Một số tiêu chí cần thiết cho việc xây dựng cơ quan phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
CAÛI CAÙCH TÖ PHAÙP
MỘT SỐ TIÊU CHÍ CẦN THIẾT CHO VIỆC XÂY DỰNG CƠ QUAN
PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM
Nguyễn Thị Thương Huyền1
Tóm tắt: Công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) ở Việt Nam trong thời gian qua đã đạt được
một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của toàn
Đảng, toàn dân. Để công tác PCTN đạt hiệu quả cao, Việt Nam cần nghiên cứu và học tập mô hình
các cơ quan phòng, chống tham nhũng của các nước trên thế giới. Những nội dung Việt Nam cần
chú trọng để xây dựng mô hình cơ quan PCTN hiệu quả, đó là: Cơ quan PCTN cần có vị trí độc lập,
bộ máy tổ chức gọn nhẹ, linh hoạt; được trang bị những điều kiện, phương tiện làm việc thuận lợi
để kịp thời phát hiện và xử lý tham nhũng; đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp tham gia công tác
phòng, chống tham nhũng phải là những người có phẩm chất đạo đức tốt, liêm chính, có năng lực,
trình độ, bản lĩnh…
Từ khóa: Cơ quan phòng chống tham nhũng, độc lập, cơ sở vật chất, con người.
Nhận bài: 20/7/2021; Hoàn thành biên tập: 10/8/2021; Duyệt đăng: 23/8/2021.
Abstract: The anti-corruption in Vietnam over the past years has achieved certain results.
However, the achieved results have not yet met requirements of the entire Party and the people. To
have an effective anti-corruption, Vietnam needs to study and learn model of anti-corruption from
other countries in the world. The contents that Vietnam needs to focus to build an effective anti-
corruption include: The anti-corruption agency needs to have an independent position, a compact
and flexible organizational structure, being equipped with favorable working conditions and means
to promptly detect and handle corruption; the contingent of cadres and civil servants directly
participating in the anti-corruption work must have good moral qualities, integrity, capacity,
qualifications and bravery…
Keywords: Anti-corruption agency, independence, infrastructure, human.
Date of receipt: 20/7/2021; Date of revision: 10/8/2021; Date of Approval: 23/8/2021.
Đảng và Nhà nước ta xác định PCTN là Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ
nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị. Thời cao), Nguyễn Văn Dương và đồng phạm2…
gian qua, một loạt các vụ án tham nhũng đã được Công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã
đưa ra xét xử như: Vụ án Đinh La Thăng và đồng có những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, đấy
phạm; Vụ án Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm; vẫn chỉ là những con số khiêm tốn.
Vụ án Phan Văn Vĩnh (nguyên Trung tướng,
Quá trình tổng kết việc thực hiện công tác
Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát), Nguyễn PCTN cho thấy tổ chức và hoạt động của các cơ
Thanh Hóa (nguyên Thiếu tướng, Cục trưởng quan PCTN còn nhiều khó khăn vướng mắc: Các
1
Thạc sỹ, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.
Vụ án Đinh La Thăng và đồng phạm phạm tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu
2
quả nghiêm trọng” và “Tham ô tài sản” xảy ra tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN); Vụ án Trịnh Xuân Thanh và
đồng phạm phạm tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” và “Tham
ô tài sản” xảy ra tại Tổng Công ty Cổ phần Xây lắp dầu khí Việt Nam – PVC và Công ty Cổ phần Bất động sản
Điện lực dầu khí Việt Nam – PVP Land; Vụ án Phan Văn Vĩnh (nguyên Trung tướng, Tổng cục trưởng Tổng cục
Cảnh sát), Nguyễn Thanh Hóa (nguyên Thiếu tướng, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ
cao), Nguyễn Văn Dương và đồng phạm phạm tội “Sử dụng mạng Internet thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản”,
“Tổ chức đánh bạc”,“Đánh bạc”, “Mua bán trái phép hóa đơn”, “Rửa tiền”, “Đưa hối lộ” và “Lợi dụng chức vụ,
quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại tỉnh Phú Thọ và một số địa phương.
