Một số quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đại học và vận dụng trong việc đổi mới giáo dục đại học hiện nay
Đại học Huế
Kỷ yếu Hội thảo Khoa học
“Bác Hồ với giáo dục”
Thành phố Huế, ngày 26 tháng 8 năm 2019
MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH
VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VÀ VẬN DỤNG TRONG VIỆC
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC HIỆN NAY
Võ Thị Thu Ngọc *
1. Đặt vấn đề
Xây dựng và phát triển giáo dục đại học trong tổng thể nền giáo dục quốc gia là một
chủ trương được Đảng và Nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm từ những ngày đầu sau
Cách mạng tháng Tám năm 1945. Trên cương vị là người đứng đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã dành sự quan tâm sâu sắc và có nhiều chỉ đạo cụ thể đến vấn đề này. Trong nhiều bài
nói, bài viết, Người đã chỉ rõ về vị trí, vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của giáo dục đại
học trong việc đào tạo một đội ngũ những người có đạo đức, lý tưởng, đồng thời có trình độ
chuyên môn cao nhằm đóng góp trực tiếp cho công cuộc kiến thiết quốc gia. Hơn nữa, để
xây dựng nền giáo dục đại học theo kịp yêu cầu phát triển của đất nước, Người cũng đã chỉ
rõ những phương hướng và giải pháp cơ bản, trong đó Người quan tâm đặc biệt về nội dung
và phương pháp giảng dạy trong môi trường giáo dục đại học. Đối với hoạt động học tập
của sinh viên và giảng dạy của nhà giáo, Người đặt ra những yêu cầu cụ thể về tính tự giác
trong học tập, nâng cao trình độ của cả thầy và trò nhằm đạt được hiệu quả đào tạo cao nhất.
Với mục tiêu đối với giáo dục đại học nước ta hiện nay là: “Tập trung đào tạo nhân lực
trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri
thức, sáng tạo của người học”P1 1
thì việc vận dụng những quan điểm trên của Hồ Chí Minh
F
P
sẽ góp phần trực tiếp trong việc hình thành nên những giải pháp cụ thể cho việc đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục đại học nói chung và ở từng cơ sở đào tạo nói riêng.
2. Nội dung
2.1. Một số quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về giáo dục đại học
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh là
người đặc biệt quan tâm đến giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là
* TS, Khoa Kinh tế chính trị, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
1 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04-11-2013 Hội nghị Trung
ương 8 Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
145
Kỷ yếu Hội thảo
Hội thảo “Bác Hồ với giáo dục”
giáo dục đại học nhằm phục vụ sự nghiệp cách mạng, phục vụ sự phát triển của xã
hội, của đất nước.
Ngay từ khi bắt đầu dạy học tại Trường Dục Thanh ở Phan Thiết (năm 1910), thầy
giáo trẻ Nguyễn Tất Thành đã lồng ghép vào bài giảng của mình những nội dung giáo
dục về lòng yêu nước cho học trò. “Theo tài liệu của bà Ngô Thị Mùi, các cụ từng là
học trò cũ của thầy Nguyễn Tất Thành kể lại rằng, thầy Thành dạy chữ Quốc ngữ, Hán
văn và môn Thể dục. Cụ Nguyễn Quí Phầu và Nguyễn Đăng Lầu kể lại rằng: Thầy
Thành giảng bài rất nhiệt tình, dễ hiểu. Những bài khó thầy giảng chậm và kỹ. Khi
giảng xong, thầy hay hỏi trò có hiểu không, chừng nào học trò nói hiểu rồi, thầy mới
nghỉ. Tất cả các bài giảng mà các học trò cũ Trường Dục Thanh còn nhớ và kể lại đều
nhằm vào giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước”P2F
2. Điều đó phần nào cho thấy nhận
P
thức của Nguyễn Tất Thành về vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục không chỉ trong
việc nâng cao dân trí mà còn trực tiếp hun đúc và nuôi dưỡng tinh thần đấu tranh cách
mạng, giải phóng dân tộc cho thế hệ trẻ lúc bấy giờ. Chính vì vậy, năm 1925 khi thành
lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu (Trung Quốc), một tổ chức
cách mạng làm tiền đề cho việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam sau này, Nguyễn Ái
Quốc cũng thông qua việc tổ chức các lớp huấn luyện nhằm đào tạo nên những người
cộng sản trẻ tuổi. Bản thân Người vừa là người lãnh đạo, người tổ chức vừa là người
thầy trực tiếp đứng lớp giảng dạy cho các hội viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh
niên lúc này. Ðược sự giúp đỡ bí mật của Ðảng Cộng sản Trung Quốc và Chính phủ
cách mạng ở Quảng Châu, từ đầu năm 1925 đến tháng 4-1927, Nguyễn Ái Quốc đã trực
tiếp mở 10 lớp huấn luyện chính trị cách mạng cho các thanh niên ưu tú của Việt Nam,
với tổng số 75 người. Những học viên này sau đó phần lớn đều trở thành những cán bộ
cách mạng xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam như Trần Phú, Phạm Văn Đồng,
Nguyễn Lương Bằng… “Nội dung học tập mới mẻ và phong phú đã lôi cuốn sự say mê
của các học viên. Nhưng có lẽ sức hút mạnh mẽ nhất đối với họ lại chính là những bài
giảng sinh động, hấp dẫn và thiết thực của Nguyễn Ái Quốc. Kết thúc khóa học, có
người được giữ lại ở nước ngoài công tác, có người được cử đi học tiếp ở Trường Đại
học Cộng sản, hoặc Trường Quân sự Hoàng Phố... còn phần đông thì được cử về nước
hoạt động, gây dựng và tổ chức, phát triển các phong trào cách mạng Việt Nam”P3F3
. Như
P
vậy, có thể thấy rằng, đối với Nguyễn Ái Quốc, giáo dục và đào tạo không chỉ góp phần
hình thành lòng yêu nước, ý chí giải phóng dân tộc mà còn là một giải pháp đặc biệt
quan trọng nhằm xây dựng lực lượng cho cách mạng Việt Nam trong những ngày đầu
dựng Đảng, cứu quốc.
2 https://thanhnien.vn/van-hoa/thay-thanh-o-truong-duc-thanh-325302.html
3 https://nhandan.com.vn/chinhtri/item/3197502-.html
146
Đại học Huế
Thành phố Huế, ngày 26 tháng 8 năm 2019
Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ngay trong phiên họp đầu tiên của
Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (03-9-1945), một trong sáu
nhiệm vụ cấp bách mà Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo Chính phủ cần phải giải quyết
ngay lúc này là “diệt giặc dốt” nhằm khắc phục hậu quả chính sách ngu dân của thực
dân Pháp để lại khiến 95% dân số Việt Nam mù chữ. Ngày 08-9-1945, Người đã ký Sắc
lệnh số 19 quyết định thành lập Nha Bình dân học vụ. Để khuyến khích tinh thần học
tập trong nhân dân, ngày 04-10-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục ra lời kêu gọi
“Chống nạn thất học”, trong đó nêu rõ:
“Muốn giữ vững nền độc lập,
Muốn làm cho dân mạnh nước giàu,
Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có
kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải
biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ...”P4F
P
dân ra sức học tập lúc này: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”P5F5
P
chân lý, thành phương châm chỉ đạo xây dựng nền giáo dục Việt Nam cách mạng. Hưởng
ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chỉ trong vòng một năm đã có 74.957 lớp học
dạy xóa mù chữ và có 2.520.678 người thoát nạn mù chữP6F6
. Đồng thời với đó, các hủ tục
P
của chế độ cũ cũng dần được xóa bỏ, đời sống văn hóa mới từng bước được xác lập. Đặc
biệt đã có một số trí thức người Việt có trình độ từ Pháp trở về nước góp phần quan trọng
xây dựng nền móng hệ thống giáo dục phổ thông, chuyên nghiệp, đại học, văn hóa, khoa
học kỹ thuật của đất nước. Như vậy, với vai trò người đứng đầu nhà nước, Hồ Chí Minh
đã sớm xác định vị trí quan trọng hàng đầu của giáo dục trong việc xây dựng và kiến thiết
quốc gia. Từ đó cho đến tận cuối đời, một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu của
Người trong cả lãnh đạo cũng như tư tưởng là xây dựng và nâng cao chất lượng nền giáo
dục nước nhà nhằm phục vụ những nhiệm vụ to lớn và nặng nề trong kháng chiến, kiến
quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nghiên cứu tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục có
thể nhận thấy đó là hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc, bao gồm những nội
dung cơ bản: vị trí và vai trò của giáo dục; nội dung và nguyên tắc giáo dục; phương pháp
và nghệ thuật giáo dục cũng như những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục. Trong tư
tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thì những quan điểm về giáo dục đại học có một ý nghĩa
lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự phát triển của nền giáo dục nước ta, đặc biệt trong
điều kiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục hiện nay. Từ các quan điểm cơ bản
4 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 36-37.
