Giáo trình Thủ tục hành chính tư pháp (Phần 1)

chØ ®¹o biªn so¹n:

- TS. U«ng Chu L-u

Uû viªn trung -¬ng §¶ng, Bé tr-ëng Bé T- ph¸p

- TS. Vò §øc KhiÓn

Chñ nhiÖm Uû ban Ph¸p luËt Quèc héi

- ¤ng TrÇn §¹i H-ng

Nguyªn Phã tr-ëng ban th-êng trùc Ban Néi chÝnh

trung -¬ng

- ¤ng TrÇn Ng¸t

Phã BÝ th- th-êng trùc TØnh uû L¹ng S¬n.

biªn so¹n:

- TS. NguyÔn §×nh ®Æng Lôc

Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng (chñ biªn)

- ¤ng NguyÔn Huy Ng¸t

Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn H¶i Ninh

Phã Vô tr-ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung -¬ng

- TS. Lª Thµnh Long

Phã Vô tr-ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T- ph¸p

4

- ThS. §ång ThÞ Kim Thoa

Häc viÖn T- ph¸p

- ThS. Ph¹m Träng C-êng

V¨n phßng Quèc héi

- ThS. §Æng Hoµng Oanh

Bé T- ph¸p

- ThS. NguyÔn Minh Ph-¬ng

Bé T- ph¸p

Tham gia biªn so¹n:

- TS. TrÇn ThÊt

- PGS.TS. §inh V¨n MËu

- TS. L-u KiÕm Thanh

- ThS. NguyÔn Hoµng Anh.

5

Tµi liÖu nµy lµ s¶n phÈm cña TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p

luËt cho c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· cña tØnh L¹ng S¬n do Ban Néi

chÝnh trung -¬ng chñ tr× thùc hiÖn. TiÓu dù ¸n lµ mét hîp phÇn cña Dù

¸n VIE/02/015 vÒ hç trî thùc thi chiÕn l-îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ

thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn n¨m 2020 do

UNDP/Sida/DANIDA/Nauy/Ailen tµi trî.

Tµi liÖu nµy sö dông cho c¸c líp tËp huÊn n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt

c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· ë tØnh L¹ng S¬n do Dù ¸n VIE/02/015 tæ chøc

vµ kh«ng ph¶i lµ tµi liÖu gi¶ng d¹y chÝnh thøc cña bÊt kú c¸ nh©n, tæ

chøc nµo.

6

Lêi giíi thiÖu

C¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së (x·, ph-êng, thÞ trÊn) lµ nh÷ng

ng-êi gÇn d©n nhÊt, s¸t d©n nhÊt. Trong ph¹m vi chøc n¨ng,

nhiÖm vô cña m×nh, c¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së chÝnh lµ nh÷ng

ng-êi trùc tiÕp truyÒn t¶i ph¸p luËt ®Õn víi nh©n d©n th«ng qua

gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc liªn quan tíi quyÒn vµ lîi Ých cña nh©n

d©n, ®ång thêi còng lµ ng-êi thÊu hiÓu nhÊt nh÷ng t©m t-, nguyÖn

väng cña nh©n d©n, nh÷ng v-íng m¾c, bÊt cËp cña chÝnh s¸ch,

ph¸p luËt khi ¸p dông chóng trong thùc tÕ. Chñ tr-¬ng, chÝnh

s¸ch, ph¸p luËt dï cã ®óng ®¾n ®Õn mÊy nh-ng sÏ khã cã ®-îc hiÖu

lùc, hiÖu qu¶ cao nÕu nh- kh«ng ®-îc triÓn khai thùc hiÖn bëi mét

®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cã n¨ng lùc ph¸p luËt tèt. Tuy

nhiªn, trªn thùc tÕ, do nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch

quan, n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng chøc c¬ së nh×n chung

cßn h¹n chÕ; mét sè c¸n bé, c«ng chøc ch-a ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu

cña nhiÖm vô, nhÊt lµ trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸,

hiÖn ®¹i ho¸, më réng d©n chñ vµ x©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn

x· héi chñ nghÜa cña d©n, do d©n, v× d©n.

Do vËy, n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së lµ mét yªu cÇu bøc thiÕt nh»m gãp phÇn x©y dùng ®éi ngò c¸n

bé, c«ng chøc c¬ së trong s¹ch, v÷ng m¹nh, ®ñ kh¶ n¨ng thùc thi

chøc n¨ng, nhiÖm vô theo ®óng ph¸p luËt, b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých

hîp ph¸p cña c¸ nh©n, tæ chøc trªn ®Þa bµn.

