Phương pháp dạy học bằng tình huống trong giảng dạy các môn Lí luận chính trị ở các trường Đại học, Cao đẳng hiện nay
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Phương pháp dạy học bằng tình huống
trong giảng dạy các môn lí luận chính trị
ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay
Nguyễn Thị Thơ
Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam
TÓM TẮT: Vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy ở bậc Đại học, cao đẳng nói
Số 03 phố Chùa Láng, Đống Đa,
Hà Nội, Việt Nam
chung và ở tꢀng môn học nói riêng đang là đòi hỏi cấp bách hiện nay để nâng
cao chất lượng đào tạo nhân lực cho xꢁ hội. Phương pháp dạy học bằng tình
huống là một hướng tiếp cận của đổi mới phương pháp dạy học. Đặc trưng
chung của các môn học lí luận chính trị thường mang tính khái quát hoá, trꢀu
tượng hoá. Việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong giảng
dạy các môn lí luận chính trị sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và
khả năng nhận thức của sinh viên về các vấn đề lí luận chính trị.
Email: nguyentho.[email protected]
TỪ KHÓA: Dạy học bằng tình huống; lí luận chính trị; đại học; cao đẳng.
Nhận bài 09/3/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 28/3/2020 Duyệt đăng 05/5/2020.
1. Đặt vấn đề
phần nâng cao chất lượng giảng dạy và khả năng nhận
thức của SV về các vấn đề LLCT.
Vấn đề đổi mới phương pháp (PP) giảng dạy bậc đại học
(ĐH), cao đẳng nói chung và ở từng môn học nói riêng
đang là đòi hỏi cấp bách hiện nay để nâng cao chất lượng
đào tạo nhân lực cho xã hội. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới
PP dạy học (PPDH), trên cơ sở phát huy các mặt tích cực
của PPDH truyền thống, giảng viên cần tìm tòi vận dụng
các PPDH mới theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập,
tăng cường các hoạt động tìm tòi - phát hiện của người
học. Hiện nay, có nhiều PPDH tích cực được giảng viên áp
dụng linh hoạt, kết hợp nhuần nhuyễn nhiều PP để đạt mục
tiêu dạy học. PPDH bằng tình huống là một hướng tiếp
cận của đổi mới PPDH. Dạy học bằng tình huống nâng
cao khả năng thích ứng tích cực của người học với những
yêu cầu thường xuyên đổi mới của môi trường thông qua
việc giải quyết những tình huống được giảng viên nghiên
cứu, tổng hợp trong thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Mục đích, ý nghĩa của phương pháp dạy học bằng tình
huống trong giảng dạy các môn lí luận chính trị
Dạy học bằng tình huống là PPDH dựa vào các sự
kiện, sự việc đã hoặc đang diễn ra trong thực tế. Phương
pháp (PP) này dựa trên cơ sở lí thuyết kiến tạo và hướng
tới mục tiêu: GD là sự chuẩn bị cho việc giải quyết các
tình huống cuộc sống. Học tập thông qua giải quyết các
tình huống giúp SV tiếp nhận tri thức một cách chủ động,
có chiến lược, có thể vận dụng linh hoạt những kiến thức
và kĩ năng đã học, phát triển khả năng giải quyết vấn đề.
Dạy học theo tình huống ở cấp độ thấp, SV dựa vào lí
thuyết để phân tích tình huống, hiểu và phát hiện được
vấn đề trong tình huống. Giảng viên là người cung cấp tri
thức, hướng dẫn làm việc nhóm mô phỏng quan hệ mang
tính xã hội. Như vậy, vai trò của giảng viên vẫn là chủ
đạo. Ở cấp độ cao, vai trò của giảng viên chỉ là hướng
dẫn, còn SV tiếp thu, vận dụng kiến thức, kĩ năng thông
qua làm việc nhóm hoặc tự đặt mình vào tình huống để
giải quyết vấn đề. Như vậy, PP này giúp SV làm quen với
các vấn đề trong thực tiễn, phát triển khả năng tư duy, rèn
luyện kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề.
