
• Chất tách caffeine
Ochratoxin A (OTA) - một loại độc tố khác vượt quá mức tối đa theo hướng dẫn
phòng chống OTA có sẵn trên trang web của FAO.
7
Ô nhiễm hydrocarbon là một ví dụ khác- thường do túi đay đựng cà phê có
‘dầu trộn’được sử dụng để làm mềm các sợi đay trước khi dệt. Cán bộ hải quan
các nước thành viên EU sẽ lấy mẫu và phân tích thực phẩm ngẫu nhiên. Họ
thường xuyên báo cáo kết quả và có hành động nếu mẫu không đạt. Hành
động của họ có thể là kiểm tra chặt chẽ hơn đối với tất cả cà phê xuất khẩu từ
Việt Nam và có thể ngăn chặn các lô hàng tương lai vào châu Âu.
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
Để tránh nguy cơ bị trả lại hoặc bị từ chối tiếp cận thị trường châu Âu, các nhà
xuất khẩu cà phê Việt Nam nên gửi các sản phẩm xuất khẩu của họ để phân
tích các chất độc tiềm ẩn tại các cơ quan có thẩm quyền (ví dụ như Vinacontrol
và Cafecontrol).
Các nguy cơ nhiễm độc có thể được ngăn ngừa bằng cách thực hành tốt hơn
việc trồng, sấy, chế biến và bảo quản và áp dụng có hiệu quả các phương
pháp quản lý với các đối tác trong chuỗi cung ứng. Họ phải thực hiện các hệ
thống quản lý như GMP, GAP và Thực hành Tốt trong vận tải và lưu trữ để đảm
bảo vấn đề ‘nhiễm độc’ được kiểm soát nhất quán trong tất cả các công đoạn
của chuỗi cung ứng.
Các nhà xuất khẩu cà phê cũng nên nghiên cứu thêm tài liệu Hướng dẫn Cà
phê của ITC (mục về chất lượng cà phê) và Chỉ thị của EU về Bao bì và Rác thải
Bao bì để biết thêm chi tiết. Một tài liệu khác là ‘Thực hành Vệ sinh Tốt trong
chuỗi cà phê’của ICO.
1.3. Ghi nhãn
Việc ghi nhãn cho cà phê xuất khẩu sang châu Âu cần tuân thủ hướng dẫn sau
đây để đảm bảo truy tìm nguồn gốc của từng lô. Sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh
cho việc ghi nhãn, trừ khi người mua của bạn yêu cầu khác. Nhãn phải bao
gồm những nội dung sau đây:
• Tên sản phẩm
• Mã định dạng của ICO1
• Nước xuất xứ (tức Việt Nam)
• Phẩm cấp
• Trọng lượng tịnh / kg
1.4. Cam kết trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR)
Khách hàng châu Âu (đặc biệt là ở các nước phương Tây và Bắc EU) ngày càng
coi trọng các vấn đề xã hội và môi trường. Họ thường có chính sách riêng về
trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR), quy tắc ứng xử, hoặc các dự án về
các vấn đề xã hội và môi trường. Nhiều chuỗi siêu thị châu Âu và tập đoàn
công nghiệp như Nestlé, Jacobs Douwe Egberts đã có chính sách tìm nguồn
1 www.thecoffeeguide.org/coffee-guide/world-coffee-trade/identification-of-exports/
8
cung ứng bao gồm các yêu cầu CSR và điều này có tác động nhất định đối với
các nhà xuất khẩu cà phê.
Yêu cầu chung là nhà cung cấp phải ký tài liệu quy tắc ứng xử trong đó có
tuyên bố rằng sẽ kinh doanh một cách có trách nhiệm, có nghĩa là các doanh
nghiệp xuất khẩu (và nhà cung cấp của họ) sẽ tôn trọng luật môi trường và
lao động địa phương, tránh xa tham nhũng... Bên cạnh các quy định theo từng
công ty, các quy định chung như ISO26000 và SA8000 có thể được sử dụng để
đảm bảo và truyền thông về sự tuân thủ xã hội.
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
h Nhiều vấn đề phát triển bền vững về môi trường và xã hội diễn ra ở
cấp độ trang trại (có thể không phải là một phần của công ty bạn). Do đó,
các nhà xuất khẩu cà phê nên tìm hiểu làm thế nào có thể đảm bảo rằng
nhà cung cấp của mình (nông dân) hành động một cách có trách nhiệm.
