Nhóm La Lutte trong phong trào chính trị và cách mạng Nam Kỳ (1933-1935)
45
CHUYÊN MỤC
SỬ HỌC - KHẢO CỔ HỌC - DÂN TỘC HỌC
NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO CHÍNH TRỊ
VÀ CÁCH MẠNG NAM KỲ (1933-1935)
HUỲNH BÁ LỘC*
Nhóm La Lutte ra đời vào năm 1933 tại Nam Kỳ, là nhóm trí thức hoạt động ở
lĩnh vực báo chí, biểu tình, diễn thuyết và vận động nghị trường đòi dân sinh,
dân chủ công khai trước chính quyền thực dân Nh ng hoạt động của nhóm trở
thành nguồn động viên tinh thần đấu tranh cho nhân dân lao động và trí thức
Nam Kỳ lúc bấy giờ, nhất là cho phong trào đấu tranh chống Pháp ở Nam Kỳ
trước 1945.
Từ khóa: La Lutte, Nam Kỳ, trí thức
Nhận bài ngày: 18/5/2020; đưa vào biên tập: 25/5/2020; phản biện: 8/7/2020; duyệt
đăng: 24/9/2020
1. DẪN NHẬP
địa, tăng cường kiểm soát các vấn đề
an ninh, chính trị. Mặt trận Bình dân
Pháp lên cầm quyền, ban hành một số
chính sách tích cực cho thuộc địa. Trí
thức Việt Nam nói chung, trí thức Nam
Kỳ nói riêng nhận ra ảnh hưởng của
quốc tế đối với vận mệnh dân tộc nên
thường xuyên theo dõi tình hình, bàn
luận và phân tích những mối liên hệ
với Việt Nam.
Vào thập niên 1930, cuộc Đại khủng
hoảng (Garraty, 1986) đã làm cho thế
giới có nhiều biến động; quan hệ giữa
các nước Liên Xô với các nước Anh,
Pháp, Mỹ ngày càng căng thẳng, có
nguy cơ xảy ra chiến tranh. Trong tình
hình như vậy, nhiều nước buộc phải
điều chỉnh chính sách kinh tế - xã hội,
chính trị trong nước cũng như quan
hệ quốc tế. Chính phủ Pháp nỗ lực
giữ Đông Dương trong quỹ đạo thuộc
Bên cạnh đó, Đảng Cộng sản Đông
Dương ra đời (1930) lãnh đạo các
phong trào đấu tranh đã đẩy nhanh
tiến trình giải phóng dân tộc và thúc
đẩy hoạt động chính trị của tầng lớp
trí thức.
* Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí
Minh.
HUỲNH BÁ LỘC – NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO…
46
2. ĐẶC TRƯNG CỦA PHONG TRÀO nghị trường, tự do ngôn luận, tự do
YÊU NƯỚC VÀ TRÍ THỨC NAM KỲ
TỪ SAU NĂM 1930
hội họp, nữ quyền. Đảng có những
quan điểm tiến bộ về nữ quyền, tôn
giáo. Về nghị trường, chỉ thị của Đảng
là: “vô luận là cuộc tuyển cử gì, Đảng
ta có thể tham gia được là nên tham
gia...” (Đảng Cộng sản Việt Nam,
2000: 213).
Sau khi các phong trào 1930-1931 bị
thất bại, cách mạng Việt Nam từng
bước xây dựng lại cơ sở, mở rộng
hình thức đấu tranh. Đảng Cộng sản
Đông Dương xác lập những quan
điểm và phương thức đấu tranh cách
mạng mới nhằm tập hợp lực lượng
quần chúng, trong đó có quan điểm
tạo điều kiện cho giới trí thức tham gia
vào công cuộc cách mạng của Đảng.
Các quan điểm này thường xuyên
được phổ biến trên các báo bí mật
hoặc công khai. Nhờ đó, Đảng Cộng
sản Đông Dương dần dần lan rộng
ảnh hưởng trong trí thức.
Trong Chính cương vắn tắt (1930),
Đảng xác định: “Đảng phải hết sức
liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung
nông, Thanh niên, Tân Việt... để kéo
họ đi vào phe vô sản giai cấp. Còn đối
với bọn phú nông trung, tiểu địa chủ
và tư sản An Nam mà chưa rõ mặt
phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít
Tư tưởng và thái độ chính trị của
người trí thức xuất phát từ yêu cầu
giải phóng dân tộc, nên tinh thần đấu
tranh của chủ nghĩa cộng sản được
nhiều trí thức tin tưởng. Phan Trọng
Quản, một trong những người trí thức
cộng sản đầu tiên của Nam Kỳ cho
biết: “tên tuổi, đường lối cứu nước,
lâu mới làm cho họ đứng trung lập. Bộ cứu dân của Đảng đã nhanh chóng
phận nào đã ra mặt phản cách mạng chinh phục được trái tim khối óc hàng
(Đảng Lập Hiến...) thì phải đánh đổ” triệu con người” (dẫn theo Ban chấp
(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2002: 4). hành Đảng bộ TPHCM, 2014: 94).
Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Trung
(1963: 219) nhận xét: “Đảng Cộng sản
đã đi xa hơn các đảng quốc gia ở chỗ
đã đề ra một chủ nghĩa hẳn hoi, một
đường lối tranh đấu rõ rệt”.
Quan điểm này đã tạo điều kiện cho
Đảng Cộng sản Đông Dương thu hút
đông đảo trí thức tham gia.
Đảng Cộng sản Đông Dương cũng
khẳng định: “các báo của Đảng là
những cơ quan liên lạc của Đảng với
quần chúng lao khổ” (Đảng Cộng sản
Việt Nam, 1999: 111). Chính vì vậy, từ
trước và ngay khi Đảng Cộng sản
Từ năm 1930, thái độ chính trị của trí
thức phân hóa thành các xu hướng,
như: xu hướng của những người
hướng mục tiêu đấu tranh giải phóng
Đông Dương ra đời, một số báo chí bí bằng cách mạng; xu hướng của trí
mật đã được lưu hành(1). Trong những thức ôn hòa - trung lập và xu hướng
mục tiêu đấu tranh cụ thể, Đảng Cộng thỏa hiệp - thân Pháp. Riêng những
sản Đông Dương cũng từng bước mở
rộng các mục tiêu về dân chủ như
người yêu nước hoạt động cách mạng,
họ nhận thức rõ ràng về thực trạng
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 9 (265) 2020
47
“què quặt, yếu ớt, lệ thuộc” của kinh tế pháp lý để tập hợp một lực lượng
xã hội đất nước, và day dứt, trăn trở chính trị hướng đến mục tiêu giải
trước vận nước, trước sự cùng cực phóng dân tộc. Nhóm La Lutte hầu hết
của các tầng lớp thấp bé trong xã hội. là giáo viên trường tư, nhà báo hoạt
Nhiều trí thức đồng cảm với các tầng động tư nhân: Nguyễn An Ninh,
lớp nhân dân, có những quan điểm Nguyễn Văn Tạo, Dương Bạch Mai,
tích cực về nhân dân lao động. Các trí Nguyễn Văn Nguyễn, Tạ Thu Thâu,
thức tranh đấu xích lại gần nhau và Phan Văn Hùm, Trần Văn Thạch,
xích lại gần với nông dân và phong Phan Văn Chánh, Hồ Hữu Tường...;
trào của họ như Nguyễn Văn Tạo, Tạ đều là những người có chuyên môn
Thu Thâu, Phan Văn Hùm, Nguyễn cao, đều đã hoạt động tích cực trong
Văn Nguyễn... Văn học nghệ thuật, giai đoạn 1924-1926 ở Nam Kỳ, một
báo chí cũng nỗ lực khai thác ở nông số sau đó sang Pháp hoặc Liên Xô du
thôn, nông dân những đề tài nóng hổi, học (từ 1926-1928), một số từng bị
tích cực. Các tổ chức chống Pháp tìm trục xuất khỏi Pháp (1930) do tham
kiếm và thiết lập cơ sở của mình trong gia biểu tình trước điện Elysée (Paris)
lòng quần chúng. Phản ánh sự để ủng hộ khởi nghĩa Yên Bái.
chuyển hướng này, Phan Văn Hùm
Trong quá trình ở Pháp hoặc Liên Xô,
(1934) nhận định: “ngày trước người
những người này tin tưởng và gia
trong nước còn ít nghe thấy, thời nhựt
nhập “hai xu hướng cộng sản” lúc bấy
trình còn đánh một cái giọng „dìu dắt
giờ trên thế giới là Quốc tế Cộng sản
quốc dân lên đường văn minh tấn bộ‟.
(Đệ tam, Stalinist) và Phe Tả đối lập
Lần lần phong trào dồn tới, lôi cuốn cả
(Đệ tứ quốc tế, Trotskyist). Trên thế
lớp đàn anh đó xuống khỏi tượng đài
giới, hai xu hướng này đã phân ly với
của mình. Lớp kế theo, hết rọi đuốc
việc Trotsky, lãnh tụ nhóm Đệ tứ
văn minh, hết soi đường tấn bộ, mà
tuyên bố ly khai Quốc tế Cộng sản và
chỉ vừa theo cái dục vọng của quốc
thành lập tổ chức riêng. Những người
dân”.
