Vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên Internet
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
153
VẤN ĐỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ
ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH TRÊN INTERNET
Nguyꢀn Thu Hương1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Thꢃ ñô Hà Nꢄi
Tóm tꢅt: Tác phꢆm ñiꢇn ꢈnh cũng là mꢄt loꢁi hình nghꢇ thuꢉt cꢊn ñưꢋc bꢈo hꢄ vꢌ quyꢌn
tác giꢈ. Sꢍ phát triꢎn cꢃa công nghꢇ thông tin, ñꢏc biꢇt cꢃa mꢁng Internet, mꢄt mꢏt giúp
cho viꢇc giꢐi thiꢇu, quꢈng bá tác phꢆm ñiꢇn ꢈnh ñꢑn khán giꢈ nhanh chóng, thuꢉn tiꢇn;
song mꢏt khác, cũng gây nhiꢌu khó khăn cho viꢇc bꢈo vꢇ quyꢌn lꢋi chính ñáng cꢃa các
nhà biên kꢒch, ñꢁo diꢓn, sꢈn xuꢔt phim. Bài viꢑt này bàn thêm vꢌ vꢔn ñꢌ quyꢌn tác giꢈ,
thꢍc trꢁng xâm phꢁm bꢈn quyꢌn và viꢇc bꢈo hꢄ quyꢌn tác giꢈ vꢐi các tác phꢆm ñiꢇn ꢈnh
công bꢕ trên Internet hiꢇn nay.
Tꢖ khóa: quyꢌn tác giꢈ, tác phꢆm ñiꢇn ꢈnh, Internet.
1. ĐꢁT VꢂN Đꢃ
Quyꢀn tác giꢁ ñưꢂc biꢃt ñꢃn như mꢄt quyꢀn lꢂi chính ñáng cꢅa con ngưꢆi. Điꢀu 27
Tuyên ngôn quꢇc tꢃ vꢀ quyꢀn con ngưꢆi ghi nhꢈn rꢉng: “Mꢂi ngưꢀi ñꢌu có quyꢌn tꢍ do
tham gia vào ñꢀi sꢕng văn hóa cꢃa cꢄng ñꢗng, sáng tác nghꢇ thuꢉt và tham gia hoꢁt ñꢄng
khoa hꢂc. Mꢘi ngưꢀi ñꢌu có quyꢌn ñưꢋc bꢈo vꢇ lꢋi ích tinh thꢊn và lꢋi ích vꢉt chꢔt có ñưꢋc
tꢖ hoꢁt ñꢄng khoa hꢂc, văn hóa, nghꢇ thuꢉt mà mình là tác giꢈ”. Công ưꢊc quꢇc tꢃ vꢀ
quyꢀn xã hꢄi, kinh tꢃ và văn hóa năm 1966 cũng thꢋ hiꢌn rõ nét quan ñiꢋm “các quꢕc gia
ký kꢑt phꢈi công nhꢉn cho mꢘi ngưꢀi quyꢌn ñưꢋc bꢈo vꢇ các lꢋi ích tinh thꢊn và lꢋi ích vꢉt
chꢔt có ñưꢋc tꢖ hoꢁt ñꢄng khoa hꢂc, văn hꢂc và nghꢇ thuꢉt mà hꢂ là tác giꢈ” (Điꢀu 15).
Trong xu thꢃ hꢄi nhꢈp, pháp luꢈt Viꢌt Nam ñã xây dꢍng tương ñꢇi ñꢎy ñꢅ các quy
ñꢏnh vꢀ quyꢀn tác giꢁ. Chꢃ ñꢏnh quyꢀn tác giꢁ ñưꢂc ghi nhꢈn trong nhiꢀu văn bꢁn luꢈt như
Hiꢃn pháp Nưꢊc Cꢄng hòa xã hꢄi chꢅ nghĩa Viꢌt Nam năm 2013, Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ năm
2005, sꢒa ñꢓi bꢓ sung năm 2009, Bꢄ luꢈt dân sꢍ năm 2005 và các văn bꢁn dưꢊi luꢈt
khác,... Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ năm 2005 ñꢏnh nghĩa vꢀ quyꢀn tác giꢁ: “là quyꢌn cꢃa tꢙ chꢚc,
cá nhân ñꢕi vꢐi tác phꢆm do mình sáng tꢁo ra hoꢏc sꢛ hꢜu”. Luꢈt Điꢌn ꢁnh năm 2006 ñꢏnh
1
Nhꢈn bài ngày 08.11.2016; gꢒi phꢁn biꢌn và duyꢌt ñăng ngày 25.12.2016
Liên hꢌ tác giꢁ: Nguyꢔn Thu Hương; Email:[email protected]
154
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
nghĩa vꢀ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh: “Tác phꢆm ñiꢇn ꢈnh là sꢈn phꢆm nghꢇ thuꢉt ñưꢋc biꢎu hiꢇn
bꢝng hình ꢈnh ñꢄng kꢑt hꢋp vꢐi âm thanh và các phương tiꢇn khác theo nguyên tꢅc cꢃa
ngôn ngꢜ ñiꢇn ꢈnh”. Là “nghꢌ thuꢈt thꢖ bꢁy”, tꢓng hꢂp sꢍ sáng tꢗo, công sꢖc, trí tuꢌ cꢅa
mꢄt tꢈp thꢋ lꢊn: tác giꢁ kꢏch bꢁn, ñꢗo diꢔn, diꢔn viên, các nhà thiꢃt kꢃ âm thanh, ánh sáng,
trang phꢘc, ñꢗo cꢘ..., nên tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cũng là ñꢇi tưꢂng ñưꢂc bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ
theo quy ñꢏnh cꢅa các Điꢀu ưꢊc quꢇc tꢃ và pháp luꢈt Viꢌt Nam như ñꢇi vꢊi tꢙt cꢁ các loꢗi
hình, tác phꢕm văn hꢚc, nghꢌ thuꢈt khác.
2. NꢄI DUNG
2.1. Mꢅt sꢆ quy ñꢇnh vꢈ bꢉo hꢅ quyꢈn tác giꢉ vꢊi tác phꢋm ñiꢌn ꢉnh
Công ưꢊc Berne, Hiꢌp ñꢏnh TRIPs, Hiꢌp ưꢊc WCT và pháp luꢈt Viꢌt Nam ñã có
nhꢑng quy ñꢏnh tương ñꢇi thꢇng nhꢙt vꢀ quyꢀn cꢅa tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Theo
ñó, quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc xác ñꢏnh bꢁo hꢄ bao gꢛm hai nꢄi dung là
quyꢀn nhân thân và quyꢀn tài sꢁn. Điꢀu 6bis Công ưꢊc Berne quy ñꢏnh, ngoài quyꢀn tài sꢁn,
tác giꢁ còn có quyꢀn ñòi thꢜa nhꢈn mình là tác giꢁ cꢅa tác phꢕm, quyꢀn phꢁn ñꢇi mꢚi sꢍ
xuyên tꢗc, cꢝt xén hay sꢒa chꢑa tác phꢕm làm hꢗi ñꢃn danh dꢍ, uy tín cꢅa tác giꢁ. Quyꢀn
nhân thân này ñưꢂc duy trì sau khi tác giꢁ qua ñꢆi, ít nhꢙt là ñꢃn hꢃt thꢆi hꢗn bꢁo hꢄ quyꢀn
tài sꢁn, thꢍc hiꢌn bꢐi các chꢅ thꢋ do pháp luꢈt các quꢇc gia thành viên quy ñꢏnh. Tuy nhiên,
tính mꢀm dꢞo cꢅa Công ưꢊc Berne cũng thꢋ hiꢌn ꢐ chꢟ, pháp luꢈt cꢅa các quꢇc gia thành
viên cꢅa Công ưꢊc mà vào thꢆi ñiꢋm phê chuꢕn hay gia nhꢈp công ưꢊc chưa thꢜa nhꢈn
quyꢀn nhân thân cho tác giꢁ sau khi tác giꢁ qua ñꢆi thì có thꢋ quy ñꢏnh rꢉng mꢄt sꢇ quyꢀn
thuꢄc quyꢀn nhân thân không ñưꢂc duy trì sau khi tác giꢁ qua ñꢆi.