Họ có thể sử dụng tài liệu Tự đánh giá dành cho nông dân theo Sáng kiến
Nông nghiệp Bền vững.
h Nhà xuất khẩu cà phê có thể xem xét xây dựng và thực hiện các quy
tắc ứng xử của riêng mình. Khách hàng châu Âu có thể không đòi hỏi
ngay lập tức nhưng đây là một cách tốt để người mua tiềm năng thấy
chính sách và cam kết của nhà xuất khẩu về phát triển bền vững. Áp dụng
các hướng dẫn khác đã ban hành trong ngành hoặc bởi chính quyền địa
phương cũng là một cách khởi đầu tốt.
h
Tìm hiểu thêm các chương trình hỗ trợ nông dân của ICO dành cho
phát triển bền vững.
1.5. Chứng nhận phát triển bền vững (UTZ, RFA, 4C, Organic, Fairtrade)
Chứng nhận là cách phổ biến nhất để chứng tỏ sự phù hợp với các tiêu
chí về trách nhiệm xã hội. Chứng nhận theo truyền thống chỉ dành riêng
cho vấn đề môi trường hoặc xã hội, nhưng các vấn đề này ngày càng có
xu hướng được tích hợp trong một chứng nhận. Nhu cầu về cà phê được
chứng nhận ở châu Âu được thúc đẩy bởi mục tiêu đầy tham vọng của các
nhóm có ảnh hưởng trong ngành cà phê. Một ví dụ là Diễn Đàn Cà phê Toàn
cầu (Coffee Global Platform), một sáng kiến thúc đẩy thị phần cà phê phát
triển bền vững (trong nhiều trường hợp là cà phê có chứng nhận) trên thị
trường châu Âu và hỗ trợ các nhà rang xay vừa và lớn trong việc thực hiện
các chương trình phát triển bền vững.
UTZ2 và Mưa rừng (Rain Forest Alliance3) là những chứng nhận thường được
sử dụng bởi các nhà rang xay và các nhà bán lẻ lớn và nhỏ chính thống.
2 www.utzcertified.org
3 www.rainforestalliance.org
9
Họ có các công cụ và hỗ trợ khác để giúp các nhà xuất khẩu nắm bắt các tiêu
chí, hướng dẫn về cách thức để được chứng nhận. Ví dụ, UTZ có công cụ từng
bước để thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ, hướng dẫn thực hiện quy tắc
ứng xử, hướng dẫn thực hành tốt về cà phê và hướng dẫn đào tạo trực tuyến
(e-learning). Rainforest Alliance cũng cung cấp đào tạo (trực tuyến).
4C là một chương trình B2B quan trọng được sử dụng trong ngành cà phê.
Đề án doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) (không có logo trên sản phẩm
cuối cùng) cũng là một cách tốt để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Ngoài các chương trình chứng nhận thường được sử dụng, doanh nghiệp
cũng có những lựa chọn khác cho một vài thị trường thích hợp (thường dành
cho cà phê đặc sản và phổ biến nhất ở miền Bắc và Tây Âu):
h Chứng nhận Hữu cơ (Organic): cà phê hữu cơ được sản xuất và chế
biến theo kỹ thuật tự nhiên (ví dụ như luân canh cây trồng, bảo vệ thực
vật sinh học, phân xanh, phân bón tổng hợp). Bạn được phép đặt logo
hữu cơ của EU cho sản phẩm của bạn, cũng như biểu tượng của chủ tiêu
chuẩn (ví dụ như Hiệp hội đất của Anh, Người nông dân và người trồng
hữu cơ, và BCS Öko-Garantie của Đức) khi bạn trồng cà phê sử dụng
phương pháp sản xuất hữu cơ. Đây là quy định trong luật pháp EU và
một cơ quan kiểm toán được chứng nhận sẽ kiểm tra cơ sở trồng trọt và
chế biến.
h Chứng nhận Thương mại công bằng (Fairtrade): Có chứng nhận
Thương mại công bằng4 cho sản phẩm là một cách đã được chứng minh
về sự tuân thủ của doanh nghiệp đối với các điều kiện xã hội trong chuỗi
cung ứng. Sau khi được xác nhận bởi FLO-Cert5 - một bên thứ ba độc lập
- bạn được phép đặt logo Fairtrade cho sản phẩm của bạn. Nhìn chung,
giá cho các sản phẩm thương mại công bằng bao gồm một mức giá tối
thiểu cộng với phí bảo hiểm. Mặc dù các tập đoàn công nghiệp lớn như
Nestlé cũng có dòng sản phẩm thương mại công bằng nhưng chỉ được
coi là một thị trường ngách.
