Mục tiêu và nguyên tắc trong quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn
MỤC TIÊU VÀ NGUYÊN TẮC TRONG QUẢN LÝ...
HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN
LƯƠNG THỊ HOÀ*
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9, khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con
người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã chỉ ra thực tế là đời sống
văn hóa của nhân dân ngày càng phong phú, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân
tộc được phát huy, nhiều chuẩn mực văn hóa, đạo đức mới được hình thành. Sản phẩm
văn hóa, văn học nghệ thuật, đặc biệt là các hoạt động nghệ thuật biểu diễn ngày càng
phong phú, đa dạng. Bên cạnh đó, cùng với sự hình thành và phát triển của nền kinh tế thị
trường, hoạt động sáng tạo văn hóa nói chung, hoạt động nghệ thuật biểu diễn nói riêng
dần trở thành một hoạt động sản xuất, bởi sản phẩm nghệ thuật biểu diễn muốn được lưu
thông rộng rãi trên thị trường phải được nhân bản hàng loạt, phải có cách thức để phổ cập
rộng rãi đến công chúng.
Từ khóa: Nghệ thuật biểu diễn, văn hóa, quản lý.
Ngày nhận bài: 07/11/2020; Biên tập xong: 10/11/2020; Duyệt đăng: 15/11/2020
The Resolution of the 9th Central Conference, Session XI on the development of
Vietnamese culture and people to meet requirements for sustainable development has
shown the richness in citizens’ cultural life, the promotion in traditional cultural values
and the formation of new cultural and ethical standards. Products of culture, literature
and art, especially performing arts activities are increasingly diversified. besides, along
with the formation and development of a market economy, cultural creation in general,
performing arts activities in particular have gradually become a production activity as
there must be ways to make performing art products widely available to the public to
widely circulated in the market.
Keywords: Performing arts, cuture, management.
ản phẩm của hoạt động nghệ
thuật biểu diễn dần trở thành
một loại hàng hóa chịu sự chi
lược phát triển thị trường, mục tiêu quản
lý, thiết lập bộ công cụ và phương pháp
phù hợp trong những điều kiện và môi
trường cụ thể. Vấn đề then chốt trong
quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn
không chỉ là việc xác định mục tiêu đúng
trong quản lý mà còn phải lựa chọn công
cụ và phương pháp quản lý tương thích
với điều kiện bối cảnh trong từng giai
đoạn, từng thời điểm cụ thể nhằm khai
thác tối đa các tiềm năng, cơ hội sẵn có.
1. Mục tiêu quản lý hoạt động nghệ
thuật biểu diễn
Quản lý hoạt động nghệ thuật biểu
diễn là một quá trình tác động của chủ
thể quản lý (Nhà nước) lên đối tượng
S
phối của người tiêu dùng. Trước tình
hình đó, cần có sự điều tiết và quản lý
của Nhà nước đối với hoạt động nghệ
thuật biểu diễn để bảo đảm hoạt động
này phát triển đúng định hướng, phát
huy vai trò tích cực của cơ chế thị trường
và đáp ứng được nhu cầu của nhân dân.
Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt
động nghệ thuật biểu diễn thực tế vô
cùng khó khăn vì “sản phẩm nghệ thuật
biểu diễn” là sản phẩm mang tính đặc
thù, vô hình và có nhiều ảnh hướng đối
với văn hoá, chính trị, xã hội. Vì vậy, vai
trò của chủ thể quản lý (Nhà nước) rất
quan trọng trong việc hoạch định chiến
* ạc sĩ, Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo
111 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 3 - 2020
MỤC TIÊU VÀ NGUYÊN TẮC TRONG QUẢN LÝ...
quản lý (các cá nhân, doanh nghiệp tổ của quản lý, bao gồm mục tiêu trước mắt
chức hoạt động nghệ thuật biểu diễn) và
khách thể quản lý (các công cụ và phương
pháp quản lý). Đó là quá trình tác động
liên tục có tổ chức và hướng đích rõ ràng,
cụ thể nhằm khai thác các tiềm năng, cơ
hội sẵn có trong môi trường. Hướng đích
chính là hướng đi và điểm cần đạt tới của
quá trình quản lý. Hướng đích tạo ra các
động lực và mục tiêu đúng của quản lý. Vì
vậy, trong quá trình quản lý, chủ thể phải
hiểu đối tượng và điều khiển đối tượng
một cách có hiệu quả.
và lâu dài. Trong đó, mục tiêu trước mắt
là tạo ra môi trường sản xuất, lưu thông,
phân phối hấp dẫn, hành lang pháp lý an
toàn làm bình ổn hoạt động nghệ thuật biểu
diễn và sức mạnh tăng trưởng kinh tế cho
doanh nghiệp, tăng trưởng ngân sách quốc
gia, thỏa mãn nhu cầu thưởng thức các loại
hình biểu diễn nghệ thuật lành mạnh cho xã
hội, nâng cao dân trí và năng lực thẩm mỹ
cho công chúng.