3
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
cơ quan có chức năng PCTN chưa được kiện pháp Đài Loan, Cục chống tham nhũng của cơ
toàn; việc phối hợp giữa các cơ quan có chức quan Giám sát hành chính Ai Cập...);
năng PCTN chưa hiệu quả; năng lực thực thi
Mô hình thứ ba: Cơ quan thanh tra, giám sát,
pháp luật của cán bộ, công chức (CBCC) trong trao thêm các quyền hạn đặc biệt để chống tham
công tác PCTN còn nhiều hạn chế; cơ sở vật chất nhũng như Ban thanh tra và Kiểm toán Hàn
còn nhiều khó khăn, phương tiện kỹ thuật nghiệp Quốc, Bộ giám sát hành chính Trung Quốc...;
vụ chưa được trang bị đầy đủ…
Mô hình thứ tư: Không thành lập cơ quan
Theo khuyến nghị của Liên hợp quốc, để chuyên trách hoặc cơ quan có thẩm quyền riêng
công tác PCTN đạt hiệu quả, cơ quan chống mà coi chống tham nhũng là một trong những
tham nhũng phải đáp ứng các tiêu chí được quy nhiệm vụ đấu tranh chống các loại tội phạm khác
định tại Điều 6, Điều 36 Công ước chống tham và trách nhiệm thuộc các cơ quan bảo vệ pháp
nhũng năm 20033, cụ thể: Các cơ quan có chức luật, không xây dựng hệ thống pháp luật riêng để
năng chống tham nhũng phải có tính chất độc điều chỉnh vấn đề này. Mô hình này được áp
lập. Các cơ quan này phải có những quyền hạn dụng chủ yếu ở các nước phát triển – nơi có bộ
nhất định, được áp dụng các biện pháp mạnh mẽ, máy nhà nước và hệ thống pháp luật khá hoàn
độc lập trong hoạt động và được bảo vệ tốt (tiêu chỉnh như: Đức, Pháp, Đan Mạch, Hà Lan…
chí về thiết chế), bộ máy tổ chức phải gọn nhẹ,
Xem xét các mô hình trên thực tế, chúng ta
linh hoạt, có thể tiến hành các chiến dịch chống có thể thấy rằng, ở các nước có cơ quan chống
tham nhũng trên quy mô rộng lớn, được trang bị tham nhũng chuyên trách, công tác PCTN đạt
những điều kiện, phương tiện làm việc thuận lợi hiệu quả cao. Hồng Kông và Singapore là những
để kịp thời phát hiện và xử lý tham nhũng (tiêu trường hợp điển hình.
chí về cơ sở hạ tầng); cán bộ, công chức trực tiếp
Ủy ban chống tham nhũng độc lập của Hồng
tham gia công tác PCTN phải là những người có Kông được thành lập năm 1974 với nhiệm vụ,
phẩm chất đạo đức tốt, liêm chính, có năng lực, quyền hạn rất lớn; có đội ngũ nhân viên trung
trình độ, bản lĩnh trung thành với Tổ quốc (tiêu thành, tinh nhuệ, có bản lĩnh, được trả lương cao.
chí về con người).
Cơ quan này được đánh giá là một trong những
cơ quan chống tham nhũng hiệu quả cao. Sau hai
1. Tiêu chí về thiết chế
1.1. Mô hình các cơ quan phòng chống mươi năm, cơ quan này đã làm thay đổi bộ mặt
tham nhũng trên thế giới
của Hồng Kông.
Hiện nay, PCTN là nhiệm vụ được quan tâm
Cục điều tra chống tham nhũng CPIB của
đặc biệt bởi hầu hết các quốc gia trên thế giới. Singapore cũng là cơ quan chuyên trách, độc
Mô hình tổ chức của các cơ quan PCTN trên thế lập, cơ quan này trực thuộc Thủ tướng và được
giới được chia làm bốn loại, gồm:
toàn quyền hành động chống lại bất cứ trường
Mô hình thứ nhất: Cơ quan chống tham hợp tham nhũng bất kể ở cấp nào, vị trí, đảng
nhũng độc lập được thành lập từ Trung ương đến phái nào, màu da, dân tộc nào. Từ đó, hoạt động
địa phương với quyền hạn rộng lớn, hệ thống chống tham nhũng được tiến hành trên một nền
pháp luật PCTN đồng bộ, chặt chẽ. Mô hình này tảng pháp lý hiệu lực và một bộ máy trừng trị
được áp dụng chủ yếu tại các nước đang phát hiệu quả4. Qua ba mươi năm hoạt động đã
triển như: Malaysia, Singapore, Indonesia...;
chiếm được lòng tin và sự ủng hộ mạnh mẽ của
Mô hình thứ hai: Cơ quan có chức năng công chúng trong cuộc đấu tranh chống tham
chống tham nhũng thuộc các cơ quan bảo vệ nhũng ở nước này. Từ một đất nước đầy rẫy
pháp luật, với các quy định pháp luật khá đầy đủ tham nhũng, ngày nay khu vực công của
và chặt chẽ (Cục điều tra tham nhũng của Bộ Tư Singapore là một trong những khu vực trong
3
Kể từ ngày 19/8/2009, Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Công ước chống tham nhũng năm 2003.