Thực hiện sản xuất hữu cơ và được chứng nhận có thể tốn kém, đặc biệt là đối
với những doanh nghiệp nhỏ. Lợi nhuận trên suất đầu tư có thể không cao.
Tuy nhiên, việc này sẽ đảm bảo một số thị trường thích hợp cho các nhà xuất
khẩu, tăng năng suất và chất lượng.
4 www.fairtrade.net
5 www.flocert.net
10
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
Truy cập cơ sở dữ liệu Bản đồ Tiêu chuẩn6 tìm hiểu về các nhãn hữu
h
cơ và các tiêu chuẩn khác.Kiểm tra tiêu chuẩn của Hiệp hội Đất7 về thực
phẩm và đồ uống để nắm được yêu cầu về sản xuất hữu cơ. Có rất nhiều
nhãn hữu cơ khác nhau. Các nhãn thuộc Liên đoàn Quốc tế về Nông
nghiệp Hữu cơ (IFOAM)8 là những nhãn ít nhiều đã được quốc tế thừa
nhận (hài hoà hóa).Các công ty kinh doanh sản phẩm thương mại công
bằng phải thực hiện Tiêu chuẩn Thương mại và cần lưu ý về một số ngoại
lệ đối với các mặt hàng cụ thể, xem mục thông tin dành cho các doanh
nghiệp nhỏ. Kiểm tra các tiêu chuẩn Fairtrade cho sản xuất nhỏ và các
tiêu chuẩn lao động trong ngành cà phê, chè, cacao (CTC).
h Ngoài việc có chứng nhận phát triển bền vững, sự minh bạch trong
chuỗi cung ứng cũng là một lợi thế cho các nhà xuất khẩu những sản
phẩm đặc biệt. Nhà xuất khẩu cần có khả năng chứng minh được mối
liên hệ trực tiếp, rõ ràng và minh bạch trong toàn bộ các khâu cung ứng
từ người sản xuất tới người tiêu dùng.
PHẦN 2: YÊU CẦU TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU ĐỐI VỚI
CÀ PHÊ RANG XAY VÀ HÒA TAN
2.1. Yêu cầu an toàn thực phẩm và kiểm soát sức khỏe chung
Tất cả cà phê rang xay và hòa tan phải tuân thủ các yêu cầu về sức khỏe và an
toàn của EU trước khi vào thị trường EU. Vì thế, cà phê chỉ có thể được xuất
khẩu sang EU nếu phù hợp với pháp luật thực phẩm của EU hoặc các yêu cầu
tương đương. Ví dụ,‘truy xuất nguồn gốc’là một yêu cầu quan trọng. Các nhà
chức trách châu Âu đã thông qua quy định chung về an toàn thực phẩm và
kiểm soát sức khỏe do mối quan tâm gia tăng của công chúng về vấn đề này
(Quy chế EC 178/2002). ‘Luật Thực phẩm chung” này áp dụng cho tất cả các
giai đoạn của chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất, chế biến, vận chuyển
và phân phối.
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
h Kiểm tra cơ sở dữ liệu RASFF9 để xem các vụ việc dẫn đến thu hồi sản
phẩm cà phê ra khỏi thị trường.
6 www.standardsmap.org
7 www.soilassociation.org
8 www.ifoam.org
9 webgate.ec.europa.eu/rasff-window/portal
11
h Đọc thêm quy định kiểm soát sức khỏe tại Export Helpdesk EU10. Ở
đây, bạn có thể chọn mã số sản phẩm cụ thể theo chương 09 (cà phê).
h Đọc thêm Hệ thống Quản lý An toàn Thực phẩm tại cơ sở dữ liệu
Bản đồ Tiêu chuẩn của Trung tâm Thương mại quốc tế (ITC).
