Quan niệm về văn hóa chính trị

Download

Lê Hường¹

¹Viện Triết học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Email: lethihuong220178@gmail.com

Nhận ngày 20 tháng 3 năm 2017. Chấp nhận đăng ngày 14 tháng 4 năm 2017.

Tóm tắt: Văn hóa chính trị của một quốc gia có vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ thống

chính trị. Văn hóa chính trị của quốc gia được thể hiện trình độ nhận thức chính trị của công dân,

thái độ và hành vi của họ đối với hệ thống chính trị. Các nhân tố gia đình, nhà trường và xã hội có

vai trò thiết yếu trong việc hình thành, xây dựng nền văn hóa chính trị của các quốc gia đó.

Từ khóa: Văn hóa chính trị, văn hóa từ chức, chính trị.

Phân loại ngành: Triết học

Abstract: A country’s culture of politics plays an important role in the operations of its political

system. The culture is reflected in its citizen’s level of political awareness, and their attitudes and

behaviours towards the political system. The factors of the family, the school and the society play

vital roles in the formation and development of the respective country’s culture of politics.

Keywords: Culture of politics, culture of resignation, politics.

Subject classification: Philosophy

1. Mở đầu

2. Bản chất của văn hóa chính trị

Nói đến hệ thống chính trị, mục tiêu, đường Văn hóa chính trị là văn hóa trong lĩnh vực

lối, chiến lược phát triển của một quốc gia chính trị. Văn hóa chính trị của một người

là nói đến văn hóa chính trị của quốc gia phản ánh nhận thức về chính trị, niềm tin và

đó. Văn hóa chính trị có ý nghĩa quan trọng lý tưởng chính trị của người đó.

không chỉ để xây dựng hệ thống chính trị,

mà còn là điều kiện cho việc phát triển kinh

tế, văn hóa và xã hội, con người. Vậy văn

hóa chính trị là gì? Nó được hình thành như

thế nào? Đây là vấn đề được đề cập trong

bài viết này.

Trong các yếu tố của nhận thức chính trị,

tri thức chính trị là yếu tố nền tảng. Tri thức

chính trị là trình độ học vấn và sự hiểu biết

của con người về chính trị. Nói về vai trò của

học vấn đối với chính trị, V.I.Lênin nhận xét:

“Người không biết chữ là người đứng ngoài

Khoa học xã hội Việt Nam, số 2 - 2018

chính trị” [2, t.1, tr.301]. Nếu không có tri thức văn hóa chính trị. Nhưng năng lực hoạt

chính trị, cá nhân khó có thể hiểu về chính trị động chính trị, yếu tố bên trong của văn hóa

và tham gia, thực hiện hoạt động chính trị một chính trị, mới là yếu tố quyết định việc vận

cách tự giác, tích cực. Tri thức chính trị vừa là hành nền chính trị đạt đến tầm văn hóa ở

yếu tố định hướng tình cảm, niềm tin chính trị mức nào. Dù mục tiêu chính trị đúng đắn,

của chủ thể, vừa là yếu tố quyết định hoạt con đường chính trị khoa học nhưng khi

động chính trị của chủ thể. Việc thiếu tri thức chưa đủ năng lực chính trị để thực hiện

về chính trị sẽ xuất hiện nhiều bất ổn về mặt được mục tiêu đó thì vẫn chưa thể đạt tới

chính trị. Những biểu hiện phiêu lưu, manh kết quả chính trị.