4
Phan Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (2008), Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt
Nam hiện nay, Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 191.
4
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
sạch và hiệu quả nhất trên thế giới, gần như giải quyết khiếu nại, tố cáo.
không còn tham nhũng lớn5.
Kiểm toán nhà nước: Theo quy định của Luật
Tuy nhiên, trước khi có mô hình PCTN độc kiểm toán năm 2005, Kiểm toán nhà nước là cơ
lập, hoạt động hiệu quả như hiện nay, các nước quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài chính
này cũng đã trải qua thời gian “quá độ”. Trước nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc
đây, các nước này cũng xây dựng các cơ quan lập và chỉ tuân theo pháp luật. Tổng Kiểm toán
PCTN trong lực lượng cảnh sát, Bộ Tư pháp, Văn nhà nước do Quốc hội bầu, miễn nhiệm và bãi
phòng Thủ tướng hoặc từ một cơ quan chức năng. nhiệm theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc
Nhưng qua hoạt động, các tổ chức này đã gặp rất hội với nhiệm kỳ 5 năm theo nhiệm kỳ Quốc hội.
nhiều trở ngại, nhất là khi điều tra, khởi tố những Kiểm toán nhà nước được tổ chức và quản lý tập
người tham nhũng có chức vụ, quyền hạn. Do đó, trung thống nhất gồm bộ máy điều hành, Kiểm
cơ quan độc lập chống tham nhũng được ra đời toán nhà nước chuyên ngành, Kiểm toán nhà
nhằm hạn chế những khó khăn và trở ngại này6. nước khu vực và các đơn vị sự nghiệp. Kiểm toán
Với vị trí độc lập, các cơ quan PCTN mới có nhà nước có 3 chức năng là kiểm toán báo cáo
thể tự chủ trong mọi việc, mới có thể phát huy tài chính, kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt
vai trò tích cực trong việc phát hiện và xử lý các động đối với cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng
hành vi tham nhũng. Hiện nay, do tính chất phức ngân sách, tiền và tài sản nhà nước.
tạp và mức độ nghiệm trọng của tình hình tham
Cơ quan điều tra: Cơ quan điều tra trong
nhũng, ngay cả nhiều nước theo mô hình thứ tư Công an nhân dân gồm Cục Cảnh sát điều tra tội
– là những nước phát triển, cũng đang có xu phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (gọi tắt là
hướng thành lập các ủy ban hoặc cơ quan chống Cục Cảnh sát kinh tế) thuộc Bộ Công an, Phòng
tham nhũng để độc lập tiến hành xem xét, điều Cảnh sát kinh tế thuộc Công an cấp tỉnh, Đội
tra hoặc tư vấn cho các cơ quan chức năng phát Cảnh sát kinh tế thuộc Công an cấp huyện chịu
hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi trách nhiệm tiến hành điều tra, thu thập chứng cứ
tham nhũng.
1.2. Các cơ quan có chức năng phòng tham nhũng. Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về
chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay tham nhũng (C48) được thành lập theo Quyết
phạm tội, chuẩn bị cho việc truy tố các vụ án về
Hiện nay, số lượng các cơ quan có chức năng định số 01/2007/QĐ-BCA (X13) của Bộ trưởng
PCTN ở Việt Nam tương đối nhiều. Chức năng Bộ Công an, có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn
PCTN được trao cho các cơ quan thuộc thanh lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham
tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra nhà nước nhũng trong cả nước tiến hành các biện pháp
có chức năng PCTN, Kiểm toán nhà nước, Viện phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý các loại tội
kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Uỷ ban phạm về tham nhũng; trực tiếp điều tra các vụ án
kiểm tra Đảng, Ban chỉ đạo Trung ương về tham nhũng thuộc thẩm quyền, tiếp nhận, tham
PCTN và Ban Nội chính Trung ương. Cụ thể gia điều tra tố tụng những vụ án tham nhũng theo
như sau:
thẩm quyền, được sử dụng các biện pháp nghiệp
Cơ quan thanh tra: Là cơ quan của Chính vụ đặc biệt nhằm làm tốt công tác phòng ngừa và
phủ, Bộ, Sở, Ủy ban nhân dân các cấp. Cơ quan điều tra tội phạm tham nhũng; tổ chức truy tìm,
này phòng ngừa (phát hiện, kiến nghị khắc phục truy nã, truy bắt người phạm tội tham nhũng,
những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, kiểm tra, đôn đốc, theo dõi kết quả thực hiện việc
pháp luật), phát hiện, ngăn chặn hành vi tham truy nã, truy tìm theo quy định...
