Nghiên cứu yêu cầu trình độ, năng lực nhân sự bán lẻ dịch vụ và mối liên hệ với chương trình đào tạo ngành quản trị bán hàng, Đại học Tài chính

NGHIÊN CỨU YÊU CẦU TRÌNH ĐỘ, NĂNG LỰC

NHÂN SỰ BÁN LẺ DỊCH Vꢀ VÀ MỐI LIÊN HỆ VỚI

CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGÀNH QUẢN TRỊ BÁN HÀNG,

ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING

ThS. Lưu Thanh Thủy

Đặt vấn đề

Đào tạo nhân lực để đáp ứng nhu cầu xã hội, đào tạo để người học có thể

làm việc ngay khi tốt nghiệp, đó là sứ mệnh của một tổ chức đào tạo nhân lực.

Khoa Quản trị kinh doanh, trường ĐH Tài chính – Marketing tự hào là một trong

những nơi đầu tiên đào tạo chuyên ngành Quản trị bán hàng một cách chính

thống, cả về kiến thức học thuật lẫn kỹ năng chuyên môn từ năm 2010. Tuy

nhiên, chưa có những đợt tái đánh giá tổng thể sự phù hợp của chương trình với

thực tế nhu cầu nhân lực ngành này trong xã hội. Ngành dịch vụ được coi là một

trong những trong trụ cột phát triển kinh tế, đặc biệt có ý nghĩa đối vói các khu

vực thành thị. Trong giới hạn thời gianvà khả năng nghiên cứu, bài viết thể hiện

kết quả nghiên cứu yêu cầu trình độ, kỹ năng nhân sự bán lẻ dịch vụ ở một số

ngành và mối liên hệ đến nội dung chương trình đào tạo chuyên ngành Quản trị

bán hàng,qua đó thấy được những điểm cần phải cải thiện để hoàn thiện hơn nữa

nội dung đào tạo, thỏa mãn nhu cầu xã hội về nhân lực ngành bán lẻ dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, hệ thống các thông tin tuyển

dụng nhân sự bán lẻ dịch vụ các ngành: ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, bất động

sản, y tế, làm đẹp, marketing và công nghệ thông tin.

Phương pháp so sánh được sử dụng nhằm rút trích các yêu cầu tương đồng

và khác biệt giữa các ngành này. Kết quả này được so sánh tiếp theo với nội

dung chương trình đào tạo chuyên ngành Quản trị bán hàng hiện nay để nhìn

nhận khách quan những nội dung đủ và thiếu của chương trình, là cơ sở cho

những giải pháp, kiến nghị được đưa ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nghiên cứu sử dụng 60 thông tin tuyển dụng nhân viên kinh doanh ở 11

ngành nghề khác nhau, số lượng cụ thể theo bảng sau:

92

Bảng 1. Số lượng mẫu nghiên cứu phân chia theo ngành

Nguồn: Tổng hợp từ dữ liệu nghiên cứu

Lĩnh vực ngân hàng, bất động sản và công nghệ thông tin chiếm 3 vị trí hàng

đầu với số lượng các thông tin tuyển dụng được thu thập tương ứng là 22, 10 và

10 cho mỗi ngành nghề. Điều này phản ánh khá sát thực với thực trạng các

ngành nghề dịch vụ đang dẫn đầu thị trường hiện nay, cụ thể ở khu vực thành

thị.

Trong nghiên cứu này, các yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng chuyên

môn (ngoại ngữ, tin học), kỹ năng mềm và phẩm chất cá nhân là các biến được

quan sát và tổng hợp.

Bảng 2. Yêu cầu về trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, tin học,

kỹ năng mềm của nhân sự bán lẻ dịch vụ

Nhóm

Ngành

Tên CV

TĐCM

Tin

học

A-B

Ngoại

ngữ

Kỹ năng mềm

Phẩm chất

cá nhân

1

Ngân

hàng

CVPTKD,

ĐH

TOEIC Giao tiếp, bán hàng, Tinh thần cầu

CV QHKH chuyên

ngành

550

-

phát triển KH

&

tiến,

trách

650;

IELTS

5.5;

CSKH, thương nhiệm,

năng

TC-NH,

lượng & thuyết phục, động, sáng tạo,

phân tích số liệu báo nhanh nhẹn,

QTKD,

MKT,…

B-C;

