Ứng xử trên mạng xã hội – tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện
ỨNG XỬ TRÊN MẠNG XÃ HỘI – TIẾP CẬN PHÁP LUẬT VÀ ĐỀ XUẤT
GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
BEHAVIOR ON SOCIAL NETWORKS – ACCESS TO LAW AND PROPOSED
COMPLETE SOLUTIONS
Hoàng Thị Lê Trang
TÓM TẮT: Hiện nay, các nền tảng mạng xã hội đang trở thành công cụ truyền
thông, giải trí phổ biến được nhiều người sử dụng nhất hiện nay. Bên cạnh những tiện
ích vượt trội, mạng xã hội nảy sinh không ít vấn đề, chẳng hạn những biểu hiện lệch
chuẩn, ứng xử thiếu văn hóa, hoặc dùng mạng xã hội để trục lợi..., gây ra những tác
động xấu tới nền tảng và những giá trị đạo đức, văn hóa của dân tộc, đòi hỏi cần có
giải pháp chấn chỉnh vấn đề này. Thông qua bài viết “ Ứng xử trên mạng xã hội –
Tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện” tác giả muốn làm rõ ứng xử trên
mạng xã hội dưới góc nhìn pháp luật và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện để cho
mọi người có cái nhìn khách quan và văn minh về việc ứng xử trên mạng xã hội.
Từ khoá: ứng xử, mạng xã hội, văn minh, bộ quy tắc.
ABSTRACT: Currently, social networking platforms are becoming the most
popular communication and entertainment tools used by many people today. In
addition to outstanding utilities, social networks arise many problems, such as deviant
expressions, uncultured behavior, or using social networks for profit..., causing bad
effects. To the background and moral and cultural values of the nation, it is necessary
to have a solution to correct this problem. Through the article "Behavior on social
networks - Approaching the law and proposing perfect solutions", the author wants to
clarify behavior on social networks from a legal perspective and propose some perfect
solutions to giving people an objective and civilized view of their behavior on social
networks.
Keywords: behavior, social network, civilization, set of rules
1. Đặt vấn đề
Mạng xã hội đang là phƣơng tiện truyền thông, giải trí phổ biến đƣợc nhiều
ngƣời sử dụng và ƣa thích. Là phƣơng tiện giúp cho mọi ngƣời dân trao đổi, chia sẻ
192
thông tin trực tuyến để hạn chế tiếp xúc trực tiếp, nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch
bệnh, nhất là COVID-19. Ngƣời sử dụng mạng xã hội có thể gọi video, livestream,
chat nhóm tiện ích, nhắn tin, gửi ảnh nhanh chóng, xem nhật ký bạn bè, đăng tin, bài,
hình ảnh. Đây là phƣơng tiện để mỗi ngƣời dân có thể bày tỏ quan điểm cá nhân, chia
sẻ kiến thức, kinh nghiệm sống, nêu gƣơng ngƣời tốt, việc tốt để mọi ngƣời học tập và
làm theo; hoặc phản ánh những tiêu cực, bất hợp lý, những hành vi vi phạm pháp luật
của tổ chức, cá nhân để cơ quan chức năng của Nhà nƣớc xử lý theo quy định pháp
luật.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, mạng xã hội vẫn còn tồn tại những
tiêu cực, ảnh hƣởng đến ngƣời dùng nếu chúng ta không am hiểu pháp luật, không tỉnh
táo trƣớc những thông tin trên mạng xã hội, đó là: Một bộ phận ngƣời dân, nhất là giới
trẻ có xu hƣớng nghiện mạng xã hội, mất quá nhiều thời gian cho việc lên mạng xã
hội, điều đó dễ dẫn đến bị cận thị, trầm cảm, ảnh hƣởng đến sức khỏe, làm giảm tƣơng
tác trực tiếp giữa ngƣời với ngƣời. Ngƣời dùng mạng xã hội nếu không cảnh giác, thì
cũng có thể có nguy cơ bị lộ thông tin cá nhân, bị lừa đảo về kinh tế. Không ít ngƣời
lợi dụng mạng xã hội để đăng tin sai sự thật, câu tƣơng tác nhằm mục đích cá nhân,
nhƣng cũng có khi đem lại những tác hại cho ngƣời khác. Một số cá nhân lợi dụng
mạng xã hội để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Để chấn chỉnh những hành vi tiêu
cực đó cần có giải pháp phù hợp để giải quyết, xử lý các trƣờng hợp vi phạm quy định
của pháp luật.
