Bài giảng môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam - Chương 6: Đường lối xây dựng hệ thống chính trị

Nội dung

ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

THỜI KỲ TRƯỚC ĐỔI MỚI (1945 – 1985)

I

ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

THỜI KỲ ĐỔI MỚI

II

I. ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

THỜI KỲ TRƯỚC ĐỔI MỚI (1945 – 1985)

1. Quan niệm về hệ thống chính trị

- Trong mọi xã hội có giai cấp, quyền lực của chủ thể cầm quyền

được thực hiện bằng một hệ thống thiết chế và tổ chức chính trị nhất

định. Đó là hệ thống chính trị.

Hệ thống chính trị là một chỉnh thể các tổ chức chính trị trong xã hội

bao gồm các đảng chính trị, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội

hợp pháp được liên kết với nhau trong một hệ thống tổ chức nhằm tác

động vào các quá trình của đời sống xã hội, để củng cố, duy trì và phát

triển chế độ đương thời phù hợp với lợi ích của chủ thể giai cấp cầm

quyền. Hệ thống chính trị xuất hiện cùng với sự thống trị của giai

cấp, Nhà nước và thực hiện đường lối chính trị của giai cấp cầm

quyền, do đó hệ thống chính trị mang bản chất giai cấp của giai cấp

cầm quyền. Hệ thống chính trị ở nước ta là cơ chế, là công cụ thực

hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của

Đảng.

I. ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

THỜI KỲ TRƯỚC ĐỔI MỚI (1945 – 1985)

1. Quan niệm về hệ thống chính trị

- HTCT là tổng thể những tổ chức thực hiện quyền lực chính trị được

xã hội chính thức thừa nhận.

- HTCT tư sản hiện đại thể hiện nền dân chủ tư sản, bao gồm: nhà

nước tiêu biểu cho quyền lực công, với các cơ quan lập pháp (nghị

viện), cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp; các chính đảng; các tổ

chức nghề nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội, cùng tham gia hoạt động

chính trị (tranh cử, tham gia chính quyền, biểu tình, vận động quần

chúng...) Đặc trưng của HTCT tư sản theo chế độ đại nghị hay chế độ

tổng thống, là chế độ nhiều đảng do giai cấp tư sản và chính đảng của

nó lãnh đạo; là chế độ tam quyền phân lập.

- Hệ thống chính trị của CNXH là hệ thống các tổ chức chính trị, thiết

chế chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội mà nhờ đó nhân dân lao

động thực thi quyền lực của mình đối với xã hội.

Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam là Nhà nước pháp quyền

Hệ thống chính trị hiện nay ra đời từ khi

thiết lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ

cộng hòa, gồm

Đảng Cộng

sản Việt Nam

Hệ thống

chính trị

ở VN

Mặt trận Tổ

quốc và các

tổ chức CT-

XH

Nhà nước

Cộng hòa xã

hội chủ nghĩa

Đảng Cộng sản Việt Nam- tổ chức

chính trị, hạt nhân của HTCT ở VN

• Là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại

biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân,

nhân dân lao động và của cả dân tộc, có sứ mạng

lãnh đạo toàn bộ xã hội thông qua nhà nước và

các đoàn thể nhân dân.

• vừa là lực lượng hợp thành, vừa là lực lượng lãnh

đạo hệ thống chính trị XHCN, bảo đảm cho hệ

thống chính trị giữ được bản chất giai cấp công

nhân và bảo đảm mọi quyền lực thuộc về nhân

dân.

Nhà nước – thiết chế chính trị

• là tổ chức trung tâm và là trụ cột của hệ thống

chính trị, thực hiện ý chí, quyền lực của nhân

dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước

nhân dân quản lý toàn bộ hoạt động của đời

sống xã hội và thực hiện chức năng đối nội,

đối ngoại.

• Nhà nước vừa là cơ quan quyền lực, vừa là bộ

máy chính trị, hành chính, vừa là tổ chức quản

lý kinh tế, văn hóa xã hội của nhân dân.

Hệ thống Nhà nước gồm

• Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa

án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát Nhân

dân Tối cao, Tổ chức bộ máy cấp địa

phương

SƠ ĐỒ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Nhà nước ta hiện nay được tổ chức theo nguyên tắc

tập quyền xã hội chủ nghĩa, được xây dựng theo

hướng vừa đảm bảo sự thống nhất quyền lực, vừa có

sự phân công phân nhiệm ngày càng rành mạch

• Quốc hội: là cơ sở của hệ thống các cơ quan nhà nước, là cơ

quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà

nước cao nhất. Mọi quyền lực nhà nước được thống nhất ở

Quốc hội. Quốc hội có nhiệm vụ và quyền hạn chủ yếu như

lập pháp, hiến pháp, giám sát tối cao việc tuân thủ hiến pháp,

pháp luật; quyết định những vấn đề quan trọng trong phát

triển kinh tế - xã hội của đất nước và nhiều nhiệm vụ quan

trọng về tổ chức cán bộ, về các chính sách….

