Tài liệu Hướng dẫn giải quyết học phần Tư pháp quốc tế (Phần 1)

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT

ThS. VŨ THỊ HƯƠNG (Chủ biên)

TS. NGUYỄN THỊ HỒNG TRINH

TÀI LIỆU HỌC TẬP

HƯỚNG DẪN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

HỌC PHẦN TƯ PHÁPQUỐC TẾ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC HUẾ

Huế, 2018

i

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam

Vũ Thị Hương

Tài liệu học tập hướng dẫn giải quyết tình huống học phần tư pháp

quốc tế / B.s.: Vũ Thị Hương (Ch.b.), Nguyễn Thị Hồng Trinh. - Huế :

Đại học Huế, 2018. - 128tr. ; 24cm

ĐTTS ghi: Đại học Huế. Trường Đại học Luật. - Thư mục: tr. 126-128

1. Tư pháp quốc tế 2. Tài liệu hướng dẫn

340.9 - dc23

DUM0150p-CIP

Mã số sách: TLHT/114-2018

ii

ThS. Vũ Thị Hương: Biên soạn Phần I, Phần II (Chương 1, 2, 3, 4,

5, 6, 7, 9, 10).

TS. Nguyễn Thị Hồng Trinh: Biên soạn chương 8.

TÀI LIỆU LÀ KẾT QUẢ

CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

MÃ SỐ: CS-DTĐHL2016-CB-08, THỰC HIỆN NĂM 2016

iii

LỜI NÓI ĐẦU

Tư pháp quốc tế là học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo

của Trường Đại học Luật, Đại học Huế. Để đảm bảo cho học phần được

thực hiện đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo cả về kiến thức,

kỹ năng, thái độ cho người học thì việc cải tiến phương pháp dạy học và

cung cấp học liệu cho người học được ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, Bộ môn

Tư pháp quốc tế, Khoa Luật Dân sự đã đăng ký thực hiện đề tài “Xây

dựng bộ tình huống và giảng dạy thử nghiệm học phần Tư pháp quốc

tế”. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đã biên soạn thành Tài

liệu hướng dẫn các tình huống trong học phần Tư pháp quốc tế với

mục đích cung cấp nguồn tư liệu cho người học, điều chỉnh phương pháp

dạy học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Trong quá trình biên soạn tài liệu không thể tránh khỏi những thiếu

sót, chúng tôi rất mong nhận được mọi sự góp ý của các nhà chuyên môn,

người học và độc giả để tài liệu được hoàn thiện hơn trong lần tái bản

sau.

Thay mặt nhóm tác giả

ThS. Vũ Thị Hương

v

MỤC LỤC

Trang

PHẦN I. NHỮNG ĐẶC THÙ VÀ YÊU CẦU ĐỐI VỚI

VIỆC HỌC TẬP HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

1

2

I. Những đặc thù của học phần tư pháp quốc tế

II. Yêu cầu đối với việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu học

phần tư pháp quốc tế

III. Cách thức sử dụng, phương pháp giải quyết tình huống và

mục tiêu của học phần tư pháp quốc tế

5

7

1. Cách thức sử dụng các bài tập tình huống môn học Tư pháp

quốc tế

2. Phương pháp giải quyết một tình huống môn học Tư pháp

quốc tế

2.1. Phương pháp (IRAC)

2.2. Phương pháp tiếp cận

3. Mục tiêu của học phần

7

9

10

PHẦN II. LÝ THUYẾT VÀ CÁC TÌNH HUỐNG

HƯỚNG DẪN

16

Chương 1. Khái niệm và nguồn của tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của Tư

pháp quốc tế

16

2.2. Nguồn của tư pháp quốc tế

3. Tình huống

18

20

22

23

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

vii

25

26

28

30

32

33

35

37

38

40

42

45

47

48

49

Chương 2. Xung đột pháp luật trong tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Xung đột pháp luật

2.2. Áp dụng pháp luật nước ngoài

3. Tình huống

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

Chương 3. Chủ thể của tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Cá nhân

2.2. Pháp nhân

2.3. Quốc gia

3. Tình huống

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

Chương 4. Xung đột thẩm quyền

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Xung đột thẩm quyền trong tư pháp quốc tế