2.2. Truy xuất nguồn gốc
Yêu cầu ‘Truy xuất nguồn gốc’ đặt ra đối với các nhà xuất khẩu cà phê rang
xay và hòa tan để có thể thu hồi hoặc triệu hồi sản phẩm thực phẩm từ các thị
trường khi cần thiết. ‘Truy xuất nguồn gốc‘ được cho là thúc đẩy thương mại
công bằng, niềm tin của người tiêu dùng và ổn định thị trường (xem thêm
mục 1.1).
Theo Điều 18 của Luật Thực phẩm chung của EU, tất cả các nhà cung ứng thực
phẩm châu Âu bao gồm cả các nhà nhập khẩu cà phê rang và hòa tan phải có
khả năng xác định các sản phẩm được nhập khẩu và người mua. Họ cũng phải
có hệ thống và thủ tục để cung cấp những thông tin và tài liệu liên quan cho
Cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu. Truy xuất nguồn gốc liên quan đến
việc ghi nhãn và có thể được lưu trữ trong máy tính với sự trợ giúp của phần
mềm cụ thể (ví dụ như IBM, SAP hoặc ERP).
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
Mặc dù yêu cầu truy xuất nguồn gốc không quy định trực tiếp trong luật pháp
của EU đối với các nhà xuất khẩu cà phê từ các nước ngoài EU nhưng một thực
tế phổ biến là yêu cầu này sẽ được phản ánh trong hợp đồng với các nhà nhập
khẩu châu Âu. Có một số hành động cần lưu ý:
h Đối với một nhà xuất khẩu cà phê mong muốn phát triển kinh doanh
xuất khẩu bền vững, việc có một hệ thống truy xuất nguồn gốc là cần
thiết để đáp ứng yêu cầu của khách hàng tiềm năng trên thế giới. ‘Truy
xuất nguồn gốc’cũng là một công cụ trong GAP, GMP và HACCP.
h Khi giao dịch với khách hàng tiềm năng, cần kiểm tra xem họ có yêu
cầu‘truy xuất nguồn gốc’hay không. Nếu có, kiểm tra thông tin cụ thể họ
yêu cầu, hoặc bất kỳ thông tin bổ sung cần được bổ sung vào hệ thống
hiện tại của bạn.
10 exporthelp.europa.eu
12
Bảng 1: Ví dụ về dữ liệu truy xuất nguồn gốc
Dữ liệu thu thập
Số lô hàng đầu vào
Mô tả sản phẩm
Ngày xếp hàng
Nơi xuất xứ
Thông tin cần ghi
Số định dạng gói
Mô tả sản phẩm
Ngày phát lệnh và chuyển hàng
Tên công ty và địa chỉ
Mã số lệnh của khách hàng
Tên công ty và địa chỉ
Tên khách hàng và địa chỉ (nơi đến)
Mã số khách hàng
Xác định lô hàng
Xác định nhà vận chuyển
Xác định điểm đến
Xác định người nhận
Số lượng
Số pa-lét gửi đi
Đơn vị (bao)
Số
Nguồn: Sổ tay Thiết lập một hệ thống truy xuất nguồn gốc, COLEACP
2.3. Chất gây nhiễm
Những quy định về chất gây nhiễm áp dụng cho cà phê nhân cũng được áp
dụng cho rang xay và cà phê hòa tan, đặc biệt là PAH và chất tách caffeine.
Chất này có thể được sử dụng để tách caffeine trong cà phê tuy nhiên phải
tuân thủ những quy định về mức dư lượng tối đa để hạn chế các chất như
methyl acetate (20 mg/ kg trong cà phê), diclometan (2 mg/ kg trong cà phê
rang) và ethylmethylketone (20 mg/ kg trong cà phê). Tham khảo Chỉ thị EU
2009/32/ EC cho biết thêm thông tin.
2.4. Ghi nhãn
Quy định ghi nhãn thực phẩm của EU (Quy định EU số 1169/2011) đảm bảo
rằng người tiêu dùng nhận được thông tin cần thiết đủ để thực hiện một sự
lựa chọn khi mua thực phẩm. Các nhãn tương tự giúp khách hàng dễ dàng
lựa chọn hơn. Vì vậy, tất cả các nhãn thực phẩm phải hiển thị những thông tin
nhất định, chẳng hạn:
• Tên của sản phẩm. Nếu không có quy định của EU hay của quốc gia thành
viên, tên sản phẩm nên là tên gọi thông thường hoặc mô tả thực phẩm.