5 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.8.
6 http://dangcongsan.vn/preview/newid/38534.html
147
Kỷ yếu Hội thảo
Hội thảo “Bác Hồ với giáo dục”
về giáo dục trên đây của Chủ tịch Hồ Chí Minh chúng ta thấy, Hồ Chủ tịch muốn tập
trung giải quyết các vấn đề cơ bản sau đây:
Thứ nhất, phải xác định đúng về vai trò cũng như mục đích của giáo dục đại học
trong tổng thể nền giáo dục quốc gia. Trong bài nói chuyện tại Đại hội Sinh viên lần
thứ II (07-5-1958), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra vấn đề: “Học để làm gì? Học để
phục vụ ai? Đó là hai câu hỏi cần phải trả lời dứt khoát thì mới có phương hướng để
sửa chữa khuyết điểm của mình”P7F
P
P
trùm cho việc định hướng xây dựng nền giáo dục đại học vừa mang tính vĩ mô vừa
mang tính cụ thể tại từng trường đại học. Đó là phải xác định được: giáo dục đại học là
bậc học có vai trò đào tạo ra những người có tri thức, hiểu biết, tinh thông nghề nghiệp
(làm việc), có đạo đức (làm người), có phẩm chất chính trị (làm cán bộ). Mục đích đào
tạo ra những con người như vậy để phục vụ cho đất nước, cho nhân dân, đóng góp vào
sự phát triển chung của Tổ quốc và nhân loại. Trong mục đích giáo dục đại học, theo Hồ
Chí Minh, một vấn đề có ý nghĩa quyết định là phải đào tạo ra được những con người
vừa có tài vừa có đức. Ngày 21-10-1964, tại buổi nói chuyện với cán bộ, sinh viên
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Người chỉ rõ: “Dạy cũng như học phải chú trọng đến
cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức cách mạng. Đó là cái gốc, rất quan trọng. Nếu không có
đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng”P9F9
. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn
P
đề này sẽ góp phần khắc phục một thực tế là trong giáo dục đại học hiện nay, việc bồi
dưỡng những giá trị đạo đức cho sinh viên chưa thật sự được coi trọng so với đào tạo
kiến thức. Đây là một sự khập khiễng cần phải được điều chỉnh cho phù hợp theo đúng
như quan điểm của Hồ Chí Minh. Với vai trò và mục đích cụ thể như vậy, có thể thấy
được tầm quan trọng đặc biệt của giáo dục đại học trong nền giáo dục nói riêng và sự
phát triển của đất nước nói chung. Đó cũng là một cơ sở quan trọng góp phần vào việc
xây dựng triết lý giáo dục Việt Nam cũng như xác định tôn chỉ hoạt động cụ thể cho các
trường đại học hiện nay.
Thứ hai, phải xác định cụ thể về nội dung đào tạo và phương hướng xây dựng
giáo dục đại học. Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng việc dạy và học phải xuất phát từ
nhu cầu của thực tiễn cuộc sống. Ngày 23-3-1956, khi nói chuyện tại Đại hội Giáo dục
phổ thông toàn quốc Người động viên các thầy, cô giáo: “Dạy và học cần phải theo nhu
cầu của dân, của Nhà nước. Thầy dạy tốt, trò học tốt, cung cấp đủ cán bộ cho nông
7 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.180.
8 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.208.
9 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 11, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.331.