Trên cơ sꢐ quy ñꢏnh cꢅa Công ưꢊc Berne, Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ Viꢌt Nam ñã cꢘ thꢋ hóa
các quyꢀn nhân thân cꢅa tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh, thꢋ hiꢌn mꢇi quan hꢌ giꢑa tác
giꢁ vꢊi tác phꢕm cꢅa mình. Hꢌ thꢇng các quyꢀn ñó có thꢋ tóm tꢝt trong ba ñꢠc quyꢀn cơ
bꢁn sau: quyꢀn ñꢖng tên tác phꢕm; quyꢀn công bꢇ tác phꢕm và quyꢀn bꢁo vꢌ sꢍ toàn vꢡn
cꢅa tác phꢕm. Khoꢁn 1, Điꢀu 19, Nghꢏ ñꢏnh 100/2006/NĐꢢCP cꢅa Chính phꢅ quy ñꢏnh, nhà
sꢁn xuꢙt, ñꢗo diꢔn và tác giꢁ kꢏch bꢁn là các chꢅ thꢋ có quyꢀn tham gia vào viꢌc sꢒa chꢑa
kꢏch bꢁn tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Theo ñó, bꢙt kꢋ trưꢆng hꢂp nào muꢇn sꢒa ñꢓi, bꢓ sung hoꢠc
lưꢂc bꢣ các nꢄi dung chính thꢖc ñưꢂc tác giꢁ công bꢇ trong tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh thì ngưꢆi ñó
phꢁi xin phép tác giꢁ và phꢁi ñưꢂc sꢍ ñꢛng ý cꢅa tác giꢁ, kꢋ cꢁ các ñꢛng tác giꢁ khác tham
gia sáng tꢗo tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Như vꢈy, phù hꢂp vꢊi Điꢀu 6bis Công ưꢊc Berne, quy ñꢏnh
cꢅa pháp luꢈt Viꢌt Nam ñã thꢋ hiꢌn rõ nét hơn ñꢠc quyꢀn sꢐ hꢑu cꢅa tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh mà mình sáng tꢗo ra. Các quyꢀn nhân thân này cꢅa tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm
ñiꢌn ꢁnh sꢤ chꢏu sꢍ tác ñꢄng khác nhau khi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc lưu thông trong môi
trưꢆng Internet.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
155
Bên cꢗnh ñó, ñꢠc quyꢀn kinh tꢃ dành cho tác giꢁ hoꢠc chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh cũng ñã ñưꢂc ghi nhꢈn trong các Điꢀu ưꢊc quꢇc tꢃ và pháp luꢈt Viꢌt Nam.
Công ưꢊc Berne và Hiꢌp ưꢊc WCT ghi nhꢈn tác giꢁ có ñꢄc quyꢀn trong viꢌc sao chép, sao
in tác phꢕm cꢅa mình dưꢊi bꢙt kì hình thꢖc và phương thꢖc nào, kꢋ cꢁ hình thꢖc ghi âm
hay ghi hình và trong môi trưꢆng truyꢀn thꢇng hay trên Internet. Viꢌc sao chép này có thꢋ
ñưꢂc hiꢋu là sao chép trꢍc tiꢃp (tꢗo ra các bꢁn sao khác tꢜ chính tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh) hoꢠc
gián tiꢃp (tꢗo ra các bꢁn sao khác không tꢜ chính tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh như viꢌc sao chép tꢜ
Internet,...). Tuy nhiên, viꢌc sao in tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh này sꢤ không cꢎn phꢁi ñưꢂc sꢍ cho
phép cꢅa tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trong trưꢆng hꢂp viꢌc sao chép ñó không phương hꢗi
ñꢃn viꢌc khai thác bình thưꢆng tác phꢕm hoꢠc không gây thiꢌt hꢗi bꢙt chính cho nhꢑng
quyꢀn lꢂi hꢂp pháp khác cꢅa tác giꢁ. Phù hꢂp vꢊi quy ñꢏnh cꢅa Điꢀu ưꢊc quꢇc tꢃ, khoꢁn 10
Điꢀu 4 Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ Viꢌt Nam quy ñꢏnh viꢌc “sao chép” tác phꢕm là viꢌc tꢗo ra mꢄt
hoꢠc nhiꢀu bꢁn sao cꢅa tác phꢕm hoꢠc bꢁn ghi âm, ghi hình tác phꢕm bꢉng bꢙt kỳ phương
tiꢌn nào và dưꢊi bꢙt kỳ hình thꢖc nào, bao gꢛm cꢁ hình thꢖc ñiꢌn tꢒ. Bên cꢗnh ñó, tác giꢁ
tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sꢤ ñưꢂc hưꢐng ñꢄc quyꢀn trong viꢌc truyꢀn ñꢗt tác phꢕm ñꢃn công
chúng bꢉng bꢙt cꢖ phương tiꢌn vô tuyꢃn hay hꢑu tuyꢃn, kꢋ cꢁ viꢌc sꢇ hóa tác phꢕm ñiꢌn
ꢁnh hay lưu trꢑ mꢄt tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên mꢄt website trꢍc tuyꢃn. Điꢀu 8 Hiꢌp ưꢊc WCT
ñã mꢐ rꢄng hơn các cách thꢖc tác giꢁ truyꢀn ñꢗt tác phꢕm cꢅa mình ñꢃn công chúng, chꢥ
cꢎn tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc lưu trꢑ trên mꢄt trang web trꢍc tuyꢃn, công chúng sꢤ có thꢋ
tiꢃp cꢈn ñưꢂc tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñó tꢗi ñꢏa ñiꢋm và thꢆi gian phù hꢂp vꢊi tꢜng ngưꢆi, có
thꢋ qua màn hình máy tính cá nhân có kꢃt nꢇi mꢗng Internet hoꢠc mꢄt chiꢃc smartphone có
khꢁ năng xem video và ñưꢂc kꢃt nꢇi Internet. Vꢀ quyꢀn phân phꢇi tác phꢕm, khoꢁn 1 Điꢀu
6 Hiꢌp ưꢊc WCT và ñiꢋm d khoꢁn 1 Điꢀu 20, 21 Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ Viꢌt Nam, khoꢁn 1
Điꢀu 23 Nghꢏ ñꢏnh 100/2006/NĐꢢCP ñꢀu có nhꢑng quy ñꢏnh tương ñꢛng vꢀ nꢄi dung pháp
lý viꢌc bꢁo hꢄ quyꢀn cho tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Theo ñó, tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sꢤ
ñưꢂc hưꢐng quyꢀn ñꢄc quyꢀn bán tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa mình (cꢁ bꢁn gꢇc và bꢁn sao) cho
công chúng hoꢠc chuyꢋn nhưꢂng quyꢀn sꢐ hꢑu tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh (cꢁ bꢁn gꢇc và bꢁn sao).