2.2. Ủy thác tư pháp quốc tế

3. Tình huống

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

viii

3.4. Tình huống 4

3.5. Tình huống 5

50

52

Chương 5. Công nhận và cho thi hành bản án, quyết định

của tòa án nước ngoài, phán quyết của trọng tài nước ngoài

54

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

54

2.1. Công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của tòa án

nước ngoài

54

56

2.2. Công nhận và cho thi hành phán quyết của trọng tài nước

ngoài

3. Tình huống

57

58

60

63

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

Chương 6. Quyền sở hữu tài sản trong tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Khái niệm và luật áp dụng về quyền sở hữu trong Tư pháp

quốc tế

63

66

2.2. Quy định của pháp luật Việt Nam về quyền sở hữu của người

nước ngoài

3. Tình huống

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

3.4. Tình huống 4

ix

67

70

71

74

76

Chương 7. Thừa kế trong tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế theo pháp luật

có yếu tố nước ngoài theo pháp luật các nước

76

77

78

80

2.2. Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế theo di chúc có

yếu tố nước ngoài theo pháp luật các nước

2.3. Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế có yếu tố nước

ngoài theo pháp luật Việt Nam

2.4. Giải quyết vấn đề di sản không người thừa kế trong tư pháp

quốc tế

3. Tình huống

81

83

84

86

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

Chương 8. Hợp đồng trong tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Khái niệm hợp đồng trong Tư pháp quốc tế

2.2. Giải quyết xung đột pháp luật về tính hợp pháp của hợp

đồng trong tư pháp quốc tế

87

3. Tình huống

93

96

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

Chương 9. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong tư

pháp quốc tế

100

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

100

x

2.1. Khái niệm

100

101

2.2 Giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại

ngoài hợp đồng trong tư pháp quốc tế

3. Tình huống

102

104

105

106

108

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

3.4. Tình huống 4

Chương 10. Hôn nhân và gia đình trong tư pháp quốc tế

1. Mục tiêu

2. Lý thuyết

2.1. Thẩm quyền giải quyết các việc về hôn nhân và gia đình

trong tư pháp quốc tế theo pháp luật Việt Nam

108

109

111

2.2. Giải quyết xung đột pháp luật về kết hôn có yếu tố nước ngoài

2.3. Giải quyết xung đột pháp luật về quan hệ ly hôn có yếu tố

nước ngoài

2.4. Quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản giữa vợ và chồng

2.5. Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

3. Tình huống

112

114

117

119

120

121

122

124

126

3.1. Tình huống 1

3.2. Tình huống 2

3.3. Tình huống 3

3.4. Tình huống 4

3.5. Tình huống 5

3.6. Tình huống 6

Tài liệu tham khảo

xi

PHẦN I

NHỮNG ĐẶC THÙ VÀ YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC

HỌC TẬP HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

I. NHỮNG ĐẶC THÙ CỦA HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

Theo quan điểm đa số hiện nay, tư pháp quốc tế là một ngành

luật độc lập nằm trong hệ thống pháp luật trong nước của mỗi quốc

gia. Thuộc hệ thống pháp luật quốc gia nên Tư pháp quốc tế có mối

quan hệ mật thiết với các ngành luật khác. Đồng thời, so với các ngành

luật khác, Tư pháp quốc tế cũng có một số điểm rất đặc thù. Cụ thể:

Thứ nhất, nội dung học phần Tư pháp quốc tế liên quan đến

nhiều học phần khác: Luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Hôn nhân

và gia đình, Luật Lao động, Luật Tố tụng dân sự... Tư pháp quốc tế

cũng điều chỉnh các quan hệ do các ngành luật đó điều chỉnh, nhưng

có điểm khác là trong các quan hệ của Tư pháp quốc tế luôn có yếu tố

nước ngoài tham gia và trong Tư pháp quốc tế chủ yếu nghiên cứu vấn

đề chọn luật (chọn luật của Việt Nam hay chọn luật của nước ngoài

hữu quan) để điều chỉnh quan hệ đó. Vì vậy, có quan điểm cho rằng,

Tư pháp quốc tế là tổng hợp của các ngành luật. Nên để có thể học và

nghiên cứu được học phần Tư pháp quốc tế, người học phải đã có kiến

thức về các học phần nêu trên.

Thứ hai, trong học phần Tư pháp quốc tế, người học lần đầu tiên

biết tới những khái niệm, những vấn đề mới như: Xung đột pháp luật,

chọn luật, dẫn chiếu, áp dụng pháp luật nước ngoài... Đây là những vấn

đề hết sức đặc thù của Tư pháp quốc tế mà các ngành luật khác không có.