148
Đại học Huế
Thành phố Huế, ngày 26 tháng 8 năm 2019
nghiệp, công nghiệp, cho các ngành kinh tế và văn hóa. Đó là nhiệm vụ vẻ vang của các
10. Như vậy, đối với nội dung giáo dục trong các trường đại học,
thầy giáo, cô giáo”P10F
P
theo quan điểm của Hồ Chí Minh, tiêu chí hàng đầu là phải theo nhu cầu của xã hội với
chất lượng dạy (thầy dạy tốt) và học (trò học tốt) cao nhất. Đối với phương hướng xây
dựng và phát triển giáo dục đại học, Người cũng chỉ rõ: “Đối với đại học thì cần kết
hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các
nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây
dựng nước nhà“P1F
11. Do đó đối với trường đại học, yêu cầu đặt ra là phải kết hợp được
P
giữa lý luận với thực tiễn (học và hành), tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới để
quay trở lại phục vụ quốc gia. Có thể thấy, việc xây dựng nền giáo dục trong đó có giáo
dục đại học mà kết hợp được giữa lý luận với thực tiễn, giữa học và hành là yêu cầu đặc
biệt quan trọng mà Hồ Chí Minh đã nhiều lần đề cập. Người đã từng nói: “Học phải suy
nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành. Học với hành phải
kết hợp với nhau”P12F
12. Cụ thể, đối với các ngành đào tạo đại học, Người còn nhấn mạnh:
P
“Một người học xong đại học, có thể gọi là có trí thức. Song y không biết cày ruộng,
không biết làm công, không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác. Nói tóm lại:
Công việc thực tế, y không biết gì cả. Thế là y chỉ có trí thức một nửa. Trí thức của y là
trí thức học sách, chưa phải là trí thức hoàn toàn. Y muốn thành người trí thức hoàn
toàn, thì phải đem cái trí thức đó áp dụng vào thực tế”P13F13
. Từ những quan điểm trên, có
P
thể thấy trong giáo dục đại học thì thực hành chính là yếu tố tiên quyết để có thực
nghiệp đối với mỗi sinh viên cũng như là yêu cầu đào tạo đối với mỗi trường đại học.
Nhận thức được tầm quan trọng của điều này sẽ góp phần khắc phục một tình trạng
đang diễn ra hiện nay là một số ngành và trường đào tạo vì lợi nhuận mà không theo
yêu cầu của xã hội, của sự phát triển dẫn đến đào tạo dàn trải, tràn lan vừa kém hiệu quả
vừa lãng phí. Hơn thế nữa, trong đào tạo thì nặng về lý thuyết mà thiếu phương tiện, cơ
sở để cho sinh viên thực hành dẫn đến chất lượng đào tạo không cao, chưa đáp ứng
được yêu cầu của xã hội.
Thứ ba, trong phương pháp đào tạo ở bậc đại học, Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng
việc phát huy vai trò tự học của sinh viên. Bản thân Hồ Chí Minh là một tấm gương vĩ đại
về tinh thần tự học mà trở thành nhà tư tưởng lỗi lạc, danh nhân văn hóa kiệt xuất. Năm
1959, khi nói chuyện với sinh viên Đại học Bandung (Indonesia), Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã tâm sự: “Khi còn trẻ tôi không có dịp đến trường học. Tôi đã đi du lịch và để làm việc,
10 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.138.
11 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.81.
12 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 11, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.133.
13 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.504.
149
Kỷ yếu Hội thảo
Hội thảo “Bác Hồ với giáo dục”
đó là trường đại học của tôi. Trường đại học ấy đã dạy cho tôi khoa học xã hội. Nó đã
dạy cho tôi cách yêu, cách ghét, yêu nước, yêu loài người, yêu dân chủ và hòa bình và
căm ghét áp bức, ích kỷ,… Trường học ấy đã dạy cho tôi khoa học quân sự… Trường học
ấy đã dạy cho tôi lịch sử… Trường học ấy đã dạy cho tôi chính trị…”P14F
14. Từ đó, có thể
P
thấy tinh thần tự học để phát huy tính chủ động của sinh viên là một yêu cầu mà người đề
cao trong giáo dục đại học. Điều này xuất phát bởi quan điểm của Hồ Chí Minh về học
tập suốt đời. Người quan niệm rằng: “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời
phải gắn lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết
rồi. Thế giới ngày nay đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho nên chúng ta phải tiếp
tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân”P15F
15. Chính vì vậy, ngày 21-7-1956, khi nói
P
chuyện tại Lớp nghiên cứu chính trị khóa 1, Trường Đại học Nhân dân Việt Nam, Người
chỉ rõ: “Thời gian các bạn đến nghiên cứu ở trường này tương đối ngắn ngủi, cho nên
không thể yêu cầu quá cao, quá nhiều. Những điều các bạn nghiên cứu được ở đây có thể
ví như một hạt nhân bé nhỏ. Sau này, các bạn sẽ tiếp tục chăm sóc, vun xới, làm cho hạt
nhân ấy mọc thành cây và dần dần nở hoa, kết quả”P16F16
. Từ quan điểm chung đó, Người
P
xác định phương pháp học tập cụ thể đối với sinh viên đại học là: “Phải biết tự động học
tập”P17F17
, “phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng. Đọc tài liệu phải đào
P
sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách, có vấn đề chưa thông
suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu
hỏi “vì sao”, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem có hợp với thực tế không, tuyệt đối không
nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều. Phải suy nghĩ chín chắn”P18F18
còn nhấn mạnh tinh thần chủ động học tập đối với sinh viên là “không phải có thầy đến
thì học, thầy không đến thì đùa. Phải biết tự động học tập”P19F19
. Đặc biệt, việc tự học của
P
P
sinh viên không thể tách rời việc tăng cường trao đổi, thảo luận với nhau nhằm giúp đỡ
nhau tiến bộ trong việc lĩnh hội tri thức. Người chỉ rõ: “Lấy tự học làm cốt. Do thảo luận
và chỉ đạo giúp vào”P20F20
; do đó đối với người thầy thì “phải nâng cao và hướng dẫn việc tự
P
học”P21F21
cho sinh viên.