NhËn thøc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò trªn trong bèi c¶nh ph¸t

triÓn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h-íng ®Õn

n¨m 2020 vµ c¨n cø vµo kh¶ n¨ng cña Dù ¸n, Ban ChØ ®¹o Dù ¸n

7

VIE/02/015 ®· chän tØnh L¹ng S¬n lµ ®Þa bµn ®Ó thùc hiÖn thÝ

®iÓm viÖc t¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬

së, giao cho Ban Néi chÝnh trung -¬ng lµ c¬ quan chñ tr× thùc hiÖn

TiÓu dù ¸n T¨ng c-êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc

c¬ së tØnh L¹ng S¬n.

Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cña TiÓu dù ¸n, C«ng ty t- vÊn

luËt Vision & Associates ®-îc lùa chän lµ ®¬n vÞ t- vÊn ®éc lËp

kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng

chøc c¬ së tØnh L¹ng S¬n. Trªn c¬ së nh÷ng ph©n tÝch, ®¸nh gi¸

cña ®¬n vÞ t- vÊn vµ nhu cÇu cña tØnh L¹ng S¬n, c¸c chuyªn gia

ph¸p luËt ®· ®-îc TiÓu dù ¸n cña Ban Néi chÝnh trung -¬ng tËp

hîp ®Ó x©y dùng bé tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së

cña tØnh L¹ng S¬n. Bé tµi liÖu nµy gåm n¨m tËp KiÕn thøc ph¸p

luËt vµ bèn tËp T×nh huèng ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së.

Do n¨ng lùc, thêi gian h¹n chÕ vµ khèi l-îng kiÕn thøc, c«ng

viÖc rÊt lín nªn bé tµi liÖu cã thÓ cßn khiÕm khuyÕt. Ban Qu¶n lý

Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng c¶m

¬n nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp vµ xin tr©n träng tiÕp thu ®Ó tiÕp tôc

hoµn thiÖn bé tµi liÖu nµy.

§-îc sù ®ång ý cña Ban Qu¶n lý Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu

dù ¸n Ban Néi chÝnh trung -¬ng, Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p xuÊt b¶n

tËp 5 Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p trong bé s¸ch KiÕn thøc

ph¸p luËt dµnh cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cña tØnh L¹ng S¬n.

Xin tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc !

Th¸ng 3 n¨m 2007

Nhµ xuÊt b¶n T- ph¸p

8

preface

Officials and public servants at grassroots level (communes,

precincts, and towns) are the closest to ordinary people. Within

their scope of functions, and duties, they directly bring the laws

to the people through dealing with matters relating to the legiti-

mate rights and benefits of the people, at the same time, official and

public servant at grassroots level understand the most expectations

and needs of the peoples, understand well problems and shortcom-

ings of the States policies, laws and regulations in application in

the real life. Although policies and laws of the State are proper, its

implementation will be less effective if they are not applied by com-

petent public servants. However, because of various objective and

subjective reasons, capacity of officials and public servants at

grassroots level are limited, there are a part of them are not capa-

ble to meet with requirement, especially in the context of industri-

alisation, modernisation and building of a socialist rule of law

State of the people, for the people and by the people.

Accordingly, improvement of legal capacity for official and

public servants at grassroots level is a pressing need to contribute

to strengthen local staff to be qualified and capable to fulfill imple-

ment and enforce their duties and tasks as provided for by laws

and to protect legitimate rights and benefits of individuals and

organisation in the local area.

Aware of importance of the issue in the context of development

of a legal system for Viet Nam until 2010 and orientation up to

2020, under the framework of Project VIE/02/015, Project

Steering Committee selected Lang Son province as the pilot site to

9

implement a sub-project on strengthening the legal capacity for

officials and public servants at grassroots level and assigned

Central Internal Affairs Committee to deploy the sub-project.

In accordance with sub-project work plan, Vision & Associates-

an independent legal consultancy firm-was hired to conduct a

based-line survey and prepare an assessment report on current sta-

tus of legal capacity of officials and public servants in Lang Son

province. Based on this assessment and based on needs officials at

Lang Son province, legal consultants of the sub-project develop a

set of training materials for officials and public servants at grass-

root level of Lang Son province. These materials comprise of five

volumes named Legal Knowledge for officials and public servants

at grassroots level and the other four volumes named Legal Case

Studies for officials and public servants at grassroots level.

Because of limit of time and complexity of work, the materials

will certainly have errors or mistakes. Management Unit of Project

VIE/02/015 and Sub-project of the Central Internal Affairs

Committee sincerely thank for any comments and opinions from

the readers to improve the materials.

With permission of Management Unit of Project VIE/02/015

and Sub-project of the Central Internal Affairs Committee, Judicial

Publishing House publishes Volume 5 titled Administrative -

Judicial Procedures of the Legal Knowledge for Officials and

Public Servants at Grassroots Level of Lang Son Province.

We kindly introduce this book to the readers!

