Giáo trình Luật thương mại Việt Nam (Phần 4)

Chương 3

PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT

TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH

1. KHÁI NIỆM TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, với sự tham gia hoạt động

kinh doanh của mọi thành phần kinh tế thuộc các hình thức sở hữu khác

nhau thì tranh chấp xảy ra giữa các chủ thể kinh doanh là điều không

tránh khỏi.

Về mặt học thuật, tranh chấp kinh tế và tranh chấp trong kinh

doanh là những khái niệm có nội hàm rộng hẹp khác nhau. Có quan điểm

cho rằng, “tranh chấp kinh tế được hiểu là sự bất đồng chính kiến về một

sự kiện pháp lý, là sự mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và

nghĩa vụ giữa các chủ thể tham gia vào các quan hệ kinh tế ở các cấp độ

khác nhau”³². Có quan điểm khác cho rằng, “tranh chấp kinh tế là những

mâu thuẫn hay bất đồng liên quan đến quyền và lợi ích kinh tế của các tổ

chức, cá nhân khi tham gia các quan hệ kinh tế”³³…

Tuy còn nhiều ý kiến khác nhau, song đa số các nhà khoa học đều

thống nhất rằng, tranh chấp kinh tế được hiểu là sự bất đồng chính kiến,

sự mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ

thể tham gia vào các quan hệ kinh tế ở các cấp độ khác nhau. Trong các

loại hình tranh chấp kinh tế, tranh chấp trong kinh doanh là loại hình

tranh chấp phổ biến nhất. Theo đó, tranh chấp kinh tế có thể có các dạng

32

Nguyễn Thị Kim Vinh (2002), Luận án tiến sĩ luật học “Pháp luật về giải

quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường Tòa án ở Việt Nam”, Viện Nhà nước

và Pháp luật, Hà Nội.

³³Đào Văn Hội (2003), Luận án tiến sĩ luật học “Giải quyết tranh chấp kinh tế

trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội.

70

cơ bản sau:

- Tranh chấp trong kinh doanh: được diễn ra giữa các chủ thể tham

gia kinh doanh. Cụ thể, những tranh chấp phát sinh trong các khoản đầu

tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trường

nhằm mục đích sinh lợi.

- Tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài với quốc gia tiếp nhận

đầu tư: Loại hình tranh chấp này nảy sinh trong việc thực hiện các hợp

đồng BTO, BT, BOT, thực hiện các điều ước quốc tế về khuyến khích và

bảo hộ đầu tư song phương và đa phương.

- Tranh chấp giữa các quốc gia trong việc thực hiện các điều ước

quốc tế về thương mại song phương và đa phương.

- Tranh chấp giữa các quốc gia với các thiết chế kinh tế quốc tế

trong việc thực hiện các điều ước quốc tế về thương mại đa phương.

Thực tế cho thấy, trong các loại hình tranh chấp kinh tế trên, tranh

chấp trong kinh doanh là loại hình tranh chấp phổ biến nhất và do đó

trong một số trường hợp khái niệm tranh chấp trong kinh doanh và khái

niệm tranh chấp kinh tế được sử dụng với ý nghĩa tương đương nhau.

Điều 29 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 (sửa đổi năm 2011) cũng

đã liệt kê các tranh chấp về kinh doanh, thương mại thuộc thẩm quyền

của tòa án, gồm có:

- Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại

giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục

đích lợi nhuận bao gồm: Mua bán hàng hoá; cung ứng dịch vụ; phân

phối; đại diện, đại lý; ký gửi; thuê, cho thuê, thuê mua; xây dựng; tư

vấn, kỹ thuật; vận chuyển hàng hoá, hành khách bằng đường sắt, đường

bộ, đường thuỷ nội địa; vận chuyển hàng hoá, hành khách bằng đường

hàng không, đường biển; mua bán cổ phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá

khác; đầu tư, tài chính, ngân hàng; bảo hiểm; thăm dò, khai thác.

- Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa

cá nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận.

- Tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty, giữa các

thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động,

71

giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức của

công ty.

- Các tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại mà pháp luật có

quy định.

Từ những nội dung xem xét nêu trên, có thể hiểu: tranh chấp trong

kinh doanh là sự bất đồng về một hiện tượng pháp lý phát sinh trong đời

sống kinh tế giữa các chủ thể tham gia kinh doanh trong quá trình thực

hiện các hoạt động thương mại.

Do đó, có thể khái quát những đặc điểm tranh chấp trong kinh

doanh như sau: luôn gắn liền với các hoạt động kinh doanh của các chủ

thể; các chủ thể tranh chấp trong kinh doanh thường là các thương nhân;

là sự biểu hiện ra bên ngoài, là sự phản ánh của những xung đột về mặt

lợi ích kinh tế của các bên³⁴; tranh chấp gắn liền với lợi ích riêng biệt của

mỗi chủ thể và luôn thuộc quyền từ định đoạt của họ.

Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, các tranh chấp trong kinh

doanh chủ yếu tồn tại dưới dạng các tranh chấp về hợp đồng kinh tế.

Trong điều kiện kinh tế thị trường, sự tham gia của nhiều thành phần

kinh tế kéo theo sự đa dạng về đối tượng chủ thể và lợi ích cần bảo vệ,

sự xuất hiện của các phương thức kinh doanh, thị trường và các yếu tố

sản xuất phi truyền thống làm phát sinh nhiều dạng tranh chấp mới, ví dụ

như: tranh chấp giữa thành viên công ty với công ty, giữa các thành viên

công ty với nhau trong quá trình thành lập, hoạt động và giải thể công ty;

tranh chấp về liên doanh, liên kết kinh tế, …

2. CÁC HÌNH THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG

KINH DOANH – THƯƠNG MẠI.

Ở góc độ khái quát chung, giải quyết tranh chấp trong kinh doanh

– Thương mại là việc lựa chọn các hình thức, biện pháp thích hợp để giải

toả các mâu thuẫn, bất đồng, xung đột lợi ích giữa các bên, tạo lập lại sự

cân bằng về mặt lợi ích mà các bên có thể chấp nhận được. Chính vì vậy,

³⁴Trần Đình Hảo, “Hoà giải thương lượng trong việc giải quyết tranh chấp hợp

đồng kinh tế”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, só 1 năm 2000, tr.28.