Trotskyist tuyên bố rằng họ là những
3. SỰ RA ĐỜI VÀ THÀNH PHẦN CỦA
NHÓM LA LUTTE
người cộng sản, nhưng họ chủ yếu
tập trung chống Stalin, chống Quốc tế
Cộng sản. Tại Nam Kỳ, từ năm 1930,
các tài liệu của người Pháp đã phân
biệt những người “cộng sản công
khai” (hay “cộng sản hợp pháp”) thành
hai nhóm, là nhóm “Stalinens” và
“Trotskyist”. Cùng tham gia thành lập
Trước tác động từ những chuyển biến
về quan điểm và hoạt động của tầng
lớp trí thức nhóm La Lutte ra đời
(1933). Ý hướng của nhóm là tìm
kiếm một phương thức hoạt động
công khai, qua báo chí, tranh cử nghị
trường, đòi trả tự do cho chính trị nhóm La Lutte, hai thành phần này
phạm, xây dựng phong trào quần phối hợp với nhau trên nguyên tắc
chúng, tận dụng những khả năng
cùng chia sẻ một mục tiêu đấu tranh
HUỲNH BÁ LỘC – NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO…
48
chung và phối hợp trên mặt trận công và Nguyễn An Ninh. Dương Bạch Mai
khai. Họ đã thống nhất sử dụng tờ La sau khi tham gia bãi khóa và bị đuổi
Lutte để làm vũ khí ngôn luận, đứng khỏi Trường Chasseloup - Laubat đã
sang Pháp du học và tốt nghiệp Cao
đẳng Thương mại Đông Dương. Ở
Pháp, Dương Bạch Mai tham gia
Đảng Việt Nam Độc lập, Đảng Cộng
sản Pháp, hoạt động cùng Nguyễn
Văn Tạo; năm 1929, sang Liên Xô
học Đại học Phương Đông cùng Bùi
Công Trừng, Nguyễn Văn Trân, Trần
Ngọc Danh, Hà Huy Tập (Nhiều tác
giả, 2015: 320). Năm 1931, Dương
Bạch Mai về nước hoạt động cùng
nhóm Nguyễn Văn Tạo và Nguyễn An
Ninh. Nguyễn Văn Nguyễn cũng bị
buộc rời khỏi Trường Chasseloup -
Laubat do tham gia bãi khóa. Năm
1928, Nguyễn Văn Nguyễn tham gia
phong trào “vô sản hóa” của Hội Việt
Nam Cách mạng Thanh niên tại Mỹ
Tho. Năm 1930, ông trở thành đảng
viên Đảng Cộng sản Đông Dương,
hoạt động ở Bến Tre và làm chủ
nhiệm tờ Búa Liềm của Tỉnh ủy (1931).
chung liên danh trong các cuộc tranh
cử nghị trường và không công kích
nhau trên các phương tiện truyền
thông hay trong tổ chức.
Những người cộng sản Đệ tam có
người là du học sinh tại Pháp, tham
gia phong trào cách mạng và trở
thành chiến sĩ cộng sản (Nguyễn Văn
Tạo, Dương Bạch Mai); có người lại
tham gia các phong trào tại Nam Kỳ
(như năm 1926) và trưởng thành với
hoạt động của Hội Việt Nam Cách
mạng Thanh niên, từng bị Pháp bắt và
đày ra Côn Đảo (Nguyễn Văn Nguyễn).
Nguyễn Văn Tạo được xem là một
trong những người quan trọng nhất
của nhóm La Lutte. Về Sài Gòn năm
1931, Nguyễn Văn Tạo hoạt động vừa
bí mật vừa công khai với tư cách một
nhà báo. Khoảng 161 bài trên báo
Trung Lập của Nguyễn Văn Tạo tập
trung vào: những chuyện bất công,
khốn khổ của thợ thuyền, công nhân;
công kích những người trong Đảng
Lập Hiến; đưa độc giả nhìn ra các
nước trên thế giới như Anh, Mỹ; cổ
động thành lập Quỹ Tương tế (Thu
Thủy, Nguyễn Quế, Nguyễn Quế Lâm,
2007: 26). Trong bài Giá trị của nghề
làm báo (1932) Nguyễn Văn Tạo cho
rằng: “Viết báo vì tư tưởng, vì chủ
nghĩa. Nếu đạt đến mục đích tốt, mà
Thành phần Trostkyist có Tạ Thu
Thâu, Hồ Hữu Tường, Trần Văn
Thạch, Phan Văn Hùm..., và cũng sử
dụng báo chí làm phương tiện tuyên
truyền (báo Đồng Nai).