nhũng, kiến nghị xử lý hành vi tham nhũng, tài
Ngày 24/4/2015, C48 được sáp nhập với
sản tham nhũng thông qua công tác thanh tra, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản
5
Ngân hàng Thế giới (2002), Kiềm chế tham nhũng hướng tới một mô hình xây dựng sự trong sạch quốc gia, Sách
tham khảo, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
6 Ban Nội chính Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng của một số
nước trên thế giới, Nxb. Chính trị Quốc gia, tr. 33-34.
5
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
lý kinh tế và chức vụ thành Cục Cảnh sát điều chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát
tra tội phạm về kinh tế và tham nhũng (C46). điều tra án tham nhũng xảy ra riêng trong hoạt
Các nhiệm vụ, quyền hạn trước đây của C48 động tư pháp.
được nhập vào C46 theo Quyết định số
Tòa hình sự Tòa án nhân dân cấp cao, các
1736/QĐ-BCA ngày 07/4/2015 của Bộ trưởng Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân cấp
Bộ Công an. Cục này hướng dẫn lực lượng huyện tiến hành xét xử các tội phạm về tham
Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế và tham nhũng.
nhũng trong cả nước tiến hành các biện pháp
Ngoài ra, Ban chỉ đạo Trung ương về PCTN
phát hiện, điều tra, xử lý các loại tội phạm về ban đầu trực thuộc Chính phủ cũng là một công
kinh tế và tham nhũng. Hiện nay, Cục Cảnh sát cụ để triển khai thực hiện chính sách PCTN,
phòng, chống tội phạm về buôn lậu (C74) sáp với kỳ vọng thúc đẩy sự phối hợp và giải quyết
nhập với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về kịp thời những vướng mắc trong thực hiện
kinh tế và tham nhũng (C46) thành Cục Cảnh chính sách. Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt
sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, động không mấy hiệu quả và thiếu khách quan,
buôn lậu (C03) theo Nghị định số 01/NĐ-CP năm 2013, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiếp
ban hành ngày 06/8/2018 của Chính phủ quy quản vai trò của Ban chỉ đạo Trung ương về
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu PCTN từ Chính phủ để giảm bớt sự can thiệp từ
tổ chức của Bộ Công an.
phía Chính phủ vào công tác này.
Ngoài ra, hệ thống cơ quan điều tra trong
Như vậy, ở Việt Nam không tồn tại một cơ
quân đội nhân dân và của Viện Kiểm sát nhân quan chống tham nhũng độc lập, tích hợp những
dân tối cao cũng được giao nhiệm vụ tiến hành thẩm quyền đặc biệt về phát hiện, điều tra, truy tố
điều tra các vụ án hình sự về tội phạm, trong đó hành vi tham nhũng mà cùng lúc tồn tại nhiều cơ
có tội phạm tham nhũng theo thẩm quyền, chủ quan khác nhau, mỗi cơ quan có những chức
yếu là trong phạm vi hoạt động của ngành đó.
năng riêng trong PCTN. Có thể thấy sự tồn tại
Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều cùng lúc nhiều cơ quan có chức năng chuyên
tra án tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối trách trong PCTN đòi hỏi sự phối hợp rất chặt
cao (VKSNDTC): VKSNDTC đã thành lập đơn chẽ với nhau. Các vụ việc có dấu hiệu tội phạm
vị chuyên trách là Vụ Thực hành quyền công tố tham nhũng được cơ quan thanh tra và Kiểm toán
và kiểm sát điều tra án tham nhũng (Vụ 1B) nhà nước phát hiện được xem xét chuyển sang
(Quyết định số 121/QĐ-VKSTC-V9, ngày cơ quan cảnh sát điều tra xem xét, tiếp tục điều
26/9/2006). Cơ quan, đơn vị này là độc lập hoàn tra, khởi tố vụ án. Viện kiểm sát truy tố vụ án
toàn, không bị chi phối bởi các cơ quan hành tham nhũng ra trước Tòa. Quá trình điều tra của
pháp, tư pháp. Theo Nghị quyết số 951/NQ- cơ quan cảnh sát và xét xử của Tòa án đều đặt
UBTVQH13 ngày 28/5/2015 của Ủy ban thường dưới sự giám sát của Viện Kiểm sát nhân dân.
vụ Quốc hội, Vụ này đã được đổi tên thành Vụ Quá trình này các cơ quan đều có trách nhiệm
Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án thông báo, phối hợp với nhau để cung cấp, thu
tham nhũng, chức vụ (viết tắt là V5).