động, tính tự phát vô chính phủ trong các hành

Đối với người lãnh đạo năng lực hoạt

vi chính trị phần lớn đều xuất phát từ việc động chính trị được thể hiện ở năng lực

thiếu hiểu biết chính trị, thiếu sự dẫn dắt của lí cầm quyền. Năng lực cầm quyền được thể

trí sáng suốt, của lý luận khoa học. Nhưng một hiện trong nghệ thuật ứng xử. Văn hóa

trình độ chính trị cao nếu không được xây chính trị được thể hiện rất rõ qua ứng xử.

dựng trên niềm tin và lý tưởng chính trị đúng Ứng xử chỉ là một phương diện biểu hiện

đắn thì sẽ không cống hiến cho xã hội, thậm của văn hóa nói chung, văn hóa chính trị

chí phá hoại xã hội, cản trở việc xây dựng nói riêng. Tuy nhiên, ứng xử rất quan trọng

một nền chính trị có văn hóa. Văn hóa chính vì nó là những hành vi, những thái độ thể

trị phải được tạo nên từ trình độ học vấn hiện trực tiếp trình độ văn hóa chính trị của

chính trị, niềm tin và lý tưởng chính trị khoa các chủ thể cầm quyền cũng như các quan

học thì mới góp phần xây dựng, bảo vệ hệ hệ chính trị. Ví dụ, từ chức là một ứng xử

thống chính trị.

của văn hóa chính trị. Từ chức là một nét

Văn hóa chính trị không chỉ biểu hiện ở đẹp trong văn hóa chính trị. Từ chức

trình độ học vấn chính trị mà còn biểu hiện thường được gắn với “văn hóa” theo nghĩa

ở hoạt động thực tiễn chính trị của cá nhân. tích cực, “văn hóa từ chức”. Văn hóa từ

Hồ Chí Minh nói rằng, người không có lý chức ở nhiều nước trong khu vực và trê thế

luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi, giới là điều bình thường nhưng ở Việt Nam

thực tiễn không có lý luận dẫn đường là thực còn chưa phổ biến. Ở nước ta, trong lịch sử

tiễn mù quáng. Điều đó cũng đúng với lý luận đã có rất nhiều người treo ấn từ quan khi

chính trị và thực tiễn chính trị. Nhưng nếu bất đồng với quan điểm với triều đình

tuyệt đối hóa tri thức lý luận, lý luận sẽ xa (Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Chu

rời thực tiễn, lúng túng, không thể giải quyết Văn An…). Điều đó cho thấy trong lịch sử,

được những vấn đề chính trị nảy sinh trong văn hóa từ chức không phải xa lạ, nhưng

thực tiễn. Hoạt động thực tiễn chính trị của hiện nay đối với quan chức, nhiều người

cá nhân sẽ tăng thêm sức mạnh khi nó kết vẫn xa lạ. Ở nước ta khi đã lên nắm quyền

hợp với tri thức, lý tưởng và niềm tin chính nhiều người thường cố bám lấy cái ghế suốt

trị. Hoạt động thực tiễn chính trị được biểu đời và thâu tóm các quyền lợi đi theo. Rất ít

hiện tập trung ở năng lực hoạt động chính người từ chức. Trong tâm thức người Việt,

trị, cái có khả năng chuyển hóa các giá trị từ xã hội truyền thống đến xã hội hiện đại,

văn hóa chính trị thành hiện thực. Nhiều “làm quan” được coi là một sự thành đạt

người nhầm tưởng rằng, có hiểu biết và cao nhất, xã hội đề cao giá trị của việc làm

hoạt động chính trị thì con người mới có quan. Vì vậy, khi nắm giữ những địa vị cao

