Nội luật hóa công ước LA hay năm 1996 - Kinh nghiệm của Liên Bang Nga và gợi mở cho Việt Nam
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
NỘI LUẬT HÓA CÔNG ƯỚC LA HAY NĂM 1996 - KINH NGHIỆM
CỦA LIÊN BANG NGA VÀ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
Phan Hoài Nam*
Nguyễn Thị Kim Duyên**
*TS. Phó Trưởng Khoa Luật Quốc tế, Trương Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
** ThS. GV. Khoa Luật Quốc tế, Trương Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
Tóm tắt:
Thông tin bài viết:
Việc gia nhập Công ước La Hay năm 1996 là cần thiết đối với việc giải
quyết xung đột về thẩm quyền, pháp luật áp dụng cũng như công nhận
và cho thi hành các biện pháp bảo vệ trẻ em. Hiện nay, Việt Nam chưa là
thành viên của Công ước La Hay năm 1996. Trong phạm vi bài viết này,
các tác giả trình bày kinh nghiệm nội luật hóa Công ước La Hay năm
1996 của Liên bang Nga và đưa ra những gợi mở cho Việt Nam khi gia
nhập Công ước này.
Từ khóa: Công ước La Hay năm
1996, Liên bang Nga, nội luật hóa.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 22/4/2021
: 15/6/2021
: 18/6/2021
Abstract:
Article Infomation:
Keywords: The
Accession to The Hague Convention of 1996 is essential for the resolution
of conflicts in jurisdiction and applicable law, as well as the recognition
and enforcement of child protection measures. Currently, Vietnam is
not a party to The Hague Convention of 1996. Studying the process of
implementing The Hague Convention of 1996 of member states, including
the Russian Federation, helps us to draw the necessary experience to have
the best preparation for the accession to this Convention.
Hague
Convention of 1996; Russian
Federation, jurisdiction
Article History:
Received
Edited
: 22 Apr. 2021
: 15 Jun 2021
: 18 Jun 2021
Approved
Tuyên ngôn của Liên hợp quốc (LHQ)
về quyền trẻ em năm 1982 khẳng định “Trẻ
em, do còn non nớt về thể chất và trí tuệ,
cần được chăm sóc và bảo vệ đặc biệt, kể
cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước
cũng như sau khi ra đời”1. Trách nhiệm của
cha mẹ trong việc bảo vệ trẻ em để bảo đảm
trẻ em được nuôi dưỡng và lớn lên “trong
môi trường gia đình, trong bầu không khí
hạnh phúc, yêu thương và cảm thông”2 là
vô cùng cần thiết. Trong bối cảnh toàn cầu
hóa, quan hệ hôn nhân và gia đình giữa công
dân các quốc gia khác nhau ngày càng phát
triển và đa dạng. Tuy nhiên, pháp luật ở các
quốc gia quy định khác nhau về những vấn
đề liên quan đến trách nhiệm của cha mẹ
trong việc bảo vệ trẻ em, quyền giám hộ
trẻ em, quyền tài sản của trẻ em… Do vậy,
1 Lời nói đầu của Tuyên bố của Liên hợp quốc về quyền trẻ em. Xem nội dung Tuyên bố của Liên hợp quốc
truy cập ngày 19/3/2021.
2 Lời nói đầu Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em. Xem nội dung Công ước của Liên hợp quốc về
Số 17(441) - T9/2021
57
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
Hội nghị La Hay năm 1996 về tư pháp quốc
tế đã thông qua Công ước về thẩm quyền,
pháp luật áp dụng, công nhận, thi hành và
hợp tác về trách nhiệm của cha mẹ và các
biện pháp bảo vệ trẻ em (“Công ước La
Hay năm 1996”)3 nhằm giải quyết xung đột
giữa các hệ thống pháp luật về vấn đề thẩm
quyền, pháp luật áp dụng, công nhận và thi
hành các biện pháp bảo vệ trẻ em.