Thứ ba, Tư pháp quốc tế điều chỉnh quan hệ dân sự (theo nghĩa

rộng) có yếu tố nước ngoài nên luôn gắn với chính sách đối ngoại, vấn đề

đổi mới và hội nhập quốc tế.

Chính sách đối ngoại của một nhà nước trước hết là thái độ, lập

trường mang tính nguyên tắc và những phương hướng của nhà nước

trong quan hệ quốc tế. Các chính sách đối ngoại của Nhà nước cũng phụ

1

thuộc vào tình hình trong nước và quốc tế. Vì vậy, trong từng giai đoạn

khác nhau, Nhà nước phải xác định chính sách đối ngoại phù hợp với

thực tế. Trước thực tế đó, học phần Tư pháp quốc tế phải luôn gắn với

chính sách đối ngoại, vấn đề đổi mới và hội nhập quốc tế.

Như vậy, việc xác định các điểm đặc thù của học phần Tư pháp

quốc tế, đã đưa ra được yêu cầu đối với việc xây dựng các câu hỏi và các

bài tập tình huống phục vụ cho học phần là hết sức cần thiết.

II. YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC GIẢNG DẠY, HỌC TẬP VÀ NGHIÊN

CỨU HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

Các bài tập tình huống được xây dựng phải đảm bảo được các tiêu

chí: Phải dựa trên đặc thù của học phần và bám sát nội dung, chương

trình giảng dạy Tư pháp quốc tế; tình huống pháp luật được xây dựng phải

sinh động, bám sát thực tiễn; bao quát được những vấn đề cơ bản nhất của

chương, bài cần học và các tình huống đó là điển hình cho mỗi loại quan

hệ được Tư pháp quốc tế điều chỉnh. Cụ thể:

Thứ nhất, xây dựng tình huống pháp luật phải dựa trên đặc thù của

môn học và bám sát nội dung, chương trình giảng dạy Tư pháp quốc tế.

Nội dung môn học Tư pháp quốc tế được chia thành 3 phần:

- Phần chung (nếu như theo đào tạo niên chế được thiết kế là học

phần 1);

- Phần quan hệ cụ thể (nếu như theo đào tạo niên chế được thiết kế

là học phần 2);

- Phần tố tụng (nếu như theo đào tạo niên chế được thiết kế là học

phần 3).

Còn nếu theo đào tạo tín chỉ thì 3 nội dung trên được thiết kế thành

1 modul và được giảng dạy từ 11 đến 12 tuần (một học kỳ).

Do vậy, việc xây dựng các tình huống phải phù hợp với các hình

thức đào tạo. Dù đào tạo theo niên chế hay tín chỉ, thì các tình huống

được xây dựng sử dụng thống nhất trong các loại hình đào tạo đó.

Trên cơ sở đó, các tình huống được xây dựng trong học phần Tư

pháp quốc tế chia thành 3 phần:

2

Phần chung: Phần này bao gồm các kiến thức cơ bản về Tư pháp

quốc tế như: Đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh, nguồn luật,

chủ thể của Tư pháp quốc tế và đặc biệt là đề cập đến vấn đề xung đột

pháp luật - hiện tượng đặc thù của Tư pháp quốc tế. Vì thế, yêu cầu đối

với việc xây dựng các tình huống trong phần này phải khái quát được

những vấn đề chung nhất của Tư pháp quốc tế. Nhưng do đây là vấn đề

hoàn toàn mới nên các tình huống phải đơn giản để người đọc dần làm

quen với Tư pháp quốc tế.

Phần quy định cụ thể: Trong chương trình Tư pháp quốc tế, chủ

yếu đề cập đến các quan hệ sau:

Các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài: Bao gồm quan hệ sở

hữu, quan hệ thừa kế, quan hệ hợp đồng và ngoài hợp đồng, quan hệ sở

hữu trí tuệ, quan hệ hôn nhân và gia đình... Trong Tư pháp quốc tế, các

quan hệ dân sự này, có quan hệ phát sinh xung đột pháp luật (quan hệ sở

hữu, quan hệ thừa kế, quan hệ hợp đồng và ngoài hợp đồng), có quan hệ

không phát sinh xung đột pháp luật (quan hệ sở hữu trí tuệ: Quyền tác

giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng). Trong

phần này, tình huống xây dựng có một điểm chung là yêu cầu người học

bằng các vụ việc cụ thể xác định được pháp luật áp dụng để giải quyết

quan hệ đó, đặc biệt phần này chú trọng tới kỹ năng chọn luật áp dụng để

điều chỉnh một quan hệ cụ thể.