Hanoi, March 2007

The Judicial Publishing house

10

MôC LôC

7

Lêi giíi thiÖu

13

PhÇn 1: Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x·

PhÇn 2: C«ng t¸c qu¶n lý hé khÈu cña chÝnh quyÒn cÊp x·

108

PhÇn 3: Ph¸p luËt vÒ c«ng chøng, chøng thùc vµ nhiÖm vô

156

201

262

333

cña Uû ban nh©n d©n cÊp x·

PhÇn 4: C«ng t¸c v¨n th- vµ ho¹t ®éng so¹n th¶o, ban

hµnh c¸c v¨n b¶n hµnh chÝnh c¸ biÖt

PhÇn 5: C«ng t¸c thi hµnh ¸n vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh

quyÒn cÊp x· trong c«ng t¸c thi hµnh ¸n

PhÇn 6: Ph¸p luËt vÒ gi¶i quyÕt khiÕu kiÖn hµnh chÝnh t¹i

Toµ ¸n vµ mét sè vÊn ®Ò liªn quan tíi chÝnh quyÒn cÊp x·

11

12

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

PhÇn I

PH¸P LUËT VÒ QU¶N Lý Hé TÞCH ë CHÝNH QUYÒN CÊP X·

I. NH÷NG VÊN §Ò CHUNG

1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n

1.1. Sù kiÖn hé tÞch

Sù kiÖn hé tÞch lµ nh÷ng sù kiÖn c¬ b¶n x¸c ®Þnh t×nh tr¹ng

nh©n th©n cña mét ng-êi tõ khi sinh ra ®Õn khi chÕt. Trong cuéc

sèng cña mçi c¸ nh©n, c¸c sù kiÖn hé tÞch x¶y ra rÊt phong phó. Cã

nh÷ng sù kiÖn mang tÝnh quy luËt nh- sù ra ®êi vµ mÊt ®i cña mét

ng-êi. Cã nh÷ng sù kiÖn x¶y ra phæ biÕn nh- viÖc kÕt h«n, ly h«n,

nhËn nu«i con nu«i, nhËn cha, mÑ, con, thay ®æi quèc tÞch, x¸c ®Þnh

l¹i d©n téc, c¶i chÝnh hä, tªn, ngµy, th¸ng, n¨m sinh. Nh×n chung,

sù kiÖn hé tÞch cã c¸c ®Æc ®iÓm sau:

- Lµ nh÷ng sù kiÖn quan träng trong cuéc sèng cña mçi c¸ nh©n;

- Lµ nh÷ng sù kiÖn cã ý nghÜa x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm riªng biÖt vÒ

t×nh tr¹ng d©n sù cña mçi c¸ nh©n;

- C¸c sù kiÖn hé tÞch g¾n liÒn víi sù ra ®êi, qu¸ tr×nh tån t¹i

vµ mÊt ®i cña mçi con ng-êi, g¾n liÒn víi c¸c quyÒn vµ lîi Ých hîp

ph¸p cña c¸ nh©n.

1.2. §¨ng ký hé tÞch

§¨ng ký hé tÞch lµ hµnh vi hµnh chÝnh cña c¸c c¬ quan nhµ

n-íc cã thÈm quyÒn ®¨ng ký hé tÞch, nh»m:

- X¸c nhËn c¸c sù kiÖn: sinh; kÕt h«n; tö; nu«i con nu«i; gi¸m

13

KiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p

hé; nhËn cha, mÑ, con; thay ®æi, c¶i chÝnh, bæ sung, ®iÒu chØnh hé

tÞch; x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh; x¸c ®Þnh l¹i d©n téc;

- C¨n cø vµo quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n-íc cã thÈm quyÒn,

ghi vµo sæ ®¨ng ký hé tÞch c¸c viÖc: x¸c ®Þnh cha, mÑ, con; thay ®æi

quèc tÞch; ly h«n; huû viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt; chÊm døt nu«i

con nu«i.

Nh- vËy, ®¨ng ký hé tÞch lµ mét ho¹t ®éng hµnh chÝnh cña c¬

quan nhµ n-íc cã thÈm quyÒn ®¨ng ký hé tÞch. Ho¹t ®éng ®¨ng ký

hé tÞch ®-îc ph©n biÖt thµnh hai nhãm hµnh vi cã tÝnh chÊt nghiÖp

vô kh¸c nhau râ rµng.