Vấn đề cơ bản của PPDH bằng tình huống là phải tìm
được tình huống tốt. Tình huống xuất phát từ thực tế và
được chỉnh sửa để mang tính điển hình, phục vụ tốt cho
mục tiêu dạy học, có thể giúp SV hiểu và vận dụng tri
thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo. Thông qua làm việc với
các tình huống, SV phát triển các thao tác tư duy phân
tích, tổng hợp, đánh giá, so sánh và trình bày được ý
tưởng của mình, từ đó vận dụng kiến thức đã học vào
Đặc trưng chung của các môn học lí luận chính trị
(LLCT) thường mang tính khái quát hoá, trừu tượng
hoá. Để sinh viên (SV) có thể hiểu sâu sắc những nội
dung LLCT đòi hỏi một vấn đề có tính nguyên tắc là
trong quá trình giảng dạy cần phải luôn gắn với thực tiễn.
LLCT được khái quát từ thực tiễn, cho nên nếu không
đem tri thức chính trị đó trở về với thực tiễn thì nó nhất
định sẽ mất đi tính thuyết phục và dễ hiểu đối với người
học. Cách giáo dục (GD) hiệu quả nhất đối với các môn
LLCT chính là gắn giảng dạy LLCT với thực tiễn, thông
qua thực tiễn để tìm nên những chất liệu, PP giảng dạy
hiệu quả và phù hợp đối với SV. Trong đó, PPDH bằng
tình huống làm tăng khả năng vận dụng một cách sáng
tạo những vấn đề lí luận vào giải quyết các vấn đề trong
thực tiễn chính trị - xã hội. Bởi vậy, việc thực hiện PPDH
bằng tình huống trong giảng dạy các môn LLCT sẽ góp thực tế. PPDH bằng tình huống trong giảng dạy các môn
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
26
Nguyễn Thị Thơ
LLCT là PPDH tích cực, hướng đến sự phát triển của những đặc trưng này để khi lựa chọn tình huống và giải
người học. PP này có nhiều ưu điểm, qua đó góp phần
nâng cao hiệu quả học tập:
quyết tình huống đảm bảo là những tình huống hay, kích
thích được khả năng tư duy của người học:
- SV không chỉ tiếp nhận nội dung bài học qua lí thuyết
mà qua những tình huống cụ thể, điển hình. Qua đó, SV
sẽ hiểu và ghi nhớ kiến thức sâu sắc hơn. PP này giúp
người học dễ hiểu và dễ nhớ các vấn đề lí luận phức
tạp, hàn lâm. Thông qua tình huống được phân tích, thảo
luận, SV có thể rút ra những kiến thức lí luận bổ ích và
cách xử lí các tình huống đó trong thực tiễn.
- Thứ nhất, tình huống mà giảng viên đưa ra phải chứa
đựng yếu tố mới mà SV chưa biết. Cái mới này gắn với
nội dung, mục tiêu của bài giảng. Điều cần lưu ý là giảng
viên đưa ra các tình huống với mức độ dễ, khó phù hợp
để SV có thể giải quyết được. Các tình huống phải tăng
dần mức độ khó và có mối liên hệ với nhau để SV có sự
suy luận, hiểu vấn đề. Nếu vấn đề ở mức đơn giản và
việc giải quyết nó quá dễ dàng thì khó có thể kích thích
được hứng thú, sự sáng tạo của SV. Trái lại, nếu vấn đề
quá khó mà SV không thể giải quyết được thì họ sẽ chán
nản. Như vậy, tình huống có vấn đề vừa có cái mới, vừa
nằm trong phạm vi tri thức mà SV đã và đang được học.
- Thứ hai, tình huống phải độc đáo, hấp dẫn, gắn với
thực tiễn của đời sống xã hội hiện thực, mang tính thời sự
và liên quan tới những nội dung môn học đang bàn đến.
PPDH bằng tình huống là cách thức dạy học mà thông
qua giải quyết tình huống để SV lĩnh hội các kiến thức lí
luận. Bởi vậy, tình huống phải mang tính thực tiễn nhưng
phải phù hợp với nội dung bài học. Nếu thiếu một trong
hai yếu tố này thì tình huống không đảm bảo chất lượng
để đưa vào giảng dạy.
