Bài giảng Luật hành chính 2 - Bài 4: Chính quyền địa phương

LUẬT HIẾN PHÁP II

Giảng viên: ThS. Trần Ngọc Định

1

v1.0014107208

BÀI 4

CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

Giảng viên: ThS. Trần Ngọc Định

2

v1.0014107208

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Trình bày được cách thức tổ chức chính quyền địa

phương ở nước ta.

• Phân biệt được vị trí, tính chất, chức năng, cơ cấu tổ

chức và cách thức hoạt động của Hội đồng nhân dân.

• Phân biệt được vị trí, tính chất, chức năng, cơ cấu tổ

chức và cách thức hoạt động của Ủy ban nhân dân.

• Phân tích được mối quan hệ giữa Hội đồng nhân dân

và Ủy ban nhân dân ở địa phương.

• Vận dụng được những kiến thức được học để giải

quyết các vấn đề thực tế liên quan đến hoạt động của

các cơ quan nhà nước ở địa phương.

3

v1.0014107208

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

Sinh viên cần có các kiến thức cơ bản liên quan đến môn học:

• Luật Hiến pháp I;

• Lý luận Nhà nước và Pháp luật;

• Lịch sử Nhà nước và Pháp luật.

4

v1.0014107208

HƯỚNG DẪN HỌC

• Đọc giáo trình.

• Thảo luận với giáo viên và các học viên khác về những vấn

đề chưa nắm rõ.

• Trả lời các câu hỏi ôn tập ở cuối bài.

• Đọc, tìm hiểu về những vấn đề thực tế tại địa phương.

5

v1.0014107208

CẤU TRÚC NỘI DUNG

4.1

4.2

4.3

Tổ chức chính quyền địa phương ở Việt Nam

Hội đồng nhân dân

Ủy ban nhân dân

6

v1.0014107208

4.1. TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

Điều 110

• Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân

định như sau:

 Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

 Tỉnh chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung

ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương;

 Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phường

và xã; quận chia thành phường;

 Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.

• Việc thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính phải lấy ý

kiến Nhân dân địa phương và theo trình tự, thủ tục do luật định.

7

v1.0014107208

4.1. TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM (tiếp theo)

Nước CHXHCN Việt Nam

Thành phố trực thuộc

Tỉnh

trung ương

Thành phố

Tương

đương

Huyện

Thị xã

Quận

trực thuộc tỉnh

Thị trấn

Xã

Phường

8

v1.0014107208

4.1. TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM (tiếp theo)

Thẩm quyền thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính các đơn vị

hành chính.

Đơn vị hành chính cấp tỉnh

Quốc hội

Đơn vị hành chính- kinh tế đặc biệt

UBTVQH

Đơn vị hành chính cấp dưới

Chính phủ

Trình Quốc hội/UBTVQH quyết định

Lưu ý: Sự thay đổi về thẩm quyền trong Hiến pháp 2013

9

v1.0014107208

4.1. TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM (tiếp theo)

Tổ chức các cấp chính quyền địa phương

• Hiến pháp 1992 (2001)

Hội đồng nhân dân và UBND được tổ chức ở tất cả các cấp.

• Hiến pháp 2013

 Quy định mở và tạo điều kiện cho tổ chức chính quyền phù hợp với tính chất của

đơn vị hành chính;

 Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính

- kinh tế đặc biệt do luật định.

10

v1.0014107208

4.1. TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM (tiếp theo)

Vai trò của chính quyền địa phương

• Tổ chức và đảm bảo thi hành hiến pháp, pháp luật tại địa phương;

• Quyết định các vấn đề của địa phương do luật định;

Ủy ban nhân dân

Hội đồng nhân dân

Cơ quan chấp hành của

HĐND

Cơ quan đại biểu của

nhân dân địa phương

Cơ quan hành chính của

Nhà nước ở địa phương

Cơ quan quyền lực nhà

nước ở địa phương

11

v1.0014107208

4.2. HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

4.2.1. Vị trí, tính chất,

chức năng, nhiệm vụ

và quyền hạn

4.2.2. Cơ cấu tổ chức

4.2.3. Các hình thức

hoạt động

12

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN

Cơ quan quyền lực nhà

nước ở địa phương

Vị trí của Hội đồng

nhân dân

Cơ quan đại biểu của nhân

dân địa phương

Tính chất của cơ quan đại biểu thể hiện

• Hình thành và hoạt động trên cơ sở sự tín nhiệm của cử tri;

• Đại diện ý chí, tâm tư, nguyện vọng và quyền làm chủ của của cử tri;

• Tính chất đại biểu theo dân cư, lãnh thổ, tôn giáo, dân tộc;

• Chịu sự giám sát của nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân, đại biểu

HĐND có thể bị cử tri bãi nhiệm;

• Vị trí cơ quan trong hệ thống cơ quan đại biểu.