nếu trong khoảng thời gian từ năm 2013
đến năm 2014, có dưới 50 đơn đăng ký yêu
cầu bảo vệ trẻ em thì trong năm 2017, hàng
tháng, các cơ quan trung ương nhận được từ
10 đến 15 đơn ban đầu yêu cầu bảo vệ trẻ
em trên cơ sở Công ước4. Trong tiến trình
nội luật hóa Công ước của Liên bang Nga
nổi lên một số vấn đề sau đây:
Thứ nhất, thẩm quyền thực hiện các biện
pháp bảo vệ bản thân và tài sản của trẻ em
1. Kinh nghiệm nội luật hóa Công ước
La Hay năm 1996 của Liên bang Nga
Điều 5 của Công ước quy định thẩm
quyền thực hiện các biện pháp bảo vệ bản
thân và tài sản của trẻ em thuộc về cơ quan
tư pháp hoặc hành chính của quốc gia ký
kết nơi trẻ em thường trú. Công ước chỉ
xác định quốc gia nào có thẩm quyền thực
hiện các biện pháp bảo vệ trẻ em mà không
quy định cơ quan nào có thẩm quyền của
quốc gia đó. Pháp luật quốc gia thành viên
sẽ quyết định cơ quan nào có thẩm quyền
thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân và
tài sản của trẻ em. Công ước đã quy định
thống nhất về việc xác định cơ quan có
thẩm quyền thực hiện các biện pháp bảo vệ
trẻ em và việc phối hợp thẩm quyền giữa
các cơ quan hữu quan để có thể áp dụng các
biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trường
hợp cấp thiết.
Liên bang Nga là thành viên của Công
ước La Hay năm 1996 (Công ước) từ ngày
01/6/2013 theo Luật Liên bang số 62-FZ
được thông qua ngày 05/6/2012. Việc gia
nhập Công ước không những tạo hành lang
pháp lý vững chắc đảm bảo quyền trẻ em,
mà còn nâng cao vị thế của Liên bang Nga
trên trường quốc tế. Theo quy định của
Nghị định số 1169 ngày 15/11/2012, ở Liên
bang Nga, Cơ quan Trung ương thực hiện
các nghĩa vụ theo quy định của Công ước là
Bộ Giáo dục và Khoa học Liên bang Nga;
Cục chính sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ
em là cơ quan đại diện thực hiện chức năng
của Bộ Giáo dục và Khoa học đối với Công
ước này. Theo Công ước, Cơ quan Trung
ương phải cùng hợp tác và thúc đẩy hợp tác
với các cơ quan có thẩm quyền khác vì mục
đích của Công ước.
Đối với vấn đề này, theo Luật Liên bang
số 186-FZ được thông qua ngày 6/10/1999,
thẩm quyền đưa ra quyết định về việc thi
hành các biện pháp bảo vệ bản thân và tài
sản của trẻ em thuộc về Tòa án Liên bang
Nga. Trong toàn bộ thời gian thi hành Công
ước, nhiều quyết định của Tòa án đã được
Kể từ khi gia nhập Công ước, trong giai
đoạn từ 2013 đến 2016, các cơ quan có
thẩm quyền của Nga đã nhận được hơn 300
yêu cầu từ công dân và các cơ quan có thẩm
quyền về tranh chấp hôn nhân và gia đình
xuyên biên giới có liên quan đến Công ước;
3
Công ước La Hay năm 1996 được thông qua tại Kỳ họp thứ 18 của Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế.
Kể từ khi được thông qua năm 1996, Công ước La Hay năm 1996 đã được 53 quốc gia phê chuẩn (tính đến
ngày 24/02/2021). Việt Nam đã chính thức được công nhận là thành viên đầy đủ thứ 73 của Hội nghị này từ
conventions/status-table/?cid=70, truy cập ngày 10/02/2021.
4 The Hague Conference on Private International Law (2016), Responses to the Questionnaire Concerning the
practical operation of the 1996 Convention of Russian Federation, Permanent Bureau, p.1.
58
Số 17(441) - T9/2021
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
ban hành để xác lập quyền giám hộ đối với
trẻ em mang hai quốc tịch, bao gồm các
biện pháp tạm thời, khẩn cấp và các biện
pháp khác về quyền giám hộ trẻ em theo
quy định của Công ước5.
ước về vấn đề công nhận và cho thi hành
bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước
ngoài, bao gồm cả các quyết định có liên
quan đến biện pháp bảo vệ trẻ em do chính
Tòa án nước ngoài ban hành. Các điều này
quy định về những trường hợp công nhận
và cho thi hành các quyết định của Tòa án
nước ngoài; yêu cầu công nhận và cho thi
hành quyết định của Tòa án nước ngoài
và nội dung đơn yêu cầu; những trường
hợp từ chối yêu cầu công nhận và cho thi
hành quyết định của Tòa án nước ngoài.
Bên cạnh quy định về công nhận và cho thi
hành quyết định của Tòa án nước ngoài,
khoản 2 Điều 23 Công ước còn quy định
về các trường hợp từ chối công nhận và
cho thi hành.
