Các quy định của pháp luật Việt Nam về dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp và giải pháp hoàn thiện
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM
VỀ DỊCH VỤ ĐẠI DIỆN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP
VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
Nguyễn Thị Tuyển *
*Phòng Pháp chế và Chính sách - Cục Sở hữu trí tuệ
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Hiện nay, việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu công nghiệp (SHCN) nói
riêng và sở hữu trí tuệ (SHTT) nói chung là một trong những vấn đề mà
các doanh nghiệp Việt Nam vấp phải trong giao thương trên thị trường
quốc tế. Việc thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu thông tin, thiếu kinh nghiệm
đã trở thành rào cản lớn đối với các doanh nghiệp trong việc bảo vệ thành
quả đầu tư do chính họ sáng tạo. Từ đó, các dịch vụ hỗ trợ hệ thống bảo
hộ SHCN cũng lần lượt ra đời và ngày càng được chú trọng hơn, trong
đó phải kể tới dịch vụ đại diện SHCN và dịch vụ giám định SHCN.
Trong phạm vi bài viết này, tác giả phân tích các quy định của pháp luật
Việt Nam về dịch vụ đại diện SHCN và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
Từ khóa: Đại diện sở hữu công
nghiệp, dịch vụ đại diện sở hữu
công nghiệp.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 03/02/2021
: 13/3/2021
: 17/3/2021
Article Infomation:
Abstract:
Currently, one of the problems that Vietnamese enterprises facing is the
protection and enforcement of industrial property rights in particular and
intellectual property rights in general in the international trading market.
Lack of legal knowledge, of information and of experience have become
major barriers for businesses in protecting their investment results. From
which, the protection system support services for industrial property rights
have also come out in turn and have been paid more and more attention,
including the representative services of industrial property rights and
verification services of industrial property rights. This article provides a
analysis of the provisions of Vietnamese law on representative services
on industrial property rights and also recommendations for further
improvements.
Keywords: Representative
services of industrial property,
representative
services
of
industrial property.
Article History:
Received
Edited
: 03 Feb. 2021
: 13 Mar. 2021
: 17 Mar. 2021
Approved
Trong xu thế tự do hóa thương mại và
hội nhập kinh tế thế giới, hệ thống bảo hộ
sở hữu trí tuệ, trong đó có sở hữu công
nghiệp, ngày càng khẳng định được vai trò
quan trọng trong việc thúc đẩy năng lực đổi
mới và đầu tư cho sáng tạo, tạo động lực
phát triển khoa học và công nghệ, bảo đảm
môi trường kinh doanh lành mạnh và công
bằng, khai thác mọi nguồn lực tiềm năng
trong nước và thu hút đầu tư nước ngoài,
góp phần ổn định và phát triển kinh tế - xã
hội của đất nước. Sự phát triển của hệ thống
bảo hộ SHTT tạo cho các doanh nghiệp
ngày càng nhiều cơ hội phát triển nhưng
cũng đặt ra không ít thách thức.
Dịch vụ đại diện SHCN ở Việt Nam - một
ngành kinh doanh có điều kiện, một dịch
vụ pháp lý mang tính chuyên biệt cao đòi
hỏi tính chuyên nghiệp cao, đã được hình
thành từ những năm 1996. Cho tới nay, hệ
thống này đã lớn mạnh lên rất nhiều cả về
26
Số 07(431) - T4/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
số lượng cũng như chất lượng1, chiếm được
lòng tin của khách hàng trong và ngoài
nước2 và ngày càng khẳng định được vai trò
hết sức quan trọng của mình trong hệ thống
bảo hộ SHCN.
tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam thông
qua việc tham gia các Hiệp định thương
mại tự do (FTA) thế hệ mới, làn sóng của
cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, xu hướng
bảo hộ thương mại gia tăng cũng như mục
tiêu hướng tới một chính phủ kiến tạo, một
số quy định điều chỉnh hoạt động dịch vụ
đại diện SHCN của Luật SHTT không còn
đáp ứng được yêu cầu, cần được sửa đổi,
bổ sung.
