Chính sách kinh tế mới của V.I. Lê-nin với việc vận dụng của đảng cộng sản Việt Nam trong quá trình thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa

Download

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Vũ Văn Gầu

CHÍNH SÁCH KINH TẾ MỚI CỦA V.I. LÊ-NIN

VỚI VIỆC VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

NEW ECONOMIC POLICY OF V.I.LENIN WITH THE APPLICATION

OF THE VIETNAM COMMUNIST PARTY IN THE IMPLEMENTATION

OF THE SOCIALIST-ORIENTED MARKET ECONOMY

VŨ VĂN GẦU^

TÓM TẮT: Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin được công bố cách đây một thế kỷ, song những

lời dạy của Người vẫn là ánh hào quang soi sáng cho các quốc gia sản xuất tiểu nông bằng con

đường quá độ gián tiếp đi lên chủ nghĩa xã hội. Trên cơ sở kế thừa tiền đề lý luận của Chính sách

kinh tế mới, từ thực tiễn đổi mới hơn 30 năm qua, Đảng ta đã vận dụng sáng tạo, bổ sung phát

triển lý luận về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của V.I.Lê-nin. Nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là chủ trương đúng đắn của Đảng ta, nhờ đó đã

đưa nước ta “từ một nước nhược tiểu, nghèo đói, ngày nay Việt Nam đã vươn lên trở thành nước

có thu nhập trung bình, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, nâng cao, nhiều thành tựu

về phát triển kinh tế - xã hội được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao” [9, tr.4].

Từ khóa: Chính sách kinh tế mới; Đảng Cộng sản Việt Nam; kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa.

ABSTRACT: The new economic policy of V.I.Lenin was announced one century ago, but his

teachings are still a light that illuminates the small agricultural producing nations through an

indirect transition to the Socialist. On the basis of inheriting the theoretical premise of the New

Economic Policy, from the practice of innovation over the past 30 years, our Party has applied

creatively and supplemented, developed the theory of the socialist-oriented market economy of

V.I.Lenin. The socialist-oriented market economy in Vietnam is the right policy of our Party,

thereby bringing our country “from a poor, impoverished country, today Vietnam has become a

country with the average income, people's lives are constantly being improved, better, many

achievements in socio-economic development have been recognized and appreciated by the

international community”.

Key words: New economic policy; NEP; Vietnam Communist Party; socialist-oriented market economy.

thần kỳ” đối với bất kỳ quốc gia nào đang

hướng tới các giá trị xã hội chủ nghĩa. Nội

dung của Chính sách kinh tế mới là cốt lõi

trong ý tưởng của V.I.Lê-nin về một con đường

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin

(NEP) được công bố cách đây một thế kỷ,

nhưng tư tưởng cơ bản của nó là “cẩm nang

^PGS.TS. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh,

vuvangau65@gmail.com, Mã số: TCKH25-16-2021

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Số 25, Tháng 01 - 2021

mới nhằm xây dựng xã hội chủ nghĩa trong

hoàn cảnh đặc thù của nước Nga, một nước tiểu

nông, lại bị chiến tranh làm cho kiệt quệ. Tư

tưởng chủ đạo của Chính sách kinh tế mới có ý

nghĩa sâu sắc mà thực chất, đó là việc xây dựng

nền kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị

trường tiến lên xã hội chủ nghĩa trong suốt một

thời kỳ lịch sử lâu dài, thời kỳ quá độ từ chủ

nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản.

Bị thất bại trong cuộc chiến tranh công

khai chống lại chính quyền Xô viết, giai cấp tư

sản thế giới vạch ra những kế hoạch hòng bóp

nghẹt về mặt kinh tế. Trước sự khủng hoảng về

kinh tế và chính trị của nước Nga, V.I.Lê-nin

buộc phải dùng mọi biện pháp để thu mua

lương thực và nguyên liệu công nghiệp nhằm

cứu cách mạng, cứu chính quyền Xô viết. Vì

thế, kế hoạch quá độ lên chủ nghĩa xã hội do

V.I.Lê-nin đề ra mùa xuân năm 1918 bị dừng

lại và thay vào đó là chính sách cộng sản thời

chiến. Khi thực hiện chính sách này, V.I.Lê-nin

nhận thấy tính hai mặt của nó. Về mặt chính trị

nó đã đánh thắng kẻ thù trong và ngoài nước,

giữ vững chính quyền Xô viết, vì vậy nó “có

công”; nhưng về mặt kinh tế, trong việc cải tạo

nền kinh tế, xây dựng nền kinh tế mới, chính

sách đó là một sai lầm, vì nó “không kết hợp

với kinh tế nông dân”.