Sau khi có bằng tú tài (1926) Tạ Thu
Thâu sang Pháp du học. Tại Pháp,
ông gia nhập Đảng Việt Nam Độc lập
của Nguyễn Thế Truyền (thành lập
năm 1926), Tạ Thu Thâu về Sài Gòn
rủi phải bị thiệt hại đến tính mạng năm 1931 và được xem là thủ lĩnh của
cũng cam” (dẫn theo Nguyễn Đình nhóm Trotskyist ở Việt Nam. Nhóm
Thống, 2012: 188). Hoạt động cùng còn có Hồ Hữu Tường cũng từng là
du học sinh. Năm 1932, ông bí mật in
Nguyễn Văn Tạo có Dương Bạch Mai
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 9 (265) 2020
49
báo Tháng Mười (cùng Đào Hưng chia hoạt động của nhóm thành ba
Long, Huệ Minh), tuyên bố “trung thời đoạn ngắn: 1933-1935: tích cực
hoạt động và xác lập vai trò trong
phong trào yêu nước; 1936: dẫn dắt
phong trào Đông Dương đại hội tại
Nam Kỳ; 1936-1937: mâu thuẫn, phân
hóa và đấu tranh tư tưởng giữa các
thành viên. Trong đó, những năm
1933-1935 là thời đoạn khởi đầu của
nhóm trong nỗ lực thực hiện phương
thức hoạt động công khai và tập hợp
lực lượng trí thức với tư tưởng khác
nhau cùng hoạt động trong một tổ
chức. Đó là việc hợp tác giữa những
người cộng sản Đệ tam và nhóm
Trotskyist, và đây là một sáng tạo độc
đáo của trí thức Nam Kỳ. Daniel
Hémery (2005) (nhà sử học người
Pháp) đã xem đây là “một liên minh
đáng ngạc nhiên, dưới ảnh hưởng
đạo đức của Nguyễn An Ninh, những
trí thức trẻ, rất xuất chúng, đến từ
những chân trời khác nhau”. Tuy
nhiên, do những khác biệt về quan
điểm, ngay từ khi bắt đầu hợp tác, họ
phải cam kết không chỉ trích lẫn nhau,
không được nêu lên những bất đồng
giữa hai bên, nguyên tắc là các bài
viết trên báo phải được cả hai bên
đồng ý trước (Nhiều tác giả, 1988:
47). Bà Phương Lan (1974: 151) cho
rằng tờ La Lutte (1933) là sự “nhân
nhượng chính trị khéo léo” của
Nguyễn An Ninh, Nguyễn Văn Tạo và
Tạ Thu Thâu. Tuy hợp tác và có
nguyên tắc thống nhất, nhưng đó là
sự thống nhất đối với tính đại diện của
thành” với kinh nghiệm của Cách
mạng tháng Mười do Lênin và Trotsky
“cùng lãnh đạo”, chống lại những
người cộng sản Đông Dương mà họ
gọi là những người theo Stalin. Cùng
nhóm Trotskyist, nhưng giữa Hồ Hữu
Tường và Tạ Thu Thâu có mâu thuẫn.
Phan Văn Hùm có quan hệ với
Nguyễn An Ninh, Mai Bạch Ngọc,
Nguyễn Văn Bá... từ sớm; ông đã viết
các cuốn sách Ngồi tù Khám lớn, Biện
chứng pháp phổ thông (1936), Nỗi
lòng Đồ Chiểu (1938). Còn Trần Văn
Thạch là một nhà báo chuyên viết về
đề tài nông dân và những bất công,
áp bức tại các vùng thôn quê(2).
Nhân vật đóng vai trò nòng cốt và kết
nối các thành phần trong nhóm, cũng
như kết nối nhóm với sự ủng hộ của
quốc tế là Nguyễn An Ninh, người có
ảnh hưởng tinh thần rất lớn đối với trí
thức lúc bấy giờ (Hémery, 2005).
Nguyễn An Ninh là người đã bàn bạc,
trao đổi với Nguyễn Văn Tạo để cho
ra tờ báo La Lutte với mục đích chuẩn
bị cho việc vận động cho Sổ Lao động
trong cuộc tranh cử vào Hội đồng
Thành phố Sài Gòn (1933), dẫn đến
việc hình thành Nhóm La Lutte.
Nguyễn An Ninh tự nhận mình là
người trong nhóm La Lutte “không
đứng dưới trướng của ai cả” (Trung
tâm Nghiên cứu Quốc học, 2009: 798).
Nhóm La Lutte ra đời và hoạt động từ
năm 1933 đến năm 1937(3) như là một báo La Lutte, còn bên ngoài, mỗi bên
sự kết hợp đầy sáng tạo của các
thành phần trí thức Nam Kỳ, có thể
vẫn tích cực phát triển lực lượng của
nhóm mình, đảng mình.
HUỲNH BÁ LỘC – NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO…
50
4. HOẠT ĐỘNG CỦA NHÓM LA đình công của hơn 2.000 công nhân
LUTTE TRONG PHONG TRÀO CÁCH
MẠNG CỦA TRÍ THỨC NAM KỲ
gốm Lái Thiêu, Bình Dương của Trần
Văn Thạch đã phản ánh sự bất công
của chính quyền và lên tiếng bảo vệ
chính trị phạm và công nhân.
Gồm nhiều người giỏi, nhóm La Lutte
hoạt động chính trị đa dạng và hiệu
quả, đặc biệt dưới hình thức công
khai như: báo chí, biểu tình, diễn
thuyết và vận động nghị trường để
đấu tranh cho dân sinh, dân chủ.