2. Nguyên tắc, cơ chế quản lý hoạt
động nghệ thuật biểu diễn
Sự tác động của Nhà nước lên các đối
tượng quản lý là một quá trình liên tục,
xuyên suốt, gắn liền với sự vận động và
xu hướng phát triển của các mối quan hệ
thuộc chức năng quản lý và chức năng kinh
tế trên nghệ thuật biểu diễn. Quá trình đó
đươc thực hiện và điều chỉnh thông qua
các văn bản pháp luật, các chính sách quản
lý đầu tư, phát triển thị trường. Đồng thời,
Nhà nước thông qua bộ máy quản lý sử
dụng các công cụ, hình thức, biện pháp
quản lý phù hợp để đạt tới mục tiêu quản
lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn.
Các tiềm năng, cơ hội để hệ thống các
tổ chức hoạt động nghệ thuật biểu diễn
gồm: Sự phát triển mạnh mẽ của các lực
lượng sáng tạo, sản xuất, lưu thông, phân
phối sản phẩm của hoạt động nghệ thuật
biểu diễn trong và ngoài nước; mức hưởng
thụ các sản phẩm nghệ thuật biểu diễn của
người dân trong nước ngày một nâng cao;
khả năng đáp ứng nhu cầu văn hóa của
người dân trong nước ngày một nâng cao,
khả năng đáp ứng nhu cầu thưởng thức
hoạt động nghệ thuật biểu diễn cho xã hội;
xu thế hội nhập quốc tế là cơ hội cho sự ra
đời các tổ chức, tập đoàn văn hóa truyền
thông trong nước; sự cạnh tranh mạnh
mẽ giữa các lực lượng tham gia hoạt động
nghệ thuật biểu diễn là động lực thúc đẩy
sự phát triển toàn diện của ngành.
Để thiết lập và vận hành hoạt động
nghệ thuật biểu diễn, trong quá trình tiến
hành các hoạt động quản lý, chủ thể quản
lý (Nhà nước) phải dựa vào những chuẩn
mực và quy định mang tính bắt buộc.
Nguyên tắc vừa mang tính chủ quan vừa
mang tính khách quan.
Nguyên tắc quản lý chính là những
chuẩn mực của hành động được xác lập
trên cơ sở nhận thức và vận dụng yêu cầu
của các quy luật khách quan vào lĩnh vực
quản lý. Do vậy, tuân thủ các nguyên tắc
quản lý không chỉ tuân thủ ý chí của Nhà
nước mà còn tuân thủ yêu cầu của các quy
luật khách quan. Các nguyên tắc quản lý
hoạt động nghệ thuật biểu diễn cũng cần
được Nhà nước sử dụng một cách linh
hoạt và sáng tạo trong tình hình thực tiễn
cụ thể.
+ Nguyên tắc tập trung dân chủ:
Đây là nguyên tắc cơ bản trong quản lý
nhà nước nói chung và quản lý hoạt động
nghệ thuật biểu diễn nói riêng. Trong nền
kinh tế thị trường, nếu không có sự quản
lý tập trung của Nhà nước thì hoạt động
nghệ thuật biểu diễn sẽ bị rối loạn, cơ
cấu hàng hóa sẽ bị mất cân đối, tạo ra sự
chênh lệch lớn giữa các thị trường và mức
hưởng thụ văn hóa khác biệt ở các vùng,
miền. Việc quản lý về nội dung và nguồn
gốc sản phẩm và dịch vụ hoạt động nghệ
Mục tiêu quản lý hoạt động nghệ thuật
biểu diễn chính là hướng đích phải đạt tới thuật biểu diễn khá phức tạp, những tác
112 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
LƯƠNG THỊ HOÀ
động tiêu cực và các sản phẩm ngoài Thực tiễn cho thấy, lợi ích vừa là mục tiêu,
nhu cầu, vừa là động lực thúc đẩy hoạt
động của con người. Không có sự thống
nhất về lợi ích sẽ không có sự nhất trí về
mục tiêu và hành động.
luồng, kém chất lượng đối với xã hội là
khó tránh khỏi... Do vậy, đòi hỏi toàn bộ
hoạt động nghệ thuật biểu diễn phải đặt
dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý
tập trung của Nhà nước.
