Vai trò của đại biểu quốc hội đối với việc kiện toàn các chức danh trong bộ máy nhà nước tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
VAI TRꢀ CꢁA ĐꢂI BIꢃU QUꢄC HꢅI
ĐꢄI VỚI VIꢆC KIꢆN TOꢇN CꢈC CHꢉC DANH TRONG Bꢅ MꢈY NHꢇ NƯỚC
TꢂI KỲ HỌP THꢉ NHẤT CꢁA QUꢄC HꢅI KHÓA MỚI
Nguyꢀn Thꢁ Thanh
Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Ủy viên UBTVQH
Trương BBn Công tá đi iibu, Phó Trương BBn Tổ ́hứ́ Trung ương
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Trong phạm vi bài viết này, tác giả trình bày về thẩm quyền của Quốc hội bầu,
phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước; quy trình Quốc hội bầu, phê
chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước; phân tích vai trò của đại biểu Quốc
hội trong thực hiện chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước
về công tác nhân sự tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới nhằm cung cấp
thêm thông tin phục vụ các đại biểu Quốc hội (ĐBQH), đặc biệt là các đại biểu
Quốc hội trúng cử lần đầu trong việc xem xét, quyết định các chức danh của bộ
máy nhà nước
Từ khóa: Đại biểu Quốc hội;
bầu, phê chuẩn chức danh trong
bộ máy nhà nước.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 15/6/2021
: 18/6/2021
: 21/6/2021
Article Infomation:
Abstract:
Within the scope of this article, the author presents the authority of the National
Assembly to elect and endorse the proposed candidates for the high positions of
the state apparatus; the process of the National Assembly electing and endorsing
the candidates for the high positions of the state apparatus; analysis of the role of
the National Assembly deputies in performing the function of deciding important
national issues in terms of personnel arrangements at the first meeting session
of the new term of the National Assembly in order to provide more information
to the National Assembly deputies, especially to those first time elected, in
aspects of appraisal and approval of the candidates for high positions of the state
apparatus.
Keywords: National Assembly
deputies, election, endorsement of
candidates for state apparatus.
Article History:
Received
Edited
: 15 Jun 2021
: 18 Jun 2021
: 21 Jun 2021
Approved
1. Về thẩm quyền của Quốc hội bầu, phê
chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước
Theo quy định của Hiến pháp năm 2013
và Luật Tổ chức Quốc hội (sửa đổi, bổ
sung năm 2020), 60 ngày trước khi Quốc
hội hết nhiệm kỳ, Quốc hội khóa mới phải
được bầu xong. Theo đó, kỳ họp thứ nhất
của Quốc hội khóa mới được triệu tập chậm
nhất là 60 ngày, kể từ ngày bầu cử đại biểu
Quốc hội. Một trong những nhiệm vụ quan
trọng của kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa
mới là xem xét, kiện toàn các chức danh của
bộ máy nhà nước. Cụ thể, Quốc hội bầu các
chức danh sau:
+ Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc
hội, Ủy viên UBTVQH theo đề nghị của
UBTVQH khóa trước;
1 Nghị quyết số 748/NQ - HĐBCQG ngày 10/6/2021 của Hội đồng Bầu cử quốc gia công bố kết quả và danh
sách những người trúng cử ĐBQH khóa XV: Trong tổng số 499 người trúng cử ĐBQH khóa XV có 295 người
(tỷ lệ 59,12%) là đại biểu trúng cử lần đầu.
Số 12(436) - T6/2021
3
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
+ Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm
Ủy ban của Quốc hội theo đề nghị của
UBTVQH khóa mới;
- Báo cáo thẩm tra trong trường hợp
pháp luật quy định: Đối chiếu với các quy
định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm
pháp luật cho thấy: Trình tự, thủ tục và hình
thức văn bản để Quốc hội kiện toàn các chức
danh trong bộ máy nhà nước không phải là
quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp
luật. Do vậy, hiện nay chưa đặt ra vấn đề có
báo cáo thẩm tra trong trường hợp Quốc hội
xem xét, quyết định công tác nhân sự.