2. Thực trạng văn hóa ứng xử trên mạng xã hội tại Việt Nam
Mạng xã hội đang trở thành một trong những kênh giao tiếp, công cụ truyền
thông, giải trí thông dụng của nhiều ngƣời. Theo thống kê của Digital (số liệu tính tới
thời điểm tháng 01/2021) thì: Số lƣợng ngƣời dùng Internet ở Việt Nam là 68.720.000
ngƣời, tăng 551.000 ngƣời (tăng 0,8%) trong giai đoạn 2020-2021, chiếm 70,3% dân
số; số lƣợng ngƣời sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam là 72 triệu (tăng hơn 7 triệu ngƣời
trong vòng 1 năm), tƣơng đƣơng 73,7% tổng dân số, tăng 7.000.000 ngƣời (tăng 11%)
1
trong giai đoạn 2020-2021… Chính vì lƣợng ngƣời dùng ngày một tăng lên dẫn đến
việc xây dựng nội dung trên mạng xã hội hết sức quan trọng. Có những nội dung đƣợc
1
Lâm Hoàng Ân (2021), Không ai có thể xuyên tạc Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội của Việt Nam,
193
xây dựng rất chất lƣợng, bổ ích cho ngƣời xem. Bên cạnh đó cũng có những nội dung
hết sức nhảm nhí, gây ảnh hƣởng đến một bộ phận lớn sử dụng mạng xã hội. Điều
đáng nói ở đây, không chỉ những ngƣời lớn sử dụng mà cả những trẻ em tuổi còn rất
nhỏ cũng sử dụng, gây ra hậu quả khó lƣờng khi không có ngƣời lớn ở bên cạnh kiểm
soát. Việc sử dụng, ứng xử mạng xã hội, ngƣời ta thoải mái chê bai, thậm chí là xỉ
nhục danh dự cá nhân, tổ chức mà không chịu sự kiểm soát hoặc phán xét của bất kỳ
ai. Nhiều cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp… trở thành nạn nhân của những dụng tâm ác
ý, có chủ đích. Chỉ trong tích tắc, danh dự, nhân phẩm, thƣơng hiệu của cá nhân, tập
thể bị phá hoại mà không cách nào khắc phục. Khá nhiều vụ tự tử xảy ra do bị lừa đảo
hoặc lôi kéo trên mạng. Những trào lƣu sống không lành mạnh cũng từ đó mà lây lan
rất nhanh. Trong khi đó, các thông tin cá nhân cũng dễ dàng bị công bố mà không cần
quan tâm tới bản quyền hay ý kiến của chủ nhân. Việc bị ăn cắp thông tin cá nhân là
mối nguy hiểm thực sự qua hình thức phát tán thông tin không hạn chế trên mạng xã
hội.
Trong những tháng vừa qua có rất nhiều vụ việc đã xảy ra trên mạng xã hội gây
ảnh hƣởng đến những ngƣời trong cuộc hoặc là những ngƣời tham gia mạng xã hội
điển hình đó là sự việc liên quan đến tin “bác sĩ Khoa rút ống thở của ngƣời nhà để
cứu sản phụ”, đã có hai chủ tài khoản Facebook bị xử phạt vì đã “vô ý chia sẻ” thông
tin chƣa đúng. Thanh tra Sở Thông tin và truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh đã ra
quyết định xử phạt hành chính đối với hai chủ tài khoản Facebook vì đã 'vô ý chia sẻ'
thông tin chƣa đúng vụ “bác sĩ Khoa”. Việc xử phạt này đƣợc thực hiện theo quy định
tại điểm a, khoản 1 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm
hành chính trong lĩnh vực bƣu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ
thông tin và giao dịch điện tử. Đây là bài học cho ngƣời dùng mạng xã hội trong việc
kiểm chứng và chia sẻ thông tin. Hay trong tình hình dịch diễn biến hết sức phức tạp
nhƣ này, vẫn có một số đối tƣợng vẫn đăng những thông tin gây hiểu lầm, hoang mang
dƣ luận dẫn đến công tác phòng, chống dịch COVID-19 của các đồng chí hết sức khó
2
khăn. Ngay tại Hƣng Yên, việc xử lý các đối tƣợng tung tin sai lệch liên quan đến
dịch bệnh COVID -19 đƣợc các địa phƣơng triển khai nghiêm túc và quyết liệt. Điển