- Thø nhÊt, nhãm hµnh vi x¸c nhËn c¸c sù kiÖn hé tÞch: sinh;

kÕt h«n; tö; nu«i con nu«i; gi¸m hé; nhËn cha, mÑ, con; thay ®æi hä,

tªn, ch÷ ®Öm; c¶i chÝnh hä, tªn, ch÷ ®Öm; ngµy, th¸ng, n¨m sinh;

x¸c ®Þnh l¹i d©n téc; ®¨ng ký qu¸ h¹n c¸c viÖc sinh, tö; ®¨ng ký l¹i

c¸c viÖc sinh, tö, kÕt h«n, nu«i con nu«i. §èi víi c¸c sù kiÖn hé tÞch

nãi trªn, c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch x¸c nhËn b»ng c¸ch ®¨ng ký vµo

sæ dµnh riªng cho tõng lo¹i viÖc, ®ång thêi cÊp cho ®-¬ng sù giÊy

chøng nhËn vÒ viÖc ®ã (nh- GiÊy khai sinh, GiÊy chøng nhËn kÕt

h«n...). Hµnh vi x¸c nhËn cña c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ®· lµm ph¸t

sinh hiÖu lùc ph¸p lý cña c¸c sù kiÖn ®-îc ®¨ng ký. ChØ sau khi

®-îc ®¨ng ký, c¸c sù kiÖn ®ã míi lµm ph¸t sinh, thay ®æi hoÆc

chÊm døt c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸ nh©n.

- Thø hai, nhãm hµnh vi ghi vµo sæ hé tÞch nh÷ng sù thay ®æi

vÒ hé tÞch cña c¸ nh©n ®· ®-îc c«ng nhËn bëi quyÕt ®Þnh cã hiÖu

lùc ph¸p lý cña c¸c c¬ quan nhµ n-íc cã thÈm quyÒn. Ph¹m vi c¸c

viÖc cã thÓ ghi vµo Sæ hé tÞch chØ bao gåm 5 viÖc: viÖc x¸c ®Þnh cha,

mÑ, con; thay ®æi quèc tÞch; ly h«n; huû viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt;

chÊm døt nu«i con nu«i. Kh¸c víi nhãm hµnh vi thø nhÊt, ®èi víi

c¸c lo¹i viÖc hé tÞch nµy, c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch chØ ®¬n thuÇn c¨n

cø vµo quyÕt ®Þnh (b»ng v¨n b¶n) ®· cã hiÖu lùc ph¸p lý cña c¬

14

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

quan nhµ n-íc cã thÈm quyÒn (vÝ dô: b¶n ¸n hoÆc quyÕt ®Þnh cña

Tßa ¸n gi¶i quyÕt viÖc ly h«n, quyÕt ®Þnh cña Chñ tÞch n-íc cho

mét ng-êi th«i quèc tÞch ViÖt Nam...) ®Ó ghi chó viÖc ®ã vµo Sæ hé

tÞch. §iÓm ph©n biÖt c¬ b¶n gi÷a nhãm hµnh vi nµy víi nhãm hµnh

vi thø nhÊt lµ hµnh vi ghi vµo Sæ hé tÞch kh«ng lµm ph¸t sinh hiÖu

lùc ph¸p lý. Bëi v× b¶n th©n c¸c quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n-íc

cã thÈm quyÒn ®· lµm ph¸t sinh hiÖu lùc ph¸p lý cho c¸c viÖc ®ã.

VÝ dô: mét b¶n ¸n xö ly h«n cña Toµ ¸n b¶n th©n nã ®· cã hiÖu lùc

ph¸p lý chø kh«ng ph¶i chê ®Õn khi ®-îc ghi chó vµo Sæ hé tÞch

míi cã hiÖu lùc ph¸p lý.

L-u ý: So víi c¸c quy ®Þnh t-¬ng øng cña NghÞ ®Þnh sè

83/1998/N§-CP, th× ph¹m vi c¸c viÖc ®¨ng ký hé tÞch theo NghÞ

®Þnh sè 158/2005/N§-CP ngµy 27/12/2005 cña ChÝnh phñ vÒ ®¨ng

ký vµ qu¶n lý hé tÞch (NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N®-CP) võa cã sù

më réng, võa thu hÑp mét sè lo¹i viÖc hé tÞch. Cô thÓ lµ:

- §èi víi nhãm hµnh vi thø nhÊt: ph¹m vi ®¨ng ký hé tÞch ®·

më réng thªm víi c¸c hµnh vi bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé tÞch;

x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh;

- §èi víi nhãm hµnh vi thø hai: ®· giíi h¹n ph¹m vi c¸c viÖc

ghi vµo Sæ hé tÞch chØ gåm 5 lo¹i viÖc ®· nªu ë trªn. C¸c sù kiÖn nh-:

mÊt tÝch, mÊt n¨ng lùc hµnh vi d©n sù, h¹n chÕ n¨ng lùc hµnh vi d©n

sù, h¹n chÕ quyÒn cña cha, mÑ ®èi víi con ch-a thµnh niªn kh«ng

cßn thuéc ph¹m vi ghi vµo Sæ hé tÞch n÷a.