+ Chủ tịch nước theo đề nghị của
UBTVQH khóa mới;
+ Phó Chủ tịch nước theo đề nghị của
Chủ tịch nước;
+ Thủ tướng Chính phủ theo đề nghị của
Chủ tịch nước;
+ Chánh án Tòa án nhân dân tối cao theo
đề nghị của Chủ tịch nước;
- Hồ sơ về người được giới thiệu vào các
chức danh để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn
(thường gắn liền với quy trình hồ sơ nhân
sự trong công tác cán bộ của Đảng) và các
tài liệu khác theo quy định của UBTVQH,
thường bao gồm các tài liệu: Sơ yếu lý lịch,
tiểu sử tóm tắt, bản kê khai tài sản... Trong
trường hợp có nhân sự được giới thiệu thêm
thì hồ sơ về người ứng cử do ĐBQH giới
thiệu thêm hoặc tự ứng cử do UBTVQH
quy định và phải được gửi tới UBTVQH
chậm nhất là 02 ngày trước phiên họp bầu
chức danh đó.
+ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối
cao theo đề nghị của Chủ tịch nước;
+ Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng thư
ký Quốc hội theo đề nghị của UBTVQH;
Bên cạnh đó, Quốc hội phê chuẩn các
chức danh sau:
+ Thành viên Hội đồng Quốc phòng và
An ninh theo đề nghị của Chủ tịch nước;
+ Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng
và các thành viên khác của Chính phủ theo
đề nghị của Thủ tướng Chính phủ theo danh
sách đề cử chức vụ từng người.
2.2. Trình tự thủ tục
Căn cứ Nghị quyết số 102/2015/QH13
ngày 24/11/2015 về Nội quy kỳ họp Quốc hội,
Quốc hội kiện toàn chức danh của bộ máy nhà
nước được thực hiện theo trình tự sau:
2. Về quy trình Quốc hội bầu, phê chuẩn
các chức danh của bộ máy nhà nước
2.1. Hồ sơ trình Quốc hội về nhân sự
Hồ sơ trình Quốc hội về người được giới
thiệu vào các chức danh để Quốc hội bầu
hoặc phê chuẩn bao gồm:
Bước 1: Chủ thể có thẩm quyền đề nghị,
giới thiệu trình danh sách đề cử để Quốc hội
bầu hoặc phê chuẩn;
- Tờ trình của cơ quan, cá nhân có thẩm
quyền trình: Tùy thuộc vào chức danh được
giới thiệu để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn
sẽ có chủ thể trình khác nhau. Tờ trình cần
thể hiện các nội dung sau: (i) căn cứ pháp
lý về thẩm quyền của cơ quan, cá nhân có
thẩm quyền trình; (ii) yêu cầu thực tế về
việc kiện toàn nhân sự; (iii) đề xuất nhân
sự để giữ chức danh (trong đó bao gồm các
thông tin cơ bản về nhân sự).
Bước 2: ĐBQH giới thiệu thêm hoặc
tự ứng cử vào chức danh do Quốc hội bầu
hoặc phê chuẩn (nếu có). Người được giới
thiệu ứng cử có quyền rút khỏi danh sách
người ứng cử;
Bước 3: ĐBQH thảo luận tại Đoàn; Chủ
tịch Quốc hội có thể họp với các Trưởng
Đoàn ĐBQH để trao đổi về các vấn đề có
liên quan (trong trường hợp bầu chức danh
4
Số 12(436) - T6/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ,
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện
trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có
thể mời Chủ tịch nước tham dự để trao đổi
về các vấn đề có liên quan; trong trường hợp
phê chuẩn việc bổ nhiệm Phó Thủ tướng, bộ
trưởng và các thành viên của Chính phủ có
thể mời Thủ tướng Chính phủ tham dự để
trao đổi về các vấn đề có liên quan);
Do số lượng người tham gia bỏ phiếu
đông (tương ứng với số ĐBQH có mặt), để
tạo thuận lợi cho việc kiểm soát số phiếu
phát ra, số phiếu thu về, bảo đảm thời gian
của các phiên họp, việc phát phiếu bầu cho
các ĐBQH được thực hiện thông qua đại
diện của Đoàn ĐBQH (thông thường là Phó
Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách). Người
này sẽ nhận phiếu từ tổ giúp việc của Ban
Kiểm phiếu và phát phiếu tới các thành viên
trong Đoàn ĐBQH. Cách làm này tương
đối thuận lợi vì vị trí chỗ ngồi của ĐBQH
được sắp xếp theo Đoàn ĐBQH và sự chênh
lệch số lượng ĐBQH giữa các Đoàn ĐBQH
không lớn (giao động từ 6 - 9 ĐBQH, ngoại
trừ Đoàn thành phố Hà Nội, Thành phố
Hồ Chí Minh, tỉnh Thanh Hóa, tỉnh NghệAn).