Tại các Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh đều tham nhũng. Viê
thành lập riêng phòng chức năng hoặc lồng ghép nhiêu văn ban như: Thông tư liên tịch số
thập thông tin, tài liệu, giải quyết vụ việc, vụ án
̣
́
̣
̣
̣
̣
̀
̉
chức năng này vào phòng chức năng nhất định. Ở 02/2012/TTLT-VKSTC-TTCP-BCA-BQP quy
cấp huyện, công tác này được giao cho một số định về phối hợp giữa cơ quan thanh tra, cơ quan
kiểm sát viên. Bên cạnh Vụ 5, Viện kiểm sát điều tra và VKSND trong việc phát hiện, điều tra,
nhân dân tối cao còn thành lập Vụ Thực hành xử lý các vụ việc có dấu hiệu tội phạm do Cơ
quyền công tố và kiểm sát điều tra án xâm phạm quan thanh tra kiến nghị khởi tố; Thông tư liên tịch
hoạt động tư pháp, tham nhũng, chức vụ xảy ra số 12/2011/TTLT-TTCP-VKSNDTC-TANDTC-
trong hoạt động tư pháp (Vụ 6) theo Quyết định KTNN-BQP-BCA quy định việc trao đổi, quản
số 442/QĐ-VKSTC-V15 ngày 01/7/2015. Vụ có lý và sử dụng thông tin dữ liệu về PCTN.
6
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
1.3. Xây dựng cơ quan phòng, chống tham
nhũng phù hợp với Việt Nam trên cơ sở học tập
kinh nghiệm của nước ngoài
đảm tương trợ pháp lý đạt hiệu quả cao nhất,
Công ước quy định quốc gia thành viên phải chỉ
định một cơ quan Trung ương có trách nhiệm và
quyền hạn tiếp nhận các yêu cầu tương trợ pháp
lý liên quan đến điều tra, truy tố, xét xử và thi
hành án đối với tội phạm tham nhũng, thực hiện
hoặc chuyển chúng đến các cơ quan chức năng
khác. Quốc gia thành viên phải thông báo cho
Tổng thư ký Liên hợp quốc về “cơ quan Trung
ương được chỉ định cho mục đích này vào thời
điểm phê chuẩn, chấp nhận, phê duyệt hoặc gia
nhập Công ước”. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc
đối với mọi quốc gia thành viên.
Như vậy, cơ quan PCTN độc lập là điều cần
thiết. Chúng ta cần quan tâm đến các vấn đề:
- Phải có các chế định pháp lý mạnh mẽ trang
bị cho các cơ quan chức năng, trao quyền hạn lớn
để độc lập trong điều tra, xử lý tham nhũng,
nhằm chống lại mọi sự can thiệp trái pháp luật
trong quá trình xem xét, xử lý vụ việc tham
nhũng, bởi đây là những hoạt động đấu tranh trực
diện với tham nhũng nên dễ gặp sự chống đối
quyết liệt của kẻ vi phạm.
- Kiện toàn các cơ quan, đơn vị chuyên trách
về chống tham nhũng; cần quy định rõ ràng chức
năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có
chức năng PCTN, tránh sự chưa rõ ràng, chống
chéo, thiếu cơ chế phối hợp hữu hiệu, tránh tình
trạng cùng một vụ việc có nhiều cơ quan có
quyền giải quyết nhưng thiếu một cơ quan chịu
trách nhiệm.
Việc nâng cao tính độc lập của các cơ quan
có chức năng PCTN chính là tiêu chí quan trọng
nhất, nhằm đem lại hiệu quả tích cực trong công
tác PCTN. Trong bối cảnh hiện nay, chừng nào
tính độc lập chưa được đảm bảo thì hiệu quả
PCTN chưa thể cao. Đây chính là kinh nghiệm
của các nước đi trước và cũng là khuyến nghị
theo Công ước, đã được Đảng lĩnh hội trong
Nghị quyết Trung ương số 04/NQ-TW ngày
21/8/2006.