Sự ra đời của Luật SHTT năm 2005
đánh dấu bước phát triển mới, thúc đẩy
hoạt động bảo hộ và thực thi quyền SHTT
tại Việt Nam. Trải qua hơn 15 năm thi hành,
pháp luật dịch vụ đại diện SHCN đã phát
huy vai trò quan trọng trong việc tạo hành
lang pháp lý cho hoạt động đại diện SHCN
trong cả nước, tạo môi trường kinh doanh
lành mạnh cho hệ thống đại diện SHCN
được phát triển, mang lại nhiều giá trị tích
cực cho hoạt động xác lập quyền SHCN của
cả chủ thể của quyền này, góp phần khuyến
khích hoạt động sáng tạo, đẩy mạnh chuyển
giao công nghệ, thu hút đầu tư nước ngoài,
thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của
đất nước. Hệ thống dịch vụ đại diện SHCN
ngày càng khẳng định vai trò hết sức quan
trọng trong lĩnh vực SHCN, không chỉ ở
Việt Nam mà ở nhiều quốc gia, khu vực trên
thế giới.
1. Về phạm vi hoạt động đại diện SHCN
Điều 151 Luật SHTT quy định: “1. Dịch
vụ đại diện sở hữu công nghiệp bao gồm:
a) Đại diện cho tổ chức, cá nhân trước
cơ quan nhà nước có thẩm quyền về xác
lập và bảo đảm thực thi quyền sở hữu
công nghiệp;
b) Tư vấn về vấn đề liên quan đến
thủ tục xác lập và thực thi quyền sở hữu
công nghiệp;
c) Các dịch vụ khác liên quan đến
thủ tục xác lập và thực thi quyền sở hữu
công nghiệp.
2. Đại diện sở hữu công nghiệp gồm tổ
chức kinh doanh dịch vụ đại diện sở hữu
công nghiệp (sau đây gọi là tổ chức dịch
vụ đại diện sở hữu công nghiệp) và cá nhân
hành nghề đại diện sở hữu công nghiệp
trong tổ chức đó (sau đây gọi là người đại
diện sở hữu công nghiệp)”.
Hiện nay, các vấn đề liên quan đến dịch
vụ đại diện SHCN được quy định trong
Luật SHTT năm 2005 đã được sửa đổi, bổ
sung một số điều năm 2009 và năm 2019
(Luật SHTT) và các văn bản hướng dẫn thi
hành. Tuy nhiên, trước xu thế hội nhập quốc
1 Qua số liệu thống kê của Cục Sở hữu trí tuệ, số lượng các đại diện không ngừng tăng lên, từ con số 05 tổ chức
dịch vụ đại diện SHCN vào năm 1996, đến năm 2001 đã tăng lên thành 19 tổ chức dịch vụ đại diện SHCN với
52 người đại diện SHCN và cho tới nay tăng lên tới 220 tổ chức với 369 người đại diện SHCN. Trong số 369
người đại diện SHCN có 283 người được cấp theo chứng chỉ và 86 người cấp theo kinh nghiệm, 105 người
được đào tạo ở nước ngoài (chủ yếu là các nước Liên Xô cũ, Tiệp Khắc và Đức), 254 người được đào tạo trong
nước, 123 người chuyên ngành kỹ thuật, 155 người chuyên ngành luật, còn lại là những chuyên ngành khác.
2
Theo số liệu thống kê hằng năm của Cục SHTT, số lượng đơn SHCN nộp đến Cục SHTT thông qua đại
diện ngày một gia tăng từ 23.826 đơn (năm 2010), 22.728 đơn (năm 2011), 24.590 đơn (năm 2012), 24.241
đơn (năm 2013), 25.388 đơn (năm 2014), 27.270 đơn (năm 2015), 30.288 đơn (năm 2016), 30.391 đơn (năm
2017), 32.613 đơn (năm 2018), 38.329 đơn (năm 2019) và 36.912 đơn (tháng 11/2020), với tỉ lệ đơn nộp thông
qua đại diện trong tổng số đơn nộp đến Cục so với đơn nộp trực tiếp tương ứng là 71,5%, 66,66%, 68,72%,
64,11%, 63,16%, 60,31%, 58,90%, 57,86%, 58,37%, 58,60% và 57,32%.
Số 07(431) - T4/2021
27
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
Khoản 1 Điều 28 Luật Luật sư năm 2006
(Luật Luật sư) quy định:“Tư vấn pháp luật
là việc luật sư hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp
khách hàng soạn thảo các giấy tờ liên quan
đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của họ.
Luật sư thực hiện tư vấn pháp luật trong tất
cả các lĩnh vực pháp luật”. Đối chiếu hai
điều luật này, có hai cách hiểu sau đây:
về đại diện SHCN theo quy định của Điều
151 Luật SHTT.
Như vậy, có thể thấy rằng, giữa quy
định về phạm vi dịch vụ đại diện SHCN
của Luật SHTT với quy định của Luật Luật
sư về phạm vi hoạt động của luật sư chưa
bảo đảm sự thống nhất. Điều này gây nên
những trở ngại nhất định cho hoạt động tư
vấn pháp luật về SHCN.