- Phần tố tụng (tố tụng tòa án và tố tụng trọng tài): Các tình huống

được xây dựng trong phần này yêu cầu người học nắm được những vấn

đề cơ bản và bằng các vụ việc cụ thể xác định các vấn đề liên quan đến tố

tụng và đưa ra cách giải quyết đối với từng vấn đề đó. Chẳng hạn như

vấn đề xác định thẩm quyền xét xử quốc tế, địa vị pháp lý của người

nước ngoài trong tố tụng, ủy thác Tư pháp quốc tế, công nhận và thi hành

bản án, quyết định dân sự của tòa án, phán quyết của trọng tài nước ngoài

và các vấn đề liên quan đến việc lựa chọn pháp luật áp dụng trong tố

tụng trọng tài.

3

Thứ hai, các tình huống pháp luật được xây dựng phải sinh động,

bám sát thực tiễn, thể hiện được đường lối đổi mới và hội nhập quốc tế

của Đảng và Nhà nước.

Học phần Tư pháp quốc tế là một học phần khó nhưng người học

thực sự yêu thích vì những quan hệ mà Tư pháp quốc tế điều chỉnh rất

thực tế, rất đời thường nhất là trong xu thế hội nhập quốc tế và khu vực

của Việt Nam. Hiện nay, trong xu thế hội nhập, Nhà nước ta đã tham gia

nhiều điều ước quốc tế đa phương và song phương điều chỉnh các vấn đề

của Tư pháp quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo hộ quyền sở hữu trí

tuệ và hôn nhân gia đình. Đồng thời, pháp luật trong nước của Việt Nam

cũng có nhiều chính sách rộng mở đối với người nước ngoài, người Việt

Nam định cư ở nước ngoài như: Trong lĩnh vực sở hữu tài sản, nhất là

vấn đề sở hữu nhà của người nước ngoài ở Việt Nam, người Việt Nam

định cư ở nước ngoài, khi một số văn bản mới ra đời và có hiệu lực như

Luật Nhà ở và Luật Đất đai. Do vậy, yêu cầu của việc xây dựng các tình

huống pháp luật là phải đảm bảo được tính mới, tính thời sự, bám sát

thực tiễn và phải thể hiện được đường lối chính sách đổi mới của nhà

nước ta đối với các vấn đề nảy sinh trên thực tế. Ngoài ra, khi xây dựng

các tình huống còn yêu cầu người học đối chiếu, so sánh giữa quy định

hiện hành với quy định trước đó.

Thứ ba, các tình huống pháp luật được xây dựng phải bao quát

được những vấn đề cơ bản nhất của chương, bài cần giảng dạy, tình

huống đó là điển hình cho mỗi loại quan hệ được Tư pháp quốc tế

điều chỉnh.

Như phần trên đã phân tích, Tư pháp quốc tế điều chỉnh nhiều loại

quan hệ: Dân sự; hôn nhân - gia đình; lao động; tố tụng dân sự; kinh

doanh thương mại,... trong mỗi loại quan hệ này lại có rất nhiều vấn đề

khác nhau. Cho nên, khi xây dựng các tình huống pháp luật cho từng loại

quan hệ cần xác định cụ thể vấn đề nào là vấn đề cơ bản nhất để từ đó

xây dựng tình huống cho phù hợp.

Ngoài ra, các tình huống pháp luật được xây dựng phải là tình huống

điển hình. Trong thực tế hiện nay, các vụ việc phát sinh ngày càng nhiều.

Vì vậy, khi xây dựng tình huống phải tìm được những tình huống điển hình

4

cho từng loại quan hệ được Tư pháp quốc tế điều chỉnh. Khi giảng dạy học

phần Tư pháp quốc tế, những tình huống được sử dụng trong các giờ thảo

luận và giờ lý thuyết và các tình huống đã được xây dựng là những tình

huống điển hình cho một loại quan hệ được Tư pháp quốc tế điều chỉnh.