Tꢙt cꢁ nhꢑng hoꢗt ñꢄng này ñꢀu nhꢉm giúp tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñꢗt ñưꢂc mꢘc ñích
thương mꢗi ñꢇi vꢊi bꢁn gꢇc hoꢠc bꢁn sao tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa hꢚ. Đây là mꢄt ñꢠc quyꢀn
dành cho tác giꢁ nhꢉm ñꢁm bꢁo viꢌc sꢒ dꢘng các bꢁn sao cꢅa mình ñúng mꢘc ñích ban ñꢎu
mà tác giꢁ ñꢠt ra khi ñưa tác phꢕm ra thꢏ trưꢆng.
Vꢀ quyꢀn cho thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh, Điꢀu 11 Hiꢌp ñꢏnh TRIPs và Điꢀu 7 Hiꢌp ưꢊc
WCT quy ñꢏnh: “Liên quan ñꢑn ít nhꢔt là các chương trình máy tính và các tác phꢆm ñiꢇn
ꢈnh, thành viên cꢃa Hiꢇp ñꢒnh phꢈi công nhꢉn cho tác giꢈ hoꢏc chꢃ sꢛ hꢜu quyꢌn tác giꢈ
quyꢌn cho phép hoꢏc ngăn cꢔm viꢇc cho thuê thương mꢁi bꢈn gꢕc hay bꢈn sao tác phꢆm
ñưꢋc bꢈo vꢇ cꢃa hꢂ ñꢑn công chúng...”. Tác giꢁ hoꢠc chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm
156
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ñiꢌn ꢁnh sꢤ ñưꢂc hưꢐng ñꢄc quyꢀn cho công chúng thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa mình ꢐ cꢁ
bꢁn gꢇc và bꢁn sao nhꢉm mꢘc ñích thương mꢗi nhưng hꢌ quꢁ cꢅa viꢌc cho thuê tác phꢕm
không ñưꢂc ꢁnh hưꢐng ñꢃn quyꢀn sao chép tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Trên cơ sꢐ kꢃ thꢜa quy
ñꢏnh trên, ñiꢋm e khoꢁn 1 Điꢀu 20 Luꢈt Sꢐ hꢑu trí tuꢌ Viꢌt Nam, khoꢁn 5 Điꢀu 23 Nghꢏ
ñꢏnh 100/2006/NĐꢢCP quy ñꢏnh ñꢄc quyꢀn cho thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh thuꢄc vꢀ chꢅ sꢐ
hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh. Viꢌc cho thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh qua Internet cũng
tương tꢍ như viꢌc cho thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh qua các phương tiꢌn vꢈt chꢙt như ñĩa CD,
VCD, DVD..., bꢐi hꢌ quꢁ cuꢇi cùng là chꢅ thꢋ ñꢀu có thꢋ sꢒ dꢘng ñưꢂc tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh
và chꢥ có thꢋ sꢒ dꢘng tác phꢕm ñó trong mꢄt khoꢁng thꢆi gian xác ñꢏnh.
Quyꢀn chuyꢋn thꢋ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc Công ưꢊc Berne và Hiꢌp ưꢊc WCT ghi
nhꢈn là mꢄt trong nhꢑng quyꢀn kinh tꢃ cꢅa tác giꢁ tác phꢕm. Theo ñó tác giꢁ có quyꢀn
phóng tác ñiꢌn ꢁnh, cꢁi biên, chuyꢋn thꢋ khác; có quyꢀn quay phim tác phꢕm cꢅa mình và
cho phát hành nhꢑng tác phꢕm ñã phóng tác hay quay phim; có quyꢀn trình diꢔn công cꢄng
và truyꢀn thông ñꢃn quꢎn chúng bꢉng ñưꢆng dây nhꢑng tác phꢕm ñã phóng tác hay quay
phim. Viꢌc chuyꢋn thꢋ dưꢊi bꢙt kỳ hình thꢖc nghꢌ thuꢈt nào nhꢑng tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh có
cꢇt truyꢌn lꢙy tꢜ nhꢑng tác phꢕm văn hꢚc hay nghꢌ thuꢈt, ngoài sꢍ cho phép cꢅa các tác
giꢁ ñã thꢍc hiꢌn bꢄ phim thì còn phꢁi lꢌ thuꢄc vào sꢍ cho phép cꢅa các tác giꢁ tác phꢕm
nguyên tác. Nꢉm trong quy ñꢏnh vꢀ quyꢀn làm tác phꢕm phái sinh, pháp luꢈt Viꢌt Nam cꢘ
thꢋ hóa hơn quyꢀn chuyꢋn thꢋ tác phꢕm cꢅa chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh.
Trưꢆng hꢂp tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh phái sinh ñưꢂc tꢗo tꢜ viꢌc chuyꢋn thꢋ nhꢉm mꢘc ñích
thương mꢗi thì cá nhân, tꢓ chꢖc ñó sꢤ phꢁi trꢁ tiꢀn nhuꢈn bút, thù lao và các quyꢀn lꢂi vꢈt
chꢙt khác mà hai bên ñã thꢣa thuꢈn cho chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh.
2.2. Internet và sꢍ tác ñꢅng ñꢎn quyꢈn tác giꢉ ñꢆi vꢊi tác phꢋm ñiꢌn ꢉnh
Internet (môi trưꢆng sꢇ) là mꢗng thông tin ñiꢌn tꢒ mꢊi cꢅa nhân loꢗi. Sáng tꢗo này
ñánh dꢙu sꢍ ra ñꢆi cꢅa vꢙn ñꢀ toàn cꢎu hóa vꢀ thông tin. Khác vꢊi môi trưꢆng thꢍc trong
ñó chꢖa ñꢍng nhꢑng thꢍc thꢋ hꢑu hình, Internet là mꢄt môi trưꢆng không xác ñꢏnh ñưꢂc
bꢉng nhꢑng sꢇ ño thꢍc tꢃ, trong ñó các thꢍc thꢋ vô hình di chuyꢋn mꢄt cách tꢍ do và ñưꢂc
ñꢏnh hưꢊng bꢐi ngưꢆi sꢒ dꢘng. Môi trưꢆng này tꢗo ñiꢀu kiꢌn cho phép các thiꢃt bꢏ kꢃt nꢇi
mꢗng có thꢋ dꢔ dàng kꢃt nꢇi và trao ñꢓi tài liꢌu vꢊi nhau mà không ñòi hꢣi thêm bꢙt cꢖ
ñiꢀu kiꢌn gì.