1.3. Qu¶n lý hé tÞch

Qu¶n lý hé tÞch lµ ho¹t ®éng do c¸c c¬ quan hµnh chÝnh cã

thÈm quyÒn thùc hiÖn nh»m theo dâi thùc tr¹ng vµ nh÷ng biÕn

15

KiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p

®éng vÒ hé tÞch trong ®êi sèng x· héi, b¶o ®¶m quyÒn vµ lîi Ých hîp

ph¸p cña c«ng d©n, t¹o c¬ së x©y dùng, ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi,

an ninh, quèc phßng...

Qu¶n lý hé tÞch cã ph¹m vi, ®èi t-îng qu¶n lý rÊt réng, phøc

t¹p, ®ång thêi còng lµ ho¹t ®éng qu¶n lý t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn

tõng ng-êi d©n.

Trªn c¬ së ph©n cÊp râ rµng tr¸ch nhiÖm qu¶n lý nhµ n-íc vÒ

hé tÞch, NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®ång thêi còng quy ®Þnh râ

tr¸ch nhiÖm cña ng-êi ®øng ®Çu c¸c c¬ quan qu¶n lý hé tÞch, tr-íc

hÕt lµ Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp. Kho¶n 3 §iÒu 77, kho¶n

3 §iÒu 78, kho¶n 3 §iÒu 79 thÓ hiÖn râ tinh thÇn: Chñ tÞch Uû ban

nh©n d©n c¸c cÊp chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ t×nh h×nh ®¨ng ký vµ qu¶n

lý hé tÞch cña ®Þa ph-¬ng. Trong tr-êng hîp do bu«ng láng qu¶n

lý mµ dÉn ®Õn nh÷ng sai ph¹m, tiªu cùc cña c¸n bé, c«ng chøc

trong ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch ë ®Þa ph-¬ng thuéc thÈm quyÒn

qu¶n lý cña m×nh, th× Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp ph¶i chÞu

tr¸ch nhiÖm.

§èi víi Së T- ph¸p, Gi¸m ®èc Së T- ph¸p ph¶i chÞu tr¸ch

nhiÖm nÕu bu«ng láng qu¶n lý ®Ó x¶y ra sai ph¹m, tiªu cùc cña c¸n

bé, c«ng chøc thuéc Së T- ph¸p trong ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch.

1.4. Mét sè thuËt ng÷ liªn quan

- Thay ®æi hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch cã thÈm

quyÒn c«ng nhËn viÖc cho phÐp c¸ nh©n ®-îc thay ®æi hä, tªn, ch÷

®Öm ®· ®-îc ®¨ng ký ®óng trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ GiÊy

khai sinh theo yªu cÇu cña c¸ nh©n ®ã khi cã lý do chÝnh ®¸ng ®-îc

quy ®Þnh t¹i §iÒu 27 Bé luËt D©n sù n¨m 2005.

- C¶i chÝnh hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch söa ch÷a

nh÷ng néi dung ®· ®-îc ®¨ng ký trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ

16

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

b¶n chÝnh GiÊy khai sinh, nh-ng cã sai sãt khi ®¨ng ký hé tÞch.

B¶n chÊt cña viÖc c¶i chÝnh hé tÞch lµ hµnh vi söa ch÷a th«ng tin

sai thµnh th«ng tin ®óng vµ chØ thùc hiÖn ®èi víi c¸c néi dung

®· ®-îc ®¨ng ký trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ b¶n chÝnh GiÊy

khai sinh chø kh«ng thùc hiÖn ®èi víi c¸c giÊy tê hé tÞch vµ Sæ

hé tÞch kh¸c.

- §iÒu chØnh hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch c¨n cø

vµo b¶n chÝnh GiÊy khai sinh ®Ó ®iÒu chØnh c¸c néi dung ®· ®-îc

®¨ng ký trong Sæ hé tÞch vµ c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c (kh«ng ph¶i lµ

Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ GiÊy khai sinh) cho phï hîp víi c¸c néi

dung t-¬ng øng trong b¶n chÝnh GiÊy khai sinh.

Trong tr-êng hîp yªu cÇu ®iÒu chØnh néi dung cña Sæ hé tÞch

vµ giÊy tê hé tÞch kh«ng liªn quan ®Õn néi dung trong GiÊy khai

sinh th× c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ph¶i c¨n cø vµo nh÷ng giÊy tê

liªn quan do ®-¬ng sù xuÊt tr×nh ®Ó thùc hiÖn viÖc ®iÒu chØnh hé

tÞch (VÝ dô: th«ng tin vÒ ngµy, giê chÕt trong GiÊy chøng tö lµ

néi dung kh«ng cã trong GiÊy khai sinh, do ®ã, trong tr-êng hîp

GiÊy chøng tö ghi sai thêi ®iÓm chÕt cña mét ng-êi mµ th©n

nh©n cña ng-êi ®ã cã yªu cÇu ®iÒu chØnh cho ®óng th× c¬ quan

®¨ng ký hé tÞch ph¶i c¨n cø vµo GiÊy b¸o tö ®Ó ®iÒu chØnh GiÊy

chøng tö cho ®óng).