- SV được phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, nâng
cao khả năng thích ứng trong các tình huống khác nhau
nảy sinh trong thực tiễn. PP này khắc phục được hạn chế
trong PP giảng dạy truyền thống là quá trình tiếp nhận
thông tin diễn ra gần như một chiều giữa giảng viên và
SV. Trong đó, giảng viên là người truyền đạt tri thức, SV
là người tiếp nhận thụ động tri thức đó. PPDH bằng tình
huống tạo ra môi trường học tập tích cực, có sự tương tác
giữa học viên và giảng viên, giữa các học viên với nhau.
- Lớp học luôn hấp dẫn, sôi nổi, kích thích khả năng
tìm tòi, nghiên cứu tài liệu, học tập kinh nghiệm từ thực
tiễn và những người xung quanh. PPDH bằng tình huống
giúp SV có khả năng nghiên cứu và học tập suốt đời,
tăng cường khả năng tự định hướng trong học tập của
SV. Thông qua việc phân tích và thảo luận vấn đề, SV
học được cách tiếp cận và giải quyết các vấn đề khác nảy
sinh trong tương lai, biết cách tìm kiếm thông tin và trở
thành người có thể tự định hướng học tập và nghiên cứu
sau khi đã tốt nghiệp.
- PPDH bằng tình huống sẽ rèn luyện nhiều kĩ năng
cho SV: làm việc nhóm, thuyết trình, phân tích… Đây là
những kĩ năng quan trọng giúp người học có thể thành
công trong tương lai. PP này giúp người học biết vận
dụng linh hoạt lí thuyết để giải quyết các tình huống thực
tiễn, biết phản biện, bảo vệ quan điểm cá nhân, biết lắng
nghe và tôn trọng ý kiến của người khác để làm phong
phú vồn kiến thức của mình. Qua đó, giúp SV tự tin,
thích ứng nhanh với môi trường làm việc sau này.
- PPDH này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp
ứng yêu cầu ngày càng cao của GD hiện đại. Hiện nay,
tình hình thực tiễn luôn thay đổi và vận động, nhiều vấn
đề mới, phức tạp nảy sinh, thậm chí chưa từng có tiền lệ.
Bởi vậy, kiến thức lí thuyết GD trong nhà trường không
bao giờ là đủ đối với một người hoạt động thực tiễn. Do
đó, PPDH bằng tình huống rèn luyện cho các em kĩ năng
để SV khi ra trường có thể linh hoạt vận dụng, giải quyết
nhiều tình huống. Chất lượng nguồn nhân lực sau khi ra
trường sẽ được nâng lên, đáp ứng được các yêu cầu của
thời kì mới.
- Thứ ba, tình huống phải đảm bảo tính chính xác, khoa
học. Việc đưa những kiến thức khoa học của các môn
LLCT phải đảm bảo tính chính xác, khoa học, không
được gây tranh cãi hoặc sai lệch kiến thức. Việc lựa chọn
sự kiện, sự liên hệ giữa các sự kiện với kiến thức khoa
học phải có tính tương quan hợp lí và có tính hệ thống.
2.3. Các bước thực hiện phương pháp dạy học bằng tình huống
trong giảng dạy các môn lí luận chính trị
Bước 1: Giảng viên cần xác định mục tiêu của buổi
học
Giảng viên cần xác định mục tiêu của buổi học, xác
định nội dung kiến thức cần truyền đạt về mặt lí thuyết
cho học viên là gì. Trên cơ sở đó, giảng viên lựa chọn
những tình huống phù hợp để thông qua giải quyết tình
huống. SV có thể tiếp thu được những nội dung cơ bản
của buổi học.