Nhìn vào số vụ án tham nhũng được đưa ra
xét xử trong thời gian qua, có thể nói rằng việc có
nhiều cơ quan cùng có chức năng PCTN đã
không thật sự đem lại hiệu quả cao như mong
đợi. Vì sao có nhiều cơ quan có chức năng PCTN
nhưng công tác PCTN không hiệu quả? Đó là vì:
- Quy định pháp luật về chức năng PCTN của
từng cơ quan chưa rõ ràng, khiến cho cùng một
vụ việc, rất nhiều cơ quan có chức năng PCTN
đều có thẩm quyền giải quyết, nên vô hình chung
các cơ quan này có thể nảy ra tâm lý “đùn đẩy,
lẩn tránh trách nhiệm”.
- Các cơ quan này không được trao quyền
độc lập để quyết định mọi việc trong công tác
PCTN. Điều này khiến cho các cơ quan dễ dàng
rơi vào thế “bị động”, không thể tự mình quyết
định mọi việc.
- Các quy định pháp luật về sự phối hợp giữa
các cơ quan này mới chỉ mang tính chỉ đạo chung
chung, thiếu cụ thể. Điều này khiến cho các cơ
quan hoạt động có sự chồng chéo, lẫn lộn. Việc
phối hợp không rõ ràng, khiến cho công tác
PCTN không đem lại hiệu quả cao.
Vậy cần phải có những điều chỉnh như thế nào
để các cơ quan này hoạt động hiệu quả trong công
tác PCTN? Việc điều chỉnh mô hình cơ quan
PCTN ở các nước tùy thuộc vào điều kiện chính
trị, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Chính vì vậy,
Việt Nam cần nghiên cứu các điều kiện, hoàn cảnh
cụ thể của đất nước để xây dựng một mô hình phù
hợp. Nghị quyết Trung ương số 04/NQ-TW ngày
21/8/2006 của Ban chấp hành Trung ương Đảng
đã nhấn mạnh: “Nghiên cứu tổ chức các cơ quan
phòng, chống tham nhũng theo hướng bảo đảm
sự độc lập cần thiết với các cơ quan quản lý nhà
nước theo lãnh thổ và chịu sự chỉ đạo tập trung
thống nhất của Trung ương”.
Ngoài ra, theo Điều 6, Điều 36 Công ước
Liên Hợp Quốc về phòng, chống tham nhũng,
quốc gia thành viên phải thành lập cơ quan
chuyên trách chống tham nhũng nhằm thực hiện
các chính sách, hành động chống tham nhũng và
hợp tác quốc tế về phòng chống tham nhũng.
Theo Khoản 13 Điều 46 Công ước, nhằm bảo
2. Các tiêu chí về cơ sở vật chất, tài chính,
con người
Để cơ quan có chức năng PCTN có điều kiện
hoạt động tốt, đòi hỏi các cơ quan này phải được
trang bị cơ sở vật chất đầy đủ, hiện đại; nguồn
tài chính đầy đủ; đội ngũ cán bộ, công chức có
7
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
năng lực, trình độ chuyên môn cao, có phẩm chất
Cùng với việc trang bị các điều kiện, phương
đạo đức công vụ tốt. Hiện nay, ở Việt Nam, Đảng tiện làm việc phục vụ thiết thực cho công tác
và Nhà nước rất chú trọng đến các vấn đề này: PCTN, Nhà nước cần có chế độ lương xứng đáng
Trang bị cơ sở vật chất ngày càng đầy đủ, hiện cho đội ngũ cán bộ, công chức thực thi công tác
đại hơn; có chế độ cải cách chế độ tiền lương cho PCTN, phù hợp với công việc đảm nhận, cũng
cán bộ, công chức; có các quy tắc ứng xử nhằm như chi trả cho các chế độ, chính sách đãi ngộ
bảo đảm sự liêm chính của đảng viên, cán bộ, thỏa đáng đối với đội ngũ cán bộ thi hành công
công chức… Một loạt những cải cách này thể tác PCTN.