72

giải quyết tranh chấp trong kinh doanh – thương mại phải nhanh chóng,

thuận lợi, không làm hạn chế, cản trở các hoạt động kinh doanh; quyết

định giải quyết phải có giá trị thi hành cao; khôi phục và duy trì các quan

hệ hợp tác, tín nhiệm giữa các bên trong kinh doanh; giữ bí mật kinh

doanh, uy tín các bên trên thương trường; chi phí giải quyết thấp.

Tranh chấp trong kinh doanh – thương mại có thể được giải quyết

bằng các phương thức khác nhau như thương lượng, hòa giải, trọng tài

thương mại và giải quyết thông qua tòa án. Khi tranh chấp phát sinh, các

bên có thể lựa chọn một phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp hoặc

sử dụng phối hợp nhiều phương thức nhằm đạt hiệu quả cao.

2.1. Thương lượng

Là hình thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh – thường mại

cần đến vai trò của người thứ ba. Đặc điểm cơ bản của thương lượng là

các bên cùng nhau trình bày quan điểm, chính kiến, bàn bạc, tìm các biện

pháp thích hợp và đi đến thống nhất thỏa thuận để tự giải quyết bất đồng.

Thương lượng đòi hỏi trước hết các bên phải có thiện chí, trung thực,

hợp tác, và phải có đầy đủ những am hiểu cần thiết về chuyên môn và về

pháp lý. Đối với sự việc phức tạp, mỗi bên có thể chỉ định những chuyên

gia, những tổ chức có trình độ chuyên môn thay mặt và đại diện cho

mình để tiến hành thương lượng.

Kết quả của thương lượng thường là những cam kết, thỏa thuận về

những giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ những bế tắc hoặc bất đồng phát

sinh mà các bên thường không ý thức được trước đó.

Giải quyết tranh chấp bằng thương lượng thể hiện hàng loạt ưu

điểm như: đơn giản, không bị ràng buộc bởi các thủ tục pháp lý phiền hà;

ít tốn kém; không làm phương hại đến quan hệ hợp tác vốn có giữa các

bên trong kinh doanh; giữ được các bí mật kinh doanh. Tuy nhiên, giải

quyết tranh chấp bằng thương lượng cũng bộc lộ yếu điểm nhất định, đó

là: mang tính tự phát, theo truyền thống mà chưa có sự điều chỉnh pháp

lý thích hợp. Do đó, giá trị pháp lý của kết quả thương lượng không được

xác định rõ ràng nên thường bị các bên lợi dụng để kéo dài thời gian phải

thực hiện nghĩa vụ; nhiều trường hợp bên có quyền lợi bị vi phạm mất

quyền khởi kiện tại tòa án hoặc trọng tài do hết thời hiệu khởi kiện.

73

2.2. Hòa giải

Là hình thức giải quyết tranh chấp mà trong đó các bên trong quá

trình thương lượng có sự tham gia của bên thứ ba độc lập do hai bên

cùng chấp nhận hay chỉ định làm vai trò trung gian để hỗ trợ cho các bên

nhằm tìm kiếm những giải pháp thích hợp cho việc giải quyết xung đột

nhằm chấm dứt các tranh chấp, bất đồng.

Hoà giải là giải pháp mang tính chất tự nguyện, tuỳ thuộc vào sự

lựa chọn của các bên. Đặc biệt là bên thứ ba với tính chất trung gian hoà

giải phải có vị trí độc lập đối với các bên. Điều đó có ý nghĩa là, bên thứ

ba này không ở vị trí xung đột lợi ích đối với các bên hoặc không có

những lợi ích gắn liền với lợi ích của một trong các bên trong các vụ việc

đang có tranh chấp; Bên thứ ba làm trung gian hòa giải không phải là

những đại diện bất kỳ của bên nào và cũng không có quyền quyết định,

phán xét như một trong tài.

Theo thông lệ chung, hòa giải có thể được tiến hành ngoài thủ tục

tố tụng và cũng có thể được thực hiện theo thủ tục tố tụng của tòa án

hoặc trọng tài

- Hòa giải ngoài tố tụng: là việc hòa giải qua trung gian được các

bên tiến hành trước khi đưa vụ tranh chấp ra cơ quan tài phán. Chẳng

hạn, một trong những chức năng của Phòng Thương mại và công nghiệp

Việt Nam là giúp các thành viên trong việc giải quyết tranh chấp bằng

hòa giải, khi được yêu cầu (Xem khoản 9, điều 5 Điều lệ Phòng Thương

mại và Công nghiệp Việt Nam). Các bên tranh chấp thông tin cho nhau

và trình bày quan điểm của mình, người hòa giải hướng các bên tham gia

vào việc tìm kiếm những giải pháp thích hợp nhằm loại trừ những ý kiến

bất đồng, những xung đột về lợi ích phát sinh giữa các bên. Sự nhất trí

trong việc giải quyết tranh chấp được thể hiện bằng văn bản, có sự xác

nhận của bên đứng ra làm trung gian hòa giải và có giá trị ràng buộc với

các bên tham gia.

Hiện nay, trong hoạt động thương mại quốc tế, phương pháp hoà

giải rất được ưa chuộng dùng để giải quyết tranh chấp và các quy tắc hoà

giải của các tổ chức thường được lựa chọn là quy tắc hoà giải không bắt

buộc của phòng thương mại quốc tế ICC (năm 1998); quy tắc hoà giải

74

của Uỷ ban Liên hiệp quốc về luật thương mại (1980); quy tắc hoà giải

của Trung tâm hoà giải Bắc kinh (1987); quy tắc hoà giải thương mại

của hiệp hội trọng tài Mỹ AAA (1992).

Giải quyết tranh chấp bằng hòa giải có các ưu điểm tương tự như

giải quyết tranh chấp bằng thương lượng. Ngoài ra, nhờ có sự hỗ trợ của

người trung gian nên các bên dễ đạt được phương án hoà giải hơn việc tự

thương lượng. Tuy nhiên, cũng như giải quyết tranh chấp bằng thương

lượng, hạn chế của giải quyết tranh chấp bằng hòa giải cũng có những

bất lợi như thương lượng và phải mất chi phí cho người trung gian.