Sau khi viết phiếu bầu, các ĐBQH sẽ
trực tiếp bỏ phiếu vào thùng phiếu.
Bước 4: UBTVQH báo cáo Quốc hội kết
quả thảo luận tại Đoàn ĐBQH. Nội dung
báo cáo thể hiện được ý kiến thảo luận tại
các Đoàn về nhân sự và ý kiến của cá nhân
ĐBQH (nếu có) về nhân sự. Trong trường
hợp, tại buổi thảo luận, các ĐBQH được
phát phiếu xin ý kiến về nhân sự thì trong
báo cáo của UBTVQH có thể nêu kết quả
phiếu xin ý kiến;
Bước 5: Chủ thể có thẩm quyền đề nghị,
giới thiệu báo cáo Quốc hội về việc giải
trình, tiếp thu ý kiến của ĐBQH (nếu có);
Bước 8: Ban Kiểm phiếu công bố kết
quả kiểm phiếu.
Ban kiểm phiếu công bố kết quả kiểm
phiếu theo nguyên tắc sau:
Bước 6: Thành lập Ban Kiểm phiếu.
Trường hợp biểu quyết bầu các chức danh
của bộ máy nhà nước, người được quá nửa
số phiếu hợp lệ tán thành so với tổng số đại
biểu Quốc hội và được nhiều phiếu tán thành
hơn thì trúng cử. Trường hợp cùng bầu một
chức danh mà nhiều người được số phiếu tán
thành ngang nhau và đạt quá nửa số phiếu
hợp lệ tán thành so với tổng số đại biểu Quốc
hội thì Quốc hội biểu quyết lại việc bầu chức
danh này trong số những người được số phiếu
hợp lệ tán thành ngang nhau. Trong số những
người được đưa ra biểu quyết lại, người được
số phiếu tán thành nhiều hơn là người trúng
cử; nếu biểu quyết lại mà nhiều người vẫn
được số phiếu tán thành ngang nhau thì người
nhiều tuổi hơn là người trúng cử.
Quốc hội bầu Ban Kiểm phiếu theo đề
nghị của Chủ tịch Quốc hội khóa trước. Ban
Kiểm phiếu sẽ thực hiện nhiệm vụ trong
suốt quá trình. Thành viên Ban Kiểm phiếu
không là người trong danh sách để Quốc
hội bầu, phê chuẩn.
Bước 7: ĐBQH biểu quyết bằng hình
thức bỏ phiếu kín.
Việc thiết lập phiếu căn cứ vào địa vị
pháp lý của chức danh được bầu hoặc phê
chuẩn. Trường hợp chức danh là người đứng
đầu hoặc là chủ thể duy nhất trong tổ chức
quyền lực nhà nước thì trong phiếu chỉ có
nhân sự được giới thiệu vào một chức danh.
Trường hợp các chức danh có địa vị pháp
lý tương đương nhau thì các nhân sự được
giới thiệu giữ các chức danh đó sẽ được ghi
chung một phiếu.
Việc phê chuẩn các chức danh của bộ
máy nhà nước phải được quá nửa tổng số
đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành;
Số 12(436) - T6/2021
5
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Bước 9: Quốc hội thảo luận, biểu quyết
thông qua nghị quyết bầu, phê chuẩn các
chức danh của bộ máy nhà nước.
danh ngoài danh sách đã được cơ quan
có thẩm quyền giới thiệu, đề nghị trình
Quốc hội. Quy định này bảo đảm quyền
tự do, dân chủ và công bằng về quyền,
nghĩa vụ của ĐBQH và phản ánh nguyên
tắc dân chủ, bình đẳng trong hoạt động
của Quốc hội nói riêng và của bộ máy
nhà nước nói chung.
Một quy trình sau khi hoàn tất các thủ
tục nhưng cần được thể hiện dưới hình
thức một văn bản pháp lý. Nghị quyết bầu,
phê chuẩn được Quốc hội thông qua chính
là căn cứ pháp lý để xác định địa vị pháp
lý, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của
nhân sự giữ chức danh.