Việt Nam từ một nước với nền kinh tế

tiểu nông nhất thiết phải trải qua một thời kỳ

quá độ gián tiếp để đi lên xã hội chủ nghĩa

thông qua chủ nghĩa tư bản nhà nước, là mắt

xích trung gian giữa sản xuất nhỏ và xã hội chủ

nghĩa, là phương pháp để phát triển nhanh

chóng lực lượng sản xuất, đồng thời thực hiện

kiểm kê, kiểm soát.

Năm 1986, bước vào thời kỳ đổi mới,

Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định trước hết

là đổi mới tư duy kinh tế, đổi mới tư duy là trở

về với những nguyên tắc của Chính sách kinh

tế mới mà V.I.Lê-nin đã vạch ra. Thực tiễn

công cuộc đổi mới ở Việt Nam chứng minh

rằng trong thời gian qua, dù phải vượt qua

muôn ngàn khó khăn, kinh tế tăng trưởng, xã

hội ổn định, “tốc độ tăng trưởng GDP đạt trên

7% thuộc nhóm các nước có mức tăng trưởng

cao nhất khu vực và thế giới” [1, tr.3].

Mùa xuân 1921, mùa màng thất bát làm

cho quần chúng lao động thêm điêu đứng, việc

cung cấp lương thực cho công nhân và nhân

dân thành phố đã phải nhiều lần giảm định suất.

Bên cạnh đó, do lãng phí trong xây dựng và sự

gián đoạn trong vận tải đường sắt vì thiếu nhiên

liệu đã xảy ra đình công ở nhiều nhà máy. Số

đông công nhân do đói kém và nhà máy ngừng

sản xuất đã ùn ùn kéo về nông thôn gây nên

nạn đầu cơ lương thực. Chính quyền Xô viết

đứng trước nguy cơ về kinh tế và chính trị

nghiêm trọng chưa từng có. Tháng 3-1921 đã

xảy ra cuộc bạo động của thủy thủ và nông dân

ở Crônxtát (Kronstadt).

2. NỘI DUNG

2.1. Bối cảnh ra đời và tính tất yếu của

Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin

Chiến tranh thế giới 1914-1918 và nội

chiến diễn ra 1918-1921 làm cho 3/4 lãnh thổ

của nước Cộng hòa Xô viết, những vùng sản

xuất lương thực và sản xuất nguyên liệu quan

trọng bị bọn đế quốc và bọn phản loạn chiếm

đóng nên việc cung cấp lương thực cực kỳ khó

khăn. Đất nước lâm vào cảnh đói kém, nạn

thiếu nhiên liệu trầm trọng, đa số xí nghiệp

nằm không, nhiều tuyến đường ngưng hoạt

động. Tình hình kinh tế vô cùng gay go làm

cho tình hình chính trị trở nên rất phức tạp.

Thực tiễn đã chứng minh rằng, trong điều

kiện lúc đó, nước Nga không thể ưu tiên phát

triển đại công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp

nặng. V.I.Lê-nin đã nhấn mạnh rằng, “vấn đề cấp

thiết hiện nay là dùng những biện pháp có thể để

phục hồi ngay những lực lượng sản xuất của kinh

tế nông dân. Chỉ có bằng con đường ấy chúng ta

mới có thể cải thiện được đời sống của công

nhân, muốn cải thiện đời sống của công nhân thì

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Vũ Văn Gầu

phải có bánh mì và nhiên liệu, nhằm tăng cường

được liên minh công nông” [6, tr.262-263].

Nội dung chủ yếu của Chính sách kinh tế

mới là xây dựng khối liên minh chặt chẽ giữa

giai cấp công nhân và nông dân, cần phải đảm

bảo sự liên minh công nông vững chắc về kinh

tế, liên minh kinh tế giữa thành thị và nông

thôn, coi đó là nguyên tắc tối cao của chính

quyền vô sản, là cơ sở của chính quyền Xô viết,

là điều kiện quan trọng nhất để xây dựng chủ

nghĩa xã hội thắng lợi [6].