- Hòa giải trong tố tụng: là hòa giải được tiến hành tại tòa án hay

trọng tài khi các cơ quan này giải quyết tranh chấp theo yêu cầu của các

bên.

Người trung gian hòa giải trong trường hợp này là tòa án hoặc

trọng tài (cụ thể là thẩm phán hoặc trọng tài viên phụ trách vụ việc).

Hòa giải trong tố tụng được xem là một giai đoạn trong quá trình

giải quyết tranh chấp bằng con đường tòa án hay trọng tài và chỉ có thể

được tiến hành khi một bên có đơn khởi kiện đến tòa án hoặc đơn yêu

cầu trọng tài giải quyết và đơn này đã được thụ lý.

Khi các đương sự đạt được thỏa thuận với nhau về việc giải quyết

tranh chấp thì tòa án hay trọng tài lập biên bản hòa giải thành và ra quyết

định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự và quyết định này có

hiệu lực, được thi hành như một bản án của tòa án hay phán quyết của

trọng tài.

2.3. Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh – thương mại bằng trọng

tài thương mại

Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh – thương mại bằng trọng

tài là hình thức giải quyết tranh chấp thông qua hoạt động của trọng tài

viên, với tư cách là bên thứ ba độc lập nhằm chấm dứt xung đột bằng

việc đưa ra một phán quyết buộc các bên tranh chấp phải thực hiện.

Cũng như thủ tục tố tụng tòa án, trong quá trình giải quyết các

tranh chấp kinh doanh trọng tài cũng phải tuân theo các trình tự, thủ tục

nhất định mà pháp luật quy định, từ việc khởi kiện, xét xử, thi hành phán

75

quyết trọng tài, quyền và nghĩa vụ của những người tham gia,… Đây

chính là thủ tục tố trọng tài. Nói cách khác, tố tụng trọng tài được hiểu là

trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định để giải quyết tranh chấp kinh

doanh – thương mại bằng trọng tài.

a. Quá trình tổ chức và hoạt động của các tổ chức trọng tài ở

Việt Nam

- Sự ra đời của Hội đồng trọng tài ngoại thương và Hội đồng trọng

tài hàng hải - các tổ chức trọng tài phi chính phủ đầu tiên ở Việt Nam

Năm 1960, sau khi thành lập hệ thống cơ quan trọng tài kinh tế nhà

nước để giải quyết các tranh chấp kinh tế trong nước, trong các năm

1963 và 1964, hai tổ chức trọng tài phi chính phủ đầu tiên được thành lập

là Hội đồng trọng tài ngoại thương được thành lập trên cơ sở Nghị định

59/CP ngày 30 tháng 4 năm 1963 và Hội đồng trọng tài hàng hải được

thành lập trên cơ sở Nghị định số 153-CP ngày 05/10/1964, có thẩm

quyền giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

Hội đồng trọng tài ngoại thương: là một tổ chức phi chính phủ

được thành lập theo Nghị định số 59/CP ngày 30/04/1963 với chức năng

giải quyết tranh chấp phát sinh giữa một bên Việt Nam với một bên nước

ngoài về hợp đồng, giao dịch ngoại thương. Đó là các tranh chấp liên

quan đến thanh toán, trao đổi hàng hoá, vận chuyển hàng hoá, bảo

hiểm…khi có ít nhất một trong các bên đương sự cư trú ngoài lãnh thổ

Việt Nam. Nhìn chung, thẩm quyền của Hội đồng trọng tài ngoại thương

chỉ hạn chế đối với các giao dịch ngoại thương. Hoạt động xét xử của

Hội đồng trọng tài này chủ yếu đối với các tranh chấp giữa các tổ chức,

cá nhân kinh tế Việt Nam với tổ chức, cá nhân kinh tế các nước xã hội

chủ nghĩa trong phạm vi thi hành hiệp định.

Hội đồng trọng tài hàng hải: đây là một tổ chức trọng tài phi chính

phủ ra đời theo quyết định số 135/CP của Chính phủ Việt Nam ngày

05/10/1964. Nhìn chung, Hội đồng trọng tài hàng hải có điều lệ và quy

tắc hoạt động giống như Hội đồng trọng tài ngoại thương. Sự khác nhau

giữa hai Hội đồng trọng tài chỉ ở thẩm quyền. Theo điều 2 Điều lệ của

Hội đồng trọng tài hàng hải, Hội đồng trọng tài hàng hải có thẩm quyền

giải quyết các tranh chấp về các vấn đề giao thông vận tải đường biển

76

khi có ít nhất một bên chủ thể tham gia là nước ngoài như: việc thuê tàu,

vận chuyển hàng hoá bằng đường biển, công tác đại lý tàu biển, bảo

hiểm hàng hải... Cũng như Hội đồng trọng tài ngoại thương, Hội đồng

trọng tài hàng hải không có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về hợp

đồng dân sự hoặc kinh tế do các nhân hoặc tổ chức Việt Nam ký kết cả

về tranh chấp đầu tư.

- Giai đoạn 1994 đến trước ngày Pháp lệnh Trọng tài thương mại

2003 có hiệu lực (1/7/2003)

Từ năm 1986, thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng,

nước ta chuyển sang xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần

vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước. Trong điều

kiện cơ chế kinh tế mới, sự tồn tại của trọng tài kinh tế với tư cách là một

cơ quan có chức năng quản lý Nhà nước tỏ ra không còn phù hợp. Sự

phát triển đa dạng của các loại hình kinh tế cùng với sự tham gia của

nhiều thành phần kinh tế có hình thức sở hữu khác nhau dẫn đến sự thay

đổi về hình thức, tính chất hợp tác và đi liền nó là nội dung tranh chấp,

phương pháp giải quyết tranh chấp trong kinh tế do vậy đòi hỏi cũng

được đổi mới.

+ Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam

Ngày 28/04/1993, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định

204/TTg thành lập Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) đặt bên

cạnh Phòng thương mại công nghiệp Việt Nam trên cơ sở hợp nhất Hội

đồng trọng tài ngoại thương và Hội đồng trọng tài hàng hải. Theo quyết

định này, Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam là một tổ chức trọng tài

phi chính phủ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp phát sinh trong quan

hệ kinh tế quốc tế như hợp đồng mua bán ngoại thương, hợp đồng đầu

tư, du lịch, vận tải và bảo hiểm quốc tế, chuyển giao công nghệ, tín dụng

và thanh toán quốc tế,... Khi một bên hay các bên đương sự là thể nhân

hay pháp nhân nước ngoài và trước hay sau khi xảy ra tranh chấp, các

bên đương sự thoả thuận đưa vụ việc ra trước Trung tâm trọng tài quốc

tế Việt Nam, hoặc nếu có một điều ước quốc tế ràng buộc các bên phải

đưa vụ tranh chấp ra trước Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam.

Tuy nhiên, do nhu cầu phát triển và thu hút các doanh nghiệp mà

77

Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 114-TTg ngày 16/02/1992 cho

phép Trung tâm VIAC có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh

từ các quan hệ kinh doanh trong nước. Đây chính là cơ sở mà Phòng

thương mại và công nghiệp Việt Nam thông qua quy tắc tố tụng trọng tài

trong nước của Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Việt Nam ngày

26/03/1996. Như vậy, cho đến trước khi Pháp lệnh Trọng tài thương mại

có hiệu lực, trọng tài quốc tế ở Việt Nam có thẩm quyền giải quyết mọi

tranh chấp mà không giới hạn bởi tranh chấp đó là tranh chấp trong nước

hay tranh chấp quốc tế.

+ Trung tâm trọng tài kinh tế phi chính phủ theo Nghị định

116/CP

Chính phủ đã ban hành Nghị định 116/CP ngày 05/09/1995 về tổ

chức và hoạt động của trọng tài kinh tế tồn tại dưới dạng các trung tâm

trọng tài kinh tế.

Theo Nghị định này, các trung tâm trọng tài kinh tế được tổ chức

dưới hình thức là một tổ chức xã hội nghề nghiệp (tổ chức phi chính

phủ). Đây là lần đầu tiên, pháp luật Việt Nam quy định cho phép một tổ

chức không phải của Nhà nước được giao thẩm quyền giải quyết tranh

chấp kinh tế theo yêu cầu và theo sự thoả thuận của các bên tranh chấp

(mà trước đây đều thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước).

Tổ chức trọng tài kinh tế theo Nghị định này được thành lập bởi

các trọng tài viên tư nhân, họ sẽ tự thiết lập điều lệ và quy tắc của mình

trên cơ sở tuân theo quy định của pháp luật. Hơn thế nữa, thẩm quyền

của trung tâm trọng tài kinh tế được mở rộng mà cụ thể là: Các tranh

chấp về hợp đồng kinh tế; các tranh chấp giữa công ty và thành viên của

công ty; các tranh chấp giữa các thành viên của công ty với nhau liên

quan đến việc thành lập hoạt động và giải thể của công ty; các tranh chấp

liên quan đến mua bán cổ phiếu, trái phiếu.

Tuy nhiên, so với sự phát triển chung của các tổ chức trọng tài trên

thế giới và quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam trong những năm

gần đây thì các trung tâm trọng tài kinh tế không thể đảm đương nổi việc

giải quyết tranh chấp kinh tế cho nhu cầu phát triển kinh tế của Việt

Nam, và do nhiều nguyên nhân mà pháp luật trọng tài thương mại Việt

78

Nam cần phải có sự thay đổi cho phù hợp.

Theo đánh giá chung thì tổ chức và hoạt động của hai loại trọng tài

này trong thời gian qua đều gặp những hạn chế giống nhau, cụ thể:

Một là, các văn bản điều chỉnh hoạt động trọng tài do cơ quan hành

pháp ban hành nên giá trị pháp lý thấp.

Hai là, phạm vi điều chỉnh hẹp từ việc quy định nội hàm khái niệm

hoạt động thương mại hẹp nên vụ việc giải quyết bị hạn chế, chưa phù

hợp pháp luật một số nước.

Ba là, hình thức giải quyết tranh chấp tại hội đồng trọng tài do các

bên thành lập (ad-hoc) chưa được quy định.

Bốn là, cơ chế bảo đảm thực hiện quyết định trọng tài chưa được

xác lập

Năm là, quan hệ giữa trọng tài và tòa án chưa quy định v.v…

Những hạn chế này đã ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

của các cơ quan trọng tài.

Trước yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, hội nhập kinh tế

quốc tế và khu vực, Nhà nước ta đã ban hành Pháp lệnh Trọng tài thương

mại (do Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 25/2/2003) quy

định về tổ chức và tố tụng trọng tài để giải quyết các tranh chấp trong

hoạt động kinh doanh.

Pháp lệnh Trọng tài thương mại về cơ bản phù hợp với pháp luật và

thông lệ quốc tế trong việc điều chỉnh các vấn đề chủ yếu của trọng tài

như: quy định về hiệu lực của thoả thuận trọng tài, điều kiện trở thành

trọng tài viên, về trọng tài vụ việc, mở rộng thẩm quyền chọn trọng tài

viên, ghi nhận mối quan hệ giữa trọng tài và toà án bằng một loạt các quy

định cụ thể như hỗ trợ thi hành thoả thuận trọng tài, chỉ định trọng tài viên,

giải quyết khiếu nại về thẩm quyền của hội đồng trọng tài, áp dụng biện

pháp khẩn cấp tạm thời, giải quyết yêu cầu huỷ quyết định trọng tài, lưu

trữ hồ sơ trọng tài, …

Mặc dù đã có những quy định khá tiến bộ so với trước đây, Pháp

lệnh Trọng tài thương mại 2003 vẫn chưa tạo được cơ sở pháp lý đầy đủ

cho việc thực hiện chủ trương của Nhà nước khuyến khích các bên sử

79

dụng trọng tài trong giải quyết các tranh chấp thương mại và các tranh

chấp khác, cần được khắc phục bằng việc ban hành một đạo luật mới về

trọng tài thương mại.