Thứ hai, công nhận và thi hành quyết
định về biện pháp bảo vệ bản thân và tài
sản của trẻ em
Theo khoản 1 Điều 23 Công ước, các
biện pháp do các cơ quan của một quốc gia
ký kết ban hành được công nhận theo quy
định của pháp luật tại tất cả các quốc gia
ký kết Công ước này. Theo đó, Công ước
không có bất kỳ yêu cầu chính thức nào về
hình thức của biện pháp bảo vệ để tránh
đặt ra những rào cản không đáng có trong
việc bảo vệ trẻ em. Điều 26 của Công ước
quy định, trong trường hợp biện pháp được
ban hành và có hiệu lực thi hành bởi một
quốc gia ký kết nhưng phải thi hành tại một
quốc gia ký kết khác, theo yêu cầu của một
bên liên quan, các biện pháp đó sẽ được
tuyên bố có hiệu lực thi hành hoặc đăng ký
để thi hành tại quốc gia ký kết khác theo
thủ tục do pháp luật của quốc gia đó quy
định. Mỗi quốc gia ký kết phải áp dụng thủ
tục đơn giản và nhanh chóng đối với việc
tuyên bố có hiệu lực thi hành hoặc đăng ký
để thi hành.
Thứ ba, thẩm quyền dựa trên dấu hiệu
nơi cư trú để thực hiện các biện pháp bảo
vệ trẻ em
Theo Sổ tay hoạt động thực tiễn của
Công ước7, để gia nhập Công ước này, các
quốc gia phải xem xét liệu những thay đổi
đối với luật có cần thiết để các cơ quan tư
pháp hoặc hành chính có thẩm quyền thực
hiện các biện pháp bảo vệ dựa trên “nơi
cư trú thường xuyên” của trẻ hay không
(Điều 5 Công ước). Quy định của Công
ước đã thống nhất nguyên tắc áp dụng pháp
luật để thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ
em. Nguyên tắc dựa trên nơi cư trú thường
xuyên của trẻ em được áp dụng một cách
hiệu quả và phù hợp, là nơi có sự gắn bó
mật thiết đối với vấn đề nhân thân của trẻ
em và được giả định là cơ quan có thẩm
quyền tốt nhất để bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của trẻ em. Hơn nữa, cơ quan có
Việc công nhận và thi hành quyết định
về biện pháp bảo vệ bản thân và tài sản
của trẻ em của Tòa án nước ngoài trên cơ
sở Công ước thuộc thẩm quyền của Tòa án
Liên bang Nga được quy định từ Điều 409
đến Điều 417 của Bộ luật Tố tụng dân sự
(TTDS) Liên bang Nga6. Đây là những quy
định nhằm nội luật hóa quy định của Công
5 The Hague Conference on Private International Law (2016), Responses to the Questionnaire Concerning the
practical operation of the 1996 Convention of Russian Federation, Permanent Bureau, p.2.
6 Bộ luật Tố tụng dân sự Liên bang Nga thông qua ngày 23/10/2002 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/02/2003.
7
The Hague Conference on Private International Law (2014), Practical Handbook on the operation of the
1996 Hague Child Protection Convention, Permanent Bureau, p.200.
Số 17(441) - T9/2021
59
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
thẩm quyền cũng phải có khả năng thực
hiện các biện pháp bảo vệ nhất định đối
với trẻ em đang ở quốc gia ký kết nhưng
không thường xuyên cư trú (Điều 6, 11 và 12
Công ước).
pháp luật liên quan đến bản thân hoặc
tài sản của trẻ em. Theo các tác giả, việc
giải thích thuật ngữ này mang tính chất
bao quát. “Trách nhiệm cha mẹ” không
chỉ bao gồm trách nhiệm đến bản thân
hay tài sản của trẻ em của cha mẹ nói
chung mà còn có thể là người đại diện
theo pháp luật hoặc người giám hộ. Hơn
nữa, trách nhiệm còn được quy định là
quyền của cha mẹ trong việc nuôi dưỡng
và sự phát triển của trẻ em. Tuy nhiên,
Công ước chưa chỉ rõ quyền hạn ở đây
bao gồm những quyền nào. Theo Báo cáo
giải thích của Công ước8, thuật ngữ này
có thể được định nghĩa dựa theo Điều 18
Công ước về quyền trẻ em9 và được hiểu
một cách đầy đủ và rộng hơn.