2
Ngọc Lê ( 2021), Vụ 'bác sĩ Trần Khoa rút ống thở ngƣời nhà': Làm gì để không 'sập bẫy' tin giả?,
194
hình nhƣ tại huyện Tiên Lữ, Công an huyện đã xử phạt 12,5 triệu đồng đối với Nguyễn
Thị Dịu, sinh năm 1996, trú tại thôn An Tràng, xã Trung Dũng vì có hành vi tung tin
thất thiệt về tình hình dịch COVID - 19 lên Facebook. Cụ thể, vào 21h29 phút ngày
31/01/2020, tài khoản Facebook: Nguyễn Thị Dịu (đàn bà quyền lực) đăng tải lên
trang cá nhân nội dung: “Cả nhà lƣu ý nha. Không đƣợc ra khỏi nhà từ 4h đến 7h30
sáng mai, vì các chính phủ trên khắp cả nƣớc đổ nƣớc thuốc khử trùng theo máy bay,
xin chuyển qua thông báo cho nhau biết”. Nội dung này đã thu hút nhiều lƣợt like,
bình luận, chia sẻ. Đây là thông tin sai sự thật gây hoang mang trong dƣ luận về tình
hình dịch bệnh trên địa bàn tỉnh. Vì vậy, Công an huyện Tiên Lữ đã ra quyết định xử
phạt hành chính đối với Nguyễn Thị Dịu về hành vi cung cấp nội dung thông tin sai sự
thật, vu khống, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân
3
phẩm của cá nhân. Qua đây, chúng ta cần nhận thức đúng đắn việc tung tin thất thiệt,
sai sự thật gây hoang mang là hành vi vi phạm pháp luật và phải đƣợc ngăn chặn, xử
lý. Tự do ngôn luận trên mạng xã hội cần phải tuân thủ theo đúng các quy định của
pháp luật, nhằm đảm bảo một không gian mạng văn minh, văn hóa, lành mạnh. Hay vụ
việc đến từ một sự kiện đáng chú ý tiếp đến đó chính là trong các trận đấu của đội
tuyển bóng đá Việt Nam ở vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực châu Á vừa
qua, sau khi trận đấu khép lại, dù đội nhà thắng hay thua, rất nhiều ngƣời dùng mạng
xã hội ở nƣớc ta đã “truy lùng” tài khoản mạng xã hội của các trọng tài để chửi bới,
dọa dẫm, có những bình luận tục tĩu, thô lỗ khiến nhiều ngƣời ngỡ ngàng. Tiếp đến
trong thời gian qua, một số nghệ sĩ có những lùm xùm về việc làm từ thiện, nhiều
ngƣời dùng mạng xã hội đã lập hội nhóm, đƣa ra những chia sẻ, bình luận với thái độ
miệt thị, xúc phạm nặng nề, thậm chí là bịa đặt thông tin nhằm “câu” tƣơng tác và hạ
thấp uy tín, danh dự, nhân phẩm của nghệ sĩ ấy. Rộng hơn giới giải trí là không gian
mạng xã hội chung, nhiều tài khoản có những chia sẻ, đăng tải hình ảnh, video, clip
nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, cổ súy cho những thói hƣ tật xấu; những câu
chuyện bạo lực, phản cảm trái với thuần phong mỹ tục. Tất cả những điều này tạo nên
3 Báo Hƣng Yên (2020), Hƣng Yên: Xử phạt 12,5 triệu đồng 1 cá nhân đăng tin không đúng sự thật về tình hình
dịch bệnh Covid -19, http://kimdong.hungyen.gov.vn/portal/Pages/2020-2-26/Hung-Yen-Xu-phat-12-5-trieu-
195
sự đa sắc của mạng xã hội ở nƣớc ta, và nhiều ngƣời ví đây nhƣ một cái chợ, ngƣời nói
ẩn hình, tràn lan chửi rủa, hành xử thiếu văn hóa. 4
Không thể phủ nhận, Mạng xã hội đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu
trong đời sống hàng ngày của ngƣời dùng, hỗ trợ học tập, làm việc cũng nhƣ giải trí,
nhất là trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 bùng phát và diễn biến phức tạp nhƣ hiện
nay. Nhƣng thực tế cũng chỉ ra rằng, không ít ngƣời dùng mạng xã hội ở nƣớc ta đã có
những hành vi thiếu văn minh, bịa đặt thông tin, nói xấu, xúc phạm, miệt thị ngƣời
khác trên thế giới ảo, đem tới những hệ lụy ở đời sống thực.
3. Pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội và thực tiễn thực hiện pháp luật
trong ứng xử trên mạng xã hội
3.1. Pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội
Việc sử dụng mạng internet và mạng xã hội đƣơng nhiên phải tuân thủ các quy
định của pháp luật có liên quan, chẳng hạn Bộ luật Dân sự, Luật An ninh mạng… Tuy
nhiên, không phải trƣờng hợp nào ngƣời sử dụng mạng internet và mạng xã hội cũng
có thể nhận rõ đâu là giới hạn vi phạm bởi có sự phức tạp của vấn đề hoặc có quá
nhiều điểm “mờ” khiến không dễ nhìn thấy sự vi phạm. Do đó, ngƣời sử dụng mạng
internet, mạng xã hội phải thực sự tinh ý và có những kiến thức cần thiết để bảo đảm
rằng mình sử dụng không gian mạng có trách nhiệm, không vi phạm pháp luật và các
điều không nên làm, có thể ảnh hƣởng đến trách nhiệm đảng viên, trách nhiệm công
chức, viên chức, điều lệ các tổ chức mà mình là thành viên. Chính vì vậy, nhằm tạo
điều kiện phát triển lành mạnh mạng xã hội tại Việt Nam, đảm bảo quyền tự do cá
nhân, quyền tự do kinh doanh, không phân biệt đối xử nhà cung cấp dịch vụ trong và
ngoài nƣớc, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ và các điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam đã
tham gia. Xây dựng chuẩn mực đạo đức về hành vi, ứng xử trên mạng xã hội, giáo dục
ý thức, tạo thói quen tích cực trong các hành vi ứng xử của ngƣời dùng trên mạng xã
hội, góp phần xây dựng môi trƣờng mạng an toàn, lành mạnh tại Việt Nam, ngày
17/6/2021, Bộ trƣởng Bộ Thông tin và Truyền thông đã ký Quyết định số 874/QĐ-
BTTTT về việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội.
4 Mộc Lan (2021), Lành mạnh hóa ứng xử trên mạng xã hội, https://suckhoedoisong.vn/lanh-manh-hoa-ung-xu-
196
Bộ Quy tắc đƣợc ban hành nhằm tạo điều kiện lành mạnh mạng xã hội tại Việt
Nam, đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyền tự do kinh doanh, không phân biệt đối xử
nhà cung cấp dịch vụ trong và ngoài nƣớc, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ và các
điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Bộ Quy tắc hƣớng đến xây dựng chuẩn
mực đạo đức về hành vi ứng xử trên mạng xã hội, giáo dục ý thức, tạo thói quen tích
cực trong các hành vi ứng xử của ngƣời dùng trên mạng xã hội, góp phần xây dựng
mạng an toàn, lành mạnh tại Việt Nam. Trong quy tắc ứng xử chung cho 3 nhóm đối
tƣợng có “Quy tắc Lành mạnh”, nêu rõ: Hành vi, ứng xử trên mạng xã hội phù hợp với
các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Với tổ chức
và cá nhân, quy tắc ứng xử trên mạng xã hội là chia sẻ những thông tin có nguồn chính
thống, đáng tin cậy. Đối tƣợng áp dụng của Bộ Quy tắc là cơ quan nhà nƣớc, cán bộ,
công chức, viên chức, ngƣời lao động trong cơ quan nhà nƣớc sử dụng mạng xã hội; tổ
chức, cá nhân khác sử dụng mạng xã hội; nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội tại Việt
Nam. Bộ Quy tắc nêu rõ các tổ chức, cá nhân cần tìm hiểu, tuân thủ các điều khoản
hƣớng dẫn, sử dụng các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội trƣớc khi đăng ký, tham