Luật Trọng tài thương mại được Quốc hội thông qua ngày

17/6/2010, có hiệu lực từ ngày 01/01/2011, thay thế cho Pháp lệnh Trọng

tài thương mại 2003. Với 13 chương, 82 điều, Luật Trọng tài thương mại

đã thể chế hoá một cách đồng bộ cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng

tài ở nước ta trên cơ sở kế thừa các quy định của Pháp lệnh Trọng tài

thương mại. Bên cạnh đó, so với Pháp lệnh Trọng tài thương mại, Luật

Trọng tài thương mại có nhiều quy định mới nhằm đáp ứng đòi hỏi của

thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực giải quyết tranh

chấp trong kinh doanh - thương mại hiện nay.

b. Khái niệm và đặc điểm của trọng tài thương mại

Khái niệm về trọng tài đã được nhiều tác giả đưa ra và tiếp cận ở

những quan điểm, cấp độ khác nhau. Giáo trình “Tư pháp Quốc tế” của

Liên Xô trước đây, xuất phát từ quan điểm coi trọng tài là một cơ quan

tài phán đã đưa ra khái niệm: “Trọng tài bao gồm những cá nhân được

các bên lựa chọn để để giải quyết các tranh chấp phát sinh từ các vụ

việc dân sự của họ”. Cùng quan điểm này nhưng Từ điển Luật học

Black’s lại nhìn nhận trọng tài như một quá trình mà theo đó: “Trọng tài

là quá trình giải quyết tranh chấp do các bên tự nguyện lựa chọn, trong

đó bên thứ ba trung lập (trọng tài viên) sau khi nghe các bên trình bày,

sẽ ra quyết định có tính chất bắt buộc đối với các bên tranh chấp ấy”.

Philipe Fouchar, giáo sư Đại học tổng hợp Paris II, lại xuất phát từ

bản chất của trọng tài để xây dựng định nghĩa: “Trọng tài là một phương

pháp nhằm ủy thác bằng thỏa thuận cho một tư nhân (trọng tài viên)

quyền giải quyết một tranh chấp nào đó đối lập với các bên trong thỏa

thuận ấy”.

Theo Luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế (dưới đây gọi tắt là

Luật Mẫu) của Uỷ ban Luật Thương mại Quốc tế của Liên hiệp quốc

(UNCITRAL) thì: ‘Trọng tài nghĩa là mọi hình thức trọng tài có hoặc

không có sự giám sát của một tổ chức thường trực” (Điều 2 - Luật Mẫu).

Theo Luật Trọng tài thương mại 2010 thì: “Trọng tài thương mại

80

là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thoả thuận và được tiến

hành theo quy định của Luật này” (khoản 1 Điều 3).

Pháp luật trọng tài của nhiều nước trên thế giới cho phép phạm vi

giải quyết tranh chấp bằng trọng tài rất rộng ở hầu hết các lĩnh vực dân

sự, thương mại, nhưng chủ yếu là trong lĩnh vực thương mại. Tuy nhiên,

trọng tài trong lĩnh vực thương mại, tức trọng tài thương mại, được quy

định khác nhau phụ thuộc vào quan điểm về khái niệm thương mại ở

từng quốc gia.

Theo Luật mẫu về trọng tài thương mại Quốc tế được ủy ban Liên

Hợp Quốc về Luật Thương mại quốc tế thông qua ngày 21/06/1985 (sau

đây gọi tắt là UNCITRAL), các hoạt động mang bản chất thương mại

gồm: những giao dịch nhằm cung ứng trao đổi hàng hoá dịch vụ, hợp

đồng tiêu thụ, đại diện, môi giới thương mại, gia công, thuê mua, xây

dựng, tư vấn lắp đặt, lixăng, đầu tư, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, hợp

đồng khai thác liên doanh và các hình thức hợp tác kinh doanh, chuyên

chở hàng hoá, chuyên chở hành khách bằng đường hàng không, bằng

hàng hải, bằng đường sắt, bằng đường bộ. Như vậy, Luật mẫu

(UNCITRAL) đã đưa ra một khái niệm rất rộng về hoạt động thương mại

để các quốc gia có thể tham khảo và trên cơ sở đó, quy định thế nào là

trọng tài thương mại.

Từ các phân tích về trọng tài và trọng tài thương mại nói trên có

thể thấy rằng trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp với

những đặc điểm cơ bản sau:

- Trọng tài thương mại là một trong những phương thức giải quyết

tranh chấp phát sinh chủ yếu trong lĩnh vực thương mại.

- Trọng tài thương mại là một loại hình tổ chức phi chính phủ, một

tổ chức mang tính chất xã hội – nghề nghiệp, hoạt động theo pháp luật và

quy chế trọng tài.

- Tố tụng trọng tài là sự kết hợp giữa hai yếu tố thỏa thuận và tài

phán. Cụ thể, thỏa thuận làm tiền đề cho phán quyết và không thể có

những phán quyết thoát ly những yếu tố đã được thỏa thuận.

- Tố tụng trọng tài đảm bảo cho đương sự quyền tự định đoạt của

mình một cách cao nhất, các đương sự có quyền lựa chọn trọng tài viên,

81

quyền lựa chọn địa điểm giải quyết tranh chấp, lựa chọn quy tắc tố

tụng,...

- Phán quyết của trọng tài có giá trị chung thẩm và không thể

kháng cáo trước bất cứ cơ quan, tổ chức nào. Về nguyên tắc, trọng tài

không xét xử công khai, do đó ngoài nguyên đơn và bị đơn, trọng tài chỉ

triệu tập các đương sự khác khi cần thiết.

c. Phân loại trọng tài

Có nhiều tiêu chí khác nhau được sử dụng để phân loại trọng tài:

- Căn cứ vào cách thức thành lập và hoạt động của trọng tài, trọng

tài được tổ chức dưới hai hình thức là trọng tài quy chế và trọng tài vụ

việc (trọng tài ad-hoc).