Ngoại

ngữ

cáo tài chính, thu hoạt bát, chủ

thập & phân tích động, lịch sự;

thông tin, lập KH cẩn thận, chăm

kinh doanh & KH chỉ, chịu được

làm việc, giải quyết áp lực công

khác

theo

yêu cầu vấn đề, tư duy logic, việc

làm việc độc lập &

93

nhóm

2

BĐS

NVKD

Trung

cấp trở

lên,

THVP Anh

Giao tiếp, đàm phán, kiên trì, tinh

BĐS

văn

giao

tiếp

làm việc nhóm & thần

trách

độc lập, nghe gọi ĐT nhiệm, có hoài

tốt, tư vấn, chốt HĐ, bão, tự tin,

chứng

chỉ kinh

doanh

BĐS

giải quyết vấn đề

nhiệt

huyết,

nhẹn,

nhanh

trung thực, cầu

tiến, thanh lịch,

lưu loát, yêu

thích & có tố

chất kinh doanh

3

4

CNTT

QC,TT

NVKD PM CĐ, ĐH THVP Anh

văn B

Giao tiếp, thuyết chịu áp lực cao,

phục, hiểu biết công trách nhiệm

nghệ

NVKD,

CĐ, ĐH THVP Anh

Giao tiếp, CSKH, tinh thần trách

NVKTDV

văn

QHKH, đàm phán, nhiệm,

năng

giao

thuyết phục, làm động, nhạy bén,

tiếp, B

việc độc lập, viết tốt

đam mê kinh

doanh, sáng tạo,

có óc mỹ thuật

5

Giáo dục NVTV

CĐ, ĐH THVP Anh

Làm việc nhóm & ưa nhìn, nhanh

độc lập, giao tiếp tốt, nhẹn, hoạt bát,

lập & triển khai kế nhiệt tình, trách

hoạch, quản lý thời nhiệm cao, yêu

gian, trình bày, lãnh thích trẻ em,

đạo đội nhóm, bán thích KD, nhiệt

văn

giao

tiếp

hàng, thuyết phục

tình, tinh thần

cầu tiến, hòa

đồng, nghiêm

túc

6

Làm đẹp NV sales

Trung

cấp trở

lên

THVP

Giao tiếp & đàm nhanh nhẹ, ứng

phán, PR, triển khai biến linh hoạt,

hoạt động, CSKH, nhiệt tình, cẩn

thuyết phục

thận, tỉ mỉ, chi

tiết, năng động,

chịu áp lực cao,

cầu tiến, ngoại

hình khá

7

Dịch vụ NV sales CĐ, ĐH THVP IELST

Giao tiếp, bán hàng, chịu áp lực cao,

làm việc nhóm, quản cẩn thận, trung

kinh

DVKT

chuyên

ngành

5.5

doanh

lý thời gian

thực,

định

94

KD

hướng nghề rõ

ràng

8

9

TMĐT

NVBH

online

CĐ, ĐH THVP Anh

Giao tiếp tốt

năng

động,

văn

giao

tiếp

sáng tạo, chịu

áp lực cao

Logistic

NDKD

CĐ, ĐH THVP TOEIC Giao tiếp, tư duy, chịu áp lực cao,

550

-

làm việc độc lập, nhiệt tình, năng

CSKH, QHKH, hiểu động, trách

650;

IELTS

biết thị trường

nhiệm, làm việc

5.5; B-

C

lâu dài

10

NH, KS

Quản

lý CĐ, ĐH THVP Anh

văn

Làm việc nhóm & chịu áp lực cao,

độc lập, giao tiếp tốt, tinh thần trách

lập & triển khai kế nhiệm, hợp tác,

hoạch, quản lý thời nhiệt tính, trách

gian, trình bày, lãnh nhiệm, nhanh

nhà hàng

+

Ngoại

ngữ

khác

đạo đội nhóm,

nhẹn, vui vẻ,

hoạt bát, cầu

tiến

11

Du lịch

NV sales CĐ, ĐH THVP Anh

Giao tiếp, thương trách

nhiệm,

tour

văn

giao

tiếp

lượng, thuyết phục

nhiệt tình, chịu

áp lực cao

Nguồn: Tổng hợp từ dữ liệu nghiên cứu

Từ yêu cầu xã hội

Bảng 2 cho thấy, trình độ chuyên môn tối thiểu được yêu cầu ở 11 ngành

nghề đang quan sát từ trung cấp trở lên, nhưng chiếm tỉ lệ nhỏ, khoảng 2/11

nhóm, tương đương 18%, 82% yêu cầu trình độ từ cao đẳng, đại học, đây cũng là

xu hướng tất yếu về trình độ của người lao động trong tương lai.

Yêu cầu về ngoại ngữ và tin học xuất hiện ở tất cả các nhóm, với mức yêu

caầu tối thiểu là tin học văn phòng và anh văn giao tiếp, để chứng minh cho năng

lực ngoại ngữ, tin học của mình, đòi hỏi các ứng viên phải tham gia các kì thi sát

hạch năng lực theo hệ thống bằng của Bộ giáo dục, Sở giáo dục (A, B, C) hoặc

các tổ chức quốc tế (IELTS, TOEIC, …). TOEIC là chứng chỉ ngoại ngữ dành

cho người đi làm, có giá trị quốc tế và có thể thay thế chứng chỉ quốc gia A, B,

C, khá quen thuộc với nhà tuyển dụng, nên xu hướng thi TOEIC sẽ ngày càng

trở nên phổ biến hơn.