Lê Hường

trong bộ máy nhà nước, người ta thường cố

giữ chức vị của mình. Do quá đề cao giá trị

làm quan, nên dư luận xã hội ở nước ta tạo

ra nhiều áp lực với người từ chức. Người từ

chức bị mặc cảm, thường bị xã hội kỳ thị

với vô vàn những xấu xa. Một khi dư luận

xã hội chưa coi việc từ chức là bình thường

thì quan chức vẫn còn “ngại” và “sợ” từ

chức. Văn hóa từ chức đòi hỏi sự dũng cảm

và tinh thần chịu trách nhiệm của người từ

chức. Từ chức là thể hiện trách nhiệm của

người có chức. Văn hóa từ chức đòi hỏi

người có chức nên từ chức khi không hoàn

thành nhiệm vụ hoặc không đủ khả năng

hoàn thành nhiệm vụ. Xã hội nên đánh giá

cao hành động từ chức của cán bộ lãnh đạo

như là một sự tiến bộ trong văn hóa chính

trị của quốc gia. Từ chức là sự rút lui trong

danh dự, để nhường chỗ cho bậc hiền tài. Ở

Việt Nam việc xây dựng văn hóa từ chức là

Việc học hỏi những vấn đề liên quan đến

chính trị diễn ra trong gia đình được khắc

sâu trong ký ức của trẻ. Phần lớn sự học hỏi

này diễn ra một cách không chính thức. Gia

đình là nơi cung cấp mọi thứ cho một đứa

trẻ để nó có thể tồn tại và lớn lên (từ thức

ăn, chỗ ở, sự yêu thương, cho đến các hiểu

biết và quan hệ xã hội). Gia đình cũng định

vị cho trẻ một chỗ đứng về giai cấp, dân

tộc, tôn giáo, những yếu tố ảnh hưởng đến

niềm tin và hoạt động của con người trong

mọi xã hội. Các ý tưởng và các giá trị liên

quan đến chính trị (như thái độ đối với

quyền lực, tình yêu quê hương đất nước, sự

tuân thủ luật lệ) cũng được hình thành và

phát triển trong gia đình. Vì lý do này, gia

ðình tác động mạnh mẽ đến sự hình thành

văn hóa chính trị của trẻ em.

Thành phần gia đình có ảnh hưởng đến

văn hóa chính trị của trẻ em. Những gia

một vấn đề mới và đang được triển khai đình khuyến khích trẻ tham gia vào các

theo tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XII.

Việc Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân

Phúc giao cho Bộ Nội vụ xây dựng Nghị

định “Văn hóa từ chức” ở Việt Nam là một

bước tiến vượt bậc trong nhận thức chính trị

của Đảng và Chính phủ. Nghị định này cần

được xây dựng với những quy định cụ thể,

bảo đảm cả tình và lý, đề cao lòng tự trọng,

tự tôn, văn hóa và đạo đức của dân tộc. Ở

Việt Nam việc xây dựng văn hóa từ chức là

một vấn đề mới và đang được triển khai

theo tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XII.

quyết định của gia đình dường như cũng

khuyến khích những đứa trẻ này tham gia

vào đời sống chính trị khi chúng đã trưởng

thành. Trẻ em được sinh ra trong các gia

đình có cha mẹ tham gia một cách tích cực

vào đời sống chính trị, hoặc có địa vị chính

trị cao, cũng thường có xu hướng tham gia

tích cực vào đời sống chính trị khi trưởng

thành. Trẻ em sinh ra trong những gia đình

có cha mẹ tẩy chay chính trị, hoặc hiếm khi

tham gia thảo luận về các vấn đề chính trị,

cũng ít nhận được sự khuyến khích tham

gia vào các sự kiện này. Và khi lớn lên,

chúng cũng có xu hướng thờ ơ, lãnh đạm

chính trị. Đây có thể là kết quả của việc trẻ

em học hỏi từ cha mẹ chúng, từ các giá trị

cho đến những nhận thức chính trị.

3. Vai trò của gia đình, nhà trường và xã

hội đối với sự hình thành văn hóa chính trị

Nhiều nhà khoa học chính trị coi gia đình là

“những lò ấp trứng” để cho ra đời những con

người chính trị. Họ cho rằng, gia đình là nơi

giáo dục chính trị đầu tiên và lâu dài nhất.