Thương hiệu, nhãn hiệu hoặc tên ưa thích không thể thay thế tên chung
nhưng có thể được sử dụng bên cạnh tên chung. Tình trạng thực phẩm hoặc
quá trình chế biến (rang, toàn hạt hay đã xay, hòa tan...) cũng phải được ghi
nếu việc không có thông tin có thể gây hiểu lầm cho người tiêu dùng.
13
• Thành phần, bao gồm cả phụ gia. Tuy nhiên, với những loại thực phẩm chỉ
có một thành phần duy nhất mà tên của thực phẩm trùng với tên của các
thành phần hoặc cho phép bản chất của thành phần được xác định rõ ràng,
thì không yêu cầu kèm theo một danh sách thành phần. Sự hiện diện của các
chất có khả năng gây dị ứng và khó tiêu cũng phải ghi rõ.
• Khối lượng tịnh của thực phẩm đóng gói sẵn.
• Thời hạn sử dụng tối thiểu bao gồm ngày, tháng và năm đặt sau cụm từ “tốt
nhất trước ngày”.
• Điều kiện lưu trữ và sử dụng. Tên và địa chỉ của nhà sản xuất hoặc nhà đóng
gói hoặc của người bán tại EU.
• Nơi xuất xứ, nếu việc thiếu thông tin này có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu
dùng.
• Đánh dấu lô trên thực phẩm đóng gói sẵn với ký hiệu được bắt đầu bởi chữ
“L”. Chỉ dẫn về lô phải xuất hiện trên bao bì hoặc trên nhãn gắn liền với cà phê
đóng gói sẵn.
Nhãn phải dễ nhìn thấy, dễ đọc, dễ hiểu và không thể xóa, và phải dùng ngôn
ngữ dễ hiểu đối với người tiêu dùng. Thông thường điều này nghĩa là phải sử
dụng ngôn ngữ chính thức của các nước châu Âu nơi các sản phẩm được bán
trên thị trường. Tuy nhiên, có thể sử dụng thuật ngữ nước ngoài dễ hiểu đối
với người mua.
Đối với cà phê chiết xuất, hòa tan hay cà phê uống liền (trừ cà phê torrefacto
hòa tan), yêu cầu ghi nhãn cụ thể áp dụng: Ghi “chiết xuất cà phê”, “chiết xuất
cà phê hòa tan”. “Cà phê hòa tan” hay “cà phê uống liền” nghĩa là gói chứa sản
phẩm thu được bằng cách chiết xuất từ hạt cà phê rang chỉ sử dụng nước làm
phương tiện khai thác và loại trừ bất kỳ quá trình thủy phân liên quan đến việc
bổ sung acid hay nền thực phẩm. Ngoài những chất không tan mà không thể
loại bỏ bằng kỹ thuật và các loại dầu không hòa tan có nguồn gốc từ cà phê,
chiết xuất cà phê chỉ được chứa các thành phần hòa tan và hương của cà phê.
Thuật ngữ“đậm đặc”chỉ có thể ghi trên nhãn nếu hàm lượng chất khô cà phê
hơn 25% tính theo trọng lượng, còn thuật ngữ “đã tách caffein” phải được ghi
nếu hàm lượng caffeine khan không vượt quá 0,3% tính theo trọng lượng của
chất khô cà phê. Thông tin này phải nằm trong cùng mục mô tả sản phẩm.
Chiết xuất cà phê ở dạng rắn hoặc bột nhào: Để được coi là “cà phê”, hàm
lượng chất khô phải không dưới 95% tính theo trọng lượng cà phê khô, và
14
giữa 70% và 85% tính theo trọng lượng nếu là cà phê bột nhào. Cà phê không
được chứa các chất khác ngoài các chất có nguồn gốc từ quá trình chiết xuất
cà phê và nhãn phải ghi rõ hàm lượng chất khô cà phê dựa trên mức tối thiểu,
thể hiện theo tỷ lệ phần trăm trọng lượng của sản phẩm.
Chiết xuất cà phê chất lỏng: Hàm lượng chất khô phải có từ 15% đến 55%
trọng lượng dung dịch cà phê. Nếu có chứa các loại đường rang hoặc chưa
rang thì tỷ lệ không được vượt quá 12% tính theo trọng lượng và nhãn phải
bao gồm các điều khoản “với”, “bảo quản bằng”, “với thêm” hay “rang với” sau
tên loại đường được sử dụng.