13

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Nguồn gốc

của quyền lực

Quyền lực nhà

nước và chức

năng

Vị trí và quan

hệ với các

Tính chất của cơ

quan quyền lực

nhà nước

cơ quan khác

Tính chịu trách

nhiệm trước

nhân dân

14

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Số lượng thành viên HĐND và UBND

HĐND

UBND

Cấp tỉnh

50 – 85 đại biểu

30 – 40 đại biểu

9 - 11 thành viên

7 - 9 thành viên

Cấp huyện

Cấp xã

15 – 35 đại biểu

3 - 5 thành viên

Tính chất của cơ

quan quyền lực

nhà nước

Hà Nội

Không quá

50 – 95 đại biểu

TPHCM

13 thành viên

15

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Số lượng đại biểu HĐND xã

Loại địa phương

Số dân

Dưới 4.000

Số đại biểu

25 đại biểu

Ghi chú

Xã, thị trấn miền xuôi

Trên 4.000 người (thêm

2000 người)

Tổng số không quá

35 đại biểu

Thêm 1 đại biểu

25 đại biểu

Từ 2.000 đến 3.000 dân

Trên 3000 người (thêm

Tổng số không quá

35 đại biểu

Xã, thị trên miền núi

và hải đảo

Thêm 1 đại biểu

19 đại biểu

1.000)

Từ 1.000 đến 2.000

Dưới 1.000

Dưới 8.000

15 đại biểu

25 đại biểu

Phường

Trêm 8.000 người (thêm

4.000 người)

Tổng số không quá

35 đại biểu

Thêm 1 đại biểu

16

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Số lượng đại biểu HĐND cấp huyện

Loại địa phương

Số dân

Số đại biểu

30 đại biểu

Ghi chú

Đến 80.000 người

Huyện miền xuôi và

quận

Trên 80.000 (thêm

Thêm 1 đại

biểu

Không quá 40 đại biểu

10.000 người)

Đến 40.000 người

30 đại biểu

Huyện miền núi và hải

đảo

Trên 40.000 (thêm

Thêm 1 đại

biểu

Không quá 40 đại biểu

5.000 người)

Đến 70.000 người

30 đại biểu

Thị xã

Trên 70.000 (thêm

Thêm 1 đại

biểu

10.000 người)

Đến 100.000 người

30 đại biểu

Thành phố thuộc tỉnh

Trên 100.000 (thêm

Thêm 1 đại

biểu

10.000 người)

Đơn vị hành chính có

từ 30 đơn vị hành chính

Do UBTVQH quyết định theo

đề nghị của thường trực

HĐND cấp tỉnh

Trên 40 đại

biểu

trực thuộc trở lên

17

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

Loại địa phương

Số dân

Số đại biểu

50 đại biểu

Ghi chú

Đến 1 triệu người

Tỉnh miền xuôi và

thành phố trực thuộc

trung ương

Không quá 85

Trên 1 triệu (thêm 50.000

người)

đại biểu

Đến 500.000 người

50 đại biểu

Tỉnh miền núi

Không quá 85

Trên 500.000 (thêm 30.000

Thêm 1 đại

biểu

người)

đại biểu

Thủ đô Hà Nội và các

Không quá 95

tỉnh thành phố thuộc Trên 3 triệu người

trung ương khác

đại biểu

18

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Hội đồng nhân dân trong hệ thống cơ quan Nhà nước

QUỐC HỘI

CHÍNH PHỦ

HĐND cấp tỉnh

UBND cấp tỉnh

UBND cấp huyện

UBND cấp xã

HĐND cấp huyện

HĐND cấp xã

19

v1.0014107208

4.2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ QUYỀN HẠN (tiếp theo)

Quyết định những vấn đề của

địa phương.

Chức năng của Hội

đồng nhân dân

Giám sát việc tuân theo Hiến pháp,

pháp luật tại địa phương và việc

thực hiện nghị quyết của mình.

• HĐND quyết định những vấn đề của địa phương

 Quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương;

 Theo phân cấp và theo quy định của pháp luật;

 Thể hiện ý chí và quyền làm chủ của nhân dân địa phương;

 Đảm bảo thi hành và chịu sự giám sát của cơ quan cấp trên;

 Thể hiện trong nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND các cấp.

20

v1.0014107208

Bài giảng Luật hành chính 2 - Bài 4: Chính quyền địa phương - Trần Ngọc Định