Bài giảng Luật môi trường - Bài 3: Những nội dung cơ bản của pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh học

GIỚI THIỆU MÔN HỌC

LUẬT MÔI TRƯỜNG

Giảng viên: ThS. Nguyễn Thị Hằng

v1.0014112224

BÀI 3

NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA

PHÁP LUẬT VỀ BẢO TỒN ĐA DẠNG

SINH HỌC

ThS: Nguyễn Thị Hằng

2

v1.0014112224

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Nêu được khái niệm đa dạng sinh học.

• Nêu được hiện trạng và lí giải nguyên nhân gây suy

giảm đa dạng sinh học.

• Hiểu rõ nội dung pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh

học: bảo tồn gen, loài và hệ sinh thái.

3

v1.0014112224

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

Để học tốt bài học này, các bạn cần có các kiến thức liên quan

đến các môn học:

• Lý luận Nhà nước và pháp luật;

• Luật Hành chính;

• Luật Dân sự.

4

v1.0014112224

HƯỚNG DẪN HỌC

• Chuẩn bị tài liệu đầy đủ cho môn học bao gồm: giáo

trình, văn bản pháp luật liên quan môn học;

• Đọc tài liệu và tóm tắt những nội dung chính của bài;

• Liên hệ và lấy ví dụ thực tế khi học đến từng vấn đề;

• Làm bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo yêu cầu

từng bài.

5

v1.0014112224

CẤU TRÚC NỘI DUNG

3.1. Khái niệm chung về đa dạng sinh học

3.2. Nội dung chính của pháp luật về đa dạng sinh học

6

v1.0014112224

3.1. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC

3.1.1. Khái niệm về đa

dạng sinh học

3.1.2. Giá trị của đa

dạng sinh học

3.1.3. Hiện trạng của đa

dạng sinh học

3.1.4. Nguyên nhân suy

thoái đa dạng sinh học

7

v1.0014112224

3.1.1. KHÁI NIỆM VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC

• Công ước quốc tế về đa dạng sinh học định nghĩa:

“Đa dạng sinh học có nghĩa là tính đa dạng biến thiên giữa các sinh vật sống

của tất cả các nguồn bao gồm các sinh thái tiếp giáp, trên cạn, biển, các hệ

sinh thái thủy vực khác và các tập hợp sinh thái mà chúng là một phần. Tính

đa dạng này thể hiện ở trong mỗi loài, giữa các loài và các hệ sinh thái”.

• Đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong

tự nhiên:

➢ Đa dạng về gen;

➢ Đa dạng loài;

➢ Đa dạng hệ sinh thái.

8

v1.0014112224

3.1.1. KHÁI NIỆM VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC (tiếp theo)

Đa dạng về gen

Đa dạng về loài

Đa dạng về hệ sinh thái

• Là toàn bộ các gen chứa

trong tất cả cá thể thực

vật, động vật, nấm vi sinh

vật.

• Sự đa dạng này thể hiện

trong số lượng khổng lồ

các loài thực vật, động

vật tồn tại trên trái đất.

• Là sự phong phú về trạng

thái và loại hình của các

hệ sinh thái khác nhau.

9

v1.0014112224

3.1.2. GIÁ TRỊ CỦA ĐA DẠNG SINH HỌC

2

1

3

Giá trị kinh tế:

Cung cấp

Đa dạng sinh

học có khả

năng làm trong

sạch nước,

không khí, phân

hoá các độc tố,

làm cho môi

trường trở nên

trong lành hơn

Giá trị đối với

sự sống của

con người:

Cung cấp

lương thực,

thực phẩm và

thuốc chữa

bệnh

nguyên, nhiên

liệu cho các

ngành kinh tế

công nghiệp

và các ngành

khác trong nền

kinh tế

10

v1.0014112224

3.1.3. HIỆN TRẠNG ĐA DẠNG SINH HỌC

• Suy thoái về loài, tăng nguy cơ tuyệt chủng

nhiều động, thực vật, vi sinh vật khác.

• Nhiều hệ sinh thái bị phá vỡ và hủy hoại

nhanh chóng.

• Tác động đến môi trường sống của các loài

sinh vật (dẫn đến khả năng di cư sinh vật,

thay đổi chuỗi thức ăn, xuất hiện các bệnh

dịch mới...).

11

v1.0014112224

3.1.4. NGUYÊN NHÂN SUY THOÁI ĐA DẠNG SINH HỌC

• Sự gia tăng dân số

➢ Năm 1990: 1,6 tỷ người;

➢ Năm 2000: 6 tỷ người;

➢ Năm 2050: dự báo sẽ là 10 tỷ người.

• Thương mại nền nông nghiệp;

• Phát triển kinh tế không gắn với phát triển bền vững;

• Thiếu kiến thức và hiểu biết về đa dạng sinh học;

• Biến đổi khí hậu

➢ Nhu cầu tiêu thụ các sinh vật ngày càng nhiều;

➢ Gia tăng chất thải, tăng nguy cơ ô nhiễm ảnh hưởng đến các giống loài.