gia. Ngƣời dùng nên sử dụng họ, tên thật của cá nhân, tên hiệu thật của tổ chức, cơ
quan và đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ để xác thực tên hiệu, địa chỉ trang mạng,
đầu mối liên lạc. Thực hiện bảo mật tài khoản và kịp thời thông báo tới các cơ quan
chức năng, nhà cung cấp dịch vụ khi tài khoản bị mất quyền kiểm soát, bị giả mạo, lợi
dụng vào mục đích không lành mạnh, ảnh hƣởng đến an ninh quốc gia và trật tự an
toàn xã hội, đến quyền, lợi ích hợp pháp tổ chức, cá nhân. Các tổ chức, cá nhân chia sẻ
những thông tin có nguồn chính thống, đáng tin cậy; có các hành vi, ứng xử phù hợp
với những giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống của dân tộc Việt Nam; không sử dụng
từ ngữ gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo; không
đăng tải những nội dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dự, nhân
phẩm, ảnh hƣởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; sử dụng ngôn ngữ
phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; tung tin giả, tin sai sự thật; quảng cáo, kinh
doanh dịch vụ trái phép... gây bức xúc trong dƣ luận xã hội, ảnh hƣởng đến trật tự an
toàn xã hội. Khuyến khích sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền, quảng bá về đất
nƣớc, con ngƣời, văn hóa tốt đẹp của Việt Nam, chia sẻ thông tin tích cực, những tấm
gƣơng ngƣời tốt, việc tốt; vận động ngƣời thân trong gia đình, bạn bè, những ngƣời
197
xung quanh tham gia giáo dục, bảo vệ trẻ em, trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội
một cách an toàn, lành mạnh. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân sử dụng mạng xã hội,
nhà cung cấp dịch vụ thực hiện đầy đủ các nội dung của Bộ quy tắc và phổ biến rộng
rãi đến các đối tƣợng sử dụng khác. Sau khi ban hành đã đƣợc sự ủng hộ nhiệt tình của
nhân dân cả nƣớc, nhất là ngƣời dùng mạng xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, đi ngƣợc lại
sự ủng hộ của phần đông đó, ở các diễn đàn, “truyền thông đen”, các thế lực thù địch,
phần tử cơ hội, phản động lại ra sức xuyên tạc với nhiều bài viết cho rằng: Đảng Cộng
sản Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông đã “ban hành đạo luật vi phạm nhân
quyền”, “ép buộc ngƣời dân phải tuân thủ những quy tắc vi phạm quyền tự do ngôn
luận chính đáng của Nhân dân trên mạng xã hội theo chủ ý của Bộ và lãnh đạo Đảng,
Nhà nƣớc” là điều không thể chấp nhận đƣợc. Từ đó, chúng kích động ngƣời dân phản
đối, yêu cầu lãnh đạo Đảng, Nhà nƣớc và Bộ Thông tin và Truyền thông hủy bỏ quy
định trên, trao trả quyền tự do ngôn luận, báo chí cho nhân dân. Đây là những luận
điệu hoàn toàn sai trái, xuyên tạc bởi một tâm lý chung của các thế lực thù địch, phần
tử cơ hội, phản động là: Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội đƣợc ban hành, có cơ chế
xử phạt nghiêm khắc với các hành vi sai trái, vi phạm pháp luật, đồng nghĩa những
hành vi, phát ngôn xuyên tạc, bịa đặt của chúng sẽ bị pháp luật nghiêm trị.