L-u ý:

* Ph©n biÖt hµnh vi c¶i chÝnh hé tÞch víi hµnh vi ®iÒu

chØnh hé tÞch:

C¶i chÝnh hé tÞch vµ ®iÒu chØnh hé tÞch ®Òu lµ hµnh vi ®¨ng ký

hé tÞch cã tÝnh chÊt chung lµ söa ch÷a th«ng tin trªn giÊy tê hé tÞch

cho ®óng. §Ó vËn dông ®óng vµo thùc tiÔn, cÇn n¾m v÷ng c¸c ®iÓm

ph©n biÖt c¬ b¶n gi÷a hai lo¹i viÖc nµy:

17

KiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p

Tiªu chÝ ph©n

biÖt

C¶i chÝnh hé tÞch

§iÒu chØnh hé tÞch

Kh«ng söa ch÷a c¸c th«ng tin

trong b¶n chÝnh GiÊy khai sinh vµ

Sæ ®¨ng ký khai sinh, mµ lÊy b¶n

chÝnh GiÊy khai sinh lµm c¨n cø

gèc ®Ó söa ch÷a, ®iÒu chØnh

th«ng tin trªn c¸c giÊy tê hé tÞch

kh¸c.

VÒ tÝnh chÊt cña Lµ viÖc söa ch÷a th«ng tin trong GiÊy

hµnh vi

khai sinh vµ Sæ ®¨ng ký khai sinh .

Cã thÓ do sai sãt trong viÖc thùc

hiÖn nghiÖp vô ®¨ng ký hé tÞch

hoÆc do sù thay ®æi hé tÞch, c¶i

chÝnh hé tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc,

x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnhꢀ

C¬ së lµm ph¸t Do sai sãt trong qu¸ tr×nh ®¨ng ký

sinh hµnh vi

khai sinh.

Ph¸p luËt kh«ng quy ®Þnh thñ tôc,

Thùc hiÖn theo tr×nh tù, thñ tôc , thêi tr×nh tù, thêi h¹n. Khi c¸ nh©n cã

h¹n quy ®Þnh t¹i §iÒu 38 NghÞ ®Þnh yªu cÇu x¸c ®¸ng, c¬ quan hé tÞch

VÒ tr×nh tù, thñ tôc

sè 158/2005/N§ -CP.

cã tr¸ch nhiÖm ph¶i gi¶i quyÕt

ngay viÖc ®iÒu chØnh.

* Ph©n biÖt ®iÒu chØnh hé tÞch víi viÖc ®iÒu chØnh c¸c

giÊy tê kh¸c cña c¸ nh©n theo GiÊy khai sinh:

§iÒu 39 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP chØ quy ®Þnh vÒ viÖc

®iÒu chØnh néi dung trong Sæ hé tÞch vµ c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c.

Quy ®Þnh nµy kh«ng bao gåm hµnh vi ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy tê

kh¸c cña c¸ nh©n nh- Chøng minh nh©n d©n, Sæ hé khÈu, hé

chiÕu, häc b¹, v¨n b»ng... theo GiÊy khai sinh. Hai hµnh vi nµy ®Òu

cã ®iÓm chung lµ c¨n cø vµo b¶n chÝnh GiÊy khai sinh ®Ó söa ch÷a

nh÷ng th«ng tin sai lÖch trªn c¸c giÊy tê kh¸c, nh-ng cã c¸c ®iÓm

ph©n biÖt sau ®©y:

18

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

Tiªu chÝ

ph©n biÖt

§iÒu chØnh c¸c giÊy tê kh¸c

theo GiÊy khai sinh

§iÒu chØnh hé tÞch

Lµ viÖc ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy t ê Lµ viÖc ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy tê

®Þnh c«ng nhËn nu«i con nu«i,ꢀ) viªn, thÎ b¶o hiÓm y tÕꢀ) theo b¶n

TÝnh chÊt cña

hµnh vi

theo b¶n chÝnh GiÊy khai sinh .

chÝnh GiÊy khai sinh

Lµ c¬ quan, tæ chøc ®· cÊp c¸c lo¹i

an cÊp quËn, huyÖn n¬i ®· cÊp Sæ

hé khÈu, tr-êng häc ,ꢀ

hiÖn viÖc ®iÒu thùc hiÖn viÖc ® ¨ng ký vµ cÊp giÊy

chØnh

tê hé tÞch cÇn ®iÒu chØnh .