Internet mang lꢗi rꢙt nhiꢀu lꢂi ích cho nꢀn kinh tꢃ ꢢ xã hꢄi nói chung và ngành công
nghiꢌp bꢁn quyꢀn nói riêng. Mꢄt tiꢋu thuyꢃt, bài thơ, bꢁn nhꢗc, bꢖc hꢚa, tác phꢕm ñiꢌn
ꢁnh, sân khꢙu hay nhꢗc kꢏch,... ñꢀu có thꢋ ñưꢂc sáng tꢗo và truyꢀn bá trên Internet. Nhꢆ
phương thꢖc kꢃt nꢇi ñơn giꢁn, dꢔ dàng, thuꢈn tiꢌn, tiꢃt kiꢌm, Internet giúp tác phꢕm ñưꢂc
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
157
quꢁng bá tꢊi ñông ñꢁo ngưꢆi sꢒ dꢘng mꢄt cách trꢍc tiꢃp mà không cꢎn thông qua trung
gian nào. Mꢠt khác, Internet cũng tꢗo ñiꢀu kiꢌn cho ngưꢆi sꢒ dꢘng có thꢋ truy cꢈp, sꢒ dꢘng
các tác phꢕm này mꢚi lúc, mꢚi nơi, chꢥ cꢎn có kꢃt nꢇi Internet và mꢄt vài thao tác click
chuꢄt. Các tác phꢕm dù ꢐ bꢙt kỳ dꢗng nào ñꢀu ñưꢂc sꢇ hóa ñꢋ lưu trꢑ và hiꢋn thꢏ bꢙt kỳ
thꢆi ñiꢋm nào khi ngưꢆi sꢒ dꢘng có nhu cꢎu tiꢃp cꢈn.
Tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh khi ñưꢂc sꢇ hóa trên Internet sꢤ ñưꢂc công chúng tiꢃp cꢈn mꢄt
cách dꢔ dàng, nhanh chóng và ñꢗt hiꢌu cao trong viꢌc truyꢀn thông quꢁng bá. Tuy nhiên,
Internet cũng có tác ñꢄng ngưꢂc trꢐ lꢗi ñꢃn quyꢀn cꢅa tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh
cꢅa mình. Đꢇi vꢊi quyꢀn nhân thân, tác giꢁ sꢤ gꢠp khó khăn trong viꢌc ñꢠt tên, ñꢖng tên tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa mình trong môi trưꢆng không gian ꢁo bꢐi tác giꢁ sꢤ khó có thꢋ kiꢋm
soát ñưꢂc viꢌc danh tính cꢅa mình có ñưꢂc công bꢇ và in ꢙn chính xác trong các bꢁn sao
tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sꢒ dꢘng bꢐi nhiꢀu ngưꢆi thông qua Internet. Hơn nꢑa, tác giꢁ sꢤ gꢠp
nhiꢀu khó khăn trong viꢌc ñòi lꢗi quyꢀn cꢅa mình vì nhꢑng hành vi vi phꢗm rꢙt ña dꢗng vꢀ
phương thꢖc và cách thꢖc thꢍc hiꢌn. Bên cꢗnh ñó, ñꢋ thꢍc hiꢌn ñưꢂc quyꢀn bꢁo toàn sꢍ
toàn vꢡn cꢅa tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cũng là mꢄt thách thꢖc không nhꢣ ñꢇi vꢊi tác giꢁ. Mꢄt
mꢠt, viꢌc sꢇ hóa cho phép tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc sao chép mꢄt cách hoàn hꢁo và các bꢁn
sao không khác biꢌt vꢊi bꢁn gꢇc là mꢙy vꢀ hình ꢁnh, màu sꢝc, âm thanh...; mꢠt khác, viꢌc
sao chép và tꢁi lên mꢗng các tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh có thꢋ ñưꢂc thꢍc hiꢌn bꢐi bꢙt kỳ mꢄt ngưꢆi
nào có kiꢃn thꢖc bình thưꢆng vꢀ kꢦ thuꢈt tin hꢚc, ñꢛng nghĩa vꢊi ñó là mꢚi ngưꢆi ñꢀu có
thꢋ chꢥnh sꢒa cꢁ vꢀ nꢄi dung lꢧn hình thꢖc, màu sꢝc hay âm thanh tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñó,
gây ꢁnh hưꢐng sâu sꢝc ñꢃn “cái tôi” cꢅa tác giꢁ ñưꢂc thꢋ hiꢌn trong tác phꢕm cꢅa mình.
Đꢇi vꢊi quyꢀn tài sꢁn – quyꢀn lꢂi vꢀ mꢠt tài sꢁn cho tác giꢁ, tác giꢁ hoꢠc chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn
tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sꢤ phꢁi ñꢇi mꢠt vꢊi viꢌc ñꢄc quyꢀn cꢅa mình ñꢇi vꢊi tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh bꢏ xâm hꢗi nghiêm trꢚng, nꢓi bꢈt trong sꢇ ñó là quyꢀn sao chép tác phꢕm.
Mꢄt tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh khi ñã ñưꢂc sꢇ hóa, ñꢏnh dꢗng dưꢊi dꢗng các tꢌp dꢑ liꢌu trên
Internet thì có thꢋ ñưꢂc sao chép mꢄt cách dꢔ dàng, ñơn giꢁn, tiꢃt kiꢌm thꢆi gian, chi phí
mà vꢧn ñꢁm bꢁo ñưꢂc chꢙt lưꢂng cꢅa tác phꢕm.
Các tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sao chép ñưꢂc tꢗo ra không hꢗn ñꢏnh vꢀ sꢇ lưꢂng, có thꢋ ñáp
ꢖng ñưꢂc nhu cꢎu cꢅa hàng triꢌu ngưꢆi trên khꢝp thꢃ giꢊi, do ñó, sꢤ là mꢄt thách thꢖc lꢊn
cho tác giꢁ hoꢠc chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ trong viꢌc kiꢋm soát hành vi sao chép này.
Quyꢀn truyꢀn ñꢗt tác phꢕm ñꢃn công chúng cũng sꢤ bꢏ ꢁnh hưꢐng nghiêm trꢚng khi chꢥ vꢊi
các thiꢃt bꢏ ñưꢂc kꢃt nꢇi Internet, mꢚi ngưꢆi có thꢋ tìm kiꢃm và thưꢐng thꢖc tác phꢕm ñiꢌn
ꢁnh thông qua các trang web trꢍc tuyꢃn lưu trꢑ phim mà không cꢎn sꢍ cho phép cꢅa tác giꢁ
hay phꢁi trꢁ tiꢀn. Sꢍ tác ñꢄng cꢅa Internet còn ꢁnh hưꢐng trꢍc tiꢃp ñꢃn quyꢀn phân phꢇi,
quyꢀn cho thuê tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa tác giꢁ và chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm
ñiꢌn ꢁnh.