Trong tác phẩm bàn về thuế lương thực,

V.I.Lê-nin đã luận chứng một cách đầy đủ về

những căn cứ và tính tất yếu phải thực hiện

chính sách kinh tế mới, Người chỉ rõ rằng:

“nông dân rất không hài lòng về chế độ trưng

thu lương thực trong thời kỳ cộng sản thời chiến,

họ không muốn tiếp tục sống theo kiểu cũ nữa,

cần phải suy nghĩ lại chính sách đối với người

nông dân. Người nói, muốn cải tạo tiểu nông cần

phải khôi phục và phát triển đại công nghiệp,

cần xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, nhưng

trước mắt khi mà công nghiệp bị phá hoại

nghiêm trọng cần phải có hàng chục năm để

cung cấp số lượng lớn máy kéo cho nông nghiệp

và thực hiện điện khí hóa. Vì vậy, chúng ta cần

phải chung sống lâu dài với tiểu nông, cần phải

làm bạn nhiều năm với tiểu nông” [6, tr.31-32].

Với năng lực tư duy biện chứng và trên cơ

sở tổng kết thực tiễn của nước Nga lúc đó,

V.I.Lê-nin không chỉ nhận thức lại chính sách

đối với tiểu nông và tìm ra một hình thức liên

minh với tiểu nông, mà còn phải thay đổi căn

bản suy nghĩ về cơ sở của chính sách kinh tế,

về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội thích

ứng với một đất nước mà kinh tế tiểu nông

chiếm ưu thế. Những điều kiện để thay đổi

chính sách thời chiến, thực hiện chính sách

kinh tế mới đã chín muồi và trở thành tất yếu.

Ông khẳng định, đưa chính sách kinh tế mới để

xây dựng cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội đó

là nhiệm vụ của những người cộng sản Xô viết

“chúng ta đưa chủ nghĩa xã hội vào cuộc sống

hàng ngày. Đó là nhiệm vụ lúc này, đó là nhiệm

vụ của thời đại chúng ta... từ một nước Nga của

chính sách kinh tế mới sẽ nảy sinh ra nước Nga

xã hội chủ nghĩa” [8, tr.357-358]. Chính sách

kinh tế mới được V.I.Lênin tuyên bố chính thức

tại Đại hội X Đảng Cộng sản Nga (từ ngày 8 đến

16 tháng 3 năm 1921).

Nội dung này mang tính chiến lược của

Chính sách kinh tế mới. Khi xác định phương

pháp và phương thức cụ thể trong chính sách

kinh tế của chuyên chính vô sản, V.I.Lê-nin chỉ

rõ rằng, “Chính sách kinh tế mới là sự tiếp tục

và phát triển kế hoạch đã xây dựng những cơ sở

của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa đã được vạch

ra vào mùa xuân năm 1918. Chú ý hoàn cảnh

đặc biệt năm 1921, V.I.Lê-nin đã nghiên cứu

một cách tối đa về lợi dụng kinh tế thị trường và

thương nghiệp. Những hình thức liên hệ giữa

công nghiệp và nông nghiệp đã được xác định

dần dần trên cơ sở kinh nghiệm” [6].

Theo đó, V.I.Lê-nin chỉ ra nội dung có ý

nghĩa sách lược của Chính sách kinh tế mới đó là:

1) thay trưng thu lương thực thừa bằng thuế

lương thực để cải thiện đời sống cho người

nông dân, nâng cao lực lượng sản xuất của họ

và qua đó thiết lập liên minh công nông vững

chắc; 2) cho phép trao đổi hàng hóa, tự do buôn

bán, kinh doanh với tư cách là “đòn xeo chủ

yếu của NEP” [6, tr.400], chiếm vị trí hàng đầu

và là cái hết sức cần thiết để kiến lập sự liên

minh kinh tế vững chắc giữa giai cấp vô sản và

giai cấp nông dân; 3) sử dụng chủ nghĩa tư bản

nhà nước dưới hình thức tô nhượng, hợp tác xã

không chỉ với tư cách một biện pháp “quá độ

đặc biệt”; “một mắt khâu trung gian” để quá độ

lên chủ nghĩa xã hội, mà còn với tư cách là

“chiếc cầu nhỏ vững chắc” mà giai cấp vô sản

cần phải bắc qua để “xuyên qua chủ nghĩa tư

bản Nhà nước” đi vào xã hội chủ nghĩa và đảm

bảo cho chủ nghĩa xã hội được cũng cố”.