ViÖc ®iÒu chØnh c¸c giÊy tê k h¸c cña c¸

theo nguyªn t¾c ghi nhËn t¹i kho¶n 2,

§iÒu 5 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§ -CP:

GiÊy khai sinh lµ giÊy tê hé tÞch gèc cña

C¬ së ph¸p lý

®Öm; ngµy, th¸ng, n¨m sinh; giíi tÝnh;

cha, mÑ, con ph¶i phï hîp víi GiÊy khai

sinhcñang-êi®ã.

- Bæ sung hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®· ®¨ng ký vµ cÊp GiÊy khai

®-îc ®¨ng ký vµo Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ b¶n chÝnh GiÊy khai

sinh. VÝ dô: viÖc ghi bæ sung th«ng tin vÒ ng-êi cha vµo GiÊy khai

cho con ngoµi gi¸ thó, sau khi lµm thñ tôc nhËn cha, mÑ, con.

19

KiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p

- X¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch cã

thÈm quyÒn c«ng nhËn viÖc x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh cña mét ng-êi

trong tr-êng hîp giíi tÝnh cña ng-êi ®ã bÞ khuyÕt tËt bÈm sinh

hoÆc ch-a ®Þnh h×nh chÝnh x¸c mµ cÇn cã sù can thiÖp cña y häc

nh»m x¸c ®Þnh râ vÒ giíi tÝnh.

2. Vai trß, ý nghÜa cña c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch

hiÖn trªn c¸c khÝa c¹nh c¬ b¶n sau:

Thø nhÊt, hÖ thèng qu¶n lý d÷ liÖu hé tÞch ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c,

®-îc cËp nhËt kÞp thêi, th-êng xuyªn sÏ lµ nguån th«ng tin quý gi¸,

hç trî ®¾c lùc cho viÖc ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch x· héi mét c¸ch

chÝnh x¸c, cã tÝnh kh¶ thi, tiÕt kiÖm chi phÝ x· héi còng nh- t¹o

®iÒu kiÖn cho viÖc triÓn khai c¸c chÝnh s¸ch ®ã ®¹t hiÖu qu¶ cao;

Thø hai, nh÷ng th«ng tin ®Þnh l-îng chÝnh x¸c vÒ t×nh h×nh

s¸ch ®Þnh canh, ®Þnh c-, hç trî ®Çu t- ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cã

hiÖu qu¶;

Thø ba, ho¹t ®éng qu¶n lý vµ ®¨ng ký hé tÞch thÓ hiÖn tËp

trung, sinh ®éng sù t«n träng cña Nhµ n-íc ®èi víi viÖc thùc hiÖn

hiÖn trªn giÊy tê hé tÞch (GiÊy khai sinh, GiÊy chøng nhËn kÕt

20

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

®¸nh gi¸ ng-êi ®ã cã kh¶ n¨ng, ®iÒu kiÖn ®Ó tham gia vµo c¸c quan

hÖ ph¸p luËt nhÊt ®Þnh hay kh«ng;

Thø t-, qu¶n lý hé tÞch cã vai trß to lín ®èi víi viÖc b¶o ®¶m trËt

tù x· héi. HÖ thèng Sæ hé tÞch cã thÓ gióp viÖc x¸c ®Þnh nguån gèc

®ã, khi ®-îc sö dông víi tÝnh c¸ch lµ chøng cø, c¸c th«ng tin thÓ hiÖn

trªn GiÊy khai sinh cã thÓ gióp c¬ quan tiÕn hµnh tè tông ®¸nh gi¸

Tõ nh÷ng ý nghÜa nªu trªn, trong sù ph¸t triÓn cña ®Êt n-íc

dùng hÖ thèng qu¶n lý hé tÞch vµ khai th¸c hiÖu qu¶ cña nã phôc

vô cho c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n-íc cÇn ®-îc nhËn thøc ®Çy ®ñ vµ

3. C¸c yªu cÇu ®èi víi qu¶n lý nhµ n-íc vÒ hé tÞch

3.1. Yªu cÇu vÒ tÝnh kÞp thêi

Mäi sù kiÖn hé tÞch ph¶i ®-îc c¸n bé hé tÞch ®¨ng ký vµ qu¶n

lý trong thêi h¹n ph¸p luËt quy ®Þnh ®èi víi tõng lo¹i viÖc, h¹n chÕ

tèi ®a t×nh tr¹ng ®¨ng ký qu¸ h¹n hoÆc kh«ng ®¨ng ký hé tÞch. Tuy

nhiªn, tÝnh kÞp thêi cña c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch chØ cã thÓ ®¹t ®-îc

hµnh nghÜa vô ®¨ng ký hé tÞch, ®ång thêi c¸n bé t- ph¸p - hé tÞch

chñ ®éng theo dâi, n¾m v÷ng c¸c sù kiÖn hé tÞch ph¸t sinh t¹i ®Þa

21

KiÕn thøc ph¸p luËt

TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t- ph¸p

3.2. Yªu cÇu vÒ tÝnh ®Çy ®ñ

ViÖc qu¶n lý nhµ n-íc trªn tõng lo¹i viÖc hé tÞch: khai sinh,

khai tö, kÕt h«n, nu«i con nu«i..., dï ë ®« thÞ hay n«ng th«n, ®ång

trÝ cßn thÊp còng ph¶i ®¹t hiÖu qu¶ ®ång ®Òu.