158
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
2.3. Thꢍc trꢏng bꢉo hꢅ quyꢈn tác giꢉ ñꢆi vꢊi tác phꢋm ñiꢌn ꢉnh trên Internet
Trong năm 2011, Hàn Quꢇc có 2,7 tꢥ nꢄi dung các mꢁng ñiꢌn ꢁnh, âm nhꢗc, truyꢀn
hình, game, xuꢙt bꢁn bꢏ vi phꢗm bꢁn quyꢀn, làm thꢙt thoát 2.400 tꢥ won (khoꢁng 40.000 tꢥ
ñꢛng Viꢌt Nam). Năm 2012, bên cꢗnh viꢌc nâng mꢖc ñꢄ xꢒ phꢗt vi phꢗm bꢁn quyꢀn, tiꢃn
hành luꢈt “bꢙt quá tam” (vi phꢗm ba lꢎn sꢤ ngưng dꢏch vꢘ)..., Hàn Quꢇc ñã bꢝt buꢄc các
nhà cung cꢙp dꢏch vꢘ trꢍc tuyꢃn tiꢃn hành cài ñꢠt hꢌ thꢇng quꢁn lý sao chép lꢈu. Tuy nhiên,
hꢌ thꢇng này cũng chꢥ chꢠn ñưꢂc 10% nhꢑng trang mꢗng, còn các kiꢋu vi phꢗm trên mꢗng
khác như qua Torrent... không áp dꢘng ñưꢂc. Trong năm 2013, chꢥ riêng trong lĩnh vꢍc
ñiꢌn ꢁnh, viꢌc vi phꢗm bꢁn quyꢀn trên mꢗng làm thiꢌt hꢗi cho các nhà sꢁn xuꢙt, phát hành
4.000 tꢥ won (tương ñương 68.000 tꢥ ñꢛng Viꢌt Nam). Đꢃn năm 2014, chꢥ riêng viꢌc sao
chép lꢈu online ñã chiꢃm khoꢁng 5000 tꢨ won.
Tꢗi Hoa Kỳ, hành vi xâm phꢗm bꢁn quyꢀn nói chung và quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh nói riêng diꢔn ra hꢃt sꢖc phꢓ biꢃn vꢊi rꢙt nhiꢀu trang chia sꢞ dꢑ liꢌu trꢍc
tuyꢃn P2P bꢙt hꢂp pháp. Theo ưꢊc tính, ñꢃn 99% tꢙt cꢁ các file chuyꢋn giao thông qua
mꢗng chia sꢞ dꢑ liꢌu P2P ñꢀu bꢙt hꢂp pháp. Theo tꢓ chꢖc Pew tꢗi Hoa Kỳ, khoꢁng 31%
giꢊi trꢞ Hoa Kỳ ñã tꢜng sꢒ dꢘng chương trình Instant Message ñꢋ chia sꢞ phim và video.
Tꢗi Pháp, theo nghiên cꢖu cꢅa Hiꢌp hꢄi công nghiꢌp âm nhꢗc SNEP (Syndicat national de
l'édition phonographique), tꢨ lꢌ chia sꢞ dꢑ liꢌu trꢍc tuyꢃn P2P khá cao, chiꢃm khoꢁng 31%
trong tꢓng sꢇ ngưꢆi dùng Internet tꢗi quꢇc gia này. Các kênh chia sꢞ dꢑ liꢌu mꢊi cũng phát
triꢋn mꢗnh, bao gꢛm nhiꢀu gói phꢎn mꢀm chia sꢞ dꢑ liꢌu trꢍc tuyꢃn như: Window Live
Messenger, Yahoo Messenger, Facebook, AOL’s AIM... Đꢇi vꢊi lĩnh vꢍc ñiꢌn ꢁnh, các tác
giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cũng ưꢊc tính rꢉng, sꢇ lưꢂng tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñưꢂc download qua
Internet cao ngang vꢊi sꢇ ngưꢆi ñꢃn rꢗp chiꢃu phim. Theo Báo cáo cꢅa Phòng Thương mꢗi
Internet ICC, thiꢌt hꢗi ñꢇi vꢊi lĩnh vꢍc ñiꢌn ꢁnh là 234 triꢌu EU, tương ñương vꢊi 2.419
công viꢌc bꢏ mꢙt ñi vì xâm phꢗm bꢁn quyꢀn qua Internet.
Tꢗi Viꢌt Nam, chính sách bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ, trong ñó có chính sách bꢁo hꢄ quyꢀn
tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet tꢗi Viꢌt Nam ñã phát huy hiꢌu quꢁ tích cꢍc;
tuy nhiên, hiꢌn tưꢂng các cá nhân, tꢈp thꢋ vô tình hoꢠc cꢇ ý lꢂi dꢘng nhꢑng kꢤ hꢐ trong
luꢈt ñꢋ trꢘc lꢂi vꢧn diꢔn ra phꢓ biꢃn, mꢖc ñꢄ vi phꢗm quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ꢐ
Viꢌt Nam hiꢌn nay vꢧn còn cao. Mꢊi ñây, tꢗi hꢄi thꢁo “Bꢁo vꢌ bꢁn quyꢀn ñiꢌn ꢁnh và
truyꢀn hình” ñưꢂc tꢓ chꢖc vào tháng 06/2015 tꢗi Thành phꢇ Hꢛ Chí Minh, trong khuôn
khꢓ triꢋn lãm quꢇc tꢃ “Phim và công nghꢌ truyꢀn hình Viꢌt Nam 2015”, thꢇng kê cho thꢙy:
“30%ꢞ40% sꢕ bꢄ phim hiꢇn nay bꢒ phát tán trên mꢁng ngay sau khi phát hành”. Còn theo
Báo cáo thanh tra cꢅa Bꢄ Văn hóa Thꢋ thao và Du lꢏch, tꢜ năm 2007 ñꢃn nay, tình trꢗng vi
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
159
phꢗm quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet diꢔn ra vꢊi quy mô ngày càng
lꢊn, tꢈp trung vào loꢗi hình phim chiꢃu rꢗp và phim nưꢊc ngoài, cꢘ thꢋ:
ꢢ Năm 2016, phim “Ngày nꢁy ngày nay” ñã bꢏ quay lén trong rꢗp chiꢃu phim và sau ñó
ñưꢂc phát tán rꢄng rãi trên các website xem phim online. Tương tꢍ, phim “Yêu” cꢅa ñꢗo
diꢔn Viꢌt Max cũng chꢥ công chiꢃu ñưꢂc 2 ngày, ngay lꢈp tꢖc ñã có bꢁn quay lén toàn bꢄ
phim và ñăng tꢁi lên YouTube, cũng như mꢄt sꢇ trang xem phim miꢔn phí khác; bꢄ phim
“Tôi thꢙy hoa vàng trên cꢣ xanh” cꢅa ñꢗo diꢔn Victor Vũ ñꢗt kꢨ lꢘc vꢀ doanh thu tꢗi các
rꢗp chiꢃu nhưng cũng không “thoát” ñưꢂc tình trꢗng quay trꢄm và phát tán trên các trang
xem phim trên Internet;
ꢢ Năm 2016, ngay khi bꢄ phim “Em là bà nꢄi cꢅa anh” ñang công chiꢃu rꢄng rãi tꢗi
các rꢗp trong cꢁ nưꢊc, thì ngày 6/1/2016, trên mꢗng xã hꢄi ñã xuꢙt hiꢌn bꢁn quay trꢄm