2.2. Nội dung cơ bản và ý nghĩa của Chính

sách kinh tế mới

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Số 25, Tháng 01 - 2021

Chính sách kinh tế mới ra đời không chỉ

có ý nghĩa thời sự mà nó còn có ý nghĩa quốc

tế. “Ngày nay khi ta càng có nhiều dân tộc với

những điều kiện xuất phát khác nhau, lựa chọn

con đường xã hội chủ nghĩa, thì việc nghiên

cứu chính sách kinh tế mới với ý nghĩa là chiến

lược xây dựng chủ nghĩa xã hội càng có ý

nghĩa thời sự và tầm quan trọng đặc biệt. Vì

vậy, cần phải phân tích những vấn đề có ý

nghĩa chiến lược xây dựng chủ nghĩa xã hội mà

Chính sách kinh tế mới đã đặt ra” [5, tr.66].

Chính sách kinh tế mới về thực chất nó

chứa đựng những tư tưởng cơ bản, nội dung

chủ yếu của một đường lối phát triển kinh tế -

xã hội của thời kỳ quá độ gián tiếp lên chủ

nghĩa xã hội. Chính sách kinh tế mới không chỉ

có ý nghĩa quốc tế trong bối cảnh của công

cuộc đổi mới xã hội chủ nghĩa hiện nay mà còn

là bài học kinh nghiệm bổ ích cho các nước

đang trong quá trình thực hiện bước quá độ

gián tiếp lên chủ nghĩa xã hội từ nền kinh tế

tiểu nông. V.I.Lê-nin đã khẳng định rằng: “Con

đường của chúng ta là con đường đúng, vì đó

là con đường mà sớm hay muộn các nước khác

nhất định cũng sẽ đi theo” [7, tr.383].

Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin - đây là

một trong những nguyên nhân làm cho họ sụp

đổ. Trong quá trình đổi mới Đảng Cộng sản

Việt Nam đã khẳng định “Phải vận dụng sáng

tạo và tiếp tục phát triển chủ nghĩa Mác – Lê-

nin và và tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là tư

tưởng của V.I.Lê-nin về Chính sách kinh tế

mới, về chủ nghĩa tư bản nhà nước, sáng tạo

nhiều hình thức quá độ, những nấc thang trung

gian đa dạng, phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ

thể để đưa nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội một

cách vững chắc” [2, tr.24].

Vận dụng Chính sách kinh tế mới không

phải trên câu chữ, mà ở chiều sâu của tư duy lý

luận triết học - kinh tế của ông, áp dụng không

theo lối sao chép y nguyên mà là trên tinh thần,

ý nghĩa và bài học kinh nghiệm của Chính sách

kinh tế mới để từ đó, tự suy nghĩ về những giải

pháp cụ thể cho mỗi giai đoạn, mỗi bước đi phù

hợp với bối cảnh lịch sử cụ thể trong từng giai

đoạn, từng bước đi ấy.

Cơ sở lý luận của Chính sách kinh tế mới

cho sự vận dụng sáng tạo kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Bước

đột phá mở đầu ở Hội nghị Trung ương 6 khóa

IV đã đánh dấu một chủ trương mới “bằng mọi

cách cho sản xuất bung ra”. Từ chủ trương này

để khuyến khích sản xuất, sản phẩm dư thừa

sau khi ổn định nghĩa vụ lương thực được tự do

lưu thông hoặc bán cho nhà nước. Sửa lại thuế

lương thực và giá lương thực, bãi bỏ phân phối

theo định xuất, dứt khoát xóa bỏ cơ chế tập

trung quan liêu bao cấp, thực hiện cơ chế một

giá, xóa bỏ chế độ cung cấp hiện vật theo giá

thấp, chuyển mọi hoạt động sản xuất - kinh

doanh sang cơ chế hoạch toán kinh doanh xã

hội chủ nghĩa, lấy nông nghiệp là mặt trận hàng

đầu trong bố trí cơ cấu kinh tế theo tư tưởng

của V.I.Lê-nin ở nước tiểu nông thì chủ thể

phải là người nông dân, phát triển kinh tế nông

nghiệp, nông dân, nông thôn.

2.3. Sự vận dụng tư tưởng của Chính sách

kinh tế mới ở Việt Nam

Nền kinh tế nước ta trước đổi mới do duy

trì quá lâu mô hình cơ chế cũ với tập trung

quan liêu và bình quân bao cấp “như các nước

chủ xã hội chủ nghĩa khác” nên đã rơi vào trạng

thái trì trệ từ lâu, không phát triển, thậm chí suy

thoái. Kinh tế sa sút, đời sống nhân dân lao

động khó khăn, cuộc khủng hoảng ở nước ta đã

không dừng lại ở địa hạt kinh tế nữa mà mang

tính chất khủng hoảng kinh tế - xã hội.