Cách hiểu thứ nhất, bất kỳ dịch vụ nào
liên quan đến thủ tục xác lập và thực thi
quyền SHCN, điển hình là các dịch vụ đại
diện và tư vấn, đều thuộc “dịch vụ đại diện
SHCN”; vì vậy, chỉ tổ chức dịch vụ đại diện
SHCN mới được thực hiện “tư vấn về vấn
đề liên quan đến thủ tục xác lập và thực
thi quyền SHCN”; luật sư (nếu không phải
là đại diện SHCN) thì không được tư vấn
về vấn đề liên quan đến thủ tục xác lập và
thực thi quyền SHCN, tức là không được
tư vấn pháp luật về SHCN. Mục 7 Danh
mục các lĩnh vực cá nhân được phép thành
lập tổ chức khoa học và công nghệ, được
ban hành theo Quyết định số 97/QĐ-TTg
ngày 24/7/2009 của Thủ tướng Chính phủ
quy định phù hợp với quy định nêu trên của
Luật SHTT. Theo đó, trong lĩnh vực dịch vụ
SHTT có “dịch vụ tư vấn về SHTT (không
bao gồm tư vấn liên quan đến thủ tục xác
lập và bảo vệ/thực thi quyền SHTT” (Mục
7.3), được xếp độc lập với “dịch vụ đại diện
về diện SHTT (bao gồm đại diện, tư vấn
và các dịch vụ khác liên quan đến thủ tục
xác lập và bảo vệ/thực thi quyền SHTT)”
(Mục 7.1).
Mặt khác, theo quy định của Điều 134
Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS), đại diện
là việc cá nhân, pháp nhân (gọi chung là
người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của
cá nhân hoặc pháp nhân khác (gọi chung
là người được đại diện) xác lập, thực hiện
giao dịch dân sự. Xét về bản chất, dịch vụ
đại diện SHCN là một dạng cụ thể của dịch
vụ đại diện theo ủy quyền trong lĩnh vực
SHCN. Vì vậy, với tính chất là luật chuyên
ngành, Luật SHTT cần quy định theo hướng
dịch vụ đại diện SHCN là đại diện cho tổ
chức, cá nhân trước cơ quan nhà nước có
thẩm quyền về xác lập và bảo đảm thực thi
quyền SHCN, không nên bổ sung thêm hoạt
động “tư vấn về vấn đề liên quan đến thủ tục
xác lập và thực thi quyền SHCN”. Điều này
đã dẫn đến sự xung đột với các luật chuyên
ngành khác, trong đó có Luật Luật sư.
Tác giả cho rằng, để xác định rõ hơn bản
chất của dịch vụ đại diện SHCN và tránh
mâu thuẫn với quy định trong các văn bản
luật khác, khoản 1 Điều 151 Luật SHTT cần
được sửa đổi theo một trong hai phương
án sau:
Cách hiểu thứ hai, nếu không thực hiện
tất cả các hoạt động trong quy định nêu
trên, chẳng hạn chỉ thực hiện dịch vụ tư
vấn mà không thực hiện dịch vụ đại diện
thì không bị coi là thực hiện “dịch vụ đại
diện SHCN”. Với cách hiểu này, theo Luật
Luật sư, luật sư thực hiện tư vấn pháp luật
về SHCN không bị coi là vi phạm quy định
Phương án 1: Bỏ các nội dung được quy
định tại điểm b và c (dịch vụ tư vấn và các
dịch vụ khác); theo đó, khoản 1 Điều 134
BLDS được viết lại như sau: “Dịch vụ đại
diện SHCN là việc tổ chức, cá nhân đáp ứng
điều kiện hoạt động, thay mặt cho tổ chức,
cá nhân khác thực hiện các giao dịch trước
28
Số 07(431) - T4/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
2. Về điều kiện hành nghề dịch vụ đại
diện SHCN
cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm xác
lập và bảo vệ quyền SHCN”.
Theo quy định của Điều 155 Luật SHTT,
cá nhân được phép hành nghề dịch vụ đại
diện SHCN nếu có Chứng chỉ hành nghề
dịch vụ đại diện SHCN và hoạt động cho
một tổ chức dịch vụ đại diện SHCN. Để
được cấp Chứng chỉ hành nghề thì cá nhân
phải đạt yêu cầu tại Kỳ kiểm tra nghiệp
vụ đại diện SHCN. Một trong những điều
kiện để được dự kiểm tra là cá nhân đó phải
có bằng tốt nghiệp đại học (Nghị định số
63/1996/NĐ-CP trước đây yêu cầu phải là
tốt nghiệp đại học chuyên ngành pháp lý,
kỹ thuật).