2.5. Chứng nhận an toàn thực phẩm
Quy định của EU chỉ yêu cầu một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm đối với
các nhà cung ứng thực phẩm trong EU nên không bắt buộc đối với các nhà
xuất khẩu cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, vì an toàn thực phẩm là một ưu tiên
hàng đầu trong thực phẩm của EU, nhiều nhà nhập khẩu EU yêu cầu các nhà
xuất khẩu cà phê áp dụng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm dựa trên
các nguyên tắc HACCP. Với HACCP, một nhà sản xuất cà phê có thể kiểm soát
các mối nguy hiểm thực phẩm sinh học, hóa học hay vật lý có thể xảy ra trong
quá trình chế biến cà phê của mình. Với một hệ thống có bằng chứng tài liệu,
nhà sản xuất có thể chứng minh cách thức kiểm soát mối nguy hiểm. Việc có
một hệ thống sẽ cải thiện vị thế cạnh tranh xuất khẩu cà phê, còn cao hơn nếu
là một hệ thống được chứng nhận (ví dụ như theo ISO22000).
Các nhà bán lẻ lớn của châu Âu thường yêu cầu chứng nhận chất lượng và an
toàn thực phẩm BRC11 hoặc IFS12.
Khuyến nghị hành động cho các nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam?
Áp dụng các nguyên tắc HACCP cho quản lý an toàn thực phẩm và gia tăng
khả năng cạnh tranh so với các đối thủ.
2.6. Cam kết Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
Tương tự như đối với cà phê nhân. Xem 1.4.
2.7. Chứng nhận bền vững (UTZ, RFA, 4C, Organic, Fairtrade)
Tương tự như đối với cà phê nhân. Xem 1.5.
11
12
15
PHẦN 3: HỎI ĐÁP CÁC VẤN ĐỀ THỰC TIỄN XUẤT KHẨU
CÀ PHÊ VÀO THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU
Câu hỏi 1: Cách lập Hợp đồng mua bán Cà phê?
Hợp đồng mua bán cà phê cần xác định số lượng, chất lượng, giá cả, thời hạn
vận chuyển (ví dụ FOB hoặc C & F hoặc CIF) và điều kiện thanh toán. Trong hầu
hết các trường hợp, một hợp đồng có thể được lập bởi bên mua châu Âu dưới
hình thức “rút gọn”. Thông thường, các bên sẽ tham chiếu tới các điều khoản
trong Hợp đồng mẫu châu Âu cho Cà phê (ECC) nhằm làm rõ việc áp dụng
hoàn chỉnh các điều kiện trong hợp đồng ECC. Nếu có băn khoăn về bất kỳ chi
tiết trong hợp đồng, hai bên cần phải làm rõ trước khi ký kết.
Vì thế, khuyến nghị là cần nghiên cứu kỹ Hợp đồng mẫu châu Âu cho Cà phê
để làm quen với một số yếu tố quan trọng tạo nên một hợp đồng cà phê.
Một nguồn tham khảo tốt có liên quan là thuật ngữ về nguồn cung ứng cà
phê cho cà phê nhân của Jacobs Douwe Egberts.
Câu hỏi 2: Hồ sơ xuất khẩu gồm những chứng từ nào?
Ít nhất phải có các tài liệu sau:
• Hóa đơn
• Bộ vận đơn ghi rõ đã xếp hàng lên tàu
• Chứng nhận trọng lượng
• Chứng nhận xuất xứ (nếu người mua yêu cầu)
• Đôi khi gồm cả giấy chứng nhận khử trùng hoặc giấy chứng nhận kiểm dịch
thực vật theo yêu cầu của người mua)
Xem điều 18 của ECC13 để biết thêm chi tiết về các tài liệu vận chuyển.
Câu hỏi 3: Cách xác định Trọng lượng?
Xem điều 3 và 4 của ECC để thấy sự khác biệt giữa ‘trọng lượng bốc dỡ’ và
‘trọng lượng vận chuyển’.
Trong trường hợp dùng ‘trọng lượng vận chuyển’: Bất kỳ tổn thất về trọng
lượng vượt quá 0,5% trọng lượng vận chuyển sẽ được người bán hoàn tiền.
Câu hỏi 4: Các điều kiện Thanh toán được áp dụng như thế nào?