Đối với lĩnh vực văn hóa tư tưởng và
cụ thể là hoạt động nghệ thuật biểu diễn,
lợi ích của Nhà nước, lợi ích của tổ chức,
doanh nghiệp, lợi ích xã hội là ba yếu tố
căn bản nhất của hệ thống lợi ích. Trong
đó, lợi ích của tổ chức doanh nghiệp là
quyền lợi của tác giả (bao gồm cả việc
tôn trọng tính sáng tạo của tác giả) và
các lực lượng tham gia vào quá trình sản
xuất kinh doanh sản phẩm và dịch vụ
nghệ thuật biểu diễn. Lợi ích Nhà nước là
nguồn thu thuế và các khoản thu khác từ
hoạt động sản xuất kinh doanh sản phẩm
của hoạt động nghệ thuật biểu diễn nộp
vào ngân sách nhà nước. Lợi ích xã hội
là những lợi ích khó có thể định lượng
được do cả quá trình quản lý hoạt động
nghệ thuật biểu diễn mang lại. Đó chính
là việc thông qua hoạt động sản xuất,
kinh doanh sản phẩm hoạt động nghệ
thuật biểu diễn và đẩy nhanh quá trình
lưu thông, xã hội đã tiếp cận và tiếp thu
những giá trị tri thức, văn hóa của nhân
loại, nâng cao dân trí, góp phần đắc lực
vào sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện
đại hóa đất nước. Thông qua việc quản lý
tốt thị trường sản phẩm dịch vụ của hoạt
động nghệ thuật biểu diễn, tạo ra sự phát
triển đồng bộ và hiệu quả trong hoạt
động sản xuất kinh doanh, tạo ra môi
trường kinh doanh lành mạnh, góp phần
xây dựng vững chắc trật tự kỷ cương và
đạo đức xã hội. Công chúng, bạn đọc có
điều kiện để thỏa mãn tốt nhất các nhu
cầu học tập, nghiên cứu, ứng dụng và
giải trí.
Nội dung của nguyên tắc này là phải
đảm bảo mối quan hệ chặt chẽ giữa tập
trung và dân chủ trong quản lý. Trong
quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn,
nguyên tắc này đòi hỏi sự phân định chức
năng quảnlý nhà nước vớichức năng quản
lý sản xuất kinh doanh của các tổ chức,
doanh nghiệp cơ sở. Nói cách khác, đó là
sự phân định chức năng vĩ mô và quản lý
vi mô. Trong nền kinh tế thị trường, Nhà
nước ta không can thiệp vào hoạt động
mang tính tác nghiệp của doanh nghiệp.
Nhà nước với chức năng quản lý vĩ mô,
tạo ra môi trường và khuôn khổ cho hoạt
động nghệ thuật biểu diễn. Nhà nước
điều tiết, kích thích và quản lý hoạt động
nghệ thuật biểu diễn qua hệ thống các văn
bản pháp luật, chính sách đầu tư và tài
trợ, giá cả và thuế, công tác kế hoạch. Các
lực lượng sản xuất kinh doanh sản phẩm
từ hoạt động nghệ thuật biểu diễn tự chủ
hoạt động trong khuôn khổ luật pháp và
thực hiện nộp thuế đầy đủ với Nhà nước.
Mặt khác, nguyên tắc này còn đòi hỏi
giải quyết mối quan hệ giữa các cấp, các
ngành và cơ quan chính quyền địa phượng
sở tại trong quản lý thị trường nghệ thuật
biểu diễn. Về thực chất, đó là mối quan
hệ về trách nhiệm, quyền hạn và lợi ích
giữa trung ương và địa phương, giữa các
ban ngành có liên quan, giữa Nhà nước,
doanh nghiệp và xã hội... trong quản lý.
+ Nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích
kinh tế, xꢀ hội
Vì vậy, nguyên tắc này cần đảm bảo
các yêu cầu sau:
- Trong các quyết định quản lý Nhà
nước cần phải quan tâm trước hết đến lợi
Hoạt động nghệ thuật biểu diễn là
loại hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa tư
tưởng. Vì vậy, quản lý hoạt động nghệ
thuật biểu diễn phải đảm bảo nguyên tắc
kết hợp hài hòa các lợi ích kinh tế, xã hội. ích của các đối tượng quản lý.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 113
MỤC TIÊU VÀ NGUYÊN TẮC TRONG QUẢN LÝ...
