Bảo đảm quyền con người của phạm nhân từ thực tiễn thi hành án phạt tù và một số kiến nghị
BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA PHẠM NHÂN TỪ THỰC TIỄN...
THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
NGUYỄN MẬU HIẾU*
Việc bảo vệ quyền của người đang chấp hành bản án tại các trại giam có ý nghĩa quan
trọng, mang tính đặc thù về yếu tố chính trị, pháp lý, xã hội trước mắt và lâu dài đối với
công dân. Do vậy, cần phải đảm nhân quyền trong trại giam nhằm đáp ứng tốt hơn yêu
cầu bảo đảm quyền con người của phạm nhân trong tình hình mới.
Từ khóa: Quyền con người, thi hành án hình sự, phạm nhân.
Ngày nhận bài: 15/11/2020; Biên tập xong: 18/11/2020; Duyệt đăng: 20/11/2020
It is vital to protect the rights of persons serving sentences in prisons which has
immediate and long-term political, legal and social specificities for citizens. Therefore,
ensuring human rights in prisons to beꢀer respond to the human rights requirement of
prisoners in the new situation is necessary.
Keywords: Human rights, criminal execution, prisoners.
hân quyền (hay quyền con nhiên bởi họ là con người nên họ được
hưởng những quyền đó và Nhà nước
phải có trách nhiệm trong việc đảm bảo
những quyền đó của phạm nhân. Bất kể
mức độ phạm tội hay lý do bị bắt giam,
phạm nhân vẫn được giữ nguyên quyền
con người của mình và được pháp luật
bảo vệ. Tòa án hay bất cứ cơ quan tư pháp
nào thụ lý hồ sơ của họ có thể tuyên bố
tước quyền tự do nhưng không thể phủ
nhận quyền con người của họ.
Thời gian qua, Nhà nước Việt Nam đã
tham gia vào nhiều văn kiện quốc tế để
đảm bảo các quyền con người được thừa
nhận và bảo vệ, như Công ước quốc tế về
các quyền dân sự và chính trị và Công
ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội
và văn hóa (gia nhập ngày 24/09/1982).
Đáng chú ý là vào ngày 07/11/2013, Việt
Nam đã ký tham gia Công ước của Liên
hiệp quốc về chống tra tấn và trừng phạt
hoặc đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo hoặc
làm mất phẩm giá (Công ước chống tra
tấn 1984). Việc ra nhập Công ước chống
tra tấn đã tạo thêm những cơ sở pháp lý
bảo đảm cho quyền của phạm nhân.
người - human rights) là
những quyền tự nhiên của con
N
người và không bị tước bỏ bởi bất cứ ai và
bất cứ chính thể nào. Theo định nghĩa của
Văn phòng Cao ủy Liên hiệp quốc, nhân
quyền là những bảo đảm pháp lý toàn
cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các
nhóm chống lại những hành động hoặc sự
bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm,
những tự do cơ bản của con người. Ở Việt
Nam, quyền con người thường được hiểu
là những nhu cầu lợi ích tự nhiên, vốn có và
khách quan của con người được ghi nhận
và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các
thỏa thuận pháp lý quốc tế. Điều này có
nghĩa là nhìn từ góc độ nào và cấp độ nào
thì quyền con người cũng được xác định
như những chuẩn mực được cộng đồng
quốc tế thừa nhận và tuân thủ. Cho dù cách
nhìn nhận có những khác biệt nhất định thì
quyền con người vẫn là những giá trị cao cả
cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã
hội và trong mọi giai đoạn lịch sử.
Đối với phạm nhân đang chấp hành
án phạt tù cũng vậy, những nhu cầu, lợi
ích của họ là những quyền họ đương
nhiên có với tư cách là một thực thể tự
* Phong Quản lý học viên, Học viện Cảnh sát nhân dân.
126 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
NGUYỄN MẬU HIẾU
Thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 về công dân theo tinh thần Hiến pháp năm
2013. Các quy định trên đã thể hiện chính
sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và
Nhà nước ta trong việc giáo dục, cải tạo
người phạm tội và ngày càng tương thích
với pháp luật quốc tế về quyền con người,
trong đó có Bộ luật Nhân quyền quốc tế
và các văn bản pháp luật quốc tế có liên
quan tới quyền con người của phạm nhân
(như: Những nguyên tắc cơ bản trong việc
đối xử với tù nhân năm 1990; Các quy tắc
tiêu chuẩn tối thiểu về đối xử với tù nhân
năm 1955, Nguyên tắc Băng cốc...). Trong
những năm qua, trên cơ sở quy định của
pháp luật, các cơ quan thi hành án hình
sự đã tổ chức thực hiện hiệu quả việc
bảo đảm các quyền con người của phạm
nhân, góp phần nâng cao uy tín của Đảng
và Nhà nước ta trong việc chăm lo, bảo
vệ, bảo đảm quyền con người. Hàng chục
nghìn người đã chấp hành xong hình phạt
tù, được trở về với gia đình và cộng đồng,
nhiều người trong số họ đã có nhiều đóng
góp cho xã hội sau khi mãn hạn tù.
