Kinh nghiệm của trung quốc về phát triển thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở nông thôn
KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC VỀ PHÁT TRIỂN
THỊ TRƯỜNG BÁN LẺ HÀNG TIÊU DÙNG Ở NÔNG THÔN
ThS. Đào Duy Tùng
Trường ĐH Nam Cần Thơ
Tóm tắt:
Phát triển thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở nông thôn là cần thiết để đáp
ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của dân cư nông thôn Việt Nam. Trung Quốc khá
thành công trong lĩnh vực này, đã để lại một số kinh nghiệm cho Việt Nam như:
phát triển đồng bộ hệ thống thị trường ở khu vực nông thôn, tăng cường đầu tư cho
khu vực nông thôn, tổ chức tốt kênh tiêu thụ, tăng cường mối quan hệ giữa thị
trường nông thôn và thị trường đô thị, phát triển hoạt động bán lẻ ở khu vực nông
thôn thông qua chính sách kích cầu trực tiếp cho người tiêu dùng nông thôn, qui
hoạch phát triển kết cấu hạ tầng thương mại hài hòa cả ở khu vực thành thị và nông
thôn.
Lời mở đầu:
Sự gia tăng nhu cầu mua của dân cư trên địa bàn nông thôn đã và đang mang
lại cơ hội phát triển thị trường bán lẻ. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau,
nhất là về phương diện tổ chức thị trường, cung ứng hàng hóa, nên thị trường bán
lẻ ở nông thôn hiện nay vẫn phát triển chậm và thiếu bền vững. Nhân hội thảo
khoa học về thị trường bán lẻ do khoa quản trị kinh doanh tổ chức, chúng tôi, xin
viết bài và gởi về hội thảo với chủ đề “kinh nghiệm Phát triển thị trường bán lẻ
hàng hóa tiêu dùng ở nông thôn Trung Quốc”. Mục tiêu của bài viết là góp phần
làm cho bài viết hội thảo phong phú. Phương pháp sử dụng để hoàn thành bài
viết là thông kê mô tả và kế thừa có chọn lọc các bài viết của các tác giả đã đăng
trên các phương tiện thông tin.
1. Giới thiệu khái quát
Trên lãnh thổ Trung Quốc, tại miền Tây Trung Quốc, nông thôn vẫn
chiếm tỷ trọng lớn, trình độ đô thị hóa thấp. Đồng thời, ở miền Tây, thị trường
thành thị tương đối phát triển, trong khi thị trường nông thôn còn lạc hậu... Đại
hội ĐCS Trung Quốc lần thứ XIV và XV đã đi sâu nói rõ cương lĩnh, mục tiêu
tổng thể tiến trình thực hiện thị trường hóa khu vực kém phát triển. Trung Quốc
đã xem phát triển thị trường nông thôn khu vực miền Tây là trọng tâm trong kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm giảm bớt chênh lệch về trình độ phát triển
giữa ba miền, thực hiện kinh tế miền Đông, miền Trung và miền Tây cùng phồn
vinh.
Về lý luận, Trung Quốc đã xác định: một là các nhà sản xuất, kinh doanh
42
và người tiêu dùng phải là chủ thể vận hành thị trường, tự chủ kinh doanh, tự
chịu lỗ lãi, tự tìm kiếm cơ hội phát triển thị trường; hai là Nhà nước phát triển hệ
thống thị trường hoàn chỉnh, thống nhất, có mối liên hệ tương hỗ thị trường, hạn
chế lẫn nhau và xây dựng hệ thống điều tiết, khống chế thị trường. Hệ thống thị
trường là một thể thống nhất hữu cơ các loại thị trường liên quan qua lại với
nhau, bao gồm thị trường yếu tố sản xuất như thị trường vốn, thị trường lao
động, thị trường kỹ thuật, thị trường thông tin, thị trường nhà đất và các tổ chức
trung gian thị trường… Trong đó, thị trường hàng hóa được xem là thị trường cơ
sở và cần tập trung phát triển trước. Hệ thống điều tiết thị trường, chủ yếu là
chính phủ thông qua các biện pháp kinh tế, pháp luật và hành chính cần thiết,
thiết lập các quy tắc vận hành kinh tế thị trường, quy phạm vận hành các loại thị
trường, hạn chế các hành vi của chủ thể thị trường, bảo đảm thị trường vận hành
có trật tự.