Trong nghiÖp vô ®¨ng ký hé tÞch, yªu cÇu vÒ tÝnh ®Çy ®ñ cßn

®ßi hái c¸n bé t- ph¸p - hé tÞch khi thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký bÊt kú

sù kiÖn hé tÞch nµo còng ph¶i ghi ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin cÇn thiÕt

vµo c¸c cét môc t-¬ng øng trong Sæ hé tÞch vµ giÊy tê hé tÞch, lµm

c¬ së phôc vô cho viÖc tra cøu sau nµy ®-îc chÝnh x¸c, thuËn tiÖn;

®ång thêi ph¶i chÊp hµnh nghiªm tóc chÕ ®é ®¨ng ký, qu¶n lý hé

tÞch b»ng sæ kÐp, theo ®ã mçi sù kiÖn hé tÞch ph¶i ®-îc ®¨ng ký

cïng lóc vµo hai bé sæ.

3.3. Yªu cÇu vÒ tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan

ViÖc ®¨ng ký hé tÞch ph¶i ph¶n ¸nh chÝnh x¸c, trung thùc sù

kiÖn hé tÞch x¶y ra trªn thùc tÕ, h¹n chÕ tèi ®a t×nh tr¹ng sai sãt

khi ®¨ng ký hé tÞch do lçi v« ý cña c¸n bé t- ph¸p - hé tÞch hoÆc

ng-êi ®i ®¨ng ký hé tÞch. Nghiªm cÊm viÖc cè ý ®¨ng ký hé tÞch

hoÆc cÊp giÊy tê hé tÞch kh«ng ®óng sù thËt.

Nh÷ng hiÖn t-îng vi ph¹m tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan trong

®¨ng ký hé tÞch cã thÓ dÉn tíi nh÷ng hÖ qu¶ phøc t¹p vÒ sau, vÝ dô,

lÖch so víi GiÊy khai sinh. Do ®ã, tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan lµ

mét trong nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra cÇn ®-îc nghiªm tóc thùc hiÖn.

3.4. Yªu cÇu vÒ tÝnh chñ ®éng cña c¬ quan qu¶n lý vµ ®¨ng ký

hé tÞch

C¬ quan qu¶n lý hé tÞch c¸c cÊp cÇn nhËn thøc qu¶n lý hé tÞch

lµ nhiÖm vô quan träng vµ ph¶i th-êng xuyªn n¾m v÷ng t×nh h×nh

22

PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch

ë chÝnh quyÒn cÊp x·

hé tÞch t¹i ®Þa bµn m×nh qu¶n lý, tõ ®ã chñ ®éng ¸p dông c¸c biÖn

ph¸p cÇn thiÕt nh»m b¶o ®¶m hiÖu qu¶ qu¶n lý hé tÞch.

chñ ®éng theo dâi t×nh h×nh ph¸t sinh c¸c sù kiÖn hé tÞch trong ®Þa

bµn ®Ó thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký kÞp thêi, ®Çy ®ñ. §èi víi c¸c x· vïng

3.5 Yªu cÇu vÒ ph¸p chÕ

ViÖc ®¨ng ký hé tÞch ph¶i thùc hiÖn ®óng thÈm quyÒn, thñ tôc,

tr×nh tù theo quy ®Þnh t¹i c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ hé tÞch. C¬

quan ®¨ng ký hé tÞch ph¶i n¾m v÷ng vµ vËn dông chÝnh x¸c c¸c

quy ®Þnh ph¸p luËt ®óng ®èi t-îng ®¨ng ký hé tÞch, ®óng lo¹i viÖc

quy ®Þnh t¹i NghÞ ®Þnh sè 32/2002/N§-CP ngµy 27/3/2002 cña

Tuy nhiªn, cÇn nhËn thøc mét c¸ch ®Çy ®ñ r»ng, yªu cÇu vÒ

toµn kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng cho phÐp ng-êi cã thÈm quyÒn ®¨ng

ký hé tÞch ®-îc vËn dông linh ho¹t khi t¸c nghiÖp. NghÞ ®Þnh sè

158/2005/N§-CP (§iÒu 9) cho phÐp c¸n bé t- ph¸p - hé tÞch khi

ng-êi ®¨ng ký hé tÞch th× kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i buéc ng-êi ®ã ph¶i

ng-êi cã yªu cÇu sö dông b¶n sao giÊy tê hé tÞch ®ang ë xa, kh«ng

23