bảo đảm quyền con người, quyền công
dân, Luật Thi hành án hình sự năm 2019
đã quy định các quyền cho phạm nhân tại
Điều 27 như sau:
“a) Được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tài
sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm; được phổ
biến quyền và nghĩa vụ của mình, nội quy cơ
sở giam giữ phạm nhân;
b) Được bảo đảm chế độ ăn, ở, mặc, đồ
dùng sinh hoạt cá nhân, chăm sóc y tế theo
quy định; gꢀi, nhận thư, nhận quà, tiền; đọc
sách, báo, nghe đài, xem truyền hình phù hợp
với điều kiện của nơi chấp hành án;
c) Được tham gia hoạt động thể dục, thể
thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ;
d) Được lao động, học tập, học nghề;
đ) Được gặp, liên lạc với thân nhân, đại
diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân; đối với
phạm nhân là người nước ngoài được thăm
gặp, tiếp xúc lꢁnh sự;
e) Được tự mình hoặc thông qua người đại
diện để thực hiện giao dịch dân sự theo quy
định của pháp luật;
g) Được bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo;
được đề nghị xét đặc xá, bồi thường thiệt hại
theo quy định của pháp luật;
h) Được tham gia bảo hiểm xꢁ hội tự
nguyện, hưởng chế độ, chính sách về bảo hiểm
xꢁ hội theo quy định của pháp luật;
Theo Báo cáo tổng kết công tác trại
giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo
dưỡng năm 2020 của Cục Cảnh sát quản lý
trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường
giáo dưỡng (C10) - Bộ Công an, trong thời
gian qua, việc bảo đảm quyền con người
ở các trại giam đã đạt được những kết
quả nhất định như: trong các phòng giam
phạm nhân, đồ đạc được sắp xếp ngăn
nắp, nội vụ gọn gàng; mỗi phòng giam đều
i) Được sꢀ dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin
tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật;
k) Được khen thưởng khi có thành tích có khu vệ sinh riêng sạch sẽ; có 1 ti vi màu
trong quá trình chấp hành án.”
29 inch để xem các chương trình truyền
hình; diện tích sàn nằm trung bình 2,1m2/
phạm nhân. Khu chế biến thức ăn có bảng
kinh tế công khai ghi rõ những tiêu chuẩn
trong suất ăn hằng ngày, hàng tháng. Mỗi
phạm nhân được trại chi ăn thêm ngoài
Ngoài ra, Luật thi hành án hình sự năm
2019 cũng đã bổ sung mới 02 đối tượng
được bố trí giam giữ riêng. Điều 30 của
Luật quy định phạm nhân có con dưới 36
tháng tuổi theo mẹ vào trại giam; phạm
nhân là người đồng tính, người chuyển đổi tiêu chuẩn chung của Nhà nước từ 20.000
giới tính, người chưa xác định rõ giới tính.
đồng đến 30.000 đồng/tháng, số tiền này
được trích từ kết quả lao động của phạm
nhân. Các bữa ăn luôn đúng định lượng
và bảo đảm chất lượng. Bệnh xá cho phạm
Như vậy, có thể thấy Luật thi hành án
hình sự năm 2019 đã thể hiện tính nhân
văn sâu sắc, bảo đảm quyền lợi của phạm
nhân, đảm bảo quyền con người, quyền nhân nằm riêng một góc yên tĩnh, luôn có
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 127
bẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA PHẠM NHÂN TỪ THỰC TIỄN...
đội ngũ thầy thuốc túc trực với các thiết bị bị xuống cấp. Hơn nữa, khi nói đến hình
y tế cơ bản phục vụ việc khám, chữa bệnh. phạt tù và phạm nhân, xã hội thường có
tâm lý xa lánh, kỳ thị và xem hành động
trừng phạt họ là đương nhiên. Thế nhưng
con người càng văn minh thì càng nhận
thức được quyền lợi của mình, không chỉ
quyền cho người sống bình thường, lương
thiện mà còn quyền cho những phạm nhân.