Phương án 2: Thay cụm từ “tư vấn”
bằng cụm từ “chuẩn bị giấy tờ pháp lý” vào
điểm b, bỏ điểm c; theo đó, khoản 1 Điều
134 BLDS được viết lại như sau: 1. Dịch vụ
đại diện sở hữu công nghiệp bao gồm:
a) Đại diện cho tổ chức, cá nhân trước
cơ quan nhà nước có thẩm quyền về xác
lập và bảo đảm thực thi quyền sở hữu
công nghiệp;
b) Chuẩn bị các giấy tờ pháp lý liên quan
đến thủ tục xác lập và thực thi quyền sở hữu
công nghiệp.
Thực tiễn thi hành Luật SHTT cho thấy,
kể từ khi có sự thay đổi từ điều kiện “tốt
nghiệp đại học chuyên ngành pháp lý, kỹ
thuật” sang điều kiện “tốt nghiệp đại học”,
tức là chấp nhận tất các các chuyên ngành
đào tạo, chất lượng của người đại diện
SHCN giảm đã giảm sút, thể hiện ở các
điểm sau: (i) số lượng đơn nộp vào Cục
SHTT dự kiểm tra nghiệp vụ bị từ chối
hoặc phải bổ sung do sai sót về nội dung và
hình thức ngày càng nhiều; (ii) khả năng lập
luận, trao đổi trực tiếp của người đại diện
với cơ quan có thẩm quyền xác lập và thực
thi quyền SHCN còn yếu do thiếu hiểu biết
về pháp luật cơ bản; (iii) số lượng thí sinh
dự thi đầu vào nghiệp vụ đại diện SHCN
không đạt yêu cầu tăng lên rõ rệt, trong đó
thí sinh không đạt yêu cầu ở hai môn thi
pháp luật về SHCN và sáng chế - thiết kế
bố trí chủ yếu rơi vào các trường hợp không
tốt nghiệp đại học chuyên ngành pháp lý và
chuyên ngành kỹ thuật3; (iv) kỹ năng viết
bản mô tả sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu
dáng công nghiệp kém.
Quy định này nhằm bảo đảm đưa dịch
vụ đại diện SHCN đến gần với dịch vụ giấy
tờ pháp lý mà Việt Nam bảo lưu không
cam kết mở cửa thị trường trong cam kết
gia nhập WTO. Theo hệ thống phân loại
CPC của Liên hợp quốc, dịch vụ giấy tờ và
chứng thực pháp lý thuộc nhóm 87 phiên
bản 1, phiên bản 2 thuộc phân lớp 8213, bao
gồm: soạn thảo và chứng thực tài liệu, các
dịch vụ pháp lý liên quan đến quyền đối với
sáng chế, quyền tác giả và các quyền SHTT
khác; soạn thảo và chứng thực tài liệu, giấy
tờ và các dịch vụ pháp lý liên quan khác
như di chúc, hôn nhân, hợp đồng thương
mại, điều lệ doanh nghiệp... và phù hợp với
phân ngành trong hệ thống ngành kinh tế
Việt Nam được ban hành theo Quyết định
số 27/2018/QĐ-TTg ngày 06/7/2018 của
Thủ tướng Chính phủ, nhóm 69102 (Hướng
dẫn chung và tư vấn, chuẩn bị các tài liệu
pháp lý) gồm: dịch vụ hướng dẫn chung và
tư vấn, chuẩn bị các tài liệu pháp lý liên
quan đến bản quyền, bằng phát minh, sáng
chế, quyền tác giả...
3 Theo số liệu thống kê hàng năm của Cục Sở hữu trí tuệ, số lượng thí sinh đạt yêu cầu trong các kỳ kiểm
tra 2009, 2011, 2013, 2015, 2017 và 2019 lần lượt là có tới 42/223 (18.83%), 41/148 (27.7%), 2/76 (2.63%),
15/128 (11,7%), 7/253 (2,77%) và 40/238 (16,8%).