Khi Việt Nam lâm vào khủng hoảng kinh

tế - xã hội thì Liên Xô, các nước xã hội chủ

nghĩa ở Đông Âu cũng lâm vào tình cảnh tương

tự, cả hệ thống xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải

đổi mới để tồn tại và phát triển. Liên Xô và các

nước Đông Âu đã không đứng vững trên lập

trường của chủ nghĩa Mác, không thực hiện

Phân tích thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã

hội ở nước Nga tiểu nông, V.I.Lê-nin chỉ ra

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Vũ Văn Gầu

tính chất nhiều thành phần kinh tế: 1) kinh tế

nông dân kiểu gia trưởng; 2) sản xuất hàng hóa

nhỏ trong đó đại đa số người dân bán lúa mì; 3)

chủ nghĩa tư bản tư nhân; 4) chủ nghĩa tư bản

nhà nước; 5) chủ nghĩa xã hội. Khi phân tích

cần chú ý không phải để xác định kinh tế quá

độ có bao nhiêu thành phần, mà là phải xác

định được mối quan hệ giữa các thành phần đó

và phân tích xu hướng phát triển của chúng để

trên cơ sở ấy, định vị xem trong những thành

phần kinh tế đó thì thành phần kinh tế nào

chiếm ưu thế. Người kết luận, trong một nước

tiểu nông thì thành phần kinh tế sản xuất hàng

hóa nhỏ của người nông dân chiếm ưu thế, phải

giải phóng lực lượng sản xuất cho người nông

dân, phát triển nền kinh tế nông dân, đồng thời

phải xem xét mối quan hệ giữa các thành phần

kinh tế đó để tìm ra các biện pháp xử lý đúng

đắn mối quan hệ đan xen giữa chúng, xác định

con đường chuyển nền kinh tế nhiều thành

phần thành nền kinh tế xã hội chủ nghĩa.

gian nào đó) của chủ nghĩa tư bản vào con

đường chủ nghĩa tư bản nhà nước sang chủ

nghĩa xã hội trong một tương lai gần” [6, tr.268].

“Chính quyền Xô viết dùng để hướng bước

phát triển của chủ nghĩa tư bản vào con đường

chủ nghĩa tư bản nhà nước và cách mà chính

quyền Xô viết “du nhập” chủ nghĩa tư bản nhà

nước, là chế độ “tô nhượng”. Tô nhượng đó là

một giao kèo, một sự liên kết, một liên minh

giữa chính quyền Xô viết, nghĩa là nhà nước Xô

viết, với tư bản nhà nước, chống lại thế lực tự

phát tiểu tư hữu (có tính chất gia trưởng, tiểu

tư sản). Người nhận tô nhượng là những nhà tư

bản họ kinh doanh theo phương thức tư bản để

lấy lợi nhuận, chính quyền Xô viết cũng có ích:

Lực lượng sản xuất phát triển” [6, tr.269].

Như vậy, việc thực hiện chủ nghĩa tư bản

nhà nước không nguy hiểm vì chính quyền vô

sản vẫn nắm trong tay công nhân và nông dân,

cho nhà tư bản thuê một phần tài sản của nhà

nước theo một hợp đồng và trong một thời gian

nhất định, nhưng không trở thành người sở hữu

được. Quyền sở hữu vẫn là của nhà nước Xô

viết, chính quyền Xô viết theo dõi sao cho

người tư bản đi thuê tôn trọng hợp đồng, sao

cho hợp đồng có lợi cho chúng ta, sao cho tình

cảnh công nhân và nông dân được cải thiện.

Đây chính là cơ sở lý luận để thực hiện nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam.

Từ sự phân tích ấy, V.I.Lê-nin đã chỉ ra “ở

đây không phải là chủ nghĩa tư bản nhà nước

đấu tranh với chủ nghĩa xã hội mà là giai cấp

tiểu tư sản cộng với chủ nghĩa tư bản tư nhân

cùng nhau chống lại cả chủ nghĩa tư bản nhà

nước lẫn chủ nghĩa xã hội. Giai cấp tiểu tư sản

chống lại bất cứ sự can thiệp kiểm kê và kiểm

soát nào của nhà nước, dù là chủ nghĩa tư bản

nhà nước hay chủ nghĩa xã hội nhà nước” [6,

tr.249].