phim ngay tꢗi rꢗp và ñưꢂc ñăng tꢁi lên trang YouTube. Ngay lꢈp tꢖc, sꢇ lưꢂng truy cꢈp vào
ñưꢆng link này tăng vꢚt, rꢙt nhiꢀu ngưꢆi còn chia sꢞ lꢗi ñꢋ xem và cho rꢉng “không mꢙt
tiꢀn mua vé hay thꢆi gian ñꢃn rꢗp, vꢧn ñưꢂc xem phim hay”;
ꢢ Phim “The wolf of wall street” ñưꢂc ñꢀ cꢒ ꢐ Oscar chưa tꢜng ñưꢂc phát hành chính
thꢖc tꢗi Viꢌt Nam nhưng trên các trang mꢗng xem phim online ñꢀu xuꢙt hiꢌn các bꢁn phim
tꢜ SD, HD ñꢃn full HD;
ꢢ Phim “Fiftty shades of gray” bꢏ chiꢃu tràn lan trên mꢗng Internet, có cꢁ bꢁn full HD
ñꢎy ñꢅ phꢘ ñꢀ, cꢁ bꢁn 18+ full (ngoài rꢗp ñã bꢏ cut)
Ngay trong tháng 10/2015, Nhà nưꢊc vꢜa phꢗt vi phꢗm trang mꢗng Hayhaytv do hꢎu
hꢃt phim, chương trình truyꢀn hình và video clip mà Hayhaytv ñăng tꢁi ñꢀu chưa có sꢍ
ñꢛng ý cꢅa tác giꢁ vꢊi mꢖc phꢗt hành chính vi phꢗm bꢁn quyꢀn là 60.000.000 ñꢛng. Ngoài
ra, Công ty Bách Triꢌu Phát ꢢ chꢅ quꢁn cꢅa Hayhaytv phꢁi gꢩ bꢣ toàn bꢄ sꢁn phꢕm vi
phꢗm ñang lưu giꢑ trong vòng 10 ngày. Đưꢂc biꢃt, doanh thu cꢅa Hayhaytv tꢜ thu phí
ngưꢆi xem, bán quꢁng cáo và bán dꢏch vꢘ video trꢍc tuyꢃn (SVOD) lên tꢊi hàng tꢨ ñꢛng
mꢟi tháng... Tình trꢗng vi phꢗm bꢁn quyꢀn phim ꢁnh tràn lan ñꢃn mꢖc Liên minh SHTT
Quꢇc tꢃ (IIPA) ñã ñưa Viꢌt Nam vào danh mꢘc các nưꢊc cꢎn bꢈn tâm. Vꢊi lưꢂng truy cꢈp
ñꢖng thꢖ 270 toàn cꢎu, trong ñó tꢊi hơn phân nꢒa là tꢜ Hoa Kỳ và châu Âu (theo sꢇ liꢌu tꢜ
SimilarWeb), Putlocker ñã ñưa phim lꢈu Viꢌt Nam lên “ñꢪng cꢙp thꢃ giꢊi”.
Nhꢑng sꢇ liꢌu trên cho thꢙy, hành vi vi phꢗm quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh
trên Internet diꢔn ra rꢙt phꢓ biꢃn bꢐi sꢍ tiꢌn lꢂi, dꢔ dàng và không mꢙt tiꢀn khi xem phim
hoꢠc download các tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên các website lưu trꢑ phim trꢍc tuyꢃn (nꢃu mꢙt
cũng không ñáng kꢋ) và chính ngưꢆi dùng Internet ñã và ñang vô tình tiꢃp tay cho nꢗn vi
phꢗm quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet.
160
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
2.4. Giꢉi pháp bꢉo hꢅ quyꢈn tác giꢉ ñꢆi vꢊi tác phꢋm ñiꢌn ꢉnh trên Internet tꢏi
Viꢌt Nam
Đꢋ hꢄi nhꢈp toàn cꢎu hóa, ñꢠc biꢌt trong lĩnh vꢍc văn hóa tinh thꢎn, góp phꢎn tꢗo ra
mꢄt môi trưꢆng lành mꢗnh, tꢗo sꢍ hꢙp dꢧn, thu hút và thúc ñꢕy sꢍ sáng tꢗo cꢅa các tác giꢁ
trong viꢌc sáng tꢗo ra tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh, bꢁo vꢌ quyꢀn lꢂi cho công chúng ñưꢂc tiꢃp cꢈn
và thưꢐng thꢖc các tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh chính gꢇc, có chꢙt lưꢂng tꢇt, trong thꢆi gian tꢊi, các
cơ quan chꢖc năng và bꢁn thân tác giꢁ, chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh và
công chúng, theo chúng tôi, cꢎn tiꢃn hành ñꢛng thꢆi mꢄt sꢇ giꢁi pháp sau:
ꢞ Thꢚ nhꢔt, tiꢃp tꢘc hoàn thiꢌn các quy ñꢏnh pháp luꢈt dân sꢍ vꢀ quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi
tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet, pháp luꢈt vꢀ xꢒ lý vi phꢗm hành chính và hình sꢍ phù hꢂp,
ñáp ꢖng các yêu cꢎu thꢍc tiꢔn. Hiꢌn nay, các quy ñꢏnh vꢀ tꢄi xâm phꢗm quyꢀn tác giꢁ ñꢇi
vꢊi loꢗi hình tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh ñã ñưꢂc ñꢀ cꢈp, tuy nhiên, các quy ñꢏnh ña phꢎn mꢊi chꢥ
dꢜng lꢗi ꢐ viꢌc ghi nhꢈn hành vi xâm phꢗm quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trong
môi trưꢆng truyꢀn thꢇng, dꢧn ñꢃn hiꢌu quꢁ thꢍc thi còn hꢗn chꢃ và chưa ñáp ꢖng ñưꢂc yêu
cꢎu bꢁo vꢌ quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet mꢄt cách ñꢎy ñꢅ.
ꢞ Thꢚ hai, vꢀ thꢕm quyꢀn xꢒ phꢗt vi phꢗm hành chính trong lĩnh vꢍc quyꢀn tác giꢁ ñꢇi
vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet, cꢎn tꢈp trung vào mꢄt loꢗi chꢅ thꢋ nhꢙt ñꢏnh hoꢠc thiꢃt
lꢈp mꢄt cơ quan chuyên môn ñꢋ ñưa ra nhꢑng hình thꢖc xꢒ phꢗt hꢂp lý và hiꢌu quꢁ. Theo
báo cáo, trong 06 tháng ñꢎu năm 2016, Cꢘc Bꢁn quyꢀn tác giꢁ ñã hoàn thiꢌn “Đꢀ án vꢀ
viꢌc thành lꢈp Trung tâm giám ñꢏnh quyꢀn tác giꢁ, quyꢀn liên quan” là ñơn vꢏ sꢍ nghiꢌp
công lꢈp thꢍc hiꢌn giám ñꢏnh quyꢀn tác giꢁ, quyꢀn liên quan trꢍc thuꢄc Cꢘc Bꢁn quyꢀn tác
giꢁ và ñã ñưꢂc Bꢄ trưꢐng Bꢄ Văn hóa Thꢋ thao và Du lꢏch ban hành Quyꢃt ñꢏnh sꢇ
1981/QĐꢢBVHTTDL ñꢋ thành lꢈp.