- Trong quá trình quản lý, Nhà nước đưa sản phẩm, dịch vụ nghệ thuật biểu
phải có cơ chế, chính sách tạo ra những lợi diễn đến công chúng. Trong đó, tác giả,
ích chung và kết hợp hài hòa các lợi ích.
nghệ sĩ, nhà sản xuất kinh doanh là người
sáng tạo ra sản phẩm, là cha đẻ tinh thần
của những sản phẩm đó. Lao động sáng
tạo ra sản phẩm và dịch vụ nghệ thuật
biểu diễn là một quy trình đặc biệt, một
quá trình mang tính chủ quan đầy dấu
ấn của tác giả - những người thai nghén,
sinh thành ra chúng. Không giống với
các sản phẩm vật chất thông thường, sản
phẩm dịch vụ nghệ thuật biểu diễn được
sáng tạo ra thường ở dạng “đơn nhất” và
theo “sự thăng hoa” của tác giả, nghệ sĩ.
Niềm đam mê, lòng nhiệt huyết và tinh
thần sáng tạo không phải lúc nào cũng
sẵn có ở “người cha đẻ tinh thần”... Vì
vậy, nguyên tắc phát huy tính sáng tạo
của tác giả là rất quan trọng, gắn liền với
bản chất hoạt động sáng tạo khoa học,
văn hóa, nghệ thuật.
Sáng tạo văn hóa, nghệ thuật vốn là
một dạng lao động đặc biệt. Nó vừa là
hoạt động có ý thức, vừa là tiềm thức
trong con người. Đối với người sáng tạo
văn hóa, nghệ thuật, tự do là nhu cầu
thiết yếu, là “mảnh đất ươm trồng cây
sáng tạo đơm hoa kết trái”. Vì vậy, để
thiết lập và ổn định trật tự kỷ cương xã
hội và để đảm bảo tính sáng tạo của tác
giả, nghệ sĩ, người diễn viên, Nhà nước
cần có quy định cụ thể về sản phẩm và
dịch vụ nghệ thuật biểu diễn được phép/
không được phép sản xuất và lưu hành
trên thị trường.
- Trong quá trình quản lý, Nhà nước
phải coi trọng các lợi ích vật chất và tinh
thần, lợi ích kinh tế và xã hội.
+ Nguyên tắc hiệu quả
Đây là nguyên tắc quy định mục tiêu
trong quản lý. Nó bao gồm cả hiệu quả
kinh tế và hiệu quả xã hội. Nguyên tắc
hiệu quả đòi hỏi Nhà nước phải có quan
điểm đúng đắn, biết phân tích hiệu quả
trong từng tình huống khác nhau. Biết
đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng,
trên cơ sở đó đề ra các quyết định tối
ưu nhằm tạo được các thành quả có lợi
nhất cho nhu cầu phát triển của hệ thống.
Chẳng hạn, việc đưa tổ chức biểu diễn,
tài trợ cho vùng sâu, vùng xa, việc phổ
biến các giá trị văn hóa trong xã hội...
Nhà nước cần phải căn cứ vào đặc điểm
và định hướng phát triển kinh tế, xã hội,
văn hóa vùng lãnh thổ, các nhóm đối
tượng, nhu cầu hưởng thụ các sản phẩm
và dịch vụ nghệ thuật biểu diễn của họ.
Trên cơ sở đó xác định đúng mặt hàng, số
lượng, đúng mục tiêu, định hướng tránh
gây lãng phí, tổn thất kinh tế - xã hội của
đất nước.
Nguyên tắc hiệu quả còn thể hiện ở bộ
máy quản lý tinh gọn, các công cụ quản
lý phải sắc bén, có hiệu lực, phương pháp
quản lý phải linh hoạt, sáng tạo. Hoạt
động quản lý của Nhà nước vừa đảm bảo
tính răn đe, giáo dục, kích thích các hoạt
động sản xuất kinh doanh sản phẩm và
dịch vụ nghệ thuật biểu diễn, vừa đảm
bảo khung hình phạt nghiêm minh “đúng
người đúng tội”, phát huy tối đa hiệu quả
của hoạt động này.
Cơ chế quản lý thị trường văn hoá ở
Việt Nam hiện nay được điều tiết bằng hai
cơ chế:
Thứ nhất, cũng giống như các loại hoạt
động khác trong nền kinh tế, hoạt động
nghệ thuật biểu diễn tự điều tiết bởi bàn
tay vô hình của cơ chế thị trường.