Cách thanh toán phổ biến nhất trong thương mại với Liên minh châu Âu là
‘thanh toán khi xuất trình chứng từ - CAD’. Trong trường hợp này, bộ chứng
từ vận chuyển được gửi thông qua ngân hàng của người bán cho ngân hàng
của người mua.
Ngoài ra, các tài liệu vận chuyển đôi khi được gửi trực tiếp cho người mua
trong trường hợp hai bên đã có sự tin cậy lẫn nhau. Xem điều 19 của ECC để
biết thêm chi tiết.
13 www.ecf-coffee.org/publications/contracts
16
Về lý thuyết, thanh toán bằng thư tín dụng (L/C) là một lựa chọn, nhưng
phương thức này không phổ biến và ít được chấp nhận.
Câu hỏi 5: Cách thức mua bảo hiểm?
Hợp đồng phải nêu ai sẽ mua và trả tiền bảo hiểm cho cà phê được vận
chuyển. Thông thường bên mua châu Âu mua và trả tiền bảo hiểm.
Xem điều 15 của ECC để biết thêm chi tiết.
Câu hỏi 6: Các điều kiện Giao hàng được áp dụng như thế nào?
Phổ biến nhất là FOB rồi đến C & F.
“Giao hàng nhanh” nghĩa là trong vòng 30 ngày và “giao hàng ngay” nghĩa là
trong vòng 15 ngày.
Xem điều 11 của ECC để biết thêm chi tiết.
Câu hỏi 7: Khử trùng có bắt buộc không?
Thông thường người mua yêu cầu khử trùng thì người bán mới thực hiện.
Chi phí khử trùng do 2 bên thỏa thuận.
Câu hỏi 8: Thế còn Chất lượng và Phẩm cấp thì sao?
Đảm bảo tuân thủ chất lượng theo quy định trong hợp đồng.
Phẩm cấp phổ biến ở Việt Nam (Grade 1, 2 và 3) thường là đủ và chấp nhận
được bởi các nhà nhập khẩu châu Âu.
Độ ẩm là một tham số quan trọng và cần ở mức tối đa. 12,5% cho cấp 1 và
13% đối với cấp 2.
Nói chung, bên mua sẽ yêu cầu phê duyệt mẫu trước khi xuất hàng. Điều này
có thể nói như: “Không duyệt mẫu - không giao dịch”.
Câu hỏi 9: Phòng vệ rủi ro / Xác định lại mức giá
Trong nhiều trường hợp, giá cà phê trong hợp đồng được xác định trên cơ sở
của một mức chênh nhất định so với giá thị trường kỳ hạn London14 : Giá bán
cuối cùng được cố định tại một thời điểm. Thông thường, người bán có thể
thay đổi giá trước khi gửi lô hàng thực tế.
Để quản lý rủi ro về giá trước sự biến động của giá cà phê tại thị trường thế
giới, các nước xuất khẩu cà phê có thể chọn sử dụng“phòng vệ rủi ro“. Khuyến
nghị là sử dụng bảo hiểm rủi ro giá chỉ khi hiểu rõ với sự hỗ trợ của các chuyên
gia, như các ngân hàng thương mại trong nước (ví dụ như Techcombank).
Trong thực tế, các nhà xuất khẩu nhỏ cần phải có hợp đồng xuất khẩu với khối
lượng đáng kể thì lựa chọn này mới coi là khả thi về về mặt tài chính.
14 www.theice.com/products/37089079/Robusta-Coffee-Futures
17
Câu hỏi 10: Nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam cần làm gì để phát triển xuất
khẩu hơn nữa?
Thông tin chi tiết về các yêu cầu tiếp cận thị trường châu Âu có thể được kiểm
tra trên
• Export Helpdesk, trang web của Europa
• Hướng dẫn về cà phê của ITC15
• Thông tin Thị trường cà phê Châu Âu của CBI16
Để có hiểu biết đầy đủ hơn về xuất khẩu cà phê sang châu Âu, các nhà xuất
khẩu phải tiến hành nghiên cứu thị trường, với sự hỗ trợ từ bên ngoài bởi đội
ngũ hỗ trợ kỹ thuật của Vicofa.
Nên xác minh thông tin thị trường thông qua các hiệp hội và hội chợ thương
mại cà phê châu Âu như:
• Hội chợ COTECA17
• Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCAE)18
• Hội chợ Thế giới về Cà phê và Trà19
• Hội chợ BioFach20 (dành cho thực phẩm hữu cơ)
Câu hỏi 11: Tác động của EU-VN FTA đối với các nhà xuất khẩu cà phê?