ꢞ Thꢚ ba, tác giꢁ, chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet cꢎn ñꢎu tư
áp dꢘng các cách thꢖc bꢁo hꢄ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh cꢅa mình trên Internet bꢉng các biꢌn pháp
công nghꢌ cao như ñăng ký tꢗo tài khoꢁn cá nhân online. Tài khoꢁn này sꢤ là nhꢈn dꢗng kꢦ
thuꢈt sꢇ cꢅa tác giꢁ và nó có mꢖc ñꢄ bꢁo mꢈt cao. Tꢙt cꢁ các tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh mà tác giꢁ
sáng tꢗo ra và yêu cꢎu ñưꢂc bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ sꢤ ñưꢂc kꢃt nꢇi ngay lꢈp tꢖc ñꢃn tài
khoꢁn cá nhân cꢅa tác giꢁ. Ngay sau ñó, hꢌ thꢇng sꢤ yêu cꢎu tác giꢁ xác nhꢈn lꢗi các thông
tin mà tác giꢁ vꢜa cung cꢙp vꢀ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh và ñưa cho tác phꢕm mꢄt tài khoꢁn ID
duy nhꢙt và ñưꢂc kꢃt nꢇi vꢊi tài khoꢁn kꢦ thuꢈt sꢇ cꢅa tác giꢁ. Tꢜ ñó vꢀ sau, hꢌ thꢇng bꢁo
mꢈt này sꢤ cꢈp nhꢈt các thông tin liên quan ñꢃn tác phꢕm như: lưꢂng ngưꢆi truy cꢈp muꢇn
xem online tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh; ñꢏa chꢥ nào muꢇn download tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh;...và gꢒi
thông báo trꢍc tiꢃp cho tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
161
ꢞ Thꢚ tư, tăng cưꢆng công tác tuyên truyꢀn, giáo dꢘc, ñꢄng viên và phát huy sꢖc mꢗnh
toàn dân tích cꢍc tham gia phòng ngꢜa và ñꢙu tranh chꢇng các hành vi xâm phꢗm quyꢀn
tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh, ñꢠc biꢌt là trên môi trưꢆng Internet, cꢎn ñưꢂc thꢋ hiꢌn
qua các tài liꢌu chính thꢇng tꢗi trang thông tin chính thꢖc cꢅa Cꢘc Bꢁn quyꢀn tác giꢁ.
ꢞ Thꢚ năm, tăng cưꢆng công tác thanh tra, kiꢋm tra; phꢇi hꢂp chꢠt chꢤ giꢑa các cơ
quan chꢖc năng và chꢅ sꢐ hꢑu, thông qua các biꢌn pháp nghiꢌp vꢘ ñꢋ phát hiꢌn các chꢅ thꢋ
có hành vi vi phꢗm, kiên quyꢃt xꢒ lý ñúng pháp luꢈt, công khai trên các phương tiꢌn thông
tin ñꢗi chúng ñꢋ toàn dân ñưꢂc biꢃt; nâng cao hơn nꢑa vai trò cꢅa tòa án trong viꢌc xét xꢒ
nghiêm minh các hành vi xâm phꢗm nghiêm trꢚng quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh
trên Internet; xây dꢍng lꢍc lưꢂng chuyên trách vꢀ sꢐ hꢑu trí tuꢌ, bꢛi dưꢩng nâng cao trình
ñꢄ chuyên môn nghiꢌp vꢘ, tăng cưꢆng cơ sꢐ vꢙt chꢙt kꢦ thuꢈt ñꢋ ñáp ꢖng yêu cꢎu
nhiꢌm vꢘ.
ꢞ Thꢚ sáu, hưꢊng tꢊi viꢌc Tòa án thꢍc sꢍ trꢐ thành “kênh” giꢁi quyꢃt thuyꢃt phꢘc, ưa
chuꢄng ñꢇi vꢊi các tranh chꢙp vꢀ tác quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet.
ꢢ Thꢚ bꢈy, mꢐ rꢄng hꢂp tác quꢇc tꢃ, hꢚc hꢣi kinh nghiꢌm bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi
tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet cꢅa mꢄt sꢇ quꢇc gia trên thꢃ giꢊi. Tꢗi Hàn Quꢇc, nhiꢀu giꢁi
pháp hꢑu hiꢌu như tꢗo mô hình liên kꢃt giꢑa công nghꢌ kiꢋm tra vi phꢗm tác quyꢀn (tìm và
chꢠn vi phꢗm), công nghꢌ lưu thông nꢄi dung, công nghꢌ quꢁn lý nꢄi dung, công nghꢌ
phòng tránh vi phꢗm tác quyꢀn. Mꢄt trong sꢇ ñó là công nghꢌ lꢚc Fingerprint Filtering
(DNA kꢦ thuꢈt sꢇ) ñưꢂc áp dꢘng khá phꢓ biꢃn ñꢋ ngăn chꢠn nꢗn ăn cꢝp bꢁn quyꢀn trên
môi trưꢆng sꢇ. Tꢜ ñó, nó giúp tìm ra khá nhiꢀu trưꢆng hꢂp sꢒ dꢘng, qua ñó có biꢌn pháp
xꢒ lý thích hꢂp. Còn theo kinh nghiꢌm cꢅa Hoa Kỳ và Pháp, biꢌn pháp kꢦ thuꢈt bꢁo hꢄ
quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet là khóa các ñưꢆng dꢧn tꢊi các trang web xem
phim thꢍc hiꢌn hành vi xâm phꢗm bꢁn quyꢀn qua Internet; sꢒ dꢘng công cꢘ tìm kiꢃm ñꢋ
ñiꢀu tra các website cung cꢙp phim bꢁn quyꢀn bꢙt hꢂp pháp trên mꢗng dꢑ liꢌu P2P; yêu
cꢎu các nhà cung cꢙp dꢏch vꢘ mꢗng cung cꢙp tꢇc ñꢄ ñưꢆng truyꢀn thꢙp nhꢉm vào các ñꢇi
tưꢂng thưꢆng xuyên download phim bꢙt hꢂp pháp; cung cꢙp file nhꢑng ñoꢗn phim chꢥ có
mꢄt phꢎn giꢊi hꢗn tác phꢕm trên mꢗng chia sꢞ dꢑ liꢌu P2P; ñưa vào các phꢎn mꢀm các
chương trình kiꢋm tra tính xác thꢍc ñꢋ ngăn chꢠn sao chép. Vꢊi biꢌn pháp thông tin quꢁn
lý quyꢀn, Pháp xây dꢍng Luꢈt Hadopi ñiꢀu chꢥnh viꢌc phân phꢇi và bꢁo vꢌ các sáng tꢗo
trên môi trưꢆng Internet. Cùng vꢊi viꢌc ra ñꢆi luꢈt này, Cơ quan tꢇi cao vꢀ phân phꢇi các
tác phꢕm và bꢁo vꢌ quyꢀn trên Internet HADOPI, ñưꢂc thành lꢈp. HADOPI không trꢍc
tiꢃp giám sát trên Internet ñꢋ phát hiꢌn hành vi xâm phꢗm quyꢀn mà sꢤ do chính tác giꢁ,
chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh sꢤ cung cꢙp thông tin cho HADOPI. Tꢜ ñó,
HADOPI sꢤ yêu cꢎu nhà cung cꢙp dꢏch vꢘ Internet xác ñꢏnh chꢅ sꢐ hꢑu IP có hành vi xâm
phꢗm quyꢀn tác cùng tên, ñꢏa chꢥ ñiꢌn tꢒ và bưu ñiꢌn. Khi ñã xác ñꢏnh ñưꢂc ngưꢆi dùng có
162
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
hành vi xâm phꢗm, HADOPI sꢤ gꢒi email cho ngưꢆi sꢒ dꢘng ñꢋ yêu cꢎu ngưꢆi ñó chꢙm
dꢖt mꢚi viꢌc tꢁi xuꢇng máy cá nhân mꢄt cách bꢙt hꢂp pháp. Trong trưꢆng hꢂp tái phꢗm lꢎn
thꢖ 3, HADOPI sꢤ khꢐi kiꢌn.