Hành vi phạm tội của họ đến đâu thì họ bị
ở tù, bị mất tự do đến đó, không ai được
phép tra tấn, bỏ đói, nhục mạ họ. Chính vì
vậy, yêu cầu của xã hội đối với hoạt động
thi hành án phạt tù ngày càng cao.
Trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp
quyền (NNPQ) xã hội chủ nghĩa (XHCN)
của dân, do dân, vì dân, trong thi hành án
phạt tù đối với phạm nhân, các quy định
pháp luật về quyền con người, quyền công
dân của phạm nhân trong các trại giam còn
bộc lộ những yếu kém, bật cập; thiếu tính
đồng bộ, tính thống nhất. Nội dung điều
chỉnh còn chung chung, chưa hoàn toàn
phù hợp. Các quy định về quản lý phạm
nhân của các trại giam còn phân tán, chồng
chéo, thiếu thống nhất và gò bó cứng nhắc,
chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ cụ
thể của từng trại giam. Một số chủ trương,
chính sách đổi mới của Đảng về quyền con
người, quyền công dân của phạm nhân
chưa được thể chế hóa thành pháp luật;
nhiều vấn đề phát sinh mới trong quá trình
quản lý phạm nhân chưa được pháp luật
điều chỉnh, bổ sung kịp thời.
Lao động là cách tốt nhất để cải tạo
phạm nhân hoàn lương (đây cũng là một
trong các quyền của phạm nhân đã được
quy định). Các trại giam đã tổ chức cho
phạm nhân lao động nhiều ngành nghề,
phù hợp với sức khỏe, khả năng của từng
người, như: Nông nghiệp, thủ công mỹ
nghệ, xây dựng, mộc... chú trọng tổ chức
lớp học nghề hướng nghiệp và hướng
dẫn, đào tạo tay nghề cho phạm nhân,
để khi mãn hạn về địa phương có thể tìm
được việc làm, đồng thời bảo đảm yêu cầu
công tác quản lý, giam giữ.
Ban giám thị các trại giam cũng thường
xuyên quan tâm cung cấp sách, báo, vừa
bảo đảm đời sống tinh thần, đồng thời giúp
phạm nhân học tập, hối cải, trong các buồng
giam và xưởng sản xuất cũng có tủ sách nhỏ
để phạm nhân đọc khi rảnh rỗi. Để hoạt động
của thư viện thêm sinh động, Ban giám thị
trại thường xuyên chỉ đạo tổ chức các cuộc
thi gắn với đọc sách cho phạm nhân, như:
“Tuyên truyền sách”; “Xếp, trưng bày sách”;
“Tuyên truyền, giới thiệu, kể chuyện theo
sách”; “Viết cảm nhận về sách”... thu hút
đông đảo phạm nhân tham gia. Ngoài hoạt
động thư viện, các hoạt động văn hóa, văn
nghệ cũng được trại tổ chức thường xuyên,
như: Thi “Tiếng hát tình đời”, tổ chức “Ngày
hội văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao”.
Trại còn thành lập một đội văn nghệ gồm các
phạm nhân có năng khiếu làm hạt nhân để
biểu diễn mỗi dịp lễ, tết.
Những thiếu sót đó là một trong những
nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc quyền
con người quyền công dân của phạm
nhân trong các trại giam không được
bảo đảm, có lúc có nơi quyền con người,
quyền công dân của phạm nhân bị vi
phạm nghiêm trọng. Để tạo được một hệ
thống các quy phạm pháp luật về quyền
công dân của phạm nhân tại các trại giam
trên toàn quốc có sự đổi mới cơ bản, có
Tuy nhiên, trên thực tế, việc bảo đảm
quyền của phạm nhân trong nhiều trại
giam của Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề
cần quan tâm khắc phục. Thực hiện các
quy phạm pháp luật thi hành án hình sự,
nhất là thực hiện các quy phạm pháp luật
thi hành án phạt tù để đảm bảo quyền con
người vẫn có những khó khăn nhất định
như tình hình người phải chấp hành án nguyên tắc, định hướng và mục đích pháp
phạt tù ngày càng tăng, hệ thống trại giam lý đầy đủ, rõ ràng, đồng bộ, thống nhất và
đang quá tải, cơ sở vật chất nhiều trại giam có tính khả thi cao đáp ứng yêu cầu xây
128 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
NGUYỄN MẬU HIẾU
dựng NNPQ XHCN của dân, do dân và vì giữ đối với những người này, tạo điều
dân đã đặt ra nhiều vấn đề lý luận, pháp kiện thuận lợi cho việc bảo đảm quyền con
người của phạm nhân là người nước ngoài.
lý cần phải được giải đáp thấu đáo, có căn
cứ khoa học và thực tiễn. Vì vậy, việc bảo
vệ quyền con người của các phạm nhân
đang chấp hành bản án tại các trại giam có
ý nghĩa quan trọng, mang tính đặc thù về
yếu tố chính trị, pháp lý, xã hội trước mắt
và lâu dài đối với công dân.