Số 07(431) - T4/2021
29
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
Mặt khác, theo quy định hiện hành, chỉ
có một thuật ngữ chứng chỉ hành nghề dịch
vụ đại diện SHCN cho những người muốn
hành nghề dịch vụ đại diện trong lĩnh vực
SHCN. Theo đó, cá nhân được thực hiện
dịch vụ với tất cả các đối tượng SHCN bao
gồm: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp,
thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí
mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương
mại, chỉ dẫn địa lý và chống cạnh tranh
không lành mạnh. Để được cấp chứng chỉ
này, mỗi cá nhân phải trải qua một kỳ thi
sát hạch cho tất cả các đối tượng SHCN;
trong đó, có những môn không liên quan
đến đối tượng mà họ có nhu cầu làm đại
diện và thực tế, rất khó để các thí sinh có
thể đạt được yêu cầu cho cả 5 môn trong
một Kỳ kiểm tra.
chế, kiểu dáng, thiết kế bố trí là những đối
tượng SHCN có tính sáng tạo cao) hoặc chỉ
chuyên về nhãn hiệu (gồm nhãn hiệu, chỉ
dẫn địa lý, tên thương mại… là những đối
tượng SHCN có tính xã hội cao). Người
đại diện SHCN cũng thường chỉ hành nghề
dịch vụ đại diện SHCN đối với một hoặc
một số các đối tượng SHCN nhất định, ví
dụ như đại diện về sáng chế, đại diện về
nhãn hiệu hoặc đại diện về kiểu dáng công
nghiệp… Về hiệu quả hoạt động, những cá
nhân, tổ chức có uy tín trong lĩnh vực dịch
vụ đại diện SHCN cũng chỉ được đánh giá
thực sự mạnh về một lĩnh vực hoặc chỉ
thiên về sáng chế, kiểu dáng hoặc chỉ thiên
về nhãn hiệu.
Điều này cho thấy, quy định về đại diện
SHCN chưa phù hợp với thực tế, cản trở
người có nhu cầu chỉ hành nghề dịch vụ đại
diện SHCN cho một hoặc một số đối tượng
sở hữu công nghiệp cụ thể. Thực tế, trong
các kỳ kiểm tra nghiệp vụ đại diện SHCN,
đa phần những cá nhân chưa qua đào tạo
về kỹ thuật khó có thể vượt qua được các
môn kiểm tra liên quan đến sáng chế, thiết
kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng
công nghiệp4…
Ở các tổ chức dịch vụ đại diện SHCN,
để đảm bảo sự chuyên môn hóa, nhiều tổ
chức thường phân thành các phòng/ban/
nhóm chuyên môn thực hiện việc đại diện
đối với từng nhóm đối tượng SHCN (sáng
chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu,...).
Việc phân thành các nhóm chuyên môn
như trên phù hợp với nhu cầu đào tạo,
tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực
chuyên môn của người đại diện đối với
mỗi lĩnh vực nhất định, nhất là hoạt động
đại diện đối với đối tượng có yêu cầu cao
về mức độ chuyên sâu như sáng chế. Mặt
khác, nhiều tổ chức đại diện, tùy thuộc vào
năng lực của người đại diện SHCN hành
nghề trong tổ chức đó, chỉ có thể chuyên
về một lĩnh vực hoặc sáng chế (gồm sáng
Xét về bản chất, đối tượng SHCN có
thể chia thành hai nhóm lĩnh vực chuyên
ngành: Sáng chế (bao gồm: sáng chế, thiết
kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng
công nghiệp) và Nhãn hiệu (bao gồm: nhãn
hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, bí
mật kinh doanh, chống cạnh tranh không
lành mạnh). Sáng chế, thiết kế bố trí, kiểu
4 Theo số liệu thống kê kỳ kiểm tra nghiệp vụ đại diện SHCN năm 2009 của Cục Sở hữu trí tuệ, trong số 223
thí sinh dự thi (19 thí sinh tốt nghiệp chuyên ngành khoa học, kỹ thuật, 151 thí sinh tốt nghiệp chuyên ngành
luật, còn lại là các ngành khác), có 109 thí sinh trượt môn sáng chế, 103 thí sinh trượt môn kiểu dáng công
nghiệp. Trong số 19 thí sinh tốt nghiệp chuyên ngành khoa học, kỹ thuật, chỉ có 3/109 thí sinh trượt môn sáng
chế - thiết kế bố trí, có 7/103 thí sinh trượt môn kiểu dáng công nghiệp, số thí sinh còn lại đạt điểm khá cao,
thậm chí có cả điểm 10).