• Thiếu kiến thức, sử dụng các hành vi khai thác bừa bãi, bằng các phương pháp

hủy diệt;

• Ngoài ra ở nước ta còn có các nguyên nhân đặc trưng như: chiến tranh và hậu

quả của nó do mất rừng, có nhiều dân tộc thiểu số có tập tục du canh du cư, đốt

nương làm rẫy, sự xâm nhập các loài lạ vào môi trường;

• Việc thay thế các giống loài bản địa bằng các giống loài lai tạo cũng làm mất dần 1

số nguồn gen quý;

• Việc loài ngoại lai xâm hại tiêu diệt 1 số loài bản địa.

12

v1.0014112224

3.2. NỘI DUNG CHÍNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC

3.2.1. Quy định về

bảo vệ nguồn gen

3.2.2. Quy định về

bảo vệ các loài

sinh vật

3.2.3. Quy định về

bảo vệ hệ sinh thái

13

v1.0014112224

3.2. NỘI DUNG CHÍNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC (tiếp theo)

Khái niệm bảo tồn đa dạng sinh học: Bảo tồn đa

dạng sinh học là việc bảo vệ sự phong phú của các

hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, đặc thù hoặc đại

diện; bảo vệ môi trường sống tự nhiên thường

xuyên hoặc theo mùa của loài hoang dã, cảnh quan

môi trường, nét đẹp độc đáo của tự nhiên; nuôi,

trồng, chăm sóc loài thuộc Danh mục loài nguy cấp,

quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; lưu giữ và bảo quản

lâu dài các mẫu vật di truyền.

14

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN

Quy định về hoạt động tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ tiếp cận

nguồn gen

Quy định về quản lý sinh vật biến đổi gen

15

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN (tiếp theo)

Tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích

• Gen là một đơn vị di truyền, một đoạn của vật chất di truyền quy định các đặc tính cụ

thể của sinh vật.

• Nguꢀn gen bao gồm các loài sinh vật, các mẫu vật di truyền trong khu bảo tồn, cơ

sở bảo tồn đa dạng sinh học, cơ sở nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ và

trong tự nhiên.

• Tiꢁp cꢂn nguꢀn gen là hoạt động điều tra, thu thập nguồn gen để nghiên cứu phát

triển, sản xuất sản phẩm thương mại.

• Ví dụ: Doanh nghiệp nghiên cứu sản xuất thuốc kem làm trắng da từ cây nha đam.

16

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN (tiếp theo)

Trình tự thủ tục tiếp cận nguồn gen

1. Đăng ký tiếp cận nguồn gen;

2. Hợp đồng bằng văn bản với tổ chức, hộ gia đình, cá

nhân được giao quản lý nguồn gen về việc tiếp cận nguồn

gen va chia sẻ lợi ích theo quy định (Điều 58)

̀

3. Đề nghị cấp giấy phép tiếp cận nguồn gen theo quy định

của pháp luật

17

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN (tiếp theo)

Hồ sơ đề nghị cấp phép

• Đơn đề nghị tiếp cận nguồn gen;

• Bản sao hợp đồng tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích với tổ chức, hộ gia đình, cá

nhân được giao quản lý nguồn gen.

• Giấy phép tiếp cận nguồn gen phải có các nội dung chủ yếu sau đây:

➢ Mục đích sử dụng nguồn gen;

➢ Nguồn gen được tiếp cận và khối lượng thu thập;

➢ Địa điểm tiếp cận nguồn gen;

➢ Các hoạt động được thực hiện liên quan đến nguồn gen.

18

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN (tiếp theo)

Các trường hợp không cấp phép tiếp cận

• Nguồn gen của loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ,

trừ trường hợp được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép;

• Việc sử dụng nguồn gen có nguy cơ gây hại đối với con người, môi trường, an ninh,

quốc phòng và lợi ích quốc gia.

19

v1.0014112224

3.2.1. QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ NGUỒN GEN (tiếp theo)

Thẩm quyền cấp giấy phép

• Bộ Tài nguyên Môi trường cấp giấy phép tiếp cận nguồn gen đối với loài

được ưu tiên bảo vệ; loài nguy cấp, quý, hiꢁm được ưu tiên bảo vệ là loài

hoang dã, giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu, có

giá trị đặc biệt về khoa học, y tế, kinh tế, sinh thái, cảnh quan, môi trường

hoặc văn hóa - lịch sử mà số lượng còn ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng.

• Uỷ ban nhân dân tỉnh cấp giấy phép tiếp cận nguồn gen đối với các trường

hợp khác không thuộc thẩm quyền Bộ.

20

v1.0014112224

Bài giảng Luật môi trường - Bài 3: Những nội dung cơ bản của pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh học - Nguyễn Thị Hằng