Cũng cần nhắc rằng hiện nay, việc quản lý thông tin trên mạng xã hội đang thực
hiện trên cơ sở các quy định của Luật An ninh mạng năm 2018, Nghị định
72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ
internet và thông tin trên mạng. Đồng thời, tổ chức, cá nhân khi có hành vi vi phạm
pháp luật tùy theo mức độ có thể sẽ bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại
Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày 3/2/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm
hành chính trong lĩnh vực bƣu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ
thông tin và giao dịch điện tử, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự…
3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội
Các nền tảng mạng xã hội nhƣ Facebook, Instagram và TikTok đã phát triển
mạnh mẽ tại Việt Nam trong suốt thời gian qua. Tính đến hết quý I / 2021, cộng đồng
ngƣời dùng mạng xã hội tại Việt Nam đạt gần 70 triệu ngƣời, chiếm khoảng 70% dân
số. Năm 2018, khi Luật An ninh mạng đƣợc thông qua, nhiều ngƣời háo hức kỳ vọng
rằng nó sẽ giúp làm trong sạch môi trƣờng “ảo” ở Việt Nam. Theo thống kê của
198
Digital (số liệu tính tới thời điểm tháng 01/2021) thì: Số lƣợng ngƣời dùng Internet ở
Việt Nam là 68.720.000 ngƣời, tăng 551.000 ngƣời (tăng 0,8%) trong giai đoạn 2020-
2021, chiếm 70,3% dân số; số lƣợng ngƣời sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam là 72
triệu (tăng hơn 7 triệu ngƣời trong vòng 1 năm), tƣơng đƣơng 73,7% tổng dân số, tăng
7.000.000 ngƣời (tăng 11%) trong giai đoạn 2020-2021… Với số lƣợng ngƣời dùng
mạng xã hội lớn nhƣ ở Việt Nam thì việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử để điều chỉnh
mọi hành vi trên mạng xã hội là việc làm rất cần thiết.5
Hiện nay, nƣớc ta đã ban hành Luật An ninh mạng và những văn bản luật liên
quan để điều chỉnh, xử lý các vấn đề về không gian mạng. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn
những biểu hiện chƣa đến mức vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật
nhƣng vẫn còn bất cập trong việc xử lý. Do đó, việc Bộ Thông tin và Truyền thông
ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội là có ý nghĩa quan trọng, vì nó góp
phần truyền tải thông điệp năng lƣợng tích cực cho ngƣời dùng và giúp mỗi ngƣời
tham gia mạng xã hội hiểu đƣợc sự cần thiết phải thay đổi thói quen và văn hóa ứng xử
trên môi trƣờng ảo nhƣng có tác động đến xã hội thật. Đồng thời qua đây, mỗi ngƣời
dùng có thể đƣợc gợi mở nhiều vấn đề để tự điều chỉnh bản thân và tác động đến
những ngƣời dùng khác hành vi, cách ứng xử phù hợp, tích cực trên mạng xã hội.
Trên thực tế, bất cứ một quốc gia nào cũng thiết lập hế thống pháp luật điều
chỉnh mọi hành động trên Internet, mạng xã hội của các thành viên tham gia trên nền
tảng mạng xã hội của quốc gia đó. Nó đƣợc xem nhƣ chủ quyền lãnh thổ của một quốc
gia trên không gian mạng. Đã có nhiều tổ chức, quốc gia trên thế giới ban hành Bộ quy
tắc ứng xử trên không gian mạng, nhƣ năm 2002 Trung Quốc đƣa ra “Cam kết cộng
đồng về nguyên tắc cơ bản trong ngành Công nghiệp internet”; ngày 31/5/2016 Liên
minh Châu Âu đã ban hành “Bộ Quy tắc ứng xử chống lại những thông tin gây thù
hận, nói xấu bất hợp pháp trên mạng”…
Trong một bài báo đƣợc xuất bản gần đây trên Thanh Niên Báo điện tử (Tuổi
Trẻ), Tiến sĩ Lê Hoàng Viết Lâm, Trƣờng Đại học An ninh Nhân dân, Bộ Công an,
viết: “Dù hơi muộn nhƣng việc Bộ TT&TT ban hành Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội
5
Lâm Hoàng Ân (2021), Không ai có thể xuyên tạc Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội của Việt Nam,
199
là một di chuyển cần thiết. Nếu Luật An ninh mạng và các văn bản pháp luật liên quan
khác có thể đƣợc coi là các quy định “kiến trúc thƣợng tầng” thì Bộ Quy tắc ứng xử có
tác dụng rất lớn đối với các thể chế “cơ cấu lại”. Các nguyên tắc nhƣ tôn trọng và tuân
thủ pháp luật; đảm bảo an toàn và bí mật thông tin; và nhận trách nhiệm,cũng nhƣ các
quy định về xác định đối tƣợng sử dụng mạng xã hội không chỉ là “tấm áo giáp” để
phòng, chống các hành vi vô văn hóa trên mạng xã hội mà còn góp phần thiết lập sự
bình đẳng, bảo vệ những ngƣời sử dụng mạng xã hội một cách đàng hoàng nhƣng vô
tình rơi vào thế thiệt thòi. những ngƣời vi phạm. ”6
Đảng, Nhà nƣớc ta luôn đề cao vai trò, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia trên
không gian mạng. Với Luật An ninh mạng năm 2018, đã giúp tăng cƣờng các biện
pháp giám sát hệ thống thông tin và truyền thông, quản lý các thông tin đăng tải trên
mạng. Đồng thời, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội đã đƣợc ban hành, đáp ứng nhu
cầu cấp thiết nhằm giữ vững môi trƣờng sạch, lành mạnh trên mạng xã hội.
4. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện áp dụng
pháp luật về ứng xử trên mạng xã hội
Thứ nhất, cần coi trọng công tác truyền thông để ngƣời sử dụng mạng xã hội và
các bên liên quan nắm bắt đầy đủ các nguyên tắc ứng xử cơ bản trên môi trƣờng mạng.
Mỗi cá nhân sử dụng mạng xã hội cần tìm hiểu kỹ về mục đích, phạm vi điều chỉnh và
đối tƣợng áp dụng, về nội dung cơ bản của Bộ quy tắc ứng xử, bao gồm Quy tắc ứng
xử chung; Quy tắc cho tổ chức, cá nhân; Quy tắc cho cán bộ, công chức, viên chức và
ngƣời lao động trong cơ quan nhà nƣớc; Quy tắc cho các cơ quan nhà nƣớc và Quy tắc
cho các nhà cung cấp dịch vụ nhƣ đã nêu ở trên. Cùng với đó là nội dung của Luật An
ninh mạng 2018, Nghị định 15/2020/NĐ-CP, ngày 03/02/2020 của Chính phủ, nhất là
những hành vi bị cấm nhƣ những hành vi xúc phạm danh dự, uy tín, nhân phẩm ngƣời
khác; thông tin bịa đặt, sai sự thật; hoạt động mại dâm, tệ nạn xã hội, phá hoại thuần
phong, mỹ tục của dân tộc, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng. Phát huy tối đa vai trò
các cá nhân, tổ chức, đoàn thể trong thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội.
Bảo đảm tuân thủ quy tắc, điều lệ, nội quy của tổ chức, đoàn thể. Đề cao tính tiên
6
Lê Hoàng Viết Lâm (2021), Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội: „Áo giáp‟ bảo vệ người dùng,
truy cập Thứ sáu 26/08/2021.
200
phong, gƣơng mẫu của cán bộ, đảng viên, đoàn thể, hội viên trong thực hiện các chức
trách nhiệm, nhiệm vụ của mình; đồng thời trong vai trò, trách nhiệm của một công
dân đối với cộng đồng, xã hội.
Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về năng lực của các công dân kỹ
thuật số. Khi tham gia mạng xã hội, ngƣời dùng chỉ đăng tải hoặc chia sẻ thông tin từ
nguồn chính thống, những thông tin chính xác, tin cậy; không chia sẻ, trích dẫn khi
không chắc chắn về độ chính xác. Các trang mạng xã hội (facebook, zalo, blog,
Instagram…) không đƣợc coi là kênh thông tin chính thống, chỉ là thông tin có tính
chất tham khảo. Các cơ quan báo chí, truyền thông cần cung cấp cho công chúng
thông tin về những năng lực cơ bản cần thiết cho ngƣời dân khi tham gia vào thế giới
số nhƣ các phƣơng pháp giữ cân bằng giữa cuộc sống thực và thế giới ảo; xây dựng
hình ảnh cá nhân phù hợp trên mạng xã hội; phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan
đến bảo mật thông tin; và xác định và xử lý hành vi bắt nạt trên mạng, v.v ...
Thứ ba, cần phải thực hiện các nghiên cứu để đánh giá sự cải thiện trong việc
hiểu của công chúng đối với các nguyên tắc trên. Các bộ, ngành liên quan cần tìm ra
những yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở việc thực hiện Quy tắc ứng xử, trên cơ sở đó bãi bỏ
hoặc sửa đổi những điều khoản, điều khoản không phù hợp và bổ sung những điều
khoản mới cho phù hợp với thực tế.
Thứ tư, cần xem xét điều mình đăng tải có lợi, có hại cho ai, có thể gây hậu quả
gì. Kiểm chứng để bảo đảm độ chính xác của thông tin, không tùy tiện trong việc chia
sẻ, dẫn lại các thông tin từ các trang khác mà chƣa kiểm định, không chính thống hoặc
từ những nguồn có thể bị mạo danh. Đảm bảo tính bảo mật, không làm lộ, lọt các
thông tin cá nhân, tài liệu của cơ quan, tổ chức. Nâng cao trách nhiệm công dân, bày tỏ
thái độ, quan điểm cá nhân khi cần thiết, nhằm thúc đẩy những điều tích cực trên môi
trƣờng mạng.