hiện rất rõ sự quyết tâm cao của Đảng và Nhà
Những người làm công tác PCTN là những
nước trong công tác phòng, chống tham nhũng. người phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng,
Tuy nhiên, những sự cải cách này vẫn chưa thực đảm bảo trật tự, an toàn xã hội, xây dựng lòng
sự đạt được hiệu quả cao như mong muốn. Vì tin đối với nhân dân về một nhà nước thực sự
vậy trong thời gian tới cần thực hiện các giải “của dân, do dân, vì dân”. Đây là một công việc
pháp sau đây:
có tính chất đặc biệt, nên nếu người làm công tác
Thứ nhất, cần trang bị cơ sở vật chất đầy đủ, PCTN lại có hành vi tham nhũng, thì mục đích
hiện đại cho cơ quan phòng, chống tham nhũng. phòng, chống tham nhũng “bị sụp đổ”. Vậy, để
Hiện nay, việc phát hiện và xử lý hành vi những người làm công tác PCTN có thể yên tâm
tham nhũng thường gặp khó khăn vì: Hành vi làm việc, trước mắt, cần có một cơ chế tiền
tham nhũng thường do những người có chức vụ, lương, tiền thưởng và đãi ngộ vật chất, tinh thần
quyền hạn lợi dụng để tham nhũng; việc thực đối với CBCC thực thi công tác PCTN. Mục đích
hiện các hành vi tham nhũng diễn ra ngày càng của giải pháp này là bảo đảm cho tất cả các
tinh vi, phức tạp với quy mô rộng lớn. Vì vậy, để CBCC “Không cần tham nhũng, không phải
công tác đấu tranh PCTN có hiệu quả thì một yêu tham nhũng” mà vẫn đủ sống. Giải pháp này
cầu thiết thực đặt ra là cần phải trang bị điều hoàn toàn khả thi nếu chúng ta tiết kiệm chi phí
kiện, phương tiện làm việc tối tân, hiện đại để hành chính, khắc phục thất thoát trong xây dựng
những người tham gia công tác PCTN có thể cơ bản…
hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Cải cách chế độ tiền lương trong quá trình
Trước hết, cần trang bị đầy đủ những cơ sở đấu tranh chống tham nhũng là một trong những
vật chất cần thiết tối thiểu như trụ sở làm việc, việc làm được các nước Châu Á đặc biệt quan
máy tính, máy điện thoại, máy ảnh, máy ghi âm... tâm như Singapore, Hàn Quốc... Những nước
Sau đó, cần phải trang bị hệ thống máy móc hiện này đã xây dựng và cải tổ chế độ tiền lương cũng
đại, mang tính chất nghiệp vụ để sử dụng cho như chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với công
công tác PCTN: máy móc phục vụ hoạt động chức. Ông Lý Quang Diệu, người lãnh đạo công
giám định…
cuộc chống tham nhũng ở Singapore thành công,
Việc trang bị đầy đủ cơ sở vật chất sẽ đảm đã có quan niệm và thực hiện đúng phương châm
bảo đủ điều kiện làm việc cho các cơ quan là chống tham nhũng “phải đi cùng với thị
chuyên trách về phòng, chống tham nhũng, để trường”, CBCC phải đủ sống bằng lương, đồng
hoàn thành các nhiệm vụ được giao.
lương chi trả cho CBCC phải tương đương mức
Thứ hai, có chế độ lương xứng đáng cho đội sống của xã hội để họ toàn tâm, toàn ý với công
ngũ cán bộ, công chức thực thi công tác phòng, việc, “không để ai cần phải tham nhũng”7. Bởi
chống tham nhũng.
vậy, cải cách chế độ tiền lương bảo đảm cho công
7 Ở Singapore, Chính phủ luôn đảm bảo rằng tiền lương phải tương xứng với chức vụ và trách nhiệm của công chức.
Để công chức luôn phải cân nhắc và giữ gìn phẩm hạnh, ngoài việc thực hiện một chính sách lương bổng thu hút
vào khu vực công, Chính phủ Singapore còn bắt buộc công chức để lại một khoản vào quỹ (từ 5% đến 40% lương)
gọi là vốn tích lũy chung, công chức sẽ bị tịch thu khoản tiền ký quỹ này nếu phạm tội tham nhũng. Vì vậy, nhân
viên công vụ nói chung không dám phạm tội tham nhũng vì sợ mất khoản tiền này, nhất là nhân viên công vụ lâu
năm, khoản tích lũy chung là rất lớn nên càng không dám mạo hiểm.