Theo quy định của Điều 65 Bộ luật Gia
đình Liên bang Nga năm 1996, khi tiến
hành xác định nơi cư trú cho trẻ em, Tòa
án phải xem xét tình cảm của trẻ em đối
với cha mẹ và anh chị em, tuổi của trẻ em,
đạo đức và các đặc điểm cá nhân khác của
cha mẹ, các mối quan hệ hiện có giữa cha
mẹ và trẻ em và khả năng tạo ra những
điều kiện tối ưu cho sự nuôi dạy và phát
triển của trẻ em (chế độ sinh hoạt và làm
việc của cha mẹ, hoàn cảnh vật chất và tình
trạng gia đình). Trong trường hợp không
thể tìm được nơi cư trú thường xuyên của
trẻ em, theo yêu cầu của Cục chính sách
nhà nước bảo vệ quyền trẻ em, cơ quan
nuôi dưỡng và giám hộ có trách nhiệm
thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân
và tài sản của trẻ để đáp ứng hoàn cảnh
sống và nuôi dưỡng của trẻ. Theo các tác
giả, pháp luật của Liên bang Nga đã có quy
định phù hợp với nội dung của Công ước
về xác định thẩm quyền dựa trên dấu hiệu
nơi cư trú để thực hiện các biện pháp bảo
vệ trẻ em.
Các cơ quan nuôi dưỡng và giám hộ địa
phương (dịch vụ xã hội của Nga) có vai
trò quan trọng trong việc quyết định sự chỉ
định hoặc chuyển giao quyền giám hộ. Các
hoạt động của cơ quan nuôi dưỡng và giám
hộ Liên bang Nga được hướng dẫn bởi Bộ
luật Gia đình của Liên bang Nga (bao gồm
Điều 61 quy định về quyền bình đẳng của
cha mẹ đối với trẻ em), Luật Liên bang số
48- FZ về quyền giám hộ (xác định mục
đích, nguyên tắc, thủ tục của cơ quan nuôi
dưỡng và giám hộ), Nghị định số 275 của
Chính phủ (thiết lập thủ tục nuôi dưỡng
của người giám hộ, cũng như các quy tắc
đăng ký lãnh sự và kiểm soát bởi cơ quan
nuôi dưỡng và giám hộ trẻ em bị bỏ rơi
bên ngoài Liên bang Nga) và Nghị định số
423 của Chính phủ (về một số vấn đề về
nuôi dưỡng và giám hộ đối với trẻ vị thành
niên). Trong thời gian áp dụng Công ước,
các công cụ pháp lý nêu trên đã được sửa
Thứ tư, pháp luật áp dụng đối với vấn đề
giám hộ
Thuật ngữ “trách nhiệm của cha mẹ”
được định nghĩa trong khoản 2 Điều 1
của Công ước là quyền của cha mẹ, hoặc
quan hệ tương tự xác lập các quyền,
quyền hạn và trách nhiệm của cha mẹ,
người giám hộ hoặc người đại diện theo
8 The Hague Conference on Private International Law (1996), Explanatory Report on the 1996 HCCH Child
Protection Convention, Offprint from the Proceedings of the Eighteenth Session (1996), tome II, Protection of
children, Permanent Bureau, p.543.
9 Điều 18 Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em quy định: “Cha mẹ, và tùy trường hợp có thể là người
giám hộ hợp pháp, có trách nhiệm đầu tiên trong việc nuôi dưỡng và sự phát triển của trẻ em”.
60
Số 17(441) - T9/2021
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
đổi để cải thiện đáng kể thủ tục áp dụng
các biện pháp bảo vệ trẻ em ở Nga10.
pháp này chỉ hết hiệu lực khi các cơ quan
có thẩm quyền ban hành các biện pháp khác
thay thế.
Bộ luật Dân sự Liên bang Nga dành
riêng một điều luật quy định về quyền giám
hộ11 với nội dung sau:
Hiện nay, nước Nga tồn tại song song
nhiều hệ thống pháp luật12. Pháp luật liên
bang và pháp luật của các chủ thể Liên
bang Nga cũng quy định khả năng thực
thi quyền giám hộ đối với trẻ em trên cơ
sở áp dụng các biện pháp tạm thời. Cụ thể,
có thể chỉ định một người thân làm người
giám hộ của trẻ em như một thỏa thuận sơ
bộ trước khi xác lập quyền giám hộ chính
thức. Nghị định số 432 của Chính phủ Liên
bang Nga ngày 19/05/2009 đã được sửa đổi
ngày 19/12/2018 quy định về việc tạm thời
chuyển trẻ em đang ở trong tổ chức nuôi
dưỡng trẻ em mồ côi và trẻ em không có
cha mẹ nuôi dưỡng sang gia đình công dân
đang sống trên lãnh thổ của Liên bang Nga.