Bước 2: Lựa chọn tình huống
Trong thực tế, tình huống rất đa dạng, trên nhiều lĩnh
vực, đó là thực tế cuộc sống mà người quản lí phải giải
quyết. Vậy trong giảng dạy, giảng viên cần lựa chọn tình
huống như thế nào để đảm bảo yêu cầu của giảng dạy và
học tập có hiệu quả? Có những loại tình huống sau đây:
- Lựa chọn tình huống thực: Là những tình huống diễn
ra trên thực tế đã được giải quyết và đã được đúc kết
thành kinh nghiệm. Với PP này, bản thân người giảng
viên phải thâm nhập thực tế, quan sát, theo dõi, phân
2.2. Đặc trưng của tình huống trong giảng dạy các môn lí luận
chính trị
Các tình huống được sử dụng trong giảng dạy các môn tích, xử lí thông tin để đúc kết sự kiện thành tình huống.
LLCT có một số đặc trưng. Giảng viên cần nắm được Đây là tình huống sinh động nhất và có nhiều tác dụng
Số 29 tháng 5/2020
27
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
nhất trong giảng dạy.
môn học. Có thể có những vấn đề không mang lại kết
- Xây dựng tình huống giả định: Cũng là tình huống quả như mong muốn, có những vấn đề có kết quả đúng
xuất phát từ thực tiễn nhưng người ta không lấy nguyên
vẹn những sự kiện cụ thể mà từ nhiều tình huống tương
tự xây dựng nên một tình huống giả định gồm nhiều vấn
đề để SV giải quyết. PP này đã nâng lên một bước so với
PP lựa chọn tình huống thực. Nó được phân tích để xử
lí nâng lên ở một trình độ khái quát và điển hình. Đối
với giảng viên, PP này do có sự chuẩn bị kĩ nên tính chủ
động cao hơn, phân tích sâu sắc hơn nhưng không sinh
động bằng PP lựa chọn tình huống thực.
- Tình huống do SV đề xuất: SV hiện nay được tiếp xúc
với rất nhiều nguồn thông tin đa dạng, có thể trong quá
trình học tập, SV sẽ hỏi những tình huống mà được nghe,
được đọc hoặc được chứng kiến.
Loại tình huống này thường rất sinh động nhưng do
chưa có sự chuẩn bị trước nên có thể thiếu dữ liệu, thiếu
văn bản pháp lí để làm cơ sở cho việc giải quyết. Hơn
nữa, cần phải có sự kiểm chứng nguồn thông tin của SV.
Tuy nhiên, đây là tình huống cần lưu ý khai thác.
Bước 3: Gợi ý các hướng giải quyết
Sau khi đưa ra tình huống, giảng viên sẽ gợi ý các
hướng giải quyết. Giảng viên cần cung cấp các kiến thức
về mặt lí thuyết có liên quan đến tình huống, giải thích
thật chi tiết tình huống để SV hiểu rõ các vấn đề cần
giải quyết, từ đó đưa ra hướng thảo luận về tình huống,
giúp SV đi vào nội dung chính về tình huống đề cập đến,
hướng dẫn SV tham gia vào tình huống ngay cả khi học
viên không có một sự chuẩn bị nào cũng có thể tham gia
thảo luận được.
sai rõ ràng, giảng viên sẽ là người kết luận về tình huống
đó để giúp học viên có thể hiểu rõ hơn cách thức giải
quyết của mình.