Tình huống này được xây dựng trên cơ sở những vụ việc có thực trong

cuộc sống đã được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hoặc cơ quan có

thẩm quyền của nước ngoài xét xử. Các tình huống đó đa dạng về pháp

luật áp dụng: Có thể là pháp luật trong nước, điều ước quốc tế, tập quán

quốc tế. Việc giảng dạy theo phương pháp tình huống đã giúp người học

dễ hiểu, nâng cao kỹ năng vận dụng trong cuộc sống.

III. CÁCH THỨC SỬ DỤNG, PHƯƠNG PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH

HUỐNG VÀ MỤC TIÊU CỦA HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

1. Cách thức sử dụng các bài tập tình huống môn họcTư pháp quốc tế

Sử dụng tình huống trong giảng dạy là một trong những phương

pháp nâng cao sự chủ động của người học. Sự chủ động của người học

chính là đặc điểm quan trọng nhất cho thấy người học mới là trung tâm

của quá trình dạy - học chứ không phải là người thầy. Thực tế cho thấy,

người học chỉ có thể học tốt khi họ đào sâu suy nghĩ cũng như có cơ hội

trao đổi những suy nghĩ của mình với người khác bao gồm cả người thầy

thông qua những cuộc thảo luận, trao đổi. Sự trao đổi, phản hồi này có

thể là giữa người dạy và người học hoặc cũng có thể là giữa những người

học với nhau khi giải các tình huống pháp luật.

Thực tế các năm qua, khi sử dụng các tình huống pháp luật trong

giảng dạy học phần Tư pháp quốc tế cho thấy, các tình huống pháp luật

được sử dụng trong hai trường hợp:

- Trường hợp thứ nhất: Sử dụng các tình huống pháp luật trong

giảng dạy lý thuyết. Đây chính là phương pháp giảng dạy ở các lớp

đông người học (trên 80 người). Việc giảng dạy ở lớp này gây trở ngại

lớn và là công việc khó khăn hơn nhiều so với giảng dạy ở lớp nhỏ.

Thông thường, trên thực tế hiện nay, người dạy chủ yếu độc thoại tại các

lớp đông người. Cách giảng này gây nên sự thụ động của người học,

"người dạy chỉ nói và người học chỉ nghe". Do vậy, để tăng sự chủ

động của người học có thể sử dụng tình huống pháp luật để giảng dạy

ở những lớp này.

5

Do Tư pháp quốc tế là môn học khó, cho nên khi áp dụng tình

huống pháp luật trong các lớp đông người thì người dạy cần giảng lý

thuyết trước để người học nắm được kiến thức cơ bản của bài học, sau đó

mới đưa tình huống pháp luật đơn giản và có tính thời sự để cuốn hút tất

cả những người học vào bài giảng. Ở đây cần chú ý, yêu cầu cơ bản của

tình huống pháp luật trong trường hợp này là đơn giản và phải có tính

thời sự mà mọi người đang quan tâm, tránh đưa tình huống pháp luật có

tính giả định và chung chung. Như vậy, bằng các tình huống pháp luật cụ

thể, có tính thời sự sẽ cuốn hút được tất cả người học ở lớp học đông

người.

Đây là lớp học đông người nên vai trò của người dạy trong trường

hợp này rất quan trọng. Để tránh việc người học chỉ bàn luận về sự kiện

đã xảy ra, người dạy phải có cách để hướng người học vào mục tiêu mà

tình huống pháp luật đặt ra. Việc sử dụng tình huống pháp luật ở các lớp

đông người này sẽ giúp người học nắm được bài ngay tại lớp và làm cho

bài học sinh động hơn, bởi có sự tương tác giữa người dạy và người học.

- Trường hợp thứ hai: Sử dụng các tình huống pháp luật trong giờ

thảo luận trên lớp. Hiện nay, trong chương trình giảng dạy chính quy môn

Tư pháp quốc tế, số giờ thảo luận chiếm 40% tổng số giờ giảng. Bám sát

vào đề cương chi tiết học phần đã công bố, tất cả các giảng viên giảng dạy

học phần Tư pháp phải đan xe giảng dạy lý thuyết và tình huống để làm

mới cách học và giúp học viên vận dụng lý thuyết vào giải quyết tình

huống. Đây là một thuận lợi khi sử dụng tình huống pháp luật. Để có thể

sử dụng tình huống pháp luật một cách tốt nhất đòi hỏi phải có sự chuẩn bị

từ hai phía: người dạy và người học.