Đây là biện pháp áp dụng cho trường hợp
khẩn cấp tạm thời và thời hạn nuôi dưỡng
liên tục trong trường hợp này không được
quá 6 tháng. Như vậy, trong khi Công ước
quy định chung về việc ban hành “bất kỳ
biện pháp bảo vệ nào cần thiết” thì pháp
luật Liên bang Nga cụ thể hóa điều luật này
bằng các biện pháp khẩn cấp tạm thời đối
với trường hợp trẻ em mồ côi và không có
cha mẹ nuôi dưỡng.
Một là, việc đỡ đầu hoặc giám hộ đối với
người chưa thành niên, người bị hạn chế
năng lực hành vi dân sự được chỉ định hoặc
chấm dứt theo pháp luật của nước nơi người
được chỉ định hoặc chấm dứt giám hộ có
quốc tịch. Như vậy, việc giám hộ đối với
người chưa thành niên được xác định theo
pháp luật của nước nơi người được giám hộ
có quốc tịch
Hai là, nghĩa vụ chấp nhận giám hộ được
xác định theo luật quốc tịch của người được
chỉ định giám hộ. Việc quy định luật quốc
tịch của người được chỉ định giám hộ được
áp dụng đối với nghĩa vụ chấp nhận giám
hộ sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền có khả
năng đánh giá giám hộ dựa trên pháp luật
của quốc gia nơi người được chỉ định giám
hộ có quốc tịch.
Ba là, mối quan hệ giữa người giám hộ
và người được giám hộ được xác định theo
pháp luật của nước có cơ quan thẩm quyền
xác lập việc giám hộ. Tuy nhiên, khi người
được giám hộ có nơi cư trú tại Nga, pháp
luật của Liên bang Nga sẽ được ưu tiên áp
dụng nếu việc áp dụng là có lợi cho họ.
Theo quy định của Điều 56 Bộ luật Gia
đình Liên bang Nga, cơ quan nuôi dưỡng và
giám hộ phải thực hiện các biện pháp khẩn
cấp để bảo vệ trẻ em, nếu biết rằng có nguy
cơ đe dọa đến tính mạng và sức khỏe của
trẻ em. Các biện pháp tạm thời và khẩn cấp
khác nhằm bảo vệ trẻ em có thể được thực
hiện bởi các cơ quan hành chính và tư pháp
Thứ năm, các biện pháp khẩn cấp
tạm thời
Theo quy định của Điều 11 Công ước,
trong trường hợp khẩn cấp, các cơ quan của
quốc gia ký kết là nơi hiện đang có trẻ em
hoặc tài sản của trẻ em có quyền ban hành
các biện pháp bảo vệ cần thiết. Các biện
10 The Hague Conference on Private International Law (2016), Responses to the Questionnaire Concerning the
practical operation of the 1996 Convention of Russian Federation, Permanent Bureau, p.2.
11 Điều 1199 Bộ luật Dân sự Liên bang Nga.
12 Mai Văn Thắng (2018), Tổ chức đơn vị hành chính lãnh thổ ở Liên bang Nga hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu
lập pháp, số 5 (357), tr. 59.
Số 17(441) - T9/2021
61
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
Liên bang Nga và phải phù hợp với Bộ luật
Gia đình, Bộ luật Tố tụng Dân sự và các
luật khác của Liên bang Nga.
trường hợp cần thiết, Tòa án có quyền yêu
cầu Cục Chính sách nhà nước bảo vệ quyền
trẻ em cung cấp thêm thông tin về vụ việc.
Ngoài ra, Cục Chính sách nhà nước bảo
vệ quyền trẻ em có thể yêu cầu cơ quan có
thẩm quyền của nước thứ ba cung cấp thông
tin bổ sung cho vụ việc liên quan.
Thứ sáu, việc phối hợp giữa Cục chính
sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ em và cơ
quan có thẩm quyền thực hiện biện pháp
bảo vệ bản thân và tài sản của trẻ em
Đối với các tranh chấp gia đình liên
quan đến trẻ em thuộc phạm vi điều chỉnh
của Công ước, Viện Hòa giải Liên bang
(được thành lập theo quyết định của Bộ
Giáo dục và Khoa học Liên bang Nga)
sẽ cung cấp miễn phí dịch vụ hòa giải14.