2.4. Một số giải pháp đꢀ thực hiện có hiệu quả phương pháp
dạy học bằng tình huống trong giảng dạy các môn lí luận chính
trị hiện nay
Xu thế hội nhập kinh tế của Việt Nam ngày càng sâu
rộng, do vậy việc đổi mới PP giảng dạy nhằm đáp ứng
tốt nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ
sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước là yêu cầu cấp
thiết hiện nay. Chính vì vậy, việc lựa chọn triết lí GD
cung cấp cho người học kĩ năng xử lí các vấn đề nảy sinh
trong cuộc sống, công việc hơn là cung cấp kiến thức cho
người học là một lựa chọn thông minh trong quá trình đổi
mới căn bản và toàn diện GD trong tình hình mới. Nếu
trước đây, ưu tiên số một của GD là trang bị kiến thức
cho người học, giúp người học ghi nhớ được một lượng
kiến thức tối đa trong khả năng của họ thì ngày nay, các
phương tiện lưu trữ thông tin (máy tính, internet…) sẵn
sàng cung cấp thông tin một cách nhanh chóng cho con
người. Do đó, ưu tiên số một của người học không phải
là ghi nhớ tri thức mà là nhanh chóng tiếp cận, vận dụng
tri thức mới và sáng tạo ra tri thức mới. Trước tình hình
đó, đòi hỏi phải đổi mới GD ĐH nói chúng và đổi mới
PP giảng dạy các môn LLCT nói riêng là yêu cầu của hội
nhập, trong đó PPDH bằng tình huống đã được chứng
minh là PP mang lại hiệu quả cao, phù hợp tình hình hiện
nay. Để nâng cao hiệu quả PPDH bằng tình huống trong
giảng dạy các môn LLCT hiện nay, cần thực hiện tốt một
Bước 4: Phân công các nhóm để thảo luận và trình
bày kết quả
Chia học viên thành nhóm để thảo luận. Nêu rõ nhiệm số giải pháp sau:
vụ mà nhóm cần phải hoàn thành, thời gian và cách thức
làm việc cũng như trình bày kết quả. Tùy theo điều kiện
về phương tiện vật chất, thời gian mà giảng viên quyết
định cách trình bày kết quả của các nhóm cho phù hợp
như thuyết trình kết hợp ghi ý kiến lên bảng hoặc trình
chiếu slide… Sau khi dành thời gian cho các nhóm làm
việc độc lập, giảng viên mời các nhóm lên trình bày kết
quả làm việc của nhóm. Cả lớp thảo luận về các ý kiến đã
trình bày, bổ sung ý kiến theo quan điểm của nhóm mình.
Giảng viên hướng dẫn, cung cấp thêm những thông tin
bổ trợ để đảm bảo việc thảo luận thành công. Khi các
học viên thảo luận, giảng viên có thể ghi chép lại, tóm
tắt những gì đã đạt được, đưa thêm những câu hỏi hướng
học viên chuyển tới mục tiêu cuối cùng của tình huống.
Bước 5: Giảng viên tổng kết, nhận xét và đánh giá các
nhóm
2.4.1. Giảng viên cần bám sát các nội dung trong giáo trình, bám
sát thực tiễn tình hình chính trị - kinh tế - xã hội của thế giới nói
chung và đất nước nói riêng hiện nay để xây dựng tình huống
Hiện nay, tình hình thực tiễn luôn vận động và biến đổi
không ngừng. Bởi vậy, tăng cường gắn lí luận với thực
tiễn trong quá trình giảng dạy bằng tình huống là một
yêu cầu bắt buộc đối với giảng viên. Bởi vì, xét về bản
chất, lí luận được hình thành từ thực tiễn nên việc gắn lí
luận với thực tiễn trong giảng dạy không chỉ giúp người
học dễ hiểu bài, thấy được vai trò của lí luận đối với thực
tiễn và mối liên hệ giữa chúng, mà còn giúp họ làm quen
việc gắn lí luận với thực tiễn ngay khi đang còn ngồi trên
ghế nhà trường. Đó cũng chính là cách gắn học với hành,
khắc phục tình trạng áp dụng lí luận, lí thuyết một cách
giáo điều, rập khuôn, máy móc. Suy cho cùng, việc biết
vận dụng lí luận, lí thuyết vào thực tiễn chính là mục
đích cao nhất và là giá trị đích thực của sự học, là một
Sau khi ghi nhận các ý kiến của các nhóm, từng thành
viên trong nhóm. Giảng viên sẽ dựa vào đó đánh giá vấn
đề đang thảo luận, tổng kết tình huống, rút ra các kết trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả của
luận, các giải pháp có liên quan đến nội dung lí thuyết hoạt động GD, đào tạo.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
28
Nguyễn Thị Thơ
Để gắn được lí luận với thực tiễn trong giảng dạy bằng ra không vượt quá vốn tri thức của họ.