+ Đối với người học: Người học sẽ được giao các tình huống

pháp luật trong giờ lý thuyết trên lớp; đọc, nghiên cứu trước các tài liệu

liên quan đến tình huống pháp luật và người học có thể tự học nhóm ở

nhà theo các chủ đề đã được giao.

+ Đối với người dạy: Phải chuẩn bị được hệ thống tình huống

pháp luật phong phú với đầy đủ các chủ đề. Trong giờ thảo luận trên lớp,

người dạy chủ động phân nhóm hoặc có thể theo sự phân nhóm theo quy

định của nhà trường; chỉ định các tình huống pháp luật cho từng nhóm.

Có thể cho 1 tình huống pháp luật yêu cầu các nhóm cùng giải quyết

hoặc có thể giao cho mỗi nhóm 1 tình huống. Sau đó, cho các nhóm 1

6

thời gian để thống nhất quan điểm và cách trả lời. Đây là những tình

huống đã được giao và người học đã chuẩn bị ở nhà nên không cần nhiều

thời gian để suy nghĩ.

Trong giờ thảo luận, các nhóm lần lượt đưa ra cách giải tình huống

của nhóm mình bằng cách đại diện của nhóm sẽ trình bày và các thành

viên khác của nhóm bổ sung. Để tăng sự năng động của người học, người

dạy yêu cầu các nhóm đưa ra câu hỏi phản biện cho nhau hoặc người dạy

có thể đưa ra câu hỏi để phản biện lại cách mà các nhóm đã giải hoặc có

thể đưa ra những câu hỏi để người học hiểu sâu hơn về nội dung vấn đề.

Trong giờ thảo luận trên lớp, người dạy cần phải quan sát, quán

xuyến toàn bộ lớp học; tập trung lắng nghe và định hướng những cuộc

thảo luận; đảm bảo tất cả người học đều tham gia vào quá trình thảo

luận, tránh trường hợp chỉ có một số ít người học tham gia quá trình thảo

luận còn những người khác không tham gia gì vào quá trình đó. Trong

suốt quá trình thảo luận, người dạy chủ động tham gia vào từng nhóm,

đặt câu hỏi hoặc trả lời câu hỏi với các nhóm để tạo nên môi trường trao

đổi giữa người dạy và người học. Khi các nhóm đã trình bày quan điểm

của nhóm mình, người dạy không nên đưa ra kết luận ngay mà phải đưa

ra các vấn đề liên quan đến tình huống để mổ xẻ vấn đề giúp người học

hiểu sâu bài học hơn. Trước khi kết thúc buổi thảo luận, người dạy cần

tổng kết lại cách giải các tình huống pháp luật đã thảo luận và đánh giá

quá trình hoạt động của từng nhóm.

2. Phương pháp giải quyết một tình huống môn học Tư pháp quốc tế

2.1. Phương pháp (IRAC)¹

Phương pháp IRAC là phương pháp phổ biến và quen thuộc với

sinh viên luật. IRAC là từ viết tắt của Issue (vấn đề) - Rule (quy định) -

Application (áp dụng) - Conclusion (kết luận). Một số người giải thích

hơi khác, theo đó, IRAC sẽ là Issue - Rule - Argumentation - Conclusion.

Đây là một phương pháp sắp xếp lập luận, suy nghĩ pháp lý cơ bản, giúp

bạn hình thành lập luận rõ ràng, logic. IRAC cũng là một phương pháp

viết và nói pháp lý dễ hiểu cho người viết và người đọc.

¹https://iuscogen.wordpress.com/2017/09/30/37/. Truy cập ngày 10/2/2018.

7

Issue (vấn đề)

Bước đầu tiên của suy nghĩ và lập luận pháp lý là phát hiện ra vấn

đề pháp lý (legal issues/questions of law) từ các bằng chứng, dữ kiện của

vụ việc (facts). Một vụ việc có thể có một hay nhiều vấn đề pháp lý. Để

có thể phát hiện ra vấn đề pháp lý nhất thiết phải có kiến thức luật rộng

để có thể “nhận ra” những dấu vết pháp lý trong các bằng chứng, dữ

kiện. Ít nhất chúng ta phải hình dung được ngành luật nào, chế định điều

chỉnh vụ việc chúng ta đang xử lý. Nói cách khác là quan hệ pháp lý

nào tồn tại trong vụ việc.