- Căn cứ vào phạm vi thẩm quyền, có hai loại trọng tài là trọng tài

có thẩm quyền chuyên trách và trọng tài có thẩm quyền chung

- Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ thì trọng tài được phân loại thành

trọng tài trong nước và trọng tài quốc tế

d. Thành lập trung tâm trọng tài

- Điều kiện và thủ tục thành lập trung tâm trọng tài

Trung tâm trọng tài được thành lập khi có ít nhất năm sáng lập viên

là công dân Việt Nam có đủ điều kiện là trọng tài viên quy định tại Điều

20 của Luật này đề nghị thành lập và được Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp

giấy phép thành lập.

Hồ sơ đề nghị thành lập trung tâm trọng tài gồm: Đơn đề nghị

thành lập; dự thảo điều lệ của trung tâm trọng tài theo mẫu do Bộ Tư

pháp ban hành; danh sách các sáng lập viên và các giấy tờ kèm theo

chứng minh những người này có đủ điều kiện quy định tại Điều 20 của

Luật này.

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp

lệ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp giấy phép thành lập trung tâm trọng tài và

phê chuẩn điều lệ của trung tâm trọng tài; trường hợp từ chối phải trả lời

bằng văn bản và nêu rõ lý do.

- Đăng ký hoạt động của trung tâm trọng tài

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được giấy phép thành lập,

82

trung tâm trọng tài phải đăng ký hoạt động tại Sở Tư pháp tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương nơi trung tâm trọng tài đặt trụ sở. Hết thời hạn này

nếu trung tâm trọng tài không đăng ký thì giấy phép không còn giá trị.

Sở Tư pháp cấp giấy đăng ký hoạt động cho trung tâm trọng tài

chậm nhất 15 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu đăng ký.

- Công bố thành lập trung tâm trọng tài

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày được cấp giấy đăng ký hoạt

động, trung tâm trọng tài phải đăng báo hằng ngày của trung ương hoặc

báo địa phương nơi đăng ký hoạt động trong ba số liên tiếp về những nội

dung chủ yếu sau đây: tên, địa chỉ trụ sở của trung tâm trọng tài; lĩnh vực

hoạt động của trung tâm trọng tài; số giấy đăng ký hoạt động, cơ quan

cấp, ngày, tháng, năm cấp; thời điểm bắt đầu hoạt động của trung tâm

trọng tài.

Trung tâm trọng tài phải niêm yết tại trụ sở những nội dung quy

định tại khoản 1 Điều này và danh sách trọng tài viên của trung tâm

trọng tài.

e. Tổ chức và hoạt động của trung tâm trọng tài

Luật Trọng tài thương mại đã dành sự ưu tiên thích đáng đối với

vấn đề tổ chức và hoạt động của trung tâm trọng tài. Theo quy định của

Luật Trọng tài thương mại, trung tâm trọng tài là một tổ chức phi chính

phủ có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, hoạt động

không vì mục đích lợi nhuận, hoạt động theo điều lệ do chính trung tâm

trọng tài xây dựng. Trung tâm trọng tài được thành lập chi nhánh, văn

phòng đại diện ở trong nước và nước ngoài. Ngoài ra, các trung tâm

trọng tài nước ngoài cũng được phép mở chi nhánh, văn phòng đại diện

tại Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc

tế mà Việt Nam là thành viên. Luật đã dành toàn bộ chương XII để quy

định về chức năng, các điều kiện và phạm vi hoạt động của các trung tâm

trọng tài nước ngoài tại Việt Nam. Đây là bước chuẩn bị và là sự hỗ trợ

kịp thời để hoạt động của trọng tài ở Việt Nam hội nhập với quốc tế.

Đồng thời, điều này cũng mang lại sự cạnh tranh lành mạnh giữa các

trung tâm trọng tài và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có nhiều lựa

chọn hơn khi cần tới sự trợ giúp từ các trung tâm trọng tài.

83

Luật cũng quy định cơ cấu tổ chức của trung tâm trọng tài gồm có

Ban điều hành và Ban thư ký, trong đó Ban điều hành gồm:

- Chủ tịch trung tâm trọng tài do các trọng tài viên bầu ra.

- Một hoặc các Phó Chủ tịch do các trọng tài viên bầu ra.

- Có thể có Tổng thư ký do Chủ tịch trung tâm trọng tài cử.

Theo quy định của Luật Trọng tài thương mại, trung tâm trọng tài

có các quyền và nghĩa vụ sau: xây dựng điều lệ và quy tắc tố tụng của

trung tâm trọng tài phù hợp với những quy định của Luật này; xây dựng

tiêu chuẩn trọng tài viên và quy trình xét chọn, lập danh sách trọng tài

viên, xóa tên trọng tài viên trong danh sách trọng tài viên của tổ chức

mình; gửi danh sách trọng tài viên và những thay đổi về danh sách trọng

tài viên của trung tâm trọng tài cho Bộ Tư pháp để công bố; chỉ định

trọng tài viên để thành lập Hội đồng trọng tài trong những trường hợp

quy định tại Luật này; cung cấp dịch vụ trọng tài, hoà giải và các phương

thức giải quyết tranh chấp thương mại khác theo quy định của pháp luật;

cung cấp các dịch vụ hành chính, văn phòng và các dịch vụ khác cho

việc giải quyết tranh chấp; thu phí trọng tài và các khoản hợp pháp khác

có liên quan đến hoạt động trọng tài; trả thù lao và các chi phí khác cho

trọng tài viên; tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng giải quyết

tranh chấp cho trọng tài viên; báo cáo định kỳ hằng năm về hoạt động

của trung tâm trọng tài với Sở Tư pháp nơi trung tâm trọng tài đăng ký

hoạt động; lưu trữ hồ sơ, cung cấp các bản sao quyết định trọng tài theo

yêu cầu của các bên tranh chấp hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Luật Trọng tài cũng ghi nhận những trường hợp chấm dứt hoạt

động của trung tâm trọng tài tại Điều 29 của Luật Trọng tài thương mại.