Trung Quốc đã lấy việc cải cách mở cửa, thúc đẩy tiến trình thị trường
hóa nông thôn làm trọng tâm, đặc biệt tập trung vào 2 phương diện: thương
phẩm hóa sản phẩm nông sản phụ; đô thị hóa hương trấn nông thôn.
Về phương diện thương phẩm hóa sản phẩm, Trung Quốc đã thực thi:
chính sách khoán hộ; chính sách lấy thị trường làm định hướng; tăng điều chỉnh
kết cấu ngành nghề nông thôn; khích lệ phát triển thị trường các yếu tố sản xuất;
phá vỡ cục thế mô hình kinh tế tập thể đơn nhất và chủ yếu là trồng trọt, chuyển
sang mô hình kết hợp nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi và nông sản phụ,
nông dân có thể vừa là nông dân vừa là công nhân vừa là thương nhân. Nông
dân tổ chức mang nông sản phụ tự sản tự tiêu của mình vào tiêu thụ ở thành
phố như thịt, trứng, sữa, gia cầm, rau… được hưởng các chính sách ưu đãi do
chính quyền địa phương quy định; xây dựng kiện toàn thị trường bán buôn bán
lẻ toàn nông thôn, "xây tổ đón chim phượng". Kết quả là sức mua của cư dân
nông thôn tăng mạnh, mong muốn mua sắm có xu thế tăng cao, mức tiêu dùng
của nông thôn tuy vẫn thấp hơn cư dân thành thị nhưng đã có điểm nóng tiêu
dùng. Thực tế cho thấy, thu nhập của nông dân tăng một điểm bách phân, mức
bán lẻ hàng tiêu dùng cho nông dân tăng 1,18 điểm.
Về phương diện đô thị hóa hương trấn nông thôn, Trung Quốc chủ
trương: phát triển doanh nghiệp hương trấn, "lấy công bổ nông" (công nghiệp bổ
sung nông nghiệp); cho phép nhân khẩu nông thôn lưu động, xây dựng hệ thống
lưu động nhân khẩu nông thôn, "ly nông không ly hương"; phát triển doanh
nghiệp hương trấn kết hợp với xây dựng đô thị nhỏ, phát triển các loại thị trường
nông thôn lấy đô thị nhỏ làm trung tâm, thực thi quản lý giá bằng điều tiết thị
trường;.. Trung Quốc đã phát triển thị trường bán buôn trên cơ sở kết nối một
loạt thành phố - làng xã, "dẫn thương nhập thị", để giải quyết vấn đề nông dân
"mua khó", "bán khó"; cải cách "thể chế cung tiêu" nông thôn, thúc đẩy nhất thể
hóa "nông công thương" và "sản xuất cung tiêu dịch vụ"; cải cách thể chế HTX
43
cung tiêu, thiết lập liên hợp nông công thương, thực thi sản xuất, cung cấp, tiêu
thụ, phục vụ thành một chuỗi.
Trung Quốc đã thực hiện cải cách, thực sự tách rời hành chính và kinh
doanh theo đúng nghĩa của nó, bãi bỏ cách làm đưa tay "thâu tóm" của ban
ngành chức năng chính phủ, tinh binh giản chính, trọng điểm đột phá cải cách
chế độ sử dụng nhân tài. Đồng thời, Trung Quốc tiến hành mở rộng đầu tư,
cải cách chế độ bản quyền, thực hiện chế độ cổ phần, xây dựng chế độ doanh
nghiệp hiện đại; giảm nhẹ gánh nặng doanh nghiệp, bãi bỏ những chi phí
không cần thiết, bồi dưỡng doanh nghiệp trở thành chủ thể thị trường, thực thi
"chính sách mở cửa, thị trường mở cửa, nhân tài mở cửa và lưu thông mở
cửa".
2. Kinh nghiệm phát triển hoạt động bán lẻ ở nông thôn Trung Quốc
Hiện vẫn có khoảng hai phần ba trong tổng số 1,3 tỷ dân Trung Quốc
sống tại nông thôn. Vì vậy, nông thôn Trung Quốc là một thị trường lớn. Chính
phủ Trung Quốc hiểu rằng các khu vực nông thôn sẽ là chìa khóa để họ vượt qua
những thời khắc khó khăn trong bối cảnh của cuộc khủng hoảng kinh tế.