3. KꢐT LUꢑN
Sꢍ xuꢙt hiꢌn cꢅa Internet và khꢁ năng truy cꢈp, “tꢁi lên, tꢁi xuꢇng” miꢔn phí các thông
tin ñã tꢗo ra mꢄt thꢍc trꢗng ñáng báo ñꢄng vꢀ viꢌc xâm phꢗm quyꢀn tác giꢁ, chꢅ sꢐ hꢑu
quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh khi ñưꢂc lưu thông trên Internet. Viꢌc ñưa các tác
phꢕm ñiꢌn ꢁnh lên Internet cꢎn phꢁi ñưꢂc nhìn nhꢈn như mꢄt cách phꢓ biꢃn tác phꢕm mꢊi
vꢊi kꢦ thuꢈt và công nghꢌ mꢊi. Do ñó, ñòi hꢣi phꢁi có các văn bꢁn quy phꢗm pháp luꢈt,
trong ñó có Luꢈt sꢐ hꢑu trí tuꢌ Viꢌt Nam; cꢎn cꢘ thꢋ hóa các chꢃ tài pháp lý bꢁo ñꢁm
quyꢀn cꢅa tác giꢁ, chꢅ sꢐ hꢑu quyꢀn tác giꢁ ñꢇi vꢊi tác phꢕm ñiꢌn ꢁnh trên Internet và bꢁo
ñꢁm quyꢀn tꢍ do cơ bꢁn cꢅa công dân, cꢅa con ngưꢆi khi tiꢃp cꢈn vꢊi nhꢑng sáng tꢗo tinh
thꢎn này.
TÀI LIꢒU THAM KHꢓO
1. Nguyꢔn Thꢏ Quꢃ Anh (2014), “Nghiên cꢖu Hiꢌp ñꢏnh TRIPs: Nhꢑng tác ñꢄng tꢊi quy ñꢏnh vꢀ
các tꢄi xâm phꢗm quyꢀn sꢐ hꢑu trí tuꢌ trong Bꢄ luꢈt Hình sꢍ năm 1999”, Tꢁp chí Khoa hꢂc,
Đꢗi hꢚc Quꢇc gia Hà Nꢄi: Luꢈt hꢚc, tꢈp 30.
2. Bꢄ Khoa hꢚc và Công nghꢌ, Cꢘc Sꢐ hꢑu Trí tuꢌ (2015), Báo cáo thưꢀng niên Hoꢁt ñꢄng sꢛ
hꢜu trí tuꢇ năm 2015, Nxb Khoa hꢚc và Kꢦ thuꢈt, Hà Nꢄi.
3. Bꢄ Văn hóa, Thꢋ thao và Du lꢏch Hàn Quꢇc phꢇi hꢂp vꢊi Tꢓ chꢖc SHTT Thꢃ giꢊi (WIPO),
Hꢄi nghꢒ quꢕc tꢑ Công nghꢇ bꢈn quyꢌn ICOTEC, Seoul, 2012.
4. Cꢘc Bꢁn quyꢀn tác giꢁ (2016), Hꢄi nghꢒ tꢙng kꢑt công tác năm 2015 và triꢎn khai chương
trình công tác năm 2016, Hà Nꢄi.
5. Cꢘc Bꢁn quyꢀn tác giꢁ (2014), Hꢄi nghꢒ trꢍc tuyꢑn tꢙng kꢑt 5 năm thꢍc hiꢇn Chꢟ thꢒ sꢕ
36/2008/CTꢞTTg vꢌ tăng cưꢀng quꢈn lý và thꢍc thi bꢈo hꢄ quyꢌn tác giꢈ, quyꢌn liên quan, Hà
Nꢄi ꢢ Đà Nꢫng ꢢ Thành phꢇ Hꢛ Chí Minh.
6. Đꢟ Khꢝc Chiꢃn (2014), “Vꢀ bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ trong môi trưꢆng Internet”, bài tham luꢈn tꢗi
Hꢄi thꢁo “Bꢈo hꢄ quyꢌn tác giꢈ trong môi trưꢀng sꢕ tꢁi Viꢇt Nam”, Thành phꢇ Hꢛ Chí Minh.
7. Nguyꢔn Anh Đꢖc (2014), Bꢈo hꢄ quyꢌn tác giꢈ trưꢐc nhꢜng xâm phꢁm tꢖ Internet trên thꢑ
giꢐi và Viꢇt nam: Phân tích dưꢐi góc ñꢄ quyꢌn con ngưꢀi, Luꢈn văn Thꢗc sĩ, Đꢗi hꢚc Quꢇc gia
Hà Nꢄi.
8. Frank Bass (2007), Hưꢐng dꢠn tìm kiꢑm trên Internet và viꢑt báo cꢃa hãng thông tꢔn AP, Nxb
Thông tꢙn, Hà Nꢄi.
9. Lê Thꢏ Nam Giang (2014), “Nhꢑng thách thꢖc vꢀ mꢠt pháp lý trong viꢌc bꢁo hꢄ quyꢀn tác giꢁ
trong môi trưꢆng Internet”, bài tham luꢈn tꢗi Hꢄi thꢁo “Bꢈo hꢄ quyꢌn tác giꢈ trong môi
trưꢀng sꢕ tꢁi Viꢇt Nam”, Thành phꢇ Hꢛ Chí Minh.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
163
AUTHOR’S RIGHT PROTECTION FOR CINEMATOGRAPHIC
WORKS ON THE INTERNET
Abstract: Cinematographic works is a kind of artistic works that need to be protected.
With the explosion of the Internet, the protection of author’s right for cinematographic
works becomes more complicated than ever. Although Internet helps authors to promote
their works to public conveniently and fastly, but it also causes many difficulties in
protecting author’s right. The article discusses more about the author’s right protection
for their cinematographic works, which are published via the internet.
Keywords: author’s right, cinematographic works, Internet.
11 trang
9960
Free
Bạn đang xem tài liệu "Vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh trên Internet", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_de_bao_ho_quyen_tac_gia_doi_voi_tac_pham_dien_anh_tren_i.pdf