+ Nguyên tắc phát huy tính sáng tạo của
tác giả
- Thông qua quy luật cung cầu, giá
diễn liên quan đến nhiều đối tượng khác trị, cạnh tranh sản phẩm và dịch vụ thị
nhau trong quá trình sản xuất sáng tạo và trường văn hoá được sản xuất, lưu thông,
Quản lý hoạt động nghệ thuật biểu
114 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
LƯƠNG THỊ HOÀ
trao đổi trên thị trường, đáp ứng và thỏa
mãn nhu cầu của công chúng ngày một
tốt hơn. Quy luật cạnh tranh đòi hỏi mỗi
cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp luôn phải
tự thích nghi, đổi mới và sáng tạo để tạo
ra loại sản phẩm, dịch vụ phù hợp với
nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao
và tinh tế của công chúng.
- Trong đó, quy luật giá trị là trung
tâm, chúng chi phối mạnh trở lại quy luật
cung cầu và cạnh tranh. Nhu cầu của công
chúng ngày một đòi hỏi cao về chất lượng
và hình thức của hoạt động nghệ thuật
biểu diễn. Việc hưởng thụ các sản phẩm
và dịch vụ hoạt động nghệ thuật biểu
diễn của công chúng ngày nay không chỉ
cảm nhận bằng trực giác mà bằng cả con
tim và tâm hồn đồng cảm.
Thứ hai, do tính chất đặc thù của hoạt
động nghệ thuật biểu diễn, hoạt động này
còn được điều tiết bởi bàn hay hữu hình
của Nhà nước.
- Nhà nước thông qua hệ thống các
văn bản pháp luật điều tiết quản lý toàn
nền kinh tế trong đó có hoạt động nghệ
thuật biểu diễn từ cấp vĩ mô đến vi mô
đối với tất cả các thành phần kinh tế, các
loại hình doanh nghiệp, các loại hình biểu
diễn nghệ thuật cụ thể.
Việc xác định rõ nội dung và mục
tiêu quản lý sẽ giúp cho chủ thể quản lý
trả lời các câu hỏi “Phải làm gì”?, “Làm
như thế nào?”. Để thực hiện có hiệu
quả các nội dung trên, Nhà nước cần
phải sử dụng các phương pháp quản
lý thích hợp. Các phương pháp quản lý
liên quan chặt chẽ đến mục tiêu quản lý,
chúng xác định con đường, cách thức và
biện pháp cụ thể để đạt được mục tiêu
quản lý. Trong những điều kiện nhất
định, phương pháp có tác động quan
trọng đến sự thành công hay thất bại các
mục tiêu và nhiệm vụ quản lý./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Văn Tình (2007), Một số mô hình
chính sách văn hoá trên thế giới và việc hoàn thiện
chính sách văn hoá ở Việt Nam trong bối cảnh hội
nhập quốc tế, Hội thảo “Bản sắc văn hoá và đa
dạng” (tổ chức ngày 23 - 24/10/2007, Hà Nội).
2. Lương Hồng Quang (2007), Bản sắc văn
hóa Việt Nam và chính sách văn hóa ở Việt Nam và
chính sách nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn
hóa dân tộc, Hội thảo “Bản sắc văn hoá và sự đa
dạng” (tổ chức ngày 23 - 24/10/2007, Hà Nội).
3. Phan Hồng Giang và Bùi Hoài Sơn
(2014), Quản lý văn hóa Việt Nam trong tiến
trình đổi mới và hội nhập quốc tế, tái bản lần 2,
Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
- Nhà nước thông qua chính sách
kinh tế, tài chính thúc đẩy sự phát triển
nền kinh tế nói chung, hoạt động nghệ
thuật biểu diễn nói riêng. Điều tiết và
quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn
bằng các chế độ chính sách cụ thể cho các
đối tượng sản xuất kinh doanh, loại sản
phẩm và dịch vụ nghệ thuật biểu diễn
cụ thể từng khu vực thị trường, đảm bảo
việc thỏa mãn nhu cầu, nâng cao mức
hưởng thụ sản phẩm nghệ thuật biểu
diễn cho toàn dân.
4. Phan Hồng Giang và Bùi Hoài Sơn
(2011), “Quản lý văn hóa ở một số nước và bài
học kinh nghiệm cho Việt Nam”, Tạp chí Cộng
sản, số 1.
5. Lương Hồng Quang, Đỗ Thị Thanh
Thủy (2004), Nhập môn Quản lý Văn hóa nghệ
thuật, Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia
Việt Nam.
6. Phan Hồng Giang, Bùi Hoài Sơn (2014),
Quản lý văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới
và hội nhập quốc tế, tái bản lần 2, Nxb Chính trị
Quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
Hai cơ chế này phải được kết hợp với
nhau, bổ sung cho nhau trong quá trình
quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 115
5 trang
14940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Mục tiêu và nguyên tắc trong quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- muc_tieu_va_nguyen_tac_trong_quan_ly_hoat_dong_nghe_thuat_bi.pdf