Thứ năm, lƣu ý những hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ, sở
hữu tài sản, đánh bạc... Sở hữu trí tuệ (có khi đƣợc xem là tài sản trí tuệ) là những sản
phẩm sáng tạo của con ngƣời, nhƣ tác phẩm văn học, âm nhạc, phần mềm máy tính,
phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp... Sở hữu trí tuệ đƣợc
pháp luật bảo hộ nên ngƣời sử dụng không gian mạng dù vô ý hay cố ý vi phạm cũng
là vi phạm pháp luật.
201
5. Kết luận
Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, mỗi cá nhân phải cảnh giác và rõ ràng
trƣớc bất kỳ thông tin nào đƣợc đƣa lên mạng xã hội. Cán bộ, đảng viên cần tuân thủ
quy chế và các quy định, hƣớng dẫn của Đảng. Gƣơng mẫu nhà nƣớc bảo vệ trách
nhiệm đối với đảng và nhân dân trong việc tham gia các hoạt động của đời sống, xã
hội. Bên cạnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội đã thể hiện rõ sự tiến bộ, nhân
văn và thiết thực của xã hội Việt Nam. Các quy tắc rõ ràng không làm khó ngƣời dùng,
mà tạo ra một khung pháp lý tƣơng ứng. Để ngƣời sử dụng thực hiện tốt các quyền và
nghĩa vụ của mình, đảm bảo an toàn cho bản thân, tích cực cho ngƣời khác và xã hội.
Việc sử dụng mạng xã hội vì thế không chỉ để vui, để chơi mà còn hữu ích về nhiều
mặt cho bản thân ngƣời dùng và cho nhiều ngƣời khác. Qua bài viết này, chúng ta có
cái nhìn khách quan hơn về vấn đề ứng xử trên mạng xã hội dƣới góc độ pháp luật. Từ
đó, tất cả chúng ta nên phát huy vai trò quan trọng và tích cực của báo chí, truyền
thông trong việc thực hiện các chỉ tiêu chuẩn sử dụng mạng xã hội. Đồng thời phát huy
vai trò định hƣớng, dẫn dắt dƣ luận xã hội của báo chí, nhất là về những vấn đề quan
tâm, nhạy cảm, phức tạp; phê phán những hiện tƣợng lệch chuẩn, nhận diện và ngăn
chặn những thông tin xấu, độc hại. Hƣớng dẫn mọi ngƣời tham gia mạng xã hội tuân
thủ nghiêm ngặt các quy định mới.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Văn bản pháp luật
1. Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng, Hà Nội.
2. Chính phủ (2020), Nghị định 15/2020/NĐ-CP ban hành ngày 03 tháng 02
năm 2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bƣu chính, viễn thông,
tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử.
3. Chính phủ (2013), Nghị định 72/2013/NĐ-CP ban hành ngày 15 tháng 7 năm
2013 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng.
4. Bộ Thông tin và truyền thông (2021), Quyết định 874/QĐ-BTTTT ngày 17
tháng 06 năm 2021 về Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, Hà Nội.
202
II. Tài liệu tham khảo khác
5. Báo Hƣng Yên (2020), Hƣng Yên: Xử phạt 12,5 triệu đồng 1 cá nhân đăng
tin không đúng sự thật về tình hình dịch bệnh Covid -19,
6. Lâm Hoàng Ân (2021), Không ai có thể xuyên tạc Bộ Quy tắc ứng xử trên
26/08/2021.
7. Nguyễn Thị Trƣờng Giang (2019), Ứng xử trên mạng xã hội - Góc nhìn từ
26/08/2021.
8. Mộc Lan (2021), Lành mạnh hóa ứng xử trên mạng xã hội,
truy cập Thứ sáu 26/08/2021
9. Lê Hoàng Viết Lâm (2021), Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội: „Áo giáp‟
10. Ngọc Lê ( 2021), Vụ 'bác sĩ Trần Khoa rút ống thở người nhà': Làm gì để
29/09/2021.
11. Thanh Tuấn ( 2021), Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội,
truy cập Thứ sáu 26/08/2021.
203
12 trang
10620
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ứng xử trên mạng xã hội – tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ung_xu_tren_mang_xa_hoi_tiep_can_phap_luat_va_de_xuat_giai_p.pdf