Để thực hiện hiệu quả vai trò của mình,
các ĐBQH cần nghiên cứu kỹ, đầy đủ, bao
quát tiêu chuẩn, điều kiện và trình tự thủ tục
(bao gồm các quy định của Đảng và pháp
luật của Nhà nước) quyền đề cử và tự ứng
cử với một tinh thần trách nhiệm cao. Chỉ
khi đó, việc đề cử, tự ứng cử của ĐBQH
hiệu quả, thực chất.
3. Vai trò của ĐBQH trong việc kiện toàn
các chức danh của bộ máy nhà nước
Theo quy định của Luật Tổ chức Quốc
hội “ĐBQH là người đại diện cho ý chí,
nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu
cử ra mình và Nhân dân cả nước là người
thay mặt Nhân dân thực hiện quyền lực nhà
nước trong Quốc hội”2.
Vai trò của ĐBQH tại bước 3: Trong các
buổi thảo luận tại Đoàn ĐBQH, các ĐBQH
có cơ hội bày tỏ quan điểm cá nhân để làm
rõ hơn các vấn đề liên quan đến nhân sự
được giới thiệu vào các chức danh. Với
đặc thù trong công tác nhân sự, quy trình
này nhằm phát huy tính dân chủ, vừa bảo
đảm nguyên tắc tập trung, tạo sự đồng lòng,
thống nhất với các chức danh do Quốc hội
bầu hoặc phê chuẩn. Đây là các nhân sự chủ
chốt, nòng cốt của bộ máy nhà nước trong
một nhiệm kỳ. Do vậy, vấn đề trao đổi, thảo
luận có ý nghĩa quan trọng, không chỉ với
mục đích kiện toàn chức danh đó (thông
qua việc thực hiện bỏ phiếu tại bước 7), mà
còn củng cố niềm tin của Nhân dân và cử tri
với nhân sự đó.
Với tư cách là một bộ phận cấu thành
nên cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất,
ĐBQH trở thành cầu nối liên kết mối quan
hệ giữa chính quyền nhà nước với Nhân
dân. Do đó, ĐBQH phải đủ điều kiện, năng
lực, bản lĩnh để phát huy vai trò của mình
vào các hoạt động của Nhà nước. Cũng như
Quốc hội, vai trò của ĐBQH được thể hiện
ngay sau khi được cử tri tín nhiệm bầu là
đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri
để quyết định các vấn đề quan trọng của đất
nước, trong đó có việc bầu và phê chuẩn các
chức danh của bộ máy nhà nước.
Trong quy trình Quốc hội bầu, phê chuẩn
các chức danh của bộ máy nhà nước nêu
trên, vai trò của ĐBQH được thể hiện tại
bước 2, 3, 7, 9.
Để bảo đảm thực hiện tốt vai trò của
mình, các ĐBQH cần xem xét kỹ tiểu sử, lý
lịch nhân sự được giới thiệu. Bên cạnh hồ
sơ được gửi theo quy định, các ĐBQH cần
chủ động trong việc nắm bắt thông tin về
nhân sự. Thông qua các phương tiện truyền
thông, báo chí, dư luận của cử tri và hiệu quả
Vai trò của ĐBQH tại bước 2: ĐBQH
thực hiện quyền đại diện cho Nhân dân
tham gia vào hoạt động của Nhà nước để
giới thiệu hoặc tự ứng cử để giữ các chức
2 Khoản 1 Điều 21 Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014.
6
Số 12(436) - T6/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
hoạt động trong thời gian trước, kế hoạch
và khả năng hoàn thành kế hoạch trong thời
gian tới của nhân sự để đưa ra thông tin tới
các ĐBQH trong Đoàn cùng trao đổi, thảo
luận. Trong bước này, cần phát huy vai trò
của Trưởng Đoàn ĐBQH để định hướng nội
dung thảo luận, kiến nghị đề xuất và mấu
chốt là thống nhất quan điểm tập thể của
Đoàn ĐBQH.
danh. Do vậy, yêu cầu đặt ra để ĐBQH làm
tốt vai trò này là cần nắm rõ quy định về thể
thức văn bản, thông tin, số liệu để bảo đảm
tính chặt chẽ, hiệu quả về mặt hình thức của
Nghị quyết.