Mặc dù các thỏa thuận thương mại tự do đều có một chương riêng về các biện
pháp SPS nhưng tất cả các yêu cầu này đã được đề cập trong chương 1 và 2
của tài liệu này. Đối với cà phê xuất khẩu từ Việt Nam, Hiệp định này không có
ảnh hưởng cụ thể. Chỉ có một đoạn trong Hiệp định này về thương mại các
sản phẩm được sản xuất một cách có đạo đức. Chuẩn mực và tính bền vững
(nước, biến đổi khí hậu) là những vấn đề quan trọng ở châu Âu.
Câu hỏi 12: HACCP and GAP/GMP: nên chọn áp dụng hệ thống nào?
Cả hai HACCP và GAP (Thực hành nông nghiệp tốt hoặc GMP - Thực hành sản
xuất tốt) là hệ thống đảm bảo chất lượng với cách tiếp cận khác nhau. HACCP
tập trung vào một vài điểm quan trọng trong khi GAP cố gắng để cải thiện
toàn diện. GAP dễ thiết lập hơn nhưng khó nhất là ở các bước quan trọng nhất
ảnh hưởng đến sự xuất hiện hoặc loại bỏ độc tố trong cà phê.
Hai hệ thống có tính chất bổ trợ cho nhau vì GAP sẽ nâng cao chất lượng cà
phê, trong khi HACCP sẽ cung cấp cách thức giám sát và kiểm soát chế biến
theo yêu cầu của các chuỗi siêu thị và các nhà sản xuất thực phẩm. Quan trọng
hơn, chỉ có HACCP giúp xác định được OTA có thể vào hệ thống ở chỗ nào và
trong trường hợp nào các loại nấm gây OTA đầu tiên xuất hiện. Điều này là
quan trọng để đáp ứng yêu cầu của Liên minh châu Âu và có lẽ cả các yêu cầu
của Hoa Kỳ trong việc giảm và phòng ngừa nhiễm độc OTA.
Vui lòng tham khảo Hướng dẫn Cà phê ITC để biết thêm thông tin.
15 www.thecoffeeguide.org
16 www.cbi.eu/market-information/coffee
17 www.coteca-hamburg.com/en
18 sca.coffee
19 www.tcworldcup.com
20 www.biofach.de/en
18
NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI
Trụ sở chính:
Số 46. Trần Hưng Đạo, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Tel: 0084.24.38253841 – Fax: 0084.24.38269578
Chi nhánh:
Số 7. Nguyễn Thị Minh Khai, Quận I, TP. Hồ Chí Minh
Tel: 0084.28.38220102
Email: marketing@thegioipublishers.vn
Sổ tay hướng dẫn tiếp cận thị trường châu Âu
cho nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam
Chịu trách nhiệm xuất bản
GIÁM ĐỐC – TỔNG BIÊN TẬP
TS. TRẦN ĐOÀN LÂM
Biên tập: Đặng Thị Minh
LIÊN KẾT XUẤT BẢN
Công ty TNHH QC Truyền thông Tinh Hoa
SN8, ngõ 6/31/7 Đặng Văn Ngữ, Đống Đa, HN
In 700 bản, khổ 14,8 x 21 cm tại Công ty CP in Thiên Hà
Địa chỉ: Đội 8, Đình Thôn, phường Mỹ Đình 1, quận Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội.
Số xác nhận ĐKXB: 2091-2017/CXBIPH/03-148/ThG.
Quyết định xuất bản số: 659/QĐ-ThG cấp ngày 06 tháng 07 năm 2017.
In xong và nộp lưu chiểu năm 2017. Mã ISBN: 978-604-77-3556-3
Phòng 1203, Tầng 12, Khu Văn phòng
Tòa tháp Hà Nội, 49 Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Tel: 84-024-3937 8472 - Fax: 84-024-3937 8476
SÁCH KHÔNG BÁN
20 trang
21200
Free
Bạn đang xem tài liệu "Sổ tay Hướng dẫn tiếp cận thị trường châu Âu cho nhà xuất khẩu cà phê của Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- so_tay_huong_dan_tiep_can_thi_truong_chau_au_cho_nha_xuat_kh.pdf