Ví dụ: Nếu A (quốc tịch Việt Nam) đăng ký kết hôn với B (quốc

tịch Lào), cả hai chung sống và làm việc ở Lào. Sau một thời gian chung

sống phát sinh mâu thuẫn, A gửi đơn xin ly hôn với B ra Tòa án Việt

Nam. Tòa án Việt Nam đã thụ lý giải quyết và đã áp dụng pháp luật Việt

Nam xử cho ly hôn. Trong vụ việc này, theo nhận định sơ bộ, vấn đề

pháp lý ở đây là Tòa án Việt Nam có thẩm quyền không và Tòa án áp

dụng luật Việt Nam là đúng hay sai?

Rule (quy định)

Khi đã tìm ra được vấn đề pháp lý (quan hệ pháp lý) của vụ việc,

chúng ta cần rà soát, nghiên cứu quy định của ngành luật liên quan để tìm

ra chính xác quy định cụ thể áp dụng, điều chỉnh vụ việc. Cần rà soát tất

cả các nguồn luật của ngành luật Tư pháp quốc tế: Điều ước quốc tế, tập

quán quốc tế, pháp luật quốc gia và cả án lệ liên quan. Trong trường hợp

nêu trên cần rà soát xem Việt Nam và Lào có Điều ước quốc tế quy định

về vấn đề này hay không? Nếu có thì quy định thế nào?

Xác định quan hệ trên được điều chỉnh bởi Hiệp định Tương trợ Tư

pháp Việt Nam - Lào thì khi đó ta sẽ khoanh vùng được văn bản áp dụng

để xác định được thẩm quyền thuộc về cơ quan nào và luật được dẫn

chiếu để áp dụng giải quyết vấn đề.

Application (áp dụng)

Khi đã biết quy định áp dụng rồi thì cần áp dụng quy định đó vào

vụ việc thực tế. Phần Application sẽ yêu cầu giải thích quy định liên quan

đã được phát hiện ở trên, kết hợp với các bằng chứng, dữ kiện của vụ

việc để đi đến kết luận. Kết luận này không phải là kết luận trong

Conclusion phía dưới mà kết luận cho các câu hỏi kiểu như: Liệu có bằng

8

chứng, dữ kiện cho thấy tất cả các điều kiện ở quy định đó đã được

thỏa mãn?

Giải thích quy định trong phần Application này có thể bao gồm:

(1) Giải thích theo Hiệp định Tương trợ Tư pháp, theo pháp luật trong

nước hay các tập quán, án lệ; (2) Viện dẫn các quy phạm xung đột, các

quy phạm thực chất hiện có, đánh giá liệu kết luận và lập luận của tòa án

trong vụ việc đó.

Cũng trong tình huống trên xác định được quy phạm tại Điều 27

Hiệp định Tương trợ Tư pháp Việt Nam - Lào được áp dụng. Từ đó, căn

cứ vào quy phạm này để giải thích các vấn đề pháp lý đã nêu.

Conclusion (kết luận)

Phần kết luận thường đưa ra câu trả lời tổng kết cho các phần trên,

đặc biệt là phần Application. Do đó, không đưa thêm thông tin hay lập

luận mới.

Với tình huống trên ta đưa ra kết luận: Tòa án Việt Nam không có

thẩm quyền giải quyết mà là Tòa án Lào và luật áp dụng là luật của Lào.

2.2. Phương pháp tiếp cận

Các bài tập được xây dựng chủ yếu liên quan đến việc vận dụng

pháp luật trong nước của Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam

là thành viên để giải quyết. Do vậy, khi giải các bài tập tình huống của

môn học Tư pháp quốc tế cần tiếp cận như sau:

- Nếu quan hệ cần được giải quyết là quan hệ giữa Việt Nam và

nước hữu quan có điều ước quốc tế thì phải vận dụng quy định trong điều

ước quốc tế để giải quyết. Đây là một nguyên tắc mà bất kỳ người học

nào cũng phải nắm vững.

- Nếu quan hệ cần giải quyết là quan hệ giữa Việt Nam và nước

hữu quan không có điều ước quốc tế thì mới được vận dụng quy định

pháp luật trong nước để giải quyết.