Một trong những nhiệm vụ của Viện Hòa
giải Liên bang là hỗ trợ công việc của Cục
Chính sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ em
trong việc tổ chức và đảm bảo tiến hành
các thủ tục hòa giải trong việc giải quyết
các tranh chấp gia đình của công dân đang
nuôi con nếu họ nộp đơn lên Bộ Giáo dục
và Khoa học của Liên bang Nga và được
sự đồng ý của hai bên.
Theo quy định của Điều 31 Công ước,
Cơ quan trung ương của quốc gia ký kết,
trực tiếp hoặc thông qua các cơ quan công
quyền hoặc cơ quan khác, thực hiện tất cả
các bước thích hợp để tạo thuận lợi, bằng
cách hòa giải, tham vấn hoặc các cách tương
tự khác đối với các giải pháp đã được đồng
ý để bảo vệ bản thân hoặc tài sản của trẻ
em trong các trường hợp áp dụng Công ước.
Nghĩa là, Cơ quan trung ương phải phối hợp
với cơ quan có thẩm quyền trong nước thực
hiện tất cả các biện pháp để bảo vệ bản thân
hoặc tài sản của trẻ em, bao gồm hòa giải,
tham vấn hoặc cách tương tự khác.
Để thực hiện các nghĩa vụ của mình theo
Công ước, Cục Chính sách nhà nước bảo vệ
quyền trẻ em phối hợp với tất cả cơ quan có
thẩm quyền, bao gồm các cơ quan quản lý
giám hộ, Cơ quan Thừa phát lại, các cơ quan
tư pháp và các cơ quan có thẩm quyền khác
của Liên bang Nga13. Cơ quan Thừa phát lại
có thể xác định nơi cư trú của trẻ em trên
lãnh thổ Liên bang trên cơ sở yêu cầu của
Cục Chính sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ
em về việc tìm kiếm trẻ em. Trong trường
hợp cần thiết, để bảo vệ trẻ em hoặc thiết
lập điều kiện sống và nuôi dưỡng trẻ em,
Cục Chính sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ
em yêu cầu cơ quan có thẩm quyền chăm
sóc và giám hộ tại nơi trẻ em cư trú. Trong
Liên bang Nga đã có những biện pháp
phối hợp và hợp tác với các quốc gia thành
viên khác để thực hiện các nghĩa vụ của
Công ước một cách hiệu quả. Nếu được yêu
cầu hỗ trợ từ các quốc gia khác, Cục Chính
sách nhà nước bảo vệ quyền trẻ em Liên
bang Nga sẽ: (i) Cung cấp thông tin của
Công ước và thủ tục liên quan ở Liên bang
Nga; (ii) Hỗ trợ các thủ tục hành chính hoặc
tư pháp nhằm sắp xếp việc tổ chức hoặc
đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ Công ước
một cách hiệu quả; (iii) Hỗ trợ tư vấn pháp
lý hoặc dịch vụ hòa giải tại Liên bang Nga;
(iv) Giới thiệu đến các tổ chức chính phủ
và / hoặc phi chính phủ khác để được hỗ
13 The Hague Conference on Private International Law (2016), Responses to the Questionnaire Concerning the
practical operation of the 1996 Convention of Russian Federation, Permanent Bureau, p.5.
14 Các hòa giải viên của Viện tiến hành các hoạt động chuyên môn của mình theo các nguyên tắc cơ bản của
hòa giải theo Luật Liên bang số 193-FZ ngày 27/7/2010 về thủ tục giải quyết tranh chấp thay thế liên quan đến
hòa giải (dựa trên thủ tục hòa giải) có hiệu lực tại Liên bang Nga kể từ ngày 01/01/2011.
62
Số 17(441) - T9/2021
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
trợ; (v) Cung cấp thông tin về các luật sư
chuyên về lĩnh vực liên quan.
ly trẻ em khỏi cha, mẹ, người chăm sóc trẻ
em và áp dụng biện pháp chăm sóc thay thế.
2. Một số gợi mở cho Việt Nam
Như vậy, về cơ bản, pháp luật Việt Nam
đã quy định về cơ quan có thẩm quyền thực
hiện các biện pháp bảo vệ bản thân và tài
sản của trẻ em. Tuy nhiên, các biện pháp
này chỉ được thực hiện thông qua đề nghị
của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, cơ
quan lao động - thương binh và xã hội cấp
huyện. Theo các tác giả, quy định này đã
phần nào hạn chế quyền thực hiện biện
pháp bảo vệ trẻ em. Ở Liên bang Nga, thẩm
quyền này thuộc Tòa án. Thẩm quyền này
không những tạo sự linh hoạt, mà còn không
đặt ra rào cản nào để Tòa án thực hiện biện
pháp bảo vệ trẻ em.