8
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
chức đủ sống bằng lương là giải pháp chủ động có chức năng PCTN, Điều 57 Luật phòng, chống
để xây dựng đạo đức công vụ lành mạnh, góp tham nhũng năm 2018 đã đưa ra quy định về
phần ngăn chặn, phòng ngừa tham nhũng. Cùng Kiểm tra hoạt động chống tham nhũng trong Cơ
với điều chỉnh, cải cách chế độ tiền lương cần có quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước, Cơ quan
các chế độ, chính sách tôn vinh, khuyến khích sự điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân
tận tâm thực hiện công vụ, khen thưởng thích dân8. Để có nền đạo đức công vụ tốt, tất cả công
đáng về vật chất và tinh thần cho CBCC làm việc chức cần phải tuân thủ những quy định cơ bản
tốt, tận tụy và trong sạch.
như: thực thi trách nhiệm công bằng, nghiêm
Thứ ba, cần xây dựng và phát triển đội ngũ minh; không được lợi dụng vị trí công tác hoặc
cán bộ, công chức thực hiện công tác phòng, khai thác thông tin để vụ lợi; cấm mua chuộc vì
chống tham nhũng cần có năng lực, trình độ công việc cá nhân; không được sử dụng tài sản
chuyên môn cao, có phẩm chất đạo đức công công để phục vụ các mục đích cá nhân; không
vụ tốt.
được nhận tiền hoặc hiện vật với giá trị vượt quá
Công tác PCTN là một công việc khó và các mức quy định; không được tham gia vào các
nhạy cảm. Để công tác PCTN đạt hiệu quả cao, cuộc vui chơi, giải trí xa xỉ; nghiêm cấm hối lộ
đòi hỏi CBCC làm công tác PCTN phải đáp ứng và các hình thức lạm dụng công quyền khác...
các tiêu chí về năng lực, trình độ, đạo đức.
tăng cường tính công tâm và thanh liêm trong
Người làm công tác PCTN ngoài yêu cầu có lĩnh vực hành chính công; sự tham gia của công
nền tảng kiến thức cơ bản, cần không ngừng học chức vào các hoạt động kinh tế và chính trị như
tập, trau dồi kiến thức. Việc nâng cao kiến thức một phần trong một loạt các biện pháp nhằm
ở bất kỳ công việc nào cũng là cần thiết, đặc biệt ngăn chặn các tình huống xung đột lợi ích. Đây
đối với người làm công tác PCTN, vì: đối tượng là những biện pháp mà Pháp và những nước Tây
tham nhũng thường là những người có chuyên Âu, Bắc Âu đã áp dụng để xây dựng nền công vụ
môn, trình độ trong lĩnh vực của họ, họ nắm bắt mẫu mực về tính trong sạch và thái độ phục vụ
được mọi kẽ hở của luật pháp, mọi thủ thuật của của công chức9.
công việc để tiến hành tham nhũng; ngày nay,
Công tác PCTN vốn là một công việc hết
công nghệ, kỹ thuật ngày càng hiện đại, các hành sức khó khăn, phức tạp và đầy nhạy cảm. Để
vi tham nhũng ngày càng tinh vi với quy mô lớn công tác PCTN đạt được kết quả tốt, Việt Nam
ở mọi ngành, mọi lĩnh vực.
cần quan tâm sâu sắc đến các tiêu chí PCTN
Về đạo đức của CBCC, một số nước ban theo khuyến nghị của Liên hiệp quốc được quy
hành luật hoặc Bộ quy tắc về đạo đức của công định tại Điều 6, Điều 36 Công ước phòng,
chức như Pháp, Đức, Thụy Điển, Estonia, Hàn chống tham nhũng. Việc trao quyền độc lập cho
Quốc, Malaysia... Ở Việt Nam, các quy định về các cơ quan này, trang bị các cơ sở vật chất cần
đạo đức công vụ đã được quy định tại các văn thiết với đội ngũ CBCC có phẩm chất đạo đức
bản pháp luật như: Luật cán bộ, công chức năm tốt, liêm chính, có năng lực, trình độ, sẽ giúp
2008; Luật phòng, chống tham nhũng năm 2018; các cơ quan PCTN hoạt động hiệu quả, đáp ứng
Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm mong đợi của Đảng và Nhà nước, đem lại lòng
2013... Ngoài ra, nhằm xây dựng một nền văn tin cho nhân dân về một Nhà nước “của dân, do
hóa “phi tham nhũng” ngay trong mỗi cơ quan dân, vì dân”./.
8 Điều 57 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2018 quy định: “Cán bộ, công chức, viên chức và người có chức vụ,
quyền hạn khác của Cơ quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân
dân có hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động chống tham nhũng thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị
xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường, bồi hoàn theo quy định
của pháp luật”.
9 Phan Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (2008), Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt
Nam hiện nay, Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 186.
9
7 trang
8960
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số tiêu chí cần thiết cho việc xây dựng cơ quan phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_tieu_chi_can_thiet_cho_viec_xay_dung_co_quan_phong_ch.pdf