Bắt đầu từ năm 2005 đến hết năm 2008, bằng việc thực hiện chính sách
kích cầu tiêu dùng ở nông thôn, khoảng 250.000 cửa hàng, đại lý bán lẻ các sản
phẩm công nghệ đã được mở và ‘‘phủ sóng’’ tới gần 50% diện tích nông thôn
Trung Quốc. Đặc biệt, chương trình hỗ trợ nông dân ‘‘tiếp cận với sản phẩm
công nghệ cao’’ đã được chính phủ nước này bắt đầu thực hiện từ giữa năm
2008. Theo đó, người nông dân Trung Quốc sẽ được trợ giá 13% khi mua các
mặt hàng công nghệ cao như máy tính, điện thoại di động, TV,… Mức hỗ trợ
13% này được phân chia theo tỷ lệ 80-20 tức chính phủ sẽ chịu 80% và 20% còn
lại chính quyền địa phương sẽ có trách nhiệm đóng góp thêm. Mỗi hộ nông dân
được quyền mua tối đa 2 sản phẩm trong mỗi chủng loại và mang hóa đơn mua
hàng đến các cơ quan tài chính của địa phương để lấy lại 13% số tiền đã bỏ ra
trong thời hạn 15 ngày làm việc. Tất nhiên, đó phải là những sản phẩm do Trung
Quốc sản xuất trong nước.
Gần đây chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố sẽ mở rộng các biện pháp
kích cầu tiêu dùng tại các thành phố nhỏ và khu vực nông thôn. Vì vậy, các hãng
bán lẻ đã mở rộng đầu tư mạnh mẽ vào thị trường này. Hãng Suning với chuỗi
cửa hàng điện tử lớn nhất nước, dự định sẽ mở thêm 520 cửa hàng mới, bổ sung
thêm vào số 941 cửa hàng hiện tại trên khắp Trung Quốc. Hãng đối thủ GOME,
với hơn 700 cửa hàng trên toàn quốc, cũng chuyển hướng tới vùng nông thôn, và
lên kế hoạch hợp tác với các hãng bán lẻ nhỏ hơn để tăng số lượng các loại mặt
hàng. Các hãng bán lẻ nước ngoài (Wall Mart, Best Buy và tập đoàn Pháp
Carrefour) cũng đã để ý tới các thị trường khác ngoài các thành phố lớn, thậm
chí là vùng nông thôn.
44
3. Kinh nghiệm về mở cửa thị trường bán lẻ
Quy mô thị trường bán lẻ của Trung Quốc, dự báo đến năm 2020 sẽ vào
khoảng 2,4 ngàn tỉ USD. Sau khi mở cửa thị trường bán lẻ, có khoảng 40 tập
đoàn phân phối lớn của nước ngoài tràn vào khai thác thị trường nước này, hơn
60% doanh thu rơi vào tay họ, đặt các tập đoàn bán lẻ của Trung Quốc lâm vào
tình thế phá sản. Do đó, Chính phủ Trung Quốc đã ngay lập tức, ban hành Pháp
lệnh bán lẻ, tạo thuận lợi cho các tập đoàn trong nước giành lại thị phần. Đồng
thời, Trung Quốc cũng xây dựng kế hoạch 5 năm cho phát triển siêu thị ở các
khu vực thành phố nhỏ hoặc vùng nông thôn.
Bên cạnh việc thu hút FDI, Trung Quốc cũng dành nhiều ưu đãi về tín
dụng, thông tin, đào tạo, trợ giúp kỹ thuật cho các doanh nghiệp trong nước
nhằm tăng khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI và phát triển cơ sở
bán lẻ tại các khu vực nông thôn. Chính phủ Trung Quốc cũng khuyến khích
hoạt động mua lại, sát nhập, các doanh nghiệp nhỏ; khuyến khích các doanh
nghiệp vận hành theo mô hình chuỗi siêu thị nhằm tăng cường hiệu quả kinh
doanh. Ngoài ra, Chính phủ cũng áp dụng các chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy
sự phát triển các loại hình kết cấu hạ tầng thương mại cả ở khu vực thành thị và
nông thôn trên cơ sở hoạch định qui hoạch, kế hoạch phát triển cụ thể. Các ban
ngành có liên quan của nhà nước xây dựng qui hoạch phát triển hệ thống phân
phối hàng hoá thống nhất trên toàn Trung quốc, trong đó chú trọng đến hai
hướng cơ bản: Một là, cải tạo và hiện đại hoá các khu phố buôn bán, các loại
hình truyền thống; Hai là, qui hoạch phát triển mới các loại hình hiện đại, nhất là
các siêu thị và đại siêu thị.
4. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
Một là, phát triển đồng bộ hệ thống thị trường ở khu vực nông thôn, trong
đó lấy phát triển thị trường hàng hóa là trọng tâm, làm cơ sở để phát triển các thị
trường khác.
Đây là kinh nghiệm có giá trị cả về lý luận và thực tiễn đối với phát triển
thị trường nông thôn nước ta trong giai đoạn hiện nay. Trong phát triển thị
trường ở khu vực nông thôn cần tập trung trước hết vào vấn đề thị trường hóa
các sản phẩm và xây dựng các thị trấn là “điểm nóng” tiêu dùng ở khu vực nông
thôn.
Hai là, tăng cường đầu tư cho khu vực nông thôn.
Đảng, Nhà nước đã thực hiện nhiều chủ trường, đường lối về phát triển
nông nghiệp, nông thôn. Đồng thời, nhiều chương trình, dự án đầu tư phát triển
nông thôn đã được triển khai như: phát triển giao thông nông thôn; kiên cố hóa
kênh mương nội đồng; chương trình tuyển chọn cán bộ trẻ về làm chủ tịch xã ở
61 huyện nghèo; chương trình xây dựng nông thôn mới... Tuy nhiên, bên cạnh
những kết quả đã đạt được, vẫn còn hạn chế và chưa tương xứng với yêu cầu
45
phát triển. Do đó, trong thời gian tới, Nhà nước cần đẩy mạnh đầu tư phát triển
nhân lực và vật lực, đặc biệt là đẩy mạnh cải cách, đổi mới tư duy và nhận thức
của các cấp quản lý dân nhằm tạo ra động lực mới cho phát triển thị trường ở
khu vực nông thôn.
Ba là, tổ chức tốt kênh tiêu thụ, tăng cường mối quan hệ giữa thị trường
nông thôn và thị trường đô thị.
Theo kinh nghiệm của Trung Quốc, trong thời gian tới, Nhà nước cần xây
dựng kênh phân phối kết nối một loạt thành phố - làng xã. Đồng thời, đẩy mạnh
cải cách thể chế HTX, thiết lập liên hợp nông công thương, thực thi sản xuất,
cung cấp, tiêu thụ, phục vụ theo chuỗi.
Bốn là, phát triển hoạt động bán lẻ ở khu vực nông thôn thông qua chính
sách kích cầu trực tiếp cho người tiêu dùng nông thôn.
Theo kinh nghiệm của Trung Quốc, chính sách kích cầu của chính phủ
được thực hiện trực tiếp đến người dân nông thôn theo hình thức hỗ trợ 13%
mức giá bán cho người mua và được thanh toán lại sau khi trình phiếu mua hàng
với cơ quan tài chính địa phương. Chính sách kích cầu của Trung Quốc không
chỉ đảm bảo cho người dân nông thôn được hưởng lợi trực tiếp, mà còn kích
thích mạnh mẽ các doanh nghiệp mở rộng kinh doanh, gia tăng doanh số bán
hàng và mạng lưới bán hàng ở khu vực nông thôn.
Năm là, xây dựng qui hoạch phát triển kết cấu hạ tầng thương mại hài hòa
cả ở khu vực thành thị và nông thôn
Lời kết: Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, qui hoạch thường phải
chú trọng đến: môi trường; đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa các loại hình bán
lẻ hiện đại và truyền thống, giữa các loại qui mô của loại hình siêu thị; đảm bảo
quyền lợi của người mua; đảm bảo sự phát triển đồng đều giữa các vùng, các địa
phương, giữa các vùng nội thị và vùng ngoại thành; bảo tồn sự phát triển kinh tế
nông thôn...
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Hồng Tú, 2011, Phát triển thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở
nông thôn, Tạp chí Con số và sự kiện, số tháng 11/2011.
2. Phạm Thái Quốc (2001), Trung Quốc quá trình công nghiệp hóa trong
20 năm cuối thế kỷ XX, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
46
5 trang
18300
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kinh nghiệm của trung quốc về phát triển thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở nông thôn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- kinh_nghiem_cua_trung_quoc_ve_phat_trien_thi_truong_ban_le_h.pdf