Để góp phần đảm bảo quyền của phạm
nhân trong trại giam, tác giả đề xuất một
số kiến nghị như sau:
Bốn là, bổ sung quy định về cơ quan
có trách nhiệm trong thi hành án hình sự
là Bộ Ngoại giao, tạo điều kiện thuận lợi
cho việc thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự đối
với phạm nhân là người nước ngoài.
Năm là, nghiên cứu bổ sung quy định
về việc bảo đảm nhu cầu giải quyết các
quan hệ dân sự của phạm nhân để bảo
đảm quyền con người của phạm nhân.
Mộtlà,hiệnnay,tộiphạmlàngườinước
ngoài đang có xu hướng gia tăng, phạm
nhân là người nước ngoài chấp hành án
tại các trại giam của Việt Nam cũng tăng
lên đáng kể. Tính đến cuối năm 2020, có
khoảng 556 người nước ngoài đang chấp
hành án phạt tù tại các cơ sở giam giữ do
Bộ Công an quản lý1. Luật thi hành án hình
sự năm 2019 quy định tại khoản 1 Điều
27 về việc bố trí giam giữ riêng đối với
phạm nhân là người nước ngoài (điểm c,
khoản 2 Điều 27). Tuy nhiên, thực tế hiện
nay cho thấy, cán bộ làm công tác quản
lý giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân
đang rất hạn chế về ngoại ngữ, khó khăn
trong giao tiếp với người nước ngoài, dẫn
đến khó có thể đảm bảo đầy đủ về quyền
con người của phạm nhân là người nước
ngoài do bất đồng ngôn ngữ gây ra.
Hai là, bổ sung nguyên tắc về bảo đảm
thân thể, sức khỏe, danh dự của người chấp
hành án và nghiêm cấm hành vi tra tấn,
trừng phạt hoặc đối xử tàn nhẫn, vô nhân
đạo trong thi hành án hình sự cho thống
nhất với các quy định của các đạo luật trong
lĩnh vực tư pháp hình sự đã được ban hành
và tương thích với các quy định trong Bộ
luật nhân quyền quốc tế và các văn bản
pháp luật quốc tế khác có liên quan.
Sáu là, bổ sung quy định và có hướng
dẫn cụ thể về việc sử dụng kinh sách và
bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo của
phạm nhân.
Bảy là, bổ sung các quy định về thủ tục,
trình tự thi hành tha tù trước thời hạn có
điều kiện đối với người đang chấp hành
hình phạt tù để thống nhất thực hiện.
Tám là, bổ sung các quy định về việc
cơ quan THAHS có trách nhiệm kiểm tra
đối với cán bộ THAHS của cơ quan mình;
về trách nhiệm giám sát của các tổ chức
đoàn thể thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt
Nam và đại biểu dân cử đối với thi hành
án hình sự; xây dựng cơ chế pháp lý kiểm
soát chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc
thực hiện thi hành án phạt tù; nghiên cứu
tổ chức lắp đặt hòm thư khiếu nại, tố cáo
của Viện kiểm sát nhân dân tại cơ quan
thi hành án phạt tù để tiếp nhận đơn, thư
khiếu nại, tố cáo của phạm nhân./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Báo cáo tổng kết công tác trại giam, cơ sở
giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng năm 2020
của Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục
bắt buộc, trường giáo dưỡng (C10) – Bộ Công an.
2. Báo cáo tổng kết năm 2019 của Cục Cảnh sát
quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường
giáo dưỡng (C10) – Bộ Công an
Ba là, cơ quan thi hành án hình sự tuyển
dụng, bố trí, sắp xếp cán bộ có trình độ
ngoại ngữ tốt làm công tác quản lý giam
3. Luật Thi hành án hình sự năm 2019
1ꢀ Báo cáo tổng kết công tác trại giam, cơ sở giáo dục
4. Tạp chí Pháp luật về quyền con người
bắt buộc, trường giáo dưỡng năm 2020 (C10 – BCA). (số 3 – 2018).
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 129
4 trang
17280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bảo đảm quyền con người của phạm nhân từ thực tiễn thi hành án phạt tù và một số kiến nghị", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_dam_quyen_con_nguoi_cua_pham_nhan_tu_thuc_tien_thi_hanh.pdf