30
Số 07(431) - T4/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
dáng công nghiệp là những đối tượng mà
trong quá trình thực hiện các nội dung liên
quan đến xác lập, thực thi quyền SHCN
đòi hỏi người thực hiện không chỉ nắm
chắc kiến thức về mặt pháp luật, mà còn
phải có những kiến thức chuyên ngành kỹ
thuật nhất định. Do đó, những người đại
diện cho khách hàng trong xác lập và thực
thi quyền SHCN đối với các đối tượng này
cần phải đáp ứng cả hai yêu cầu có kiến
thức pháp luật và cả kiến thức kỹ thuật
chuyên ngành. Những người không trải
qua quá trình đào tạo về kỹ thuật chuyên
ngành sẽ rất khó để có thể hành nghề dịch
vụ đại diện sáng chế. Trong khi đó, nhãn
hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, bí mật
kinh doanh và chống cạnh tranh không
lành mạnh là những đối tượng không
mang tính chất kỹ thuật, cần nhiều tư duy
trực quan trong việc đưa ra lập luận và
đòi hỏi nhiều về kiến thức pháp luật nên
những người đã qua đào tạo về pháp luật,
trong đó có pháp luật về SHCN là có thể
thực hiện được công việc đại diện SHCN
liên quan đến nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý,
tên thương mại…
công nghiệp điển hình trong khu vực như
Trung Quốc, Hàn Quốc, Philippines, Úc
đều quy định tiêu chuẩn về trình độ đối
với người muốn được hành nghề dịch vụ
đại diện SHTT5, đó là: có trình độ đại học
trở lên hoặc đại học chuyên ngành pháp
lý đối với lĩnh vực dịch vụ đại diện nhãn
hiệu, chuyên ngành kỹ thuật, pháp lý đối
với lĩnh vực dịch vụ đại diện sáng chế.
Đây là xu hướng chung mà Việt Nam cần
hướng đến khi hội nhập vào nền kinh tế
thế giới.
Từ những phân tích trên đây, tác giả cho
rằng, để khắc phục những bất cập trong
quy định về điều kiện hành nghề dịch vụ
đại diện SHCN, cần sửa đổi khoản 1, 2
Điều 155 Luật SHTT theo hướng không bổ
sung thêm vào trong Luật này khái niệm
tổ chức đại diện sáng chế, tổ chức đại diện
nhãn hiệu, người đại diện sáng chế, người
đại diện nhãn hiệu vì sẽ gây rối khi dùng
từ trong các quy định mà phân định lĩnh
vực kinh doanh, hành nghề của tổ chức, cá
nhân theo loại chứng chỉ hành nghề được
cấp cho mỗi cá nhân; cá nhân đạt yêu cầu
kiểm tra trong nhóm lĩnh vực nào thì được
cấp chứng chỉ hành nghề tương ứng với
lĩnh vực đó. Cụ thể:
Ở nhiều nước trên thế giới, hoạt động
đại diện được tách ra theo hai nhánh gồm:
đại diện về sáng chế (gồm sáng chế, kiểu
dáng công nghiệp) và đại diện về nhãn
hiệu. Tại một số nước (như Hoa Kỳ, Châu
Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore), việc
kiểm tra nghiệp vụ để cấp chứng chỉ hành
nghề chỉ áp dụng đối với đại diện sáng
chế, trong khi dịch vụ đại diện về nhãn
hiệu được mở cho tất cả các luật sư. Pháp
luật một số nước có lịch sử phát triển hệ
thống SHTT lâu dài như Anh, Pháp, Đức,
Nga, Hoa Kỳ, Nhật Bản, hoặc những nước
Phương án 1: Quy định cá nhân được
cấp chứng chỉ hành nghề dịch vụ đại diện
SHCN phải có bằng tốt nghiệp đại học đối
với trường hợp hành nghề trong lĩnh vực
nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại,
chống cạnh tranh không lành mạnh, bí mật
kinh doanh; hoặc có bằng tốt nghiệp đại
học chuyên ngành khoa học kỹ thuật đối
với trường hợp hành nghề trong lĩnh vực
sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế
5 Cục Sở hữu trí tuệ, Báo cáo tổng hợp đề tài nghiên cứu khoa học “Tổ chức và hoạt động của hệ thống đại
diện sở hữu công nghiệp”, 12/2001, tr. 35.
Số 07(431) - T4/2021
31
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
bố trí, để phù hợp với đặc thù của từng
lĩnh vực và đảm bảo chất lượng đầu ra đối
với các cá nhân hành nghề trong lĩnh vực
dịch vụ đại diện sáng chế.
kiến thức pháp lý và có thực tế hoạt động áp
dụng luật) có thể đáp ứng được những quy
định này. Việc cho phép luật sư được hành
nghề đại diện chỉ giới hạn riêng cho nhóm
dịch vụ đại diện nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý,
tên thương mại… là phù hợp với bản chất
của các đối tượng SHCN này (việc xác lập
quyền chủ yếu dựa trên căn cứ pháp lý mà
bản thân luật sư có thể đáp ứng ngay được),
không mở rộng cho tất cả các đối tượng
khác như sáng chế, kiểu dáng, thiết kế bố
trí, ngoài việc hiểu biết, vận dụng các căn
cứ pháp lý, cần phải có kiến thức kỹ thuật
thì mới có thể chuẩn bị tốt bộ tài liệu đơn
(trong đó, có bản mô tả, yêu cầu bảo hộ, bản
vẽ kỹ thuật… là những căn cứ mang tính
quyết định để chứng minh và khẳng định
đối tượng SHCN đó có đủ điều kiện được
bảo hộ hay không).