Ở Việt Nam, vấn đề bảo vệ trẻ em luôn
được quan tâm và đề cao. Ngày 20/2/1990,
Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và
quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn
Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ
em. Tuy nhiên, hiện nay, một số vấn đề về
trẻ em vẫn tồn tại, đặc biệt là đối với việc
xác định: (i) Thẩm quyền, (ii) Pháp luật áp
dụng, (iii) Công nhận và cho thi hành quyết
định và biện pháp bảo vệ trẻ em chưa được
quy định cụ thể. Việc nghiên cứu và gia
nhập Công ước cần thiết để bảo vệ quyền
lợi cho trẻ em. Từ kinh nghiệm nội luật hóa
Công ước của Liên bang Nga, các tác giả
rút ra một số gợi mở cho Việt Nam như sau:
Thứ hai, công nhận và thi hành quyết
định về biện pháp bảo vệ bản thân và tài
sản của trẻ em
Thứ nhất, thẩm quyền thực hiện các biện
pháp bảo vệ bản thân và tài sản của trẻ em
Chương XXXV, Bộ luật TTDS năm
2015 quy định về công nhận và cho thi hành
bản án của Tòa án nước ngoài. Tuy nhiên,
đối chiếu với Bộ luật TTDS Liên bang Nga
về chủ thể nộp đơn yêu cầu, pháp luật Việt
Nam và pháp luật Liên bang Nga có sự khác
biệt sau: nếu như Điều 413 Bộ luật TTDS
Liên bang Nga quy định, người có quyền
nộp đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành
là “người có liên quan”16, thì Điều 425 Bộ
luật TTDS Việt Nam năm 2015 quy định
chủ thể yêu cầu công nhận và cho thi hành
bản án của Tòa án nước ngoài là “người
được thi hành” hoặc “người đại diện hợp
pháp của họ” và kèm điều kiện là “cá nhân
phải thi hành cư trú, làm việc tại Việt Nam
hoặc cơ quan, tổ chức phải thi hành có trụ
sở chính tại Việt Nam hoặc tài sản liên quan
đến việc thi hành bản án, quyết định dân
Luật Trẻ em năm 2016 đã được sửa đổi,
bổ sung một số điều năm 2018 (Luật Trẻ
em) quy định về các biện pháp bảo vệ trẻ
em15 theo ba cấp độ: (i) phòng ngừa; (ii) hỗ
trợ; (iii) can thiệp. Tuy nhiên, Luật Trẻ em
không quy định cụ thể là cơ quan nào có
thẩm quyền thực hiện các biện pháp bảo vệ
trẻ em cụ thể thông qua các cấp độ bảo vệ
này. Mặt khác, Điều 52 Luật Trẻ em quy
định, đối với trường hợp trẻ em bị xâm hại,
có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi bởi cha,
mẹ, người chăm sóc trẻ em nhưng cha, mẹ,
người chăm sóc trẻ em từ chối thực hiện kế
hoạch hỗ trợ, can thiệp thì Chủ tịch Ủy ban
nhân dân cấp xã, cơ quan lao động - thương
binh và xã hội cấp huyện đề nghị Tòa án
ra quyết định hạn chế quyền của cha, mẹ,
người chăm sóc trẻ em hoặc tạm thời cách
15 Điều 47 Luật Trẻ em năm 2016 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2018.
16 Nguyễn Huỳnh Anh và Bùi Thị Mỹ Hương (2019), Công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự
của tòa án nước ngoài tại Việt Nam, http://tapchicongthuong.vn/bai-viet/cong-nhan-va-cho-thi-hanh-ban-an-
quyet-dinh-dan-su-cua-toa-an-nuoc-ngoai-tai-viet-nam-64156.htm, 10/02/2021.