tình huống, giảng viên phải có vốn thực tiễn rộng, phong
phú (thực tiễn của ngành, của đất nước, của thế giới), mà
muốn có thực tiễn này, giảng viên phải có óc quan sát,
thu thập thông tin từ thực tiễn, từ cuộc sống bằng nhiều
phương tiện, biện pháp khác nhau (đọc, nghe, nhìn, trực
tiếp, gián tiếp). Tuy nhiên, thực tiễn không bao giờ đứng
im, nó là một quá trình luôn vận động và phát triển, rất
đa dạng, phong phú và nhiều chiều. Vì vậy, giảng viên
phải biết phân tích, chọn lọc, tổng hợp, khái quát, nghĩa
là phải xử lí tốt thông tin để tìm ra những thực tiễn phù
hợp, điển hình, phổ biến, cập nhật và sinh động. Đồng
thời, giảng viên phải biết cách gắn lí luận với thực tiễn,
biết cách khai thác thực tiễn từ các khía cạnh khác nhau,
tránh tình trạng sử dụng những thực tiễn sơ sài, vụn vặt,
đơn lẻ, không mang tính phổ biến hoặc lạm dụng, sa đà
vào thực tiễn (biến giờ học thành buổi nói chuyện thời sự
hoặc kể chuyện phiếm) mà xem nhẹ việc cung cấp những
tri thức khoa học, những lí luận, lí thuyết cần và đủ cho
người học.
Trong diễn biến tình hình thực tiễn kinh tế - chính trị - xã
hội ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, giảng viên
cần có sự đánh giá, nhận thức được những giá trị cốt lõi
của chủ nghĩa Mác, tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương
đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam để đưa
ra các tình huống mang tính thời sự, cập nhật tình hình
thực tiễn liên quan đến nội dung các môn LLCT. Đồng
thời, cần trang bị cho bản thân thái độ tích cực học hỏi, có
óc sáng tạo, khả năng quan sát, đánh giá, tổng hợp để đưa
ra các tình huống có vấn đề và sự lí giải xác thực, khoa
học, cách mạng để có thể định hướng cách giải quyết vấn
đề cho các tình huống thuyết phục, khoa học.
2.4.3. Giảng viên cần tổng kết, xây dựng ngân hàng tình huống
trong giảng dạy các môn lí luận chính trị
Trước yêu cầu ngày càng cao của việc dạy và học hiện
nay ở các trường ĐH, cao đẳng, các giảng viên nên tiến
hành biên soạn ngân hàng tình huống để phục vụ cho công
tác giảng dạy. Việc biên soạn một tình huống không dễ
dàng, đòi hỏi phải đầu tư cả thời gian và công sức. Tuy
nhiên, lợi ích lâu dài của hoạt động này là rất lớn vì nó
đảm bảo tính liên tục và ổn định cho việc phát triển thành
chương trình tình huống để giảng dạy trong dài hạn.
PP giảng dạy này yêu cầu rất cao đối với giảng viên.
Giảng viên cần có sự tâm huyết đối với nghề, luôn trăn
trở, suy nghĩ và tìm tòi. Vì vậy, giảng viên cần đầu tư
sưu tầm các tư liệu, trải nghiệm cuộc sống nhiều hơn, có
khả năng tư duy khái quát các tình huống thực tiễn thành
các tình huống sư phạm tốt nhất. Người dạy có sự tìm
tòi, tích lũy vốn thông tin, kiến thức thực tế phong phú là
một trong những chất liệu quan trọng để có thể đưa ra các
tình huống có vấn đề mang tính thời sự, hấp dẫn, sát thực
và có sức lôi cuốn người học trong các bài giảng. Để có
được điều này, giảng viên cần: thu thập, cập nhật thường
xuyên thông tin từ sách tư liệu, mạng internet, các bài báo,
tạp chí có uy tín. Đây là nguồn cung cấp tình huống khá
phong phú nhưng cần điều chỉnh để phù hợp với nội dung
bài giảng. Giảng viên cần tổng kết và xây dựng ngân hàng
tình huống chung giữa các giảng viên chuyên môn; Liên
hệ, tham khảo với các chuyên ngành đào tạo trong trường
để tạo nên những tình huống có kiến thức liên môn và gần
với chuyên ngành của SV; Tích lũy những ý tưởng, thắc
mắc của người học về các hiện tượng, sự kiện kinh tế -
chính trị - xã hội để xây dựng các tình huống thiết thực,
phù hợp và mang tính thời sự.