P
Thứ tư, về vai trò của người giảng viên đại học. Vì xác định người thầy ở bậc đại
học không phải chỉ là người biết truyền dạy kiến thức mà còn phải là người có khả năng
14 Đặng Quốc Bảo (2008), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội, tr.60.
15 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.215.
16 Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1956, tr.301-305.
17 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.51.
18 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 8, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.500.
19 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.50.
20 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.272.
21 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.51.
150
Đại học Huế
Thành phố Huế, ngày 26 tháng 8 năm 2019
hướng dẫn cho sinh viên trong việc tự phát triển khả năng tìm hiểu, nghiên cứu độc lập
nên Hồ Chí Minh đã xác định những yêu cầu rất cao đối với giảng viên đại học. Theo
Người thì bản thân người thầy cũng phải tự học, không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt.
“Thầy giáo, những cán bộ giáo dục đều phải luôn luôn cố gắng học thêm, học chính trị,
học chuyên môn. Nếu không tiến bộ mãi, thì sẽ không theo kịp đà tiến chung, sẽ trở thành
lạc hậu”P2
22. “Tất cả giáo viên chớ nên cho học như thế này đã là đủ, mà phải tiếp tục học
F
P
tập thêm để tiến bộ mãi”; “Cán bộ và giáo viên cũng phải tiến bộ cho kịp thời đại thì mới
làm được nhiệm vụ. Chớ tự túc, tự mãn, cho mình là giỏi rồi thì dừng lại. Mà dừng lại là
lùi bước, là lạc hậu, tự mình đào thải trước”P23F
23. Ngoài những tiêu chuẩn chung đối với
P
nhà giáo thì yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với nhà giáo ở bậc đại học là phải tự học để
không chỉ phục vụ giảng dạy mà còn phải tiến kịp với thời đại. Đó là một yêu cầu rất cao,
đòi hỏi một nỗ lực không ngừng của mỗi người giảng viên đại học.
2.2.Vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đại học trong việc đổi
mới giáo dục đại học hiện nay
Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04-11-2013 của Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành
Trung ương Đảng Khóa XII “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã xác định mục tiêu tổng quát trong đổi
mới giáo dục đại học là “tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài,
phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học.
Hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào
tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia; trong đó, có một số trường và
ngành đào tạo ngang tầm khu vực và quốc tế. Đa dạng hóa các cơ sở đào tạo phù hợp
với nhu cầu phát triển công nghệ và các lĩnh vực, ngành nghề; yêu cầu xây dựng, bảo
vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế”P24F24
. Từ mục tiêu này đồng thời trên cơ sở những quan
P
điểm của Hồ Chí Minh, có thể xác định một số giải pháp góp phần vào việc đổi mới
giáo dục ở bậc đại học hiện nay như sau:
Thứ nhất, đối với phát triển giáo dục đại học nói chung và mỗi trường đại học nói
riêng hiện nay cần phải xác định rõ mục tiêu đào tạo là hướng đến đáp ứng nhu cầu cụ
thể của xã hội, của nền kinh tế. Trên cơ sở nhu cầu đó, căn cứ vào thực tế về nguồn lực
để xây dựng chương trình đào tạo và tuyển sinh. Cần khắc phục ngay hiện tượng nhiều
trường đại học vì mục tiêu lợi nhuận mà tuyển sinh đại học một cách không phù hợp với
22 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.126-127.