Số 17(441) - T9/2021
63
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của
Trọng tài nước ngoài có tại Việt Nam vào
thời điểm yêu cầu”. Điều kiện trên phục vụ
cho việc “thi hành” và không thực sự cần
thiết đối với trường hợp chủ thể liên quan
chỉ có nhu cầu công nhận quyết định nước
ngoài tại Việt Nam17. Từ kinh nghiệm của
Liên bang Nga, các tác giả cho rằng, để bảo
đảm được quyền lợi của trẻ em khi thực
hiện công nhận quyết định hoặc biện pháp
bảo vệ bản thân và tài sản của trẻ em, cần
bổ sung quy định người phải thi hành có
quyền nộp đơn yêu cầu công nhận và cho
thi hành và lược bỏ đi điều kiện “cá nhân
phải thi hành cư trú, làm việc tại Việt Nam
hoặc cơ quan, tổ chức phải thi hành có trụ
sở chính tại Việt Nam hoặc tài sản liên quan
đến việc thi hành bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của
Trọng tài nước ngoài có tại Việt Nam vào
thời điểm yêu cầu”.
cụ thể. Vì vậy, khi gia nhập Công ước, Việt
Nam cần bổ sung có quy định về căn cứ
xác định nơi cư trú của trẻ em trong những
trường hợp này. Khi xác định nơi cư trú của
trẻ em, cần xem xét tình cảm của trẻ em đối
với cha mẹ, anh chị em và người thân. Theo
kinh nghiệm của Liên bang Nga, có thể căn
cứ vào độ tuổi, các đặc điểm tính cách khác
và những điều kiện tốt nhất cho sự nuôi dạy
và phát triển của trẻ em. Ngoài ra, cần xem
xét ưu tiên quyền quyết định của trẻ em để
đảm bảo quyền lợi cho chính đứa trẻ đó.
Thứ tư, về việc phối hợp giữa Cơ quan
Trung ương và cơ quan có thẩm quyền thực
hiện biện pháp bảo vệ bản thân và tài sản
của trẻ em
Như đã phân tích, Liên bang Nga đã quy
định rất cụ thể và hiệu quả về việc phối hợp
giữa Cục Chính sách nhà nước bảo vệ quyền
trẻ em (Cơ quan Trung ương) và cơ quan có
thẩm quyền thực hiện biện pháp bảo vệ bản
thân và tài sản của trẻ em. Các cơ quan có
thẩm quyền sẽ phối hợp với nhau để thực
hiện các biện pháp bảo vệ. Ví dụ, theo pháp
luật Liên bang Nga, Cơ quan Thừa phát lại
có thể xác định nơi cư trú của trẻ em, trong
trường hợp cần thiết, Cục Chính sách nhà
nước bảo vệ quyền trẻ em có thể yêu cầu cơ
quan có thẩm quyền khác chăm sóc và giám
hộ trẻ em tại nơi cư trú. Theo đó, Việt Nam
có thể quy định về việc Tòa án hoặc các chủ
thể có thẩm quyền khác (Chủ tịch Ủy ban
nhân dân cấp xã, cơ quan lao động - thương
binh và xã hội cấp huyện) sẽ phối hợp cùng
nhau thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ em.
Ngoài ra, Việt Nam có thể tham khảo mô
hình Viện Hòa giải Liên bang Nga để cung
cấp dịch vụ hòa giải đối với các tranh chấp
gia đình liên quan đến trẻ em thuộc phạm vi
Thứ ba, thẩm quyền dựa trên dấu hiệu
nơi cư trú để thực hiện các biện pháp bảo
vệ trẻ em
Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 quy
định nơi cư trú của người chưa thành niên18
là nơi cư trú của cha, mẹ; nếu cha, mẹ có nơi
cư trú khác nhau thì nơi cư trú của người
chưa thành niên là nơi cư trú của cha hoặc
mẹ mà người chưa thành niên thường xuyên
chung sống. Người chưa thành niên có thể
có nơi cư trú khác với nơi cư trú của cha, mẹ
nếu được cha, mẹ đồng ý hoặc pháp luật có
quy định. Tuy nhiên, pháp luật của nước ta
chưa có những quy định về căn cứ xác định
nơi cư trú thường xuyên cho trẻ em. Trong
trường hợp cha, mẹ có nơi cư trú khác nhau
hoặc không có cha, mẹ thì việc xác định nơi
cư trú cụ thể như thế nào chưa có quy định
điều chỉnh của Công ước
17 Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (2019), Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb. Hồng Đức - Hội Luật gia
Việt Nam, tr. 344.
18 Điều 41 Bộ luật Dân sự năm 2015.
64
Số 17(441) - T9/2021
8 trang
10920
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nội luật hóa công ước LA hay năm 1996 - Kinh nghiệm của Liên Bang Nga và gợi mở cho Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- noi_luat_hoa_cong_uoc_la_hay_nam_1996_kinh_nghiem_cua_lien_b.pdf