2.4.2. Giảng viên cần khai thác tính vấn đề của tình huống một
cách khéo léo
Hiện nay, SV là những người trẻ, năng động, được
tiếp cận nhiều nguồn thông tin. Để đáp ứng được yêu
cầu của người học, các tình huống đưa ra phải là những
tình huống hay, có vấn đề để kích thích khả năng tư duy,
sáng tạo của SV. Tình huống có vấn đề là tình huống
chứa đựng những mâu thuẫn tạo ra tâm lí ở người học
muốn tìm tòi, khám phá, suy nghĩ để giải quyết. Tình
huống cần chứa đựng những mâu thuẫn giữa thực tiễn và
trình độ nhận thức của người học. Tình huống càng mâu
thuẫn, càng gây khó khăn, trở ngại giữa cái đã biết và cái
phải tìm sẽ càng kích thích tư duy của chủ thể nhận thức.
2.4.4. Giảng viên cần phát huy tối đa tính tích cực, sáng tạo của
người học, tạo điều kiện cho người học hoạt động
Trên thực tế, trong quá trình dạy học, người học vừa là
đối tượng của hoạt động dạy vừa là chủ thể của hoạt động
học. Thông qua hoạt động học, dưới sự chỉ đạo của giảng
viên, người học phải tích cực chủ động cải biến chính
mình về kiến thức, kĩ năng, thái độ, hoàn thiện nhân cách,
không ai làm thay cho mình được. Vì vậy, nếu người học
không tự giác chủ động, không chịu học, không có PP học
tốt thì hiệu quả của việc dạy sẽ rất hạn chế.
Người dạy cần khơi dậy sự ham thích học tập, tính chủ
Khai thác tính vấn đề của tình huống đòi hỏi cao sự khéo động sáng tạo của người học, làm cho người học tiếp
léo và linh hoạt của người dạy. Trong đó, mâu thuẫn của nhận mâu thuẫn của tình huống, tìm ra lời giải cho vấn
tình huống phải gây được cảm xúc cho người học. Qua đề trong tình huống và thu được tri thức mới cho bản
đó, người học được khắc sâu kiến thức và tự bản thân sẽ thân. Người dạy chỉ đóng vai trò tổ chức, điều khiển, gợi
có sự trải nghiệm và tích lũy, lĩnh hội tri thức mới từ việc ý và đưa ra kết luận cuối cùng. Cụ thể, giảng viên cần:
giải quyết vấn đề. Giảng viên cần cung cấp một lượng tạo bầu không khí thân thiện, thoải mái nhưng nghiêm
thông tin đầy đủ để người học cảm thấy vấn đề được đưa túc cho người học tự do nêu phương án giải quyết vấn
Số 29 tháng 5/2020
29
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
đề; Phối hợp các hình thức tổ chức dạy học để tăng tính cao chất lượng dạy và học.
năng động ở người học; Sử dụng các phương tiện dạy
3. Kết luận
học tham gia giải quyết tình huống.
Thông qua PPDH bằng tình huống, khoảng cách lí
thuyết và thực tế được rút ngắn đáng kể, SV không còn
dè dặt, e ngại trong việc chia sẻ những vướng mắc cần
trao đổi, tháo gỡ để làm việc được tốt hơn. Sự đa dạng
của các tình huống được đưa lên không chỉ khuyến khích
người học phát huy tính chủ động, óc sáng tạo mà còn
đem đến sự thoải mái, sảng khoái về mặt tinh thần khi
học tập. Yếu tố này giúp người học có thể tiếp thu nội
dung kiến thức của các môn LLCT được dễ dàng, sâu và
nhớ lâu hơn các PP giảng dạy truyền thống. PP giảng dạy
này đòi hỏi sự thay đổi tích cực của cả giảng viên và SV:
Giảng viên cần đưa các tình huống thực tiễn bám sát các
nội dung trong giáo trình để đảm bảo nội dung trọng tâm
của môn học; Cần khai thác tính vấn đề của tình huống
một cách khéo léo và linh hoạt; Tổng kết, xây dựng ngân
hàng tình huống; Cần phát huy tính tích cực, sáng tạo
của người học, tạo điều kiện cho người học hoạt động
và phát huy tối đa hiệu quả của các phương tiện dạy học.
Đặc biệt, trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay,
yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực thì
PPDH bằng tình huống là một giải pháp hiệu quả để đáp
Khi đã coi trọng vị trí hoạt động và vai trò của người
học thì đương nhiên phải phát huy tính tích cực chủ động
của người học. Tuy nhiên, dạy học lấy học sinh làm trung
tâm không phải là một PPDH cụ thể. Đó là một tư tưởng,
quan điểm GD, một cách tiếp cận quá trình dạy học chi
phối tất cả quá trình dạy học về mục tiêu, nội dung, PP,
phương tiện, tổ chức, đánh giá… chứ không phải chỉ liên
quan đến PP dạy và học.
2.4.5. Phát huy tối đa hiệu quả của các phương tiện dạy học
Hiện nay, hầu hết các trường ĐH, cao đẳng đều được
trang bị đầy đủ các phương tiện dạy học hiện đại. Đây là
điều kiện rất quan trọng để các giảng viên có thể sử dụng
nhiều PPDH tích cực, hướng vào hoạt động tích cực, chủ
động của người học. Trong giảng dạy bằng tình huống,
giảng viên cần phát huy tối đa hiệu quả của các phương
tiện dạy học: như thiết kế tình huống trên các phần mềm
và dùng các thiết bị trình chiếu đa phương tiện để tái hiện
tình huống mang tính trực quan và sinh động, hấp dẫn
đối với người học, hoặc sử dụng các phim tư liệu, phim
tài liệu, tranh ảnh… có liên quan để tăng tính sinh động
của tình huống. Điều đó góp phần nâng cao hiệu quả giải ứng được những yêu cầu đó. Vận dụng tốt PP này trong
quyết tình huống, tăng tính sinh động, hấp dẫn của bài giảng dạy sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và
giảng, lôi cuốn SV lắng nghe. Qua đó, góp phần nâng học tập tại các trường ĐH, cao đẳng hiện nay.
Tài liệu tham khảo
[1] Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2016), Lí luận dạy
học hiện đại, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.
Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đề tài cấp
cơ sở.
[2] Đặng Vũ Hoạt - Hà Thị Đức, (2003), Lí luận dạy học ở
đại học, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.
[5] Nguyễn Xuân Thức, (2013), Giáo trình Tâm lí học đại
cương, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.
[3] Nguyễn Văn Hộ, (2002), Lí luận dạy học, NXB Giáo dục,
Hà Nội.
[4] Nguyễn Thị Phương Hoa, (2010), Sử dụng phương pháp
tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học tại Trường
[6] Trương Tất Thắng - Vũ Thị Bích Ngọc, (2015), Một
số giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy môn Chủ
nghĩa Mác - Lênin ở các trường đại học hiện nay, Tạp chí
Giáo dục lí luận, số 230, tr.106 -108.
APPLICATION OF SITUATIONAL TEACHING METHOD
IN TEACHING POLITICAL THEORY SUBJECTS AT UNIVERSITIES
AND COLLEGES NOWADAYS
Nguyen Thi Tho
Vietnam Youth Academy
ABSTRACT: The innovation of teaching methods at universities and colleges
03 Chua Lang, Dong Da, Hanoi, Vietnam
Email: nguyentho.[email protected]
in general and in each subject in particular is an urgent requirement today
to improve the quality of human resource training for society. The method of
situation-problem teaching is proposed as an approach to innovate teaching
methods. General characteristics of political theory subjects are generalized
and abstract concept. The application of situational teaching methods in
teaching political theory subjects will contribute to improving the quality of
teaching and raising students’ awareness of political theoretical issues.
KEYWORDS: Situational teaching method; political theory; university; colleges.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
30
5 trang
13280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phương pháp dạy học bằng tình huống trong giảng dạy các môn Lí luận chính trị ở các trường Đại học, Cao đẳng hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phuong_phap_day_hoc_bang_tinh_huong_trong_giang_day_cac_mon.pdf