Khi chấm dứt hoạt động, trung tâm trọng tài phải nộp lại giấy phép thành

lập trung tâm trọng tài cho cơ quan đã cấp giấy phép. Trình tự, thủ tục

chấm dứt hoạt động của trung tâm trọng tài do Chính phủ quy định.

f. Thủ tục giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại bằng

trọng tài thương mại

- Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài

+ Trọng tài viên phải tôn trọng thoả thuận của các bên nếu thỏa

84

thuận đó không vi phạm điều cấm và trái đạo đức xã hội.

+ Trọng tài viên phải độc lập, khách quan, vô tư và tuân theo

quy định của pháp luật.

+ Các bên tranh chấp đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ. Hội

đồng trọng tài có trách nhiệm tạo điều kiện để họ thực hiện các quyền và

nghĩa vụ của mình.

+ Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không

công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

+ Phán quyết trọng tài là chung thẩm.

- Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của trọng tài

Để bảo đảm sự tương thích giữa các văn bản pháp luật hiện hành

như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Thương mại, Luật Đầu

tư và các luật chuyên ngành khác với Luật Trọng tài thương mại. Luật

Trọng tài thương mại đã dỡ bỏ hạn chế của Pháp lệnh Trọng tài thương

mại 2003 về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp thương mại của trọng

tài thông qua việc mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài tới nhiều

loại tranh chấp liên quan đến quyền và lợi ích của các bên. Theo đó,

ngoài các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại, Luật Trọng tài

thương mại cho phép giải quyết bằng hình thức trọng tài đối với cả

những tranh chấp chỉ cần ít nhất một bên có hoạt động thương mại và

những tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải

quyết bằng trọng tài (Điều 2).

- Trình tự giải quyết tranh chấp tại trọng tài thương mại

+ Thỏa thuận trọng tài

Theo khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại, tranh chấp được

giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận

trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp. Thoả

thuận trọng tài là thoả thuận giữa các bên cam kết giải quyết bằng trọng

tài các vụ tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh trong hoạt động

thương mại.

Thoả thuận trọng tài phải được xác lập dưới dạng văn bản. Các

hình thức thỏa thuận sau đây cũng được coi là xác lập dưới dạng văn

85

bản: thoả thuận được xác lập qua trao đổi giữa các bên bằng telegram,

fax, telex, thư điện tử và các hình thức khác theo quy định của pháp luật;

thỏa thuận được xác lập thông qua trao đổi thông tin bằng văn bản giữa

các bên; thỏa thuận được luật sư, công chứng viên hoặc tổ chức có thẩm

quyền ghi chép lại bằng văn bản theo yêu cầu của các bên; trong giao

dịch các bên có dẫn chiếu đến một văn bản có thể hiện thỏa thuận trọng

tài như hợp đồng, chứng từ, điều lệ công ty và những tài liệu tương tự

khác; qua trao đổi về đơn kiện và bản tự bảo vệ mà trong đó thể hiện sự

tồn tại của thoả thuận do một bên đưa ra và bên kia không phủ nhận.

Thỏa thuận trọng tài có thể được xác lập dưới hình thức điều khoản

trọng tài trong hợp đồng hoặc dưới hình thức thỏa thuận riêng. Thoả

thuận trọng tài hoàn toàn độc lập với hợp đồng. Việc thay đổi, gia hạn,

hủy bỏ hợp đồng, hợp đồng vô hiệu hoặc không thể thực hiện được

không làm mất hiệu lực của thoả thuận trọng tài.

Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà

một bên khởi kiện tại toà án thì toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp

thoả thuận trọng tài vô hiệu hoặc thoả thuận trọng tài không thể thực

hiện được.

Theo quy định của Luật Trọng tài thương mại, thỏa thuận trọng tài

vô hiệu trong những trường hợp sau đây: tranh chấp phát sinh trong các

lĩnh vực không thuộc thẩm quyền của trọng tài quy định tại Điều 2 của

Luật này; người xác lập thoả thuận trọng tài không có thẩm quyền theo

quy định của pháp luật; người xác lập thoả thuận trọng tài không có năng

lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự; hình thức của thoả

thuận trọng tài không phù hợp với quy định tại Điều 16 của Luật này;

một trong các bên bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép trong quá trình xác lập

thoả thuận trọng tài và có yêu cầu tuyên bố thoả thuận trọng tài đó là vô

hiệu; thỏa thuận trọng tài vi phạm điều cấm của pháp luật.

Trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài nhưng không chỉ rõ

hình thức trọng tài hoặc không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ

thể, thì khi có tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng

tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể để giải quyết tranh chấp. Nếu không thỏa

thuận được thì việc lựa chọn hình thức, tổ chức trọng tài để giải quyết

86

tranh chấp được thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn. Với quy định

này sẽ ngăn chặn và giảm bớt tình trạng thỏa thuận trọng tài bị vô hiệu

hoặc tình trạng không có cơ quan nào giải quyết tranh chấp.

Đối với các tranh chấp giữa nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và

người tiêu dùng, mặc dù điều khoản trọng tài đã được ghi nhận trong các

điều kiện chung về cung cấp hàng hoá, dịch vụ do nhà cung cấp soạn sẵn

thỏa thuận trọng tài thì người tiêu dùng vẫn được quyền lựa chọn trọng

tài hoặc tòa án để giải quyết tranh chấp. Nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ

chỉ được quyền khởi kiện tại trọng tài nếu được người tiêu dùng

chấp thuận.

+ Nộp đơn kiện và thụ lý đơn kiện

Trường hợp giải uyết tranh chấp tại trung tâm trọng tài, nguyên

đơn phải làm đơn khởi kiện gửi đến trung tâm trọng tài mà các bên đã

thỏa thuận lựa chọn. Trường hợp vụ tranh chấp được giải quyết bằng

trọng tài vụ việc, nguyên đơn phải làm đơn khởi kiện và gửi cho bị đơn.

Kèm theo đơn kiện, nguyên đơn phải gửi bản chính hoặc bản sao thỏa

thuận trọng tài, bản chính hoặc bản sao các tài liệu, chứng cứ. Các bản

sao phải có chứng thực hợp lệ. Đồng thời, nguyên đơn phải nộp tạm ứng

phí trọng tài nếu các bên không thỏa thuận khác.