4. Kết luận
Vai trò của ĐBQH được thể hiện trực
tiếp ở 4 trên tổng số 9 bước liên quan đến
quy trình kiện toàn chức danh của bộ máy
nhà nước nhưng sự tham gia, theo dõi,
giám sát của ĐBQH phải được thể hiện
ở cả 9 bước. Để phát huy tốt vai trò của
mình, các ĐBQH phải thể hiện được trách
nhiệm, bản lĩnh, sự thẳng thắn, nhất quán
trong việc đưa ra nhận xét, quan điểm và
quyết định về nhân sự được giới thiệu giữ
chức danh của bộ máy nhà nước. ĐBQH
cần quan tâm đến chức năng, nhiệm vụ đã
được pháp luật quy định cho chức danh đó,
tìm hiểu về mối liên quan giữa các yếu tố
chủ quan của nhân sự với yêu cầu nhiệm
vụ của vị trí, chức danh, từ đó phân tích
khả năng hoàn thành nhiệm vụ sau khi
được Quốc hội bầu, phê chuẩn.
Việc kiện toàn chức danh của bộ máy
nhà nước thuộc thẩm quyền quyết định
của Quốc hội tuy được thực hiện tại một
thời điểm (kỳ họp Quốc hội) nhưng muốn
người giữ chức danh hoạt động hiệu quả,
chất lượng, có đóng góp tích cực vào hoạt
động chung của bộ máy nhà nước thì cần
phát huy vai trò của ĐBQH trong cả nhiệm
kỳ. Thông qua giám sát và các hoạt động
đại diện (tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, theo
dõi giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo)
và các kênh phản biện xã hội, ĐBQH cần
thể hiện vai trò xuyên suốt của mình bằng
quyền kiến nghị tới UBTVQH để đề nghị
xem xét miễn nhiệm, bãi nhiệm, lấy phiếu
tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm với những
người đã được Quốc hội bầu, phê chuẩn giữ
Vai trò của ĐBQH tại bước 7: Đây
là bước quan trọng trong việc quyết định
việc một nhân sự cụ thể có được giữ chức
danh trong bộ máy nhà nước hay không?
Với nguyên tắc miễn trừ và phương thức
bỏ phiếu kín, các ĐBQH có quyền tự do, tự
chủ để đưa ra ý kiến của mình chỉ bằng một
hành động: đồng ý hoặc không đồng ý.
Đểbảođảmthựchiệntốtvaitròcủamình,
các ĐBQH cần thể hiện bản lĩnh, chính
kiến thông qua hành vi bỏ phiếu. Theo quy
định, ĐBQH có quyền không thể hiện quan
điểm, chứng kiến của mình. Tuy nhiên, khi
đã thực hiện nhiệm vụ đại biểu, là người
đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân
dân và cử tri, có trách nhiệm thay mặt cử tri
tham gia vào các hoạt động của Nhà nước
thì ĐBQH “có trách nhiệm” thể hiện quan
điểm của mình trước những đề xuất của cơ
quan có thẩm quyền. Do vậy, trường hợp bỏ
phiếu kín, những phiếu không thể hiện quan
điểm được coi là phiếu không hợp lệ. Dưới
góc độ trách nhiệm chính trị với cử tri, đây
được xác định là việc ĐBQH đã không thực
hiện tốt vai trò của người đại diện của Nhân
dân, thay mặt Nhân dân quyết định lựa chọn
các chức danh của bộ máy nhà nước.
Vai trò của ĐBQH tại bước 9: Đây là
bước hoàn thiện về thủ tục để một nhân
sự cụ thể chính thức được giữ chức danh
của bộ máy nhà nước. Nghị quyết bầu, phê
chuẩn sẽ là căn cứ pháp lý gắn liền với quá
trình thực hiện nhiệm vụ của người giữ chức
chức danh của bộ máy nhà nước
Số 12(436) - T6/2021
7
5 trang
10220
Free
Bạn đang xem tài liệu "Vai trò của đại biểu quốc hội đối với việc kiện toàn các chức danh trong bộ máy nhà nước tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- vai_tro_cua_dai_bieu_quoc_hoi_doi_voi_viec_kien_toan_cac_chu.pdf