Phương án 2: Bổ sung yêu cầu phải có
bằng tốt nghiệp đại học chuyên ngành pháp
lý đối với tất cả các lĩnh vực dịch vụ đại
diện SHCN và có thêm bằng tốt nghiệp đại
học chuyên ngành khoa học kỹ thuật đối với
lĩnh vực dịch vụ đại diện sáng chế để đưa
dịch vụ đại diện SHCN gần hơn với dịch
vụ giấy tờ pháp lý theo biểu cam kết dịch
vụ gia nhập WTO (đòi hỏi người thực hiện
dịch vụ này cần có những nền tảng cơ bản
về pháp lý để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ
đại diện cho khách hàng trước cơ quan nhà
nước trong việc bảo vệ quyền lợi của khách
hàng trong quá trình xác lập và thực thi
quyền SHCN, cũng như đảm bảo cho việc
chuẩn bị các giấy tờ pháp lý đáp ứng tốt hơn
các yêu cầu mà pháp luật đặt ra), phù hợp
với nhiều nước tiên tiến trên thế giới như
Mỹ, EU (yêu cầu phải tốt nghiệp đại học
chuyên ngành pháp lý).
Thứ hai, hiện nay ở Việt Nam, theo
Chương trình chi tiết đào tạo nghề luật sư
theo hệ thống tín chỉ được Học viện Tư
pháp ban hành trong thời gian gần nhất
là Quyết định số 873/QĐ-HVTP ngày
06/7/2017 của Giám đốc Học viện tư pháp
thì Môn học “Kỹ năng tư vấn pháp luật về
SHTT cho doanh nghiệp” bao gồm phần lý
thuyết (Kỹ năng tư vấn pháp luật về SHTT
cho doanh nghiệp), tình huống I (Tư vấn
xác lập quyền SHTT cho doanh nghiệp)
và tình huống II (Tư vấn bảo hộ, thực thi
quyền và xử lý xâm phạm quyền SHTT
cho doanh nghiệp) được coi là 1 trong 12
môn học tự chọn, tương đương với 15 giờ
tín chỉ (1 tín chỉ), nội dung đào tạo này phù
hợp với nội dung kiểm tra nghiệp vụ đại
diện SHCN mà cơ quan quản lý nhà nước
về đại diện SHCN đã và đang tổ chức. Như
vậy, chỉ những luật sư lựa chọn môn học
này mới thật sự đủ điều kiện để có thể thực
hiện các nghiệp vụ đại diện chuyên ngành
Bên cạnh đó, cần quy định bổ sung ngoại
lệ đối với cá nhân có Chứng chỉ hành nghề
luật sư, trong trường hợp có lựa chọn môn
học về kỹ năng tư vấn pháp luật về SHTT
cho doanh nghiệp thì được cấp Chứng chỉ
hành nghề dịch vụ đại diện SHCN (nếu có
yêu cầu) đối với chuyên ngành nhãn hiệu vì
những lý do sau:
Thứ nhất, dịch vụ đại diện sở hữu công
nghiệp trong lĩnh vực nhãn hiệu, chỉ dẫn
địa lý, tên thương mại, cạnh tranh không
lành mạnh không đòi hỏi phải am hiểu về
kỹ thuật mà chủ yếu đòi hỏi nắm bắt được
các kiến thức pháp lý và vận dụng các quy
định của pháp luật vào các tình huống cụ
thể nên luật sư (là những người có nền tàng
32
Số 07(431) - T4/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
nhãn hiệu ngay khi được cấp Chứng chỉ
hành nghề luật sư.
quy định của pháp luật, riêng các tổ chức
hành nghề luật sư nước ngoài hành nghề
tại Việt Nam không được phép kinh doanh.