Nhà nước ta hiện nay được tổ chức theo nguyên tắc tập

quyền xã hội chủ nghĩa, được xây dựng theo hướng vừa

đảm bảo sự thống nhất quyền lực, vừa có sự phân công

phân nhiệm ngày càng rành mạch

• Chủ tịch nước: người đứng đầu nhà nước, thay mặt đất nước

về đối nội và đối ngoại, do Quốc hội bầu. Chủ tịch nước phải

báo cáo công việc của mình trước Quốc hội và chịu trách

nhiệm trước QH.

• Chính phủ: được xây dựng theo hướng tập trung vào lĩnh vực

hành chính nhà nước, vừa là cơ quan chấp hành của cơ quan

quyền lực nhà nước cao nhất, Chính phủ cũng được xác định

là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. Chính phủ thống

nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, văn hoá, xã

hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại nhà nước.

• Ngoài ra, bộ máy nhà nước ta còn có Toà án nhân dân và Viện

Kiểm sát nhân dân.

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức

chính trị-xã hội

• Đại diện cho lợi ích của cộng đồng xã hội tham gia vào hệ thống

chính trị theo tôn chỉ, mục đích, tính chất của từng tổ chức.

• Hiện nay, ở Việt Nam có trên 320 tổ chức hội và các đoàn thể nhân

dân quy mô hoạt động toàn quốc, hàng ngàn hội cấp tỉnh, hàng vạn

hội cấp huyện, xã… các hội đoàn trong lĩnh vực kinh tế - xã hội,

các tổ chức hiệp hội nghề nghiệp, kinh doanh, dịch vụ xã hội... Ví

dụ: một số tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp như Liên hiệp

các hội khoa học, kĩ thuật Việt Nam, Liên hiệp các hội hữu nghị

Việt Nam, Hội nhà báo Việt Nam, Hội luật gia, Hội bảo vệ người

tiêu dùng, Hiệp hội siêu thị, Hội Chữ thập đỏ...

• Ở Việt Nam hiện có 5 tổ chức chính trị-xã hội gồm: Tổng Liên

đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí

Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh, Hội

nông dân Việt Nam.

Mặt trận Tổ quốc

• là liên minh chính trị - tổ chức liên hiệp tự nguyện của các đoàn thể

nhân dân và các cá nhân tiêu biểu của các giai cấp, các tầng lớp xã

hội, các dân tộc, tôn giáo; là tổ chức đại diện cho ý chí đại đoàn kết

và nguyện vọng chân chính của nhân dân; nơi tập hợp trí tuệ của con

người Việt Nam yêu nước, nơi thống nhất hành động giữa các tổ

chức thành viên, phối hợp với chính quyền thực hiện nền dân chủ,

chăm lo bảo vệ lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân; giám

sát, bảo vệ, tham gia xây dựng nhà nước, quản lí xã hội. Mặt trận Tổ

quốc có chức năng tham chính, tham nghị và giám sát; đoàn kết

nhân dân, chăm lo đời sống, lợi ích của các thành viên, thực hiện

dân chủ và đổi mới xã hội, thực thi quyền và nghĩa vụ công dân, thắt

chặt mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam

• là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và

những người lao động tự nguyện lập ra nhằm mục đích tập hợp,

đoàn kết lực lượng, xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam lớn

mạnh về mọi mặt; đại diện và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp

pháp, chính đáng của công nhân viên chức lao động

• tham gia quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham gia

kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức

kinh tế; giáo dục, động viên công nhân viên chức lao động phát

huy quyền làm chủ đất nước, thực hiện nghĩa vụ công dân, xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đoàn thanh niên cộng sản Hồ C hí Minh

• tập hợp tầng lớp thanh niên, là đo àn thể của

các thanh niên ưu tú, đội hậu bị của Đảng.

• Tổ chức Đoàn được thành lập trên phạm vi cả

nước, có mặt ở hầu hết các cơ quan, đơn vị, tổ

chức từ trung ương đến cơ sở nhằm thu hút thế

hệ trẻ vào những hoạt động xã hội bổ ích, lành

mạnh, qua đó giáo dục ý thức tôn trọng pháp

luật cho đoàn viên thanh niên.

Hội Nông dân Việt Nam

• vận động giáo dục hội viên, nông dân phát huy quyền

làm chủ, tích cực học tập nâng cao trình độ, năng lực

về mọi mặt; đại diện giai cấp nông dân tham gia xây

dựng Đảng và Nhà nước; chăm lo bảo vệ các quyền

và lợi ích của nông dân Việt Nam.

Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam

• là tổ chức của giới nữ, có chức năng đại diện cho

quyền bình đẳng, dân chủ, lợi ích hợp pháp và chính

đáng của phụ nữ, tham gia quản lý Nhà nước, tham

gia xây dựng Đảng. Hội đoàn kết, vận động, tổ chức,

hướng dẫn phụ nữ thực hiện chủ trương, chính sách

của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.