Từ lý luận của V.I.Lê-nin “về kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa” là kim chỉ

nam cho thực tiễn đổi mới ở Việt Nam, 34 năm

qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát triển lý

luận ấy trong điều kiện kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa trong hội nhập quốc tế.

Sự vận dụng sáng tạo lý luận kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng

sản Việt Nam là một quá trình nhận thức. Đại

hội VI, Đảng ta mới chỉ ra đổi mới toàn diện,

trên cơ sở phát triển nền kinh tế nhiều thành

phần với những hình thức kinh doanh phù hợp.

Tới Đại hội VII cho rằng, nền kinh tế vận động

“Chủ nghĩa tư bản nhà nước không có gì

là đáng sợ đối với chính quyền Xô viết, vì nước

Xô viết là một nước mà trong đó chính quyền

của công nhân và nông dân nghèo được bảo

đảm” [6, tr.252]. Theo đó, V.I.Lê-nin kết luận

“có thể kết hợp, liên hợp, phối hợp nhà nước

Xô viết, chuyên chính vô sản với chủ nghĩa tư

bản nhà nước” [6, tr.268].

Để giải quyết mối quan hệ này chúng ta

phải “tìm ra những phương pháp đúng giúp

chúng ta hướng sự phát triển, không thể tránh

được (đến một trình độ nào đó và trong một thời

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Số 25, Tháng 01 - 2021

theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà

nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và

các công cụ khác. Sau 10 năm đổi mới, Đại hội

VIII xác định rõ: “Phát triển nền kinh tế nhiều

thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có

sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã

hội chủ nghĩa” [3, tr.82].

lực, nguồn lực con người trong sự nghiệp đẩy

mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Theo tư tưởng biện chứng của V.I.Lê-nin

về mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị, chính

trị là biểu hiện tập trung của kinh tế. Đảng ta đã

đưa ra đổi mới hệ thống kinh tế, đồng thời đổi

mới hệ thống chính trị trong định hướng xã hội

chủ nghĩa, đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta

đó chính là động lực thúc đẩy tăng trưởng và

phát triển kinh tế, kinh tế tăng trưởng làm cho

xã hội nước ta ổn định, kinh tế phát triển nhưng

không làm yếu đi vai trò của định hướng chính

trị trong phát triển, bởi vì, sức mạnh của những

sự kiểm soát, giám sát, điều chỉnh theo chức

năng quản lý, đặc biệt của nhà nước, của pháp

luật xã hội chủ nghĩa. Trong tác phẩm Bút ký

Triết học, V.I.Lê-nin đã luận chứng sâu sắc mối

quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng,

giữa tính thống nhất và đa dạng, và căn cứ vào

nhận thức đúng đắn để khảo sát những vấn đề

xã hội hiện thực để thực hiện một cách biện

chứng con đường phát triển quá độ trực tiếp

tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Tới Đại hội IX (tháng 4-2001), mới dùng

cụm từ nền “kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa”. Tại Đại hội này, Đảng ta đã

phát triển bổ sung thêm lý luận kinh tế định

hướng xã hội chủ nghĩa của V.I.Lê-nin. Trước

hết, đưa ra khái niệm định hướng xã hội chủ

nghĩa được xem là chỗ để phân biệt “đổi mới”