Kỹ năng mềm và phẩm chất cá nhân được yêu cầu khá cụ thể, chi tiết và

phong phú. Tại bảng 2, cột kỹ năng mềm chỉ ra những kỹ năng thường được các

nhà tuyển dụng vị trí nhân viên kinh doanh, nhân viên bán hàng đưa ra nhiều

nhất là: Kỹ năng giao tiếp (100%), Kỹ năng làm việc nhóm và làm việc độc lập

(54%), Kỹ năng thuyết phục, thương lượng (54%), Kỹ năng giải quyết vấn đề

95

(18%), Kỹ năng quản lý thời gian (18%) và Kỹ năng bán hàng (18%). Tuy vậy,

những kỹ năng khác như Kỹ năng lập và triển khai kế hoạch, Kỹ năng tìm kiếm,

thu thập và phân tích thông tin, Kỹ năng CSKH và phát triển các mối quan hệ

với khách hàng, Kỹ năng lãnh đạo đội, nhóm hiện đang được nhiều nhà tuyển

dụng quan tâm, đưa vào yêu cầu tuyển dụng của mình để chọn lọc được những

ứng viên thích hợp nhất.

Lĩnh vực kinh doanh, bán hàng là lĩnh vực đòi hỏi người lao động phải

chịu được áp lực công việc cao, chiếm 100% các nhóm ngành nghề ở bảng 2. Vị

trí thứ 2 thuộc về những phẩm chất “vốn có” của một người kinh doanh: năng

động, nhanh nhẹn, hoạt bát, linh hoạt, cởi mở, hòa đồng với 63%. Những phẩm

chất khác như cầu tiến, nghiêm túc, có tinh thần trách nhiệm được xem là tạo

nên sự khác biệt giữa những công việc bán hàng thông thường, đơn giản với

những công việc kinh doanh đòi hỏi trình độ, năng lực nhân sự ở tầm chuyên

nghiệp hơn.

Đến chương trình đào tạo cử nhân đại học chuyên ngành QTBH,

trường ĐH Tài chính - Marketing

Chương trình đào tạo chuyên ngành quản trị bán hàng gồm 2 khối kiến

thức chính, khối kiến thức cơ sở và khối kiến thức ngành, chuyên ngành. Khối

kiến thức cơ sở và kiến thức ngành được xây dựng theo yêu cầu chung của

ngành đào tạo Quản trị kinh doanh. Đề cập đến khối kiến thức chuyên ngành,

hiện nay, sinh viên chuyên ngành QTBH đang được trang bị những nội dung

kiến thức chuyên ngành theo bảng 3, song song, sinh viên toàn trường ĐH Tài

chính – Marketing được yêu cầu trang bị thêm kiến thức Kỹ năng mềm trước khi

tốt nghiệp, cụ thể gồm các Kỹ năng:

96

Bảng 3. Kiến thức chuyên ngành và Kỹ năng mềm của sinh viên chuyên

ngành QTBH - UFM

Kiến thức chuyên

Kỹ năng mềm

Ngoại ngữ, tin học

ngành

• Quản trị bán hàng

• Quản trị bán lẻ

• Kỹ năng giải quyết

vấn đề và ra quyết

định

• Kỹ năng giao tiếp và

ứng xử trong kinh

doanh

• TOEIC 405

• Chứng chỉ tin học

văn phòng B

• Quản trị quan hệ

khách hàng

• Quản trị xúc tiến

thương mại

• Kỹ năng tổ chức công

việc và quản lý thời

gian

• Nghiệp vụ bán hàng

• Bán hàng công nghiệp

• Kỹ năng tư duy hiệu

quả và sáng tạo

• Kỹ năng thuyết trình

hiệu quả

• Kỹ năng làm việc tập

thể và tinh thần đồng

đội.

Nguồn: Tổng hợp từ www.ufm.edu.vn

Kết luận

So sánh giữa yêu cầu thực tế với mẫu chọn là nhóm ngành bán lẻ dịch vụ,

có thể thấy những điểm yếu và thiếu cần khắc phục của chương trình đào tạo cử

nhân đại học chuyên ngành QTBH, cụ thể là:

Thứ nhất, các môn học chuyên ngành chưa có nội dung đề cập đến lĩnh

vực dịch vụ, một lĩnh vực hiện đang luôn có nhu cầu về nhân sự kinh doanh, bán

hàng và được cho là sẽ thu hút nhiều lao động bậc trung, bậc cao trong tương lai.