23 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.499.
24 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 29 NQ/TW ngày 04-11-2013 Hội nghị Trung
ương 8 Khóa XI Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
151
Kỷ yếu Hội thảo
Hội thảo “Bác Hồ với giáo dục”
nhu cầu và năng lực thực tế. Điều này đã dẫn đến hiện tượng chất lượng đào tạo thấp,
không đáp ứng được nhu cầu của xã hội đồng thời gây nên tình trạng lãng phí về nhiều
mặt đối với xã hội mà trực tiếp là đối với phụ huynh và sinh viên.
Thứ hai, trong giáo dục đại học phải luôn đặt lên hàng đầu nội dung đào tạo kết
hợp giữa giáo dục tri thức với đạo đức, phương pháp đào tạo kết hợp giữa học và hành.
Đây phải được xem là tôn chỉ trong hoạt động của các trường đại học hiện nay để trên
cơ sở đó hình thành được một đội ngũ người lao động có chuyên môn đồng thời có nhân
cách, có tri thức tổng hợp cũng như khả năng thực hành thành thạo. Tiêu chí này cần
được áp dụng một cách rộng rãi cho tất cả các ngành và lĩnh vực đào tạo, kể cả khoa
học xã hội và nhân văn, trong đó có cả đối với các môn lý luận chính trị.
Thứ ba, trong giáo dục đại học thì phương pháp hàng đầu cần phải nhấn mạnh
là phát huy khả năng tự học, tự nghiên cứu, tìm tòi của sinh viên. Do đó, môi trường
đại học phải là một môi trường khơi nguồn và kích thích được sức sáng tạo của
người học. Điều này đòi hỏi một sự đầu tư trên nhiều phương diện của các trường
hiện nay kể cả về vật chất và nhân sự. Chỉ khi làm được như vậy mới có thể đáp ứng
được sự phát triển của giáo dục trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 khi mà
khả năng tìm kiếm, tiếp cận thông tin đã trở nên thuận tiện và nhanh chóng hơn rất
nhiều so với trước đây.
Thứ tư, mặc dù trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ thì
vai trò của người thầy vẫn không thể thay thế. Do đó, đội ngũ giảng viên đại học
phải là những người có tri thức chuyên sâu về lĩnh vực đào tạo, phải là những người
có khả năng tự nghiên cứu, đặc biệt là hướng dẫn tự nghiên cứu cho sinh viên. Tiêu
chuẩn này phải trở thành căn cứ hàng đầu trong việc xây dựng đội ngũ giảng viên
cho các trường đại học nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo
dục Việt Nam, theo kịp với đòi hỏi phát triển của xã hội và đất nước, hội nhập vào
nền giáo dục thế giới.
3. Kết luận
Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đại học tuy đã được Người nêu lên ngay
từ những ngày đầu cách mạng và gắn với bối cảnh xây dựng đất nước trong thời kỳ
kháng chiến kiến quốc, giải phóng dân tộc trước đây nhưng đến hiện nay vẫn còn
nguyên giá trị lý luận và thực tiễn cũng như phương pháp luận sâu sắc. Trải qua hơn 30
năm đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những sự vận dụng cụ thể những
quan điểm này vào việc xây dựng nền giáo dục của đất nước và đã đạt được những
thành tựu to lớn. Tuy nhiên, đứng trước những yêu cầu mới của sự phát triển đất nước
gắn với quá trình hội nhập quốc tế, việc xây dựng một chiến lược toàn diện với những
152
Đại học Huế
Thành phố Huế, ngày 26 tháng 8 năm 2019
giải pháp cụ thể trong phát triển giáo dục đại học là một đòi hỏi vừa tất yếu vừa cấp
bách của ngành giáo dục. Do đó bằng việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8
(Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục gắn với việc vận dụng những
quan điểm cụ thể của Hồ Chí Minh sẽ có tác động mạnh mẽ góp phần vào sự phát triển
của giáo dục đất nước hiện nay.
153
9 trang
14640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đại học và vận dụng trong việc đổi mới giáo dục đại học hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_quan_diem_cua_ho_chi_minh_ve_giao_duc_dai_hoc_va_van.pdf