Nguyên đơn có thể sửa đổi, bổ sung, rút đơn kiện trước khi hội

đồng trọng tài ra phán quyết trọng tài.

Trước khi xem xét nội dung vụ tranh chấp, hội đồng trọng tài phải

xem xét hiệu lực của thỏa thuận trọng tài; thỏa thuận trọng tài có thể thực

hiện được hay không và xem xét thẩm quyền của mình. Trong trường

hợp vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì hội đồng trọng tài

tiến hành giải quyết tranh chấp theo quy định của Luật này. Trường hợp

không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình, thỏa thuận trọng tài vô

hiệu hoặc xác định rõ thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được thì

hội đồng trọng tài quyết định đình chỉ việc giải quyết và thông báo ngay

cho các bên biết.

● Trường hợp thành lập hội đồng trọng tài tại trung tâm trọng tài

Nếu các bên không có thoả thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của

trung tâm trọng tài không có quy định khác, trong thời hạn 10 ngày, kể

87

từ ngày nhận được đơn khởi kiện, các tài liệu kèm theo và chứng từ nộp

tạm ứng phí trọng tài, trung tâm trọng tài phải gửi cho bị đơn bản sao

đơn khởi kiện của nguyên đơn và những tài liệu theo quy định tại khoản

3 Điều 30 của Luật Trọng tài thương mại.

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện và

yêu cầu chọn trọng tài viên do trung tâm trọng tài gửi đến, bị đơn phải

chọn trọng tài viên cho mình và báo cho trung tâm trọng tài biết hoặc đề

nghị Chủ tịch trung tâm trọng tài chỉ định trọng tài viên. Nếu bị đơn

không chọn trọng tài viên hoặc không đề nghị Chủ tịch trung tâm trọng

tài chỉ định trọng tài viên, thì trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày hết thời

hạn quy định, Chủ tịch trung tâm trọng tài chỉ định trọng tài viên cho

bị đơn.

Trường hợp vụ tranh chấp có nhiều bị đơn thì trong thời hạn 30

ngày, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện do trung tâm trọng tài gửi

đến, các bị đơn phải thống nhất chọn trọng tài viên hoặc thống nhất yêu

cầu chỉ định trọng tài viên cho mình. Nếu các bị đơn không chọn được

trọng tài viên, thì trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày hết thời hạn quy

định, Chủ tịch trung tâm trọng tài chỉ định trọng tài viên cho các bị đơn.

Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày các trọng tài viên được các bên

chọn hoặc được Chủ tịch trung tâm trọng tài chỉ định, các trọng tài viên

này bầu một trọng tài viên khác làm Chủ tịch hội đồng trọng tài. Hết thời

hạn này mà việc bầu không thực hiện được, thì trong thời hạn 07 ngày,

kể từ ngày hết thời hạn quy định, Chủ tịch trung tâm trọng tài chỉ định

Chủ tịch hội đồng trọng tài.

Trường hợp các bên thỏa thuận vụ tranh chấp do một trọng tài viên

duy nhất giải quyết nhưng không chọn được trọng tài viên trong thời hạn

30 ngày, kể từ ngày bị đơn nhận được đơn khởi kiện, thì theo yêu cầu

của một hoặc các bên và trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được

yêu cầu, Chủ tịch trung tâm trọng tài sẽ chỉ định trọng tài viên duy nhất.

Trọng tài viên duy nhất làm nhiệm vụ như một hội đồng trọng tài.

Quyết định của trọng tài viên duy nhất có hiệu lực thi hành như quyết

định của hội đồng trọng tài.

● Trường hợp hội đồng trọng tài do các bên thành lập

88

Nếu các bên không có thoả thuận khác, trong thời hạn 30 ngày, kể

từ ngày bị đơn nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn, bị đơn phải

chọn trọng tài viên và thông báo cho nguyên đơn biết trọng tài viên mà

mình chọn. Hết thời hạn này, nếu bị đơn không thông báo cho nguyên

đơn tên trọng tài viên mà mình chọn và các bên không có thoả thuận

khác về việc chỉ định trọng tài viên, thì nguyên đơn có quyền yêu cầu tòa

án có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên cho bị đơn.

Trường hợp vụ tranh chấp có nhiều bị đơn, thì các bị đơn phải

thống nhất chọn trọng tài viên trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận

được đơn khởi kiện của nguyên đơn và các tài liệu kèm theo. Hết thời

hạn này, nếu các bị đơn không chọn được trọng tài viên và nếu các bên

không có thoả thuận khác về việc chỉ định trọng tài viên, thì một hoặc

các bên có quyền yêu cầu tòa án có thẩm quyền chỉ định trọng tài viên

cho các bị đơn.

Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày được các bên chọn hoặc được

tòa án chỉ định, các trọng tài viên bầu một trọng tài viên khác làm Chủ

tịch hội đồng trọng tài. Trong trường hợp không bầu được Chủ tịch hội

đồng trọng tài và các bên không có thoả thuận khác thì các bên có quyền

yêu cầu tòa án có thẩm quyền chỉ định Chủ tịch hội đồng trọng tài.

Trong trường hợp các bên thoả thuận vụ tranh chấp do một trọng

tài viên duy nhất giải quyết nhưng không chọn được trọng tài viên trong

thời hạn 30 ngày, kể từ ngày bị đơn nhận được đơn khởi kiện, nếu các

bên không có thoả thuận yêu cầu một trung tâm trọng tài chỉ định trọng

tài viên, thì theo yêu cầu của một hoặc các bên, tòa án có thẩm quyền chỉ

định trọng tài viên duy nhất.

Trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu của các bên

quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 của Điều 41 của Luật Trọng tài

thương mại, Chánh án tòa án có thẩm quyền phải phân công một thẩm

phán chỉ định trọng tài viên và thông báo cho các bên.

+ Phiên họp giải quyết tranh chấp

Thời gian mở phiên họp giải quyết vụ tranh chấp do Chủ tịch hội

đồng trọng tài quyết định, nếu các bên không có thoả thuận khác.

Giấy triệu tập các bên tham dự phiên họp giải quyết vụ tranh chấp

89