Trong khi đó, theo quy định của Luật Luật
sư, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài
hành nghề tại Việt Nam được phép tư vấn
pháp luật nói chung, trong đó có pháp luật
về SHCN. Cụ thể, Điều 70 Luật Luật sư
quy định: “Chi nhánh, công ty luật nước
ngoài hành nghề tại Việt Nam được thực
hiện tư vấn pháp luật và các dịch vụ pháp
lý khác…”
Thứ ba, nhiều nước trên thế giới quy
định luật sư đủ điều kiện hành nghề dịch
vụ đại diện SHCN vì bản thân quá trình đào
tạo để được trở thành một luật sư, cá nhân
đó đã phải trải qua quá trình đào tạo đại
học chuyên ngành pháp lý và trải qua khóa
đào tạo chuyên sâu nghiêm ngặt. Thực tiễn
quá trình đào tạo luật sư của Việt Nam, cá
nhân phải trải qua 5 năm đại học về chuyên
ngành pháp lý và tham gia khóa đào tạo
thực tiễn vận dụng kiến thức pháp lý vào
các tình huống cụ thể và để được cấp Chứng
chỉ hành nghề luật sư, họ phải trải qua kỳ
sát hạch nghiêm ngặt.
Như vậy, quy định của khoản 1 Điều
154 Luật SHTT không thống nhất với
quy định của Điều 70 Luật Luật sư về
điều kiện kinh doanh. Điều này dẫn đến
những ý kiến khác nhau giữa các cơ quan
quản lý nhà nước đối với cùng một vụ
việc6. Để khắc phục bất cập này, tác giả
cho rằng, cần sửa đổi Luật Luật sư nhằm
bảo đảm sự thống nhất với Luật SHTT
hoặc sửa đổi Luật SHTT bảo đảm sự
3. Về điều kiện kinh doanh dịch vụ đại
diện SHCN
Theo quy định của khoản 1 Điều 154
Luật SHTT, để được kinh doanh dịch vụ
đại diện SHCN, tổ chức phải là doanh
nghiệp, hợp tác xã, tổ chức hành nghề
luật sư, tổ chức dịch vụ khoa học và công
nghệ được thành lập và hoạt động theo
thống nhất với Luật Luật sư
6 Năm 2014, Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) đã gửi đơn kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ đề nghị xử
lý vi phạm về SHTT đối với một số tổ chức luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam như Chi nhánh Tư
vấn Tilleke & Gibbins đã và đang tiến hành kinh doanh trái phép dịch vụ đại diện SHCN, cụ thể là thực hiện
dịch vụ tư vấn về quyền SHCN (đăng ký và thực thi quyền), vi phạm quy định tại Điều 151 và Điều 154 của
Luật SHTT (các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại VN không được thực hiện chức năng kinh doanh
dịch vụ đại diện SHCN). Tại thời điểm này, Cục SHTT (Bộ KH&CN) cho rằng Chi nhánh Tư vấn Tilleke &
Gibbins đã vi phạm các quy định của pháp luật về kinh doanh dịch vụ đại diện SHCN khi thực hiện dịch vụ
tư vấn pháp luật liên quan đến thủ tục xác lập và thực thi quyền SHCN và/hoặc thực hiện các dịch vụ pháp lý
khác liên quan đến thủ tục xác lập và thực thi quyền SHCN, vì theo quy định tại khoản 1 Điều 151 Luật Sở
hữu trí tuệ, chữ “bao gồm” được hiểu là chỉ cần thực hiện một trong ba loại công việc nêu tại khoản 1 thì đã
bị coi là thực hiện dịch vụ đại diện SHCN và như vậy là đã vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 154 Luật Sở
hữu trí tuệ (tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam bị loại trừ, không được phép kinh doanh dịch
vụ đại diện SHCN). Trong khi đó, Vụ Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) cho rằng, quy định nêu tại khoản 1 Điều
151 Luật SHTT cho thấy chữ “bao gồm” được hiểu chỉ khi một tổ chức thực hiện đầy đủ các hành vi nêu tại
khoản 1 Điều 151 của Luật Sở hữu trí tuệ, thì mới bị coi là đã thực hiện dịch vụ đại diện SHCN. Hoạt động
tư vấn của Chi nhánh Tư vấn Tilleke & Gibbins không vi phạm quy định của pháp luật về kinh doanh dịch vụ
đại diện SHCN theo Điều 151, Điều 154 Luật Sở hữu trí tuệ, đồng thời cũng phù hợp với phạm vi hoạt động
của tổ chức/chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam, nêu tại Điều 4, khoản 1 Điều
28 và Điều 70 Luật Luật sư.
Số 07(431) - T4/2021
33
8 trang
11180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các quy định của pháp luật Việt Nam về dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp và giải pháp hoàn thiện", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_quy_dinh_cua_phap_luat_viet_nam_ve_dich_vu_dai_dien_so_h.pdf