Gia đình là một nhân tố quan trọng hàng

đầu trong sự phát triển đạo đức và nhân

cách, hình thành các quan điểm chính trị từ

các vấn đề cụ thể nào đó. Giáo dục trong

Khoa học xã hội Việt Nam, số 2 - 2018

hoạch định và thực thi chính sách của nhà

nước, để đạt được sự hài lòng của người

dân, thì chính phủ cần phải thông tin cho

người dân biết hoạt động của mình. Hoạt

động quản lý chính phủ hiệu quả đòi hỏi

phải có sự chủ động tham gia và ủng hộ của

người dân. Thông tin cho người dân là cách

thức để nâng cao hình ảnh uy tín chính trị

của chính phủ. Điều đó đã trở thành khuynh

hướng ngày càng phổ biến trong quá trình

phát triển và dân chủ hóa đời sống chính trị,

kinh tế, xã hội của các nước trên thế giới.

gia đình là nơi ươm mầm hình thành nhân

cách và bản lĩnh chính trị của một cá thể.

Đồng thời, nó cũng nuôi dưỡng niềm tin và

lý tưởng chính trị để cá nhân trở thành

người hữu ích cho thể chế chính trị đó.

Một nơi góp phần xây dựng văn hóa

chính trị cho con người là trường học.

Trường học là một trong những tác nhân

quan trọng nhất của quá trình xã hội hóa

chính trị. Mức độ được đào tạo của một

người trong trường học có mối tương quan

chặt chẽ với quan điểm về hệ thống chính trị,

mức độ tham gia vào đời sống chính trị của

người đó. Chẳng hạn, những người được đi

học nhiều hơn có một sự nhận thức rõ ràng

hơn về các vấn đề chính trị; họ quan tâm đến

chính trị và cũng tham gia tích cực hơn vào

các cuộc thảo luận chính trị. Một người học

cao hơn sẽ có cảm giác trách nhiệm mạnh

mẽ hơn đối với cộng đồng của mình và cảm

thấy có thể tác động đến các chính sách của

chính phủ nhiều hơn các công dân khác.

Trường học là một công cụ xã hội để

chuyển tải các giá trị, thông tin và các

chuẩn mực xã hội đến với thế hệ trẻ.

Trường học giúp cho trẻ em đạt được

những kiến thức cần thiết về chính trị. Vì

vậy, trường học có mức độ ảnh hưởng lớn

hơn nhiều so với gia đình bằng cách đặt trẻ

em vào một môi trường để chúng có thể

nhận thức được mối quan hệ, sự phụ thuộc

và trách nhiệm của chúng đối với xã hội và

hệ thống chính trị. Với cách làm như vậy,

trường học thực hiện việc truyền dạy văn

hóa chính trị cho trẻ em và ý thức trách

nhiệm công dân đối với xây dựng hệ thống

chính trị trong tương lai.

4. Kết luận

Văn hóa chính trị là yếu tố nền tảng, bao

trùm, thẩm thấu từ hệ thống đến các thể chế

chính trị xã hội. Đối với công dân, văn hóa

chính trị thể hiện thái độ của chủ thể đối với

hệ thống chính trị cũng như vai trò của họ

trong hệ thống chính trị đó. Văn hóa chính

trị của công dân được định hướng bởi niềm

tin và lý tưởng chính trị; nó được hình

thành trong gia đình, trường học và trong

hoạt động thực tiễn. Khi niềm tin và lý

tưởng này phai nhạt thì văn hóa chính trị sẽ

sai lệch hoặc suy thoái.

Tài liệu tham khảo

[1] Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội, 1971.

[2] Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội, 1972.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[4] Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội.

Để nâng cao văn hóa chính trị, cần phát

huy vai trò của các phương tiện truyền

thông đại chúng. Để củng cố mối quan hệ

giữa chính phủ và nhân dân, tăng cường sự

hiểu biết và đồng thuận trong quá trình

[5] Tập thể tác giả (1999), Chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội.

Lê Hường

5 trang Thùy Anh 14660 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Quan niệm về văn hóa chính trị", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

quan_niem_ve_van_hoa_chinh_tri.pdf