với “đổi màu” (đổi mới nghĩa là không làm

chệch hướng, không từ bỏ chủ nghĩa xã hội và

rơi vào quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản). Định

hướng xã hội chủ nghĩa nói lên tính kiên định,

nhất quán với mục tiêu lý tưởng xã hội chủ

nghĩa, quan điểm và thái độ chính trị của Đảng

ta là kiên trì sự lựa chọn con đường xã hội chủ

nghĩa đối với sự phát triển của nước ta, khẳng

định rõ ràng đổi mới không phải là thay đổi chế

độ chính trị mà trái lại làm cho chế độ đó vững

mạnh hơn, xây dựng xã hội chủ nghĩa đúng đắn

và có hiệu quả hơn. Trên cơ sở các nguyên tắc

sau: 1) Định hướng xã hội chủ nghĩa là luôn

luôn giữ vững hệ tư tưởng Mác – Lê-nin và tư

tưởng Hồ Chí Minh; 2) Định hướng nhằm phát

huy sức mạnh của giai cấp công nhân và nhân

dân lao động, phát huy vai trò làm chủ của họ,

đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế - xã

hội của nhà nước; 3) Đảm bảo giữ vững và tăng

cường vai trò lãnh đạo của Đảng là vấn đề hệ

trọng, quyết định nhất để đổi mới theo định

hướng xã hội chủ nghĩa, bất luận trong hoàn

cảnh nào, nhất là nền kinh tế thị trường, mở

cửa, hội nhập. Định hướng xã hội chủ nghĩa

không chỉ là định hướng phát triển kinh tế,

chính trị trong đổi mới mà còn là định hướng

phát triển văn hóa, gồm giáo dục - đào tạo,

khoa học - công nghệ, phát huy nguồn nhân

Tại Đại hội IX, một nhận thức mới của

Đảng ta đã đưa ra quan điểm chủ động hội

nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo tinh thần

phát huy tối đa nội lực nâng cao hiệu quả hợp

tác quốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ và định

hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc,

giữ vững an ninh quốc gia, gìn giữ bản sắc dân

tộc, bảo vệ môi trường... Cần phải hiểu đúng

đắn quan điểm của Đảng về nền kinh tế độc lập

tự chủ rằng, nó không phải là nền kinh tế khép

kín, càng không phải là nền kinh tế được bảo hộ

tràn lan, mà đó là nền kinh tế mở và hội nhập.

Sự lựa chọn kinh tế thị trường ở Việt Nam

là kết quả của công cuộc đổi mới tư duy bắt

đầu từ tư duy kinh tế được Đảng ta thông qua

tháng 12-1986. Sự lựa chọn này có cơ sở lý

luận từ Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin,

từ đó Đảng ta nhận thức đúng đắn về tính chất

của kinh tế thị trường, nó là sản phẩm của văn

minh nhân loại, có thể tồn tại và thích ứng với

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Vũ Văn Gầu

nhiều hình thái kinh tế - xã hội khác nhau; nó

được phát triển với trình độ cao dưới chủ nghĩa

tư bản song không đồng nhất với chủ nghĩa tư

bản và cũng không đối lập với chủ nghĩa xã

hội. Dù không phải là một cơ chế hoàn hảo,

song kinh tế thị trường vẫn chứng tỏ là một cơ

chế thúc đẩy sự sáng tạo, huy động, phân bổ

nguồn lực hợp lý và phát triển toàn diện nền

kinh tế. Song tự thân kinh tế thị trường không

đưa đến chủ nghĩa xã hội, muốn xây dựng chủ

nghĩa xã hội thành công chúng ta phải có Đảng

lãnh đạo, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp

luật và phải học tập các chuyên gia tư bản tư

sản về khoa học, quản lý kinh tế, theo chỉ dẫn

của V.I.Lê-nin “chúng ta có thể và phải học

nhiều hơn nữa ở bọn tư bản” [6, tr.280]. Vai trò

đổi mới tư duy trong việc thực hiện kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng

đóng vai trò quyết định cho sự thành công xây

dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

“mở”, hiện đại vận hành theo quy luật của thị

trường. Thị trường phân bổ nguồn lực, nhà

nước quản lý bằng pháp luật dưới sự lãnh đạo

của Đảng Cộng sản Việt Nam. Kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

là một mô hình kinh tế hoàn toàn mới, chưa có

tiền lệ trong lịch sử. Do vậy, phát triển kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một

quá trình hoàn thiện, đổi mới sáng tạo không

ngừng. Đảng ta lãnh đạo hướng tới nền kinh tế

thị trường hiện đại chính là nấc thang cao trong

lịch sử phát triển kinh tế thị trường, nền kinh tế

ấy ngoài những đặc trưng chung mang tính phổ

quát của kinh tế thị trường tự do trước đây nó

còn có những đặc trưng riêng được Đảng ta xác

định một số đặc trưng của kinh tế thị trường

hiện đại, đây chính là sự sáng tạo về mặt lý

luận của Đảng về kinh tế thị trường hiện đại: 1)

Nền kinh tế thị trường hiện đại dựa nền tảng sở

hữu hỗn hợp của các chủ thể thị trường; 2) Nền

kinh tế thị trường hiện đại, dựa trên những

thành tựu của khoa học, công nghệ hiện đại và

kinh tế tri thức; 3) Nền kinh tế thị trường hiện

đại, có cơ cấu hợp lý; 4) Nền kinh tế thị trường

hiện đại dựa trên nguồn nhân lực chất lượng

cao; 5) Nền kinh tế thị trường hiện đại dựa trên

hệ thống an sinh xã hội và một hệ thống phúc lợi

vì mục tiêu phát triển con người toàn diện.