Thứ hai, trình độ Anh văn TOEIC 405 có thể còn phù hợp với một số

ngành nghề, vị trí, nhưng trước sự cạnh tranh về tự do di cư lao động, tìm kiếm

công việc của khối cộng đồng kinh tế chung AEC vào cuối năm 2015, thì trình

độ tiếng Anh cần phải tăng lên nữa, nhất là khi sinh viên muốn làm việc trong

môi trường quốc tế.

Thứ ba, sinh viên hiện nay đang tham gia các khóa đào tạo 6 kỹ năng

mềm để đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra, không phải là trang bị, thực hành và làm

chủ 6 kỹ năng này.

Thứ tư, những phẩm chất cá nhân là điều khiến không chỉ các nhà tuyển

dụng lao động quan tâm, mà còn cả những nhà giáo dục, đào tạo. Hệ thống đánh

giá phẩm chất, năng lực sinh viên hiện nay chưa đủ nghiêm túc để họ phải quan

tâm hơn nữa vào bồi đắp, rèn luyện, hình thành những phẩm chất mà xã hội tri

thức yêu cầu. Tư tưởng học vì bằng cấp, điểm số và đối phó qua môn từ phía

97

sinh viên, tư tưởng làm việc cho xong trách nhiệm từ phía giảng viên có thể là

yếu tố ảnh hưởng lớn nhất trong việc hình thành nhân cách, phẩm chất những

người lao động tri thức trong tương lai. Có thể lấy việc đánh giá điểm quá trình,

điểm rèn luyện của sinh viên UFM hiện nay là một ví dụ.

Từ những hạn chế còn tồn tại nêu trên, tác giả đề xuất một số giải pháp

khắc phục như sau:

Một, rà soát lại nội dung giảng dạy định kỳ hàng năm, dựa trên việc khảo

sát, lấy ý kiến từ cả người học, người dạy, người sử dụng lao động và các bên có

liên quan khác. Tăng cường kênh trao đổi giữa nhà trường – nhà tuyển dụng.

Nhà trường cần có cơ chế khuyến khích giảng viên trực tiếp triển khai hoạt động

này, không chỉ là phòng khảo thí và đảm bảo chất lượng và khuyến khích thay

đổi cách thức đánh giá kết quả học tập, năng lực của sinh viên. Cần có chính

sách động viên, công nhận kịp thời các nỗ lực từ phía giảng viên.

Hai, tổ chức các buổi nói chuyện, trao đổi giữa nhà tuyển dụng và sinh

viên năm 1 của trường về những yêu cầu của thị trường lao động, theo từng

ngành nghề, để sinh viên tự biết lập kế hoạch, phân bổ thời gian hợp lý để đầu tư

cho khả năng ngoại ngữ, tin học, kỹ năng khác trong 4 năm theo học tại trường.

Về phía giảng viên, qua những thông tin trao đổi này, có thể nắm bắt được

những yêu cầu thực tiễn về chất lượng nguồn nhân lực họ đang đào tạo, để tự

thay đổi, cập nhật, làm mới nội dung lý thuyết, tăng cường hơn nữa vào khả

năng làm chủ kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp của sinh viên sau này.

Ba, sinh viên phải đóng vai trò chủ động hơn trong việc tạo ra các sân

chơi thể hiện và bồi dưởng bản lĩnh, năng lực, kỹ năng của bản thân, không thụ

động trông chờ vào những hình thức, sự kiện của Khoa, trường, giảng viên đứng

lớp để chỉ nhằm mục đích lấy điểm cho đạt yêu cầu. Để thay đổi vai trò chủ đạo

này, Trường và Khoa cần ban hành các Quy định về phát triển năng lực sinh

viên, cũng như tạo điều kiện hỗ trợ, các cơ chế khuyến khích và các bộ môn sẽ

giữ vai trò giám sát việc thực hiện, để kịp thời can thiệp khi sinh viên có nguy cơ

đi không đúng hướng.

Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Đối tượng nghiên cứu chỉ phản ánh 11 ngành bán lẻ dịch vụ, chưa đủ để

đại diện cho toàn khu vực dịch vụ. Số lượng mẫu ở một số ngành chưa đủ chuẩn

theo yêu cầu, nên kết quả nghiên cứu chỉ phản ánh một phần yêu cầu nhân lực

của các nhà tuyển dụng đang hoạt động tại ngành này.

Ngoài ra, lĩnh vực bán lẻ hàng hóa không được đề cập đến trong nghiên

cứu này, nên đây là thể có hướng nghiên cứu tiếp theo để có thể hoàn chỉnh bức

tranh về yêu cầu nhân lực của ngành bán lẻ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. 60 mẫu đăng tin tuyển dụng của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ

2. www.ufm.edu.vn

98

Nghiên cứu yêu cầu trình độ, năng lực nhân sự bán lẻ dịch vụ và mối liên hệ với chương trình đào tạo ngành quản trị bán hàng, Đại học Tài chính – Marketing