Sức ảnh hưởng chính trị của tờ La
Lutte đã được nhiều người so sánh
với tờ La Travail ở Hà Nội. Năm 1935,
Julien Godart, Bộ trưởng thuộc Đảng
Cấp tiến sang điều tra Đông Dương
đã nhận xét: “Tôi phải nói lên ở đây ý
kiến của tôi về những nhà báo, những
trí thức mà tôi vừa kể. Đó là những
thanh niên xuất bản tờ Le Travail ở
Hà Nội và tờ La Lutte ở Sài Gòn, và tổ
chức bênh vực thợ thuyền. Báo của
họ rất hay, tương phản hẳn với báo
chí chánh trị Pháp ngữ mà trình độ
quá thấp. Đó là những tờ báo chiến
đấu, do những người trẻ tuổi đầy nhiệt
huyết làm ra, khi họ bình luận về
những xác thực đã làm cho người lao
động bị thiệt thòi, thì họ không nương
tay” (dẫn theo Nguyễn Đình Thống,
2012: 193). Năm 1935, Thống đốc
Nam Kỳ viết về tờ La Lutte: “nó còn đe
dọa phát triển trong giới cộng sự
người bản địa làm việc trong các cơ
quan hành chính và các xí nghiệp tư
nhân”; ông ta cũng phát hiện ra “có sự
cộng tác vô điều kiện của Chủ tịch
Phòng Nông nghiệp với báo La Lutte”
(Thống đốc Nam Kỳ, 1935). Phía cảnh
sát thì nhận định “tất cả các báo bản
địa đều hăng say bước vào cuộc
Hoạt động báo chí
La Lutte cũng là tên của một tờ báo,
cơ quan ngôn luận của nhóm. Với
những tuyên ngôn về chính trị, tờ La
Lutte thực sự tấn công trực diện vào
chế độ thực dân: “Chế độ thực dân
chuyên quyền không chấp nhận cho
người ta phê phán những sự lộng
quyền và tội ác của nó” (số ngày
31/8/1935); “báo chí tiếng Nam bị
thống trị nặng nề, hiếm khi nào dám
lên tiếng phản đối, mà phản đối thì
cũng rất nhỏ nhẹ. Không bao giờ họ
dám phê phán những sai lầm, những
sự lộng hành của giới cầm quyền.
Bọn Robin và Pagè cũng luôn luôn
được tán dương qua ngòi bút của bè
lũ nịnh thần, những trí thức hay nửa
trí thức có của, hãnh diện được các
ông chủ ban cho tí chút ân sủng” (dẫn
theo Hémery, 2005).
Nhóm La Lutte cũng quan tâm tìm
hiểu, đưa lên báo đời sống của các
tầng lớp nhân dân để tố cáo chế độ
thực dân, đòi quyền lợi cho người dân
với các cây bút tiêu biểu như Nguyễn chiến, theo sau tờ La Lutte” (Cảnh sát
Văn Nguyễn, Trần Văn Thạch. Các
bài ký sự như Côn Lôn hòn đảo địa
ngục, Tình trong tù (Nguyễn Văn
Nguyễn) hay bài tường thuật về cuộc
Đông Dương, 1936). Tuy có cường
điệu nhưng nhận định này đã phản
ánh không khí đấu tranh của các báo
quốc ngữ ở Sài Gòn.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 9 (265) 2020
51
Đến số 63 ra ngày 7/12/1935, thực quốc tế sang Đông Dương. Tháng
dân Pháp cho rằng báo La Lutte có 2/1934, nhóm La Lutte(5) phân công
nhiệm vụ đón tiếp phái đoàn Quốc tế
Cứu tế đỏ do Gabriel Péri dẫn đầu, và
tổ chức biểu tình với nhiều thành phần
trí thức Pháp, Việt. Cảnh sát Nam Kỳ
phát hiện mối liên hệ giữa Đảng Cộng
sản Đông Dương và nhóm La Lutte và
gửi Thông tư số 867-S ngày 7/3/1934
thông tin cho Thống đốc: “Trần Văn
Giàu đã gợi ý cho Nguyễn An Ninh
nên dẫn phái đoàn (phái đoàn của
Gabriel Péri sang Đông Dương năm
1934 - HBL) đến những nơi đã xảy ra
các cuộc biểu tình trong năm 1930-
1931” (Phạm Thị Huệ, 2013: 92-93).
Mối quan hệ với Đảng Cộng sản Đông
Dương cũng được bộc lộ rõ trong đợt
bầu cử Hội đồng Thành phố năm
1935 và một số vấn đề về nhân sự
của nhóm La Lutte, như sự xuất hiện
của Nguyễn Văn Nguyễn và vai trò
của Nguyễn Văn Trân (một cán bộ
của Đảng Cộng sản Đông Dương tại
miền Tây Nam Kỳ). Trong Công văn
số 821C (20/8/1935) của Thống đốc
gửi Toàn quyền Pháp nhận định: “các
tên cộng sản đã hiểu rằng, họ đã vô
ích khi thách thức luật pháp và các
chiến thuật mới để đi đến đích mà họ
theo đuổi với các tổ chức bí mật, là
hoàn thành nhiệm vụ một cách yên
bình dưới ngôi nhà pháp lý” (Thống
đốc Nam Kỳ, 1935). Nhận định này có
phần sai lệch so với chiến lược và
phương pháp cách mạng linh hoạt mà
Đảng Cộng sản Đông Dương vận
dụng, tuy nhiên nó cũng cho thấy rằng
người Pháp đã nhận ra sự kết hợp
giữa công khai và bí mật trong các
tính chất phản loạn. Trong Công văn
số 5245, ngày 27/12/1935, Thống đốc
Nam Kỳ yêu cầu “tịch thu tờ báo nói
trên bất cứ nơi nào nhìn thấy”, và “các
biên bản về quyền sử dụng đã được
lập, niêm phong và chuyển cho
Chưởng lý Viện Kiểm sát để truy tố,
nếu được, có thể truy tố những người
phân phát, tàng trữ và bán tờ báo nói
trên” (Thống đốc Nam Kỳ, 1935).