Quan điểm này từng bước được Đảng ta

cụ thể hóa, có nhiều điều chỉnh cho phù hợp

với thực tiễn phát triển của đất nước qua mỗi

giai đoạn xây dựng xã hội chủ nghĩa. Không

chỉ dừng lại ở việc phát triển kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa nói chung, mà

được cụ thể hóa nó ở Đại hội XII (2016) “nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ,

đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị

trường, đồng thời đảm bảo định hướng xã hội

chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát

triển của đất nước. Đó là nền kinh tế thị trường

hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của

nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục

tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,

văn minh” [4, tr.102].

Nhờ có đường lối đúng đắn thực hiện kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của

Đảng mà nền kinh tế nước ta tăng trưởng, xã

hội ổn định. Đúng như đồng chí Nguyễn Phú

Trọng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhận

định rằng: “Chín mươi năm qua dưới sự lãnh

đạo của Đảng, thế và lực của nước ta được tăng

cường, nhiều tổ chức quốc tế đánh giá Việt Nam

là một quốc gia kinh tế - văn hóa phát triển,

chính trị - xã hội ổn định, có nhiều triển vọng

tốt.... Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ to

lớn, vai trò và vị thế cao như ngày nay” [9, tr.4].

Đảng ta đã xác định kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là một bộ

phận của nền kinh tế thế giới, đó là nền kinh tế

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Số 25, Tháng 01 - 2021

xuất hàng hóa nhỏ không có cách nào khác là

thực hiện chủ nghĩa tư bản nhà nước để đi đến

chủ nghĩa xã hội như là một tính quy luật.

Chính sách kinh tế mới vẫn còn nguyên giá trị

lý luận và thực tiễn cấp thiết. Nó vẫn là ánh

sáng soi đường cho Đảng ta trong quá trình

hoàn thiện việc nhận thức và thực hiện nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

trong Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII tới

đây để xây dựng đất nước ta ngày càng đàng

hoàng hơn, to đẹp hơn.

3. KẾT LUẬN

Tư tưởng về Chính sách kinh tế mới của

V.I.Lê-nin, đánh dấu sự hoàn thành và xác lập

lý luận của ông về xây dựng cơ sở kinh tế của

chủ nghĩa xã hội thông qua Chính sách kinh tế

mới. V.I.Lê-nin đã tìm thấy con đường xây

dựng chủ nghĩa xã hội phù hợp với nước

Nga, phát triển thêm lý luận của C.Mác về chủ

nghĩa xã hội. Một thế kỷ đã trôi qua, nhưng di

huấn của V.I.Lê-nin về con đường quá độ đi

lên chủ nghĩa xã hội từ một nước tiểu nông, sản

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Báo Nhân dân (2020), Phát huy mọi nguồn lực, xây dựng đất nước ta “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”,

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng trả lời phỏng vấn, Nhân dân Xuân Canh Tý (1).

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Văn kiện Hội nghị Đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa

VII, Nxb Sự thật, Hà Nội.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Sự

thật, Hà Nội.

[4] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội.

[5] Trần Ngọc Hiên (1989), Chính sách kinh tế mới của V.I.Lê-nin và sự vận dụng vào điều kiện ở

nước ta, Nxb Sự thật, Hà Nội.

[6] V.I.Lê-nin (1978), Toàn tập, tập 43, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva.

[7] V.I.Lê-nin (1978), Toàn tập, tập 44, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva.

[8] V.I.Lê-nin (1978), Toàn tập, tập 45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva.

[9] Thông tấn xã Việt Nam (2020), Khát vọng vì một Việt Nam cường thịnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch

nước Nguyễn Phú Trọng trả lời phỏng vấn, Báo Tuần tin tức (14)

Ngày nhận bài: 23-12-2020. Ngày biên tập xong: 02-01-2021. Duyệt đăng: 22-01-2021

8 trang Thùy Anh 24460 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Chính sách kinh tế mới của V.I. Lê-nin với việc vận dụng của đảng cộng sản Việt Nam trong quá trình thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

chinh_sach_kinh_te_moi_cua_v_i_le_nin_voi_viec_van_dung_cua.pdf