Để người học vận dụng pháp luật chính xác (pháp luật trong nước

hay điều ước quốc tế) cần xem xét: Vụ việc đó xảy ra năm nào, quan hệ

cần giải quyết là quan hệ giữa Việt Nam với nước nào, nước đã có điều

ước quốc tế hay là nước chưa có điều ước quốc tế với Việt Nam trong

lĩnh vực này. Do vậy, người học phải nắm được các điều ước quốc tế chủ

9

yếu điều chỉnh quan hệ Tư pháp quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Cụ

thể, người học phải nắm được các điều ước quốc tế cơ bản mà Việt Nam

là thành viên.

3. Mục tiêu của học phần

Mục tiêu đào tạo chung của học phần:

a. Về kiến thức

Sau khi học học phần Tư pháp quốc tế, sinh viên nắm được những

kiến thức cơ bản về quan hệ dân sự mở rộng có yếu tố nước ngoài, giải

quyết được những tình huống cụ thể của tư pháp quốc tế từ đơn giản đến

phức tạp.

b. Về kỹ năng

- Hình thành và phát triển kỹ năng thu nhập, tổng hợp thông tin, kỹ

năng hệ thống hóa các vấn đề trong mối quan hệ tổng thể; kỹ năng so

sánh, phân tích, bình luận, đánh giá các vấn đề của Tư pháp quốc tế.

- Xây dựng được hệ thống các căn cứ pháp lý, các lập luận tìm và

lựa chọn luận cứ giải quyết các vấn đề pháp lý cụ thể.

- Lựa chọn, vận dụng một cách phù hợp các nguồn luật áp dụng,

lựa chọn cơ quan tài phán trong việc giải quyết các vụ việc dân sự

quốc tế.

- Thành thạo một số kỹ năng tìm các quy định của pháp luật, phán

quyết của Tòa án, trọng tài.

- Biết cách phân tích, bình luận được một số bản án điển hình về

Tư pháp quốc tế.

- Cung cấp và rèn luyện các kỹ năng vận dụng kiến thức đã học để

giải quyết được các tình huống thực tế và các tình huống giả định của Tư

pháp quốc tế.

c. Về thái độ

- Tích cực nâng cao trình độ nhận thức về các vấn đề của Tư pháp

quốc tế trong bối cảnh hội nhập.

- Chủ động vận dụng các kiến thức đã học trong phân tích và giải

quyết các vấn đề của Tư pháp quốc tế Việt Nam.

- Hình thành tính chủ động, tự tin cho học viên.

10

DANH MỤC ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ

DÂN SỰ QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN

A. ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ SONG PHƯƠNG

1. Các Hiệp định Tương trợ Tư pháp:

Tính đến tháng 07/2017, Việt Nam đã ký kết Hiệp định sau²:

DANH MỤC HIỆP ĐỊNH TƯƠNG TRỢ TƯ PHÁP

Ngày có

STT

Tên nước

Tên điều ước

Ngày ký

hiệu lực

Hiệp định Tương trợ Tư

An-giê-ri

1

pháp trong lĩnh vực dân 14/04/2010 24/06/2012

sự và thương mại

(VN -FR -AR)

Hiệp định Tương trợ Tư

2

3

4

Ba Lan

pháp về các vấn đề dân 22/03/1993 18/01/1995

sự, gia đình và hình sự

Hiệp định Tương trợ Tư

Bê-la-rút

pháp và pháp lý về các

14/9/2000 18/10/2001

vấn đề dân sự, gia đình,

(RU - VN)

lao động và hình sự

Hiệp định Tương trợ Tư

Đang có

Bun-ga-ri

pháp về các vấn đề dân 3/10/1986

hiệu lực

sự, gia đình và hình sự

Ca-dắc-xtan

(EN - VN)

Hiệp định Tương trợ Tư

pháp về các vấn đề dân sự

Chưa có

hiệu lực

5

6

31/10/2011

21/01/2013

Hiệp định Tương trợ Tư

pháp về các vấn đề dân sự

Chưa có

hiệu lực

Cam-pu-chia

Hiệp định Tương trợ Tư

pháp về các vấn đề dân

sự, gia đình, lao động và

hình sự

Đang có

hiệu lực

7

Cu Ba

30/11/1984

²Xemhttps://lanhsuvietnam.gov.vn/Lists/BaiViet/B%C3%A0i%20vi%E1%BA%BFt/Dis

pForm.aspx?List=dc7c7d75-6a32-4215-afeb-47d4bee70eee&ID=414.

11