Công điện số 1311-C cũng yêu cầu
các đơn vị kiểm soát và thông báo cho
Thống đốc tất cả các thư đến hoặc đi
của bảy thành viên báo La Lutte, là Tạ
Thu Thâu, Trần Văn Thạch, Nguyễn
Văn Tạo, Dương Bạch Mai, Lê Văn
Thử, Phan Văn Hùm, Nguyễn An Ninh
(Thống đốc Nam Kỳ, 1935).
Hoạt động biểu tình, diễn thuyết:
Các thành viên của nhóm La Lutte
cũng trở thành những người đứng
đầu trong các cuộc biểu tình đón rước
các đại biểu quốc tế. Ngày 9/8/1933,
Phái bộ phản đối chiến tranh đến Sài
Gòn trên tàu André Lebon(4). Tại buổi
diễn thuyết, Trần Văn Thạch (Hội
đồng Thành phố) phát biểu, cho rằng
người An Nam không thể không chú ý
đến vấn đề chiến tranh. Công văn số
2831-S ngày 23/8/1933 của Cảnh sát
Nam Kỳ cũng đã báo cáo việc Nguyễn
Văn Tạo và Trần Văn Thạch phát tán
truyền đơn kêu gọi người lao động
đấu tranh dưới lá cờ công nhân
(Phạm Thị Huệ, 2013: 74).
Năm 1934, nhóm La Lutte liên tiếp gửi
những yêu sách đến các phái đoàn
HUỲNH BÁ LỘC – NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO…
52
hoạt động tranh đấu của người Việt gia vào đời sống chính trị” (Trung tâm
Nam. Trong đó, hoạt động chính trị
của nhóm La Lutte lúc bấy giờ vừa
hăng hái, sôi nổi vừa có tính tổ chức
chặt chẽ.
Nghiên cứu Quốc học, 2003: 708).
Nguyễn An Ninh giải thích: “tư sản là
giai cấp có đặc quyền nên rất sợ phải
tranh đấu. Họ sẵn sàng đầu hàng bất
cứ lúc nào và trong khi ngoài miệng
thề thốt bênh vực anh em thì trong
lòng họ đã nghĩ đến sự phản bội anh
em rồi” (Trung tâm Nghiên cứu Quốc
học , 2009: 721). Trong bài Sự trung
lập vô tư của báo chí là chuyện láo
khoét (số 2, ngày 29/4/1933), ông viết:
“Khi một người thợ, từ trước đến nay
chưa hề tiếp cận với chính trị, biểu lộ
cảm tình của mình với liên danh
những ứng cử viên lao động thì chúng
ta thấy rõ là anh ta đã được thúc đẩy
bởi bản năng giai cấp của anh ta.
Cũng chính cái bản năng giai cấp đã
thúc đẩy một Văn Trinh, một Nam
Chức, một Diệp Văn Kỳ, một Nguyễn
Phan Long chĩa mũi dùi tấn công của
họ vào liên danh Nguyễn Văn Tạo”
(Trung tâm Nghiên cứu Quốc học,
2009: 719). Đến khi Sổ Lao động
giành được thắng lợi, ông coi đây là
sự trưởng thành và thắng lợi của giai
cấp vô sản, “đánh tan ảo tưởng” vào
giai cấp tư sản và các thành phần
trung lưu có quyền lợi gắn với Pháp
(Trung tâm Nghiên cứu Quốc học,
2009: 755).
Hoạt động vận động nghị trường, tiêu
biểu là cuộc vận động bầu cử Hội
đồng Thành phố Sài Gòn (1933, 1935)
Lợi dụng những quy chế của xứ thuộc
địa, nhóm La Lutte phát động phong
trào đấu tranh công khai, hợp pháp
thông qua các cuộc vận động nghị
trường. Trường hợp cuộc vận động
bầu cử Hội đồng Thành phố Sài Gòn
năm 1933 và năm 1935, nhóm La
Lutte đưa Nguyễn Văn Tạo, Tạ Thu
Thâu, Trần Văn Thạch ứng cử.
Nguyễn An Ninh là người vận động
tích cực cho nhóm trong cuộc bầu cử.
Thông qua các bài viết, Nguyễn An
Ninh kêu gọi tinh thần đấu tranh của
nhân dân, chỉ ra quyền lợi và sức
mạnh của nhân dân, đồng thời kêu gọi
cử tri bỏ phiếu cho các thành viên của
Sổ Lao động. Trong cuộc bầu cử này,
ông nêu hai ý tưởng cho thời kỳ mới
của phong trào đấu tranh: “1. Chỉ có
áp lực của đám đông quần chúng mới
bắt buộc được nhà cầm quyền phải
thực hiện những cải cách xã hội, và
đám đông quần chúng nầy chúng ta
cần phải kêu gọi họ đứng lên tranh
đấu và tự tổ chức thành một lực
lượng. 2. Những công việc công cộng
ở cấp độ thành phố hay ở cấp độ của
cả nước không phải chỉ liên quan đến
những giới được ưu đãi, những giới
Nguyễn Văn Tạo, người đắc cử
(1933), ngay phiên họp đầu tiên của
Hội đồng đã đưa ra ba chương trình
hoạt động: 1. Đại xá chính trị phạm; 2.
Cứu tế thất nghiệp; 3. Chống thuế
trí thức và những giới nghiệp chủ. thân (Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng,
Nguyễn Công Bình, 1998: 303).
Giới thợ thuyền cũng phải được tham
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 9 (265) 2020
53
Năm 1935, chính quyền thuộc địa tổ 5. KẾT LUẬN
chức bầu cử Hội đồng Quản hạt Nam
Kỳ, Nguyễn Văn Tạo, Dương Bạch
Mai, Nguyễn Văn Nguyễn đã kêu gọi
nhân dân phản đối Đảng Lập Hiến và
các thế lực chính trị thân Pháp. Trong
cuộc bầu cử Hội đồng Thành phố, Sổ
Lao động lại do Nguyễn Văn Tạo
đứng đầu ra tranh cử. Bên cạnh Sổ
lao động và Sổ Lập hiến, thực dân
Pháp đưa ra thêm Sổ Thanh niên. Kết
quả Sổ Lao động có bốn người đắc
cử: Nguyễn Văn Tạo, Dương Bạch
Mai, Tạ Thu Thâu, Trần Văn Thạch.
Sau đó, chính quyền thuộc địa lại lấy
cớ để không công nhận Nguyễn Văn
Tạo và Dương Bạch Mai. Sổ Lao
động chống án sang Paris. Nhà cầm
quyền Paris ra quyết định bầu cử lại.
Nguyễn Văn Tạo và Dương Bạch Mai
tiếp tục được tín nhiệm.
Sau một thời gian thất vọng với các
nhóm trí thức mang tinh thần thỏa
hiệp (như Đảng Lập Hiến), trí thức
Nam Kỳ đã được động viên với những
sự táo bạo của nhóm La Lutte. Những
hoạt động đấu tranh vì dân sinh, dân
chủ của nhóm đã góp phần thúc đẩy
quần chúng Nam Kỳ nói chung, trí
thức Nam Kỳ nói riêng tiến lên trong
cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Quá trình đến với lý tưởng cách mạng
của những người trí thức trong nhóm
tuy khác nhau, nhưng trong thời đoạn
đầu mới thành lập (1933-1935) họ đã
nhanh chóng trở thành một nhóm tiêu
biểu với quan điểm chính trị rõ ràng,
có khả năng tập hợp lực lượng lớn
trong phong trào cách mạng Việt Nam
tại Nam Kỳ. Nghiên cứu nhóm La
Lutte trong thời đoạn đầu này có thể
thấy nhiều bài học về thái độ và
phương thức hoạt động cách mạng
của trí thức, từ khả năng tổ chức các
hoạt động chính trị đa dạng, hữu hiệu
trong môi trường công khai, hợp pháp
để tạo ảnh hưởng, thu hút sự ủng hộ
của quần chúng đến khả năng kết hợp
các quan điểm khác nhau, hướng đến
mục tiêu cao nhất là giải phóng dân
tộc và công bằng, bình đẳng xã hội.
Những cuộc đấu tranh nghị trường
của nhóm - một phương thức đấu
tranh mới, đã tác động mạnh đến
phong trào chung của cách mạng Việt
Nam, giành lại quyền và tiếng nói
chính trị trong các “cơ quan dân biểu”
cho đông đảo nhân dân, thúc đẩy
nhân dân dũng cảm tiến lên trên con
đường đấu tranh chống chế độ thuộc
địa.
CHÚ THÍCH
(1) Như các báo: Lao động, Cờ vô sản, Tiến lên, Người lao khổ, Chỉ đạo, Tạp chí Cộng sản,
Lao tù tạp chí… Ở Nam Kỳ có các tờ báo như: Tiền phong (L’Avant Garde), Nhân dân (Le
Peuple), Việt dân, Phổ thông, Lao động, Mới, Đông phương, Dân chúng. Xứ ủy Nam Kỳ
cũng xuất bản Tạp chí Cộng sản và ấn phẩm Phổ thông Cộng sản tùng thơ, báo Cờ đỏ và
hàng chục quyển sách nhỏ vào những ngày “kỷ niệm đỏ” hay có sự kiện quan trọng. Các cơ
quan lãnh đạo địa phương cũng đều có báo: Chợ Lớn có Nhà quê, Mỹ Tho có Nông dân,
Châu Đốc có Bạn nghèo, Sa Đéc có Dân cày, Bến Tre có Tranh đấu, Vàm Cỏ Đông có Dân
HUỲNH BÁ LỘC – NHÓM LA LUTTE TRONG PHONG TRÀO…
54
nghèo, tỉnh Long Xuyên - Châu Đốc - Rạch Giá - Hà Tiên gọi tắt là Long Châu Rạch Hà có
Cùng khổ...
(2)
Nhóm Trotskyist còn có: Huỳnh Văn Phương (hoạt động tại Hà Nội trong tờ Le Traivail),
Lý Bình Huê, Phan Văn Chánh, Hồ Văn Ngà, Trần Văn Ân, Trần Văn Chỉ.
(3)
Từ tháng 6/1937 đến năm 1939, La Lutte vẫn tồn tại nhưng không còn là của nhóm La
Lutte với các thành phần như trước mà đơn thuần là tờ báo của thành phần Trotskyist. Sự
rạn nứt mối quan hệ giữa các thành phần trong nhóm La Lutte xuất hiện từ năm 1936, khi
giữa những người Đệ tam và Đệ tứ dần bộc lộ những khác biệt về quan điểm, phương thức
hành động.
(4)
Phái bộ phản đối chiến tranh do Lord Marley (người Anh) chỉ huy và Vaillant Couturier
(cựu Nghị viên Cộng sản Pháp, trạng sư), Dr. Marteaux, Poupy (kỹ sư). Buổi diễn thuyết của
phái bộ diễn ra ngày 10/8 tại nhà hàng Perroquet.
(5)
Gồm Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn An Ninh, Tạ Thu Thâu, Lê Văn Thử, Phan Văn Hùm, Lê
Văn Hổ, Nguyễn Văn Lưỡng, Mai Huỳnh Hoa.
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
1. Bà Phương Lan. 1974. Nhà cách mạng Tạ Thu Thâu 1906-1945. Sài Gòn: Khai Trí
xuất bản.
2. Ban chấp hành Đảng bộ TPHCM. 2014. Lịch sử Đảng bộ TPHCM. Hà Nội: Nxb.
Chính trị Quốc gia.
3. Cảnh sát Đông Dương. 1936. “Thông tin về các hoạt động nổi loạn ở Nam Kỳ từ
ngày 01 đến 30/11/1936”. Hồ sơ số IIA45/253. Phông Thống đốc Nam Kỳ, Trung tâm
Lưu trữ Quốc gia II.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam. 1999. Văn kiện Đảng toàn tập - tập 3. Hà Nội: Nxb. Chính
trị Quốc gia.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2000. Văn kiện Đảng toàn tập - tập 2, 6. Hà Nội: Nxb.
Chính trị Quốc gia.
6. Hémery, Daniel. 2005. “A Saigon dans les années trente, un journal militant: „La Lutte‟
7. Garraty, John A. 1986. The Great Depression. Publisher Harcourt: New York.
8. Nguyễn Đình Thống. 2012. Trí thức Việt Nam trong tiến trình giải phóng dân tộc đầu
thế kỷ XX (1900-1945). Đề tài nghiên cứu khoa học. Trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn - Đại học Quốc gia TPHCM.
9. Nguyễn Văn Trung. 1963. Chủ nghĩa thực dân Pháp ở Việt Nam - thực chất và huyền
thoại. Sài Gòn: Nam Sơn xuất bản.
10. Nhiều tác giả. 1988. Nguyễn An Ninh. TPHCM: Nxb. TPHCM.
11. Nhiều tác giả. 2015. Một số nhân vật lịch sử đất phương Nam Hà Nội: Nxb. Hồng
Đức.
12. Phạm Thị Huệ. 2013. Phong trào dân tộc dân chủ ở Nam Kỳ 1930-1945 - nghiên
cứu qua tài liệu lưu tr . Hà Nội: Nxb. Chính trị Quốc gia.
13. Phan Văn Hùm. 1934. “Nghề nhựt trình cảm thán”. Báo Phụ n Tân văn, số 247.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 9 (265) 2020
55
14. Thống đốc Nam Kỳ. 1935. “Công điện số 1311-C ngày 28/12/1935 của Thống đốc
Nam Kỳ gửi về việc kiểm soát thư tín nhóm La Lutte”. Hồ sơ số IIA45/245. Phông Thống
đốc Nam Kỳ, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.
15. Thống đốc Nam Kỳ. 1935. “Công điện số 5245 ngày 27/12/1935 của Thống đốc
Nam Kỳ về việc tịch thu báo La Lutte”. Hồ sơ số IIA45/245. Phông Thống đốc Nam Kỳ,
Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.
16. Thống đốc Nam Kỳ. 1935. “Công điện số 541-C ngày 20/5/1936 của Thống đốc
Nam Kỳ gửi Toàn quyền về việc truy tố nhóm La Lutte”. Hồ sơ số IIA45/245. Phông
Thống đốc Nam Kỳ, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.
17. Thống đốc Nam Kỳ. 1935. “Công văn số 821C ngày 20/8/1935 của Thống đốc gửi
Toàn quyền”. Hồ sơ số IIA45/245. Phông Thống đốc Nam Kỳ, Trung tâm Lưu trữ Quốc
gia II.
18. Thu Thủy, Nguyễn Quế, Nguyễn Quế Lâm. 2007. Nguyễn Văn Tạo 1908-1970.
TPHCM: Nxb. Văn hóa Sài Gòn.
19. Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng, Nguyễn Công Bình (chủ biên). 1998. Địa chí văn
hóa TPHCM, tập I - Lịch sử. TPHCM: Nxb. TPHCM.
20. Trung tâm Nghiên cứu Quốc học. 2009. Nguyễn An Ninh - tác phẩm. Hà Nội: Nxb.
Văn học.
11 trang
15660
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhóm La Lutte trong phong trào chính trị và cách mạng Nam Kỳ (1933-1935)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhom_la_lutte_trong_phong_trao_chinh_tri_va_cach_mang_nam